صفة العمرة لابن باز
روش انجام دادن عمره
روش انجام دادن عمره
مولف
عبد العزيز بن عبد الله بن باز
حمد و ستایش تنها برای الله متعال است و درود و سلام بر بنده اش و پیامبرش باد، وبعد:
آنچه در پیش رو دارید مختصری در مورد مناسک عمره است و شرح آنرا برای خوانندهٔ این متن بیان میکنم:
۱- هر کسی که نیت ادای عمره را دارد وقتی به میقات رسید مستحب است که غسل بهجای آورده، و نظافت شخصی را بهجای آورد، و زنها نیز چنین میکنند حتی اگر در عادت ماهیانه باشند یا در دورهٔ نفاس باشند، جز اینکه تا پاک نشدهاند و غسل نکردهاند دور کعبه طواف نمیکنند.
و مرد میتواند بدن خود را خوشبو کند اما حق ندارد لباس احرامش را معطر کند، اگر غسل کردن در میقات مقدور نبود اشکالی ندارد، و مستحب است موقع رسیدن به مکه و قبل از انجام طواف در صورت امکان غسل بکند.
۲- مرد همهٔ لباسهای دوخته شدهٔ خود را بیرون میآورد، و ازار و ردا میپوشد، و مستحب است که سفید و پاک باشند.
اما زن در لباسهای عادی خود نیت عمره میکند لباس زن نباید همراه با زینت و لباس شهرت باشد (و همچنین تنگ وشفاف نباشد).
۳- سپس با قلب خود نیت دخول به مناسک را میکند و آنرا بر زبان نیز میآورد و میگوید: «لَبَّيْكَ عُمْرَةً» یا «اللّهُمَّ لَبَّيْكَ عُمْرَةً» یعنی: (لبیک میگویم برای عمره)، یا: (خدایا لبیک میگویم برای عمره). اگر شخص مُحرم ترسید که به سبب بیماری یا ترس از دشمن یا غیره مناسک خود را به جای نیاورد میتواند نیت خود را مشروط نموده و هنگام مُحرم شدن بگوید: یعنی: (اگر باز دارنده ای مرا باز داشت، محل حلال شدن و خارج شدن من از احرام همان جایی است که باز داشته شوم). به دلیل حدیث ضُباعه بنت زبیر رضی الله عنها [1]. [1] روایت بیهقی در سنن کبری به شماره (۱۰۱۱۷).
سپس همان لبیک پیامبر صلی الله علیه وسلم را بر زبان جاری میکند که به این صورت است: یعنی: (گوش بفرمانم، اى الله، گوش بفرمانم، تو شریکى ندارى، گوش بفرمانم، همانا ستایش و نعمت و پادشاهی از آنِ تو است، و تو شریکى ندارى). و این لبیک و همچنین ذکر و دعا را بسیار تکرار میکند تا اینکه به خانهٔ خدا «کعبه» میرسد.
(مردها صدایشان را بلند می کنند و زنها صدایشان را پایین بیاورند همانطوریکه اصحاب پیامبر رضی الله عنهم انجام دادند).
۴- وقتی به کعبه رسید لبیک گفتن را قطع میکند، سپس به سمت حجرالاسود میرود، و روبروی آن میایستد و اگر برایش امکان داشت و مزاحمتی برای مردم ایجاد نمیکرد آنرا لمس میکