حمد و ستایش مخصوص خداوندی است که پروردگار جهانیان است و درود و سلام بر پیامبرمان محمد و بر همهى آل و اصحابشان باد. اما بعد: آنچه در پیش رو دارید رسالهای مختصر در مورد چگونگی عمره و احکام و آداب آن است که تلاش کردیم که بیشترین نکاتی که عمرهگزار به آن نیاز دارد را بیان کنیم. از خداوند میخواهیم آن را برای خود خالص گردانده و عموم مسلمانان را بهوسیلهى آن سودمند سازد.
زبان: lang_fa
تهیهکننده: کمیته علمی انجمن خدمت به محتوای اسلامی به زبانهای گوناگون
حمد و ستایش مخصوص خداوندی است که پروردگار جهانیان است و درود و سلام بر پیامبرمان محمد و بر همهى آل و اصحابشان باد.
اما بعد:
آنچه در پیش رو دارید رسالهای مختصر در مورد چگونگی عمره و احکام و آداب آن است که تلاش کردیم که بیشترین نکاتی که عمرهگزار به آن نیاز دارد را بیان کنیم.
از خداوند میخواهیم آن را برای خود خالص گردانده و عموم مسلمانان را بهوسیلهى آن سودمند سازد.
کمیتهٔ علمی انجمن خدمت به محتوای اسلامی به زبانهای گوناگون
ديباچه
نخست: شرطهای قبول عبادت
عبادت نزد الله متعال پذیرفته نمیشود مگر با دو شرط:
برای کسی که میخواهد به عبادت الله تعالی بپردازد، لازم است که رهنمود پیامبر صلی الله علیه وسلم را در آن عبادت بیاموزد تا عملش مطابق با سنت باشد. پیامبر صلی الله علیه وسلم مردم را به پیروی و اقتدا به هدایتش ترغیب میکرد؛ چنانکه مالک بن حویرث رضی الله عنه روایت میکند که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند:«همانگونه که میبینید من نماز میگزارم، نماز بگزارید» [۵].[۵] امام بخاری به شماره (۶۰۰۸) روایت کرده است.
از جابر رضی الله عنه روایت است که گفت:«پیامبر صلی الله علیه وسلم را دیدم که در روز قربان بر مرکب خود رمی میکردند و میفرمودند: مناسک خود را از من بیاموزید، زیرا نمیدانم شاید بعد از این حج، دیگر حج نکنم.» [۶].[۶] امام مسلم به شماره (۱۲۹۷) روایت کرده است.
***
سوم: فضیلت عمره
عمره دو فضیلت دارد: عام و خاص
اما عام:
از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که گفت: رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند:«عمره تا عمره [دیگر] کفارهای است برای آنچه بین آن دو رخ داده، و حج مبرور پاداشی جز بهشت ندارد» [۷].[۷] امام بخاری به شماره (۱۷۷۳)، و امام مسلم به شماره (۱۳۴۹) روایت کردهاند.
و اما خاص در رمضان: از ابن عباس رضی الله عنهما روایت است که پیامبر صلی الله علیه و سلم فرمودند:«عمره در رمضان، برابر با حج با من است»[۱۰].[۱۰] امام بخاری به شماره (۱۸۶۳)، وامام مسلم به شماره (۱۲۵۶) روایت کردهاند.
***
چگونگی انجام عمره
اولاً: احکام ميقاتها
مواقیت: همان مکانهایی است که پیامبر صلی الله علیه وسلم تعیین کرده تا کسی که خواهان حج یا عمره است از آنها احرام کند.
پس هرکس از یکی از این مواقیت عبور کند درحالیکه نیت حج یا عمره دارد، بر او واجب است که از همانجا احرام ببندد و بدون احرام از آنجا عبور نکند.
و کسی که از این ميقاتها به مکه نزدیکتر باشد، میقاتش همان مكانش است؛ یعنی از همانجا برای حج و عمره احرام ببندد.
اما اهل مکه و کسانی که نیت احرام از آنجا را دارند: برای حج از مکه احرام میبندند، و اما برای عمره: به منطقهى حلال (خارج از حرم) مانند تنعیم و نظایر آن می روند و از آنجا احرام میبندند.
و کسی که در هواپیما باشد، وقتی که هواپیما بر روی میقات قرار گرفت احرام میبندد. او باید آماده باشد و لباس احرام را پیش از رسیدن به موازات میقات بپوشد. پس هنگامى كه در موازات میقات قرار گرفت فوراً نیت احرام بجا میآورد و تأخیر آن تا رسیدن به فرودگاه جایز نیست. او میتواند احتیاط کند و پیش از رسیدن به موازات میقات لبيک بگوید تا مبادا به دلیل سرعت هواپیما مکان لبيک را از دست بدهد.
دوم: روش احرام بستن و احكام آن:
بر کسی که قصد احرام دارد، امور ذیل مشروع است:
۱- غسل، که سنت مؤکده در حق مردان و زنان است حتی برای زنی که در حال حیض یا نفاس است.
۲. استفاده از بهترین عطری که مییابد از «روغن عود» یا دیگر عطرها بر سر و ریش خود بزند و اشکالی ندارد که پس از احرام [اثر] آن باقی بماند. اما برای زن جایز نیست که از عطری که بوی آن به مشام مردان بیگانه برسد، استفاده کند.
3. پوشیدن لباسهای احرام، که ازار و رداء است، و سنت است که سفید و پاک یا نو باشند. و زن در هر لباسی که بخواهد نیت احرام میکند، به شرط آن که با زینت خودنمایی نکند، اما از پوشیدن نقاب و دستکش پرهیز میکند و صورت و دستان خود را با چیز دیگری میپوشاند.
۴- احرام بستن پس از نماز؛ چه فرض باشد چه نفل، سنت است.
میگوید: «لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ عُمرَة» و اگر به نیابت از دیگری عمره میکند، میگوید: «لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ عُمرَةً عَن فُلان».
اگر کسی که قصد احرام را دارد ترس این را داشته باشد که چیزی مانع از کامل کردن مناسکش شود، سنت است که هنگام نیت احرام شرط بگذارد و بگوید: (لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ عُمرَةً، وَإِنْ حَبَسَنِي حَابِسٌ فَمَحِلِّي حَيثُ حَبَسْتَنِي) پس هرگاه شرط بگذارد و چیزی مانع از کامل کردن مناسکش شود، از احرام خارج میشود و چیزی بر او نیست.
سپس بسیار لبیک میگوید: «لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ لا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ، إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ، لا شَرِيكَ لَكَ»[۱۱]، مرد صدایش را بلند میکند و همچنین زن، مادامی که در حضور مردان بیگانه نباشد. و شایسته است که مُحرم بسیار لبیک بگوید به ویژه هنگام تغییر حال و تغییر زمان، مانند آنکه به بلندی بالا برود یا به زمین پست پایین بیاید یا هنگام شب شدن یا روز شدن.[۱۱] معنای گفتن انسان: (لبیک) یعنی اجابت تو ای پروردگار، بارها و بارها، و معنای آن: اجابت انسان از پروردگارش و پایبندی او به طاعتش است. «إنَّ الحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالمُلْكَ» حمد: توصیف ستوده به کمال همراه با محبت و تعظیم است، و اگر تکرار شود، ثنا میگردد. و نعمت: آن چیزی است که خداوند به بندگانش از دستیابی به مطلوب و دفع مکروه تفضل میکند، و قول او: (الملک) یعنی و ملک از آن توست، پس خداوند تبارک و تعالی تنها مالک است، و قول او: (لا شريك لك) یعنی هیچکس در آنچه که مختص به خداوند عز و جل است از صفات کامل، از جمله انحصار در ملک و خلق و تدبیر و الوهیت، با تو شریک نیست. مجموع فتاوی و رسائل العثیمین (۹۶/۲۲) ملخَّصًا.
در هنگام عمره از بستن احرام تا شروع طواف، لبیک گفتن مشروعيت دارد.
بر مُحرم واجب است که از وقوع در چیزی از محظورات احرام پرهیز کند تا هنگامى كه از احرام خارج شود.
۳- روش طواف
هرگاه مُحرِم وارد مسجدالحرام شد، مستحب است که با پای راست وارد شود و دعای ورود به مسجد را بگوید، و از صحیحترین احادیثی که در اینباره وارد شده این است که بگوید: «اللَّهُمَّ افْتَحْ لِي أَبْوَابَ رَحْمَتِكَ» (پروردگارا درهای رحمت خود را بر من بگشای)، و این دعا را هنگام ورود به هر مسجدی میگوید و مختص به مسجد الحرام نیست.
پس چون بخواهد طواف را آغاز کند، تلبیه را قطع میکند و اضطباع مینماید. اضطباع یعنی وسط ردای خود را زیر بغل راست خود قرار داده و هر دو طرف آنرا روی دوش چپش قرار میدهد. پس چون از طوافش فراغت یافت، ردایش را به حالت پیش از طواف برمیگرداند؛ زیرا محل اضطباع فقط طواف است.
سپس به سمت حجرالأسود میرود و با دست راستش حجر را لمس میکند و میبوسد، و اگر امکان بوسیدن نبود، آن را با دست لمس کرده و دست خود را میبوسد، و اگر استلام با دست ممکن نبود، با چیزی مانند عصا آن را لمس کرده و آن را میبوسد، و اگر این هم ممکن نبود، رو به حجر کرده و به دستش به آن اشاره میکند و دستش را نمیبوسد، و بهتر است که برای این کار مزاحمتی ایجاد نکند و به مردم آسیب نرساند و از آنها آسیب نبیند.
و هنگام استلام (لمس) یا اشاره به حجر الاسود میگوید: «الله اکبر».
سپس به سمت راستش حرکت میکند و کعبه را در سمت چپ خود قرار میدهد و چون به رکن یمانی رسید بدون بوسیدن آن را لمس میکند و اگر [به سبب ازدحام] امکانش نبود برای اين كار عرصه را بر دیگران تنگ نمیکند و به سمت آن اشاره نمیکند.
و بین رکن یمانی و حجرالاسود میگوید: (رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ).
هرگاه از حجر الاسود بگذرد با دست به سوی آن اشاره نموده و میگوید: «الله اکبر».
و در بقیهى طوافش هر ذکر و دعایی که دوست دارد میگويد و هر چه از قرآن که دوست دارد قرائت میكند.
و سنت این است که فقط در سه دور اول رمل کند، و رمل: راهرفتن سریع همراه با نزدیک بودن گامها است. اما در چهار دور باقیمانده رمل نیست بلکه طبق همان عادت خودش راه میرود.
چون طواف و دو رکعت آن را به پایان رساند، به سوی مَسعیٰ (محل انجام سعی) میرود و چون به صفا نزدیک شد این آیه را میخواند:«صفا» و «مروه» از نشانههای [ظاهریِ شریعتِ] الله است...[بقره: ۱۵۸].سپس می گوید:«آغاز میکنم به آنچه الله با آن آغاز کرده است» [۱۲].[۱۲] امام مسلم به شماره (۱۲۱۸) روایت کرده است.
سپس بر روی صفا میرود تا آنکه کعبه یا جهت آن را ببیند، آنگاه رو به قبله کرده و توحید الله را گفته و تکبیر میگوید و میفرماید:«لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ، وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ، أَنْجَزَ وَعْدَهُ، وَنَصَرَ عَبْدَهُ، وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ»، سپس در میان آن دعا کرد. این را سه مرتبه گفت [۱۳].[۱۳] به روایت مسلم، به شماره: (۱۲۱۸).
سپس پیاده از صفا پایین آمده به سوی مروه میرود و چون به نشانهٔ سبز رسید سریع میدود، و چون به نشانهٔ سبز دوم رسید به مانند راه رفتن عادیاش راه میرود، و برای زنان دویدن سریع مشروع نیست.
و هنگامی که به مروه رسید، برای او مشروعيت دارد که همان کاری را که بر روی صفا انجام داده بود، انجام دهد (بند شماره ۲).
سپس از مروه پایین آمده به سوی صفا میرود و چون به نشانهٔ سبز رسید سریع میدود و چون به نشانهٔ سبز دوم رسید به مانند راهرفتن عادیاش راه میرود.
و به همین ترتیب تا هفت دور کامل شود، هر بار رفتن از صفا به مروه یک دور است و بازگشت از مروه به صفا نیز یک دور دیگر حساب میشود.
و در هنگام سعی هر ذکر و دعایی که دوست دارد میگوید و هر چه از قرآن که دوست دارد تلاوت میكند.
پنجم: روش حلق و تقصیر:
و چون معتمر طواف و سعی خود را به پایان رساند، بر او واجب است که اگر مرد است موهای سرش را بتراشد یا کوتاه کند، و سنت آن است که تراشیدن یا کوتاه کردن شامل همهى اطراف سر باشد.
و تراشیدن بهتر از کوتاه کردن است، مگر آنکه وقت حج نزدیک باشد و زمان برای روييدن موی سر نباشد که در این صورت کوتاه کردن بهتر است.
و اما زن از اطراف موهایش به اندازهى یک بند انگشت کوتاه میکند.
ممنوعات احرام
ممنوعات احرام عبارتند از:
۱. تراشیدن مو یا کوتاه کردن یا کندن آن از هر قسمتی از بدن.
۲- کوتاه کردن همه یا برخی از ناخنهای انگشتان دستان یا پاها.
۳. پوشاندن سر با آنچه مماس بر سر قرار میگیرد، مانند: کلاه، غتره، عمامه، و گذاشتن رداء بر سر، یا گذاشتن دستمال، یا پتو، یا کارتن، یا هر چیز دیگری که به قصد پوشاندن باشد. و این حکم خاص مردان است و شامل زنان نمیشود.
۴. پوشیدن لباسهای معمولی که به اندازهٔ بدن دوخته شدهاند؛ به شکل معمولی خود، مانند: لباس دوخته شده، شلوار، پیراهن، جوراب و دستکش. این حکم خاص مردان است و زنان از این موارد نهی شدهاند:
الف. پوشیدن نقاب یا برقع یا لثام مشابه نقاب، و واجب است که در حضور مردان نامحرم چهرهاش را با پوشش معمول صورت بپوشاند؛ حتی اگر پوشش صورتش را لمس کند، و مشروع نیست که برای جلوگیری از تماس پوشش با صورت، عصابه (سربند) یا چیزی شبیه به آن بر سر بگذارد؛ زیرا دلیلی بر مشروعیت آن وجود ندارد.
ب. پوشیدن دستکش در دستانش، و واجب است که دستانش را در برابر مردان بیگانه با قرار دادن آنها در داخل عبایش بپوشاند.
۵. استفاده از عطر بر بدن یا لباس احرام.
۶. کشتن شکار خشکی یا شکارکردن آن حتی اگر آن را نکشد.
۷- خواستگاری برای خود یا دیگری.
۸. عقد ازدواج.
۹- مباشرت در غیر از فرج؛ مانند بوسیدن و لمس کردن از روی شهوت.
۱۰. جماع، که همان نزدیکی در شرمگاه است.
خلاصهای از اعمال عمره:
۱- غسل.
۲- خوشبویی و استفاده از عطر.
۳- پوشیدن لباس احرام.
۴- احرام، و آن نیت ورود به مناسک است.
۵- تلبیه (لبیکگفتن).
۶- طواف کعبه.
۷- دو رکعت نماز پشت مقام ابراهیم.
۸- سعی بین صفا و مروه.
۹- تراشیدن یا کوتاه کردن مو.والله أعلم وصلى الله وسلم على نبینا محمد.
کتابچه «روش انجام دادن عمره» از شیخ عبد العزیز بن باز رحمه الله مناسک عمره را با روشی روشن و آسان شرح می دهد، تا رهنمودی عملی برای مسلمان برای ادای مناسکش با خشوع و آسانی باشد، و در آن دعاها و ذکرهای ماثور (از پیامبر صلی الله علیه وسلم) در هر مرحله آمده است.
کتاب «راهنمای حج و عمره» اثر شیخ محمد بن صالح العثیمین، راهنمایی جامع و مورد اعتماد برای هر مسلمانی است که در پی انجام مناسک حج و عمره است. این کتاب، توضیحی کامل درباره آداب سفر، احکام احرام، و وظایف حاجی و عمرهگزار ارائه میدهد و همهٔ مطالب خود را بر اساس قرآن کریم و سنت نبوی بنیان نهاده است. همچنین، کتاب به تفصیل به موضوعاتی مانند میقاتهای حج، انواع نُسُک، و احکام نماز مسافر میپردازد و روش صحیح انجام هر یک از ارکان حج و عمره را بر پایهٔ آنچه از پیامبر اکرم ﷺ نقل شده، تبیین میکند.
تحقیق و توضیح بسیاری از مسائل حج و عمره و زیارت بر اساس کتاب و سنت
43 زبان
تحقیق و توضیح بسیاری از مسائل حج و عمره و زیارت بر اساس کتاب و سنت
این کتاب، احکام حج، عمره و زیارت را بر اساس کتاب و سنت شرح میدهد و واجبات حج و عمره، محظورات هنگام احرام و آداب زیارت مسجد نبوی را تبیین میکند و از بدعتها در این شعائر برحذر میدارد.
اشتباهات و تخلفات مربوط به عمره اولاً: تخلفات و اشتباهات مردم در احرام. ترک اعلام نیت احرام، به این معنا که فرد صدای خود را هنگام شروع احرام با ذکر نیّت (لبیک) برای نسک مورد نظر بلند نکند. سنت این است که صدای خود را بلند کند.
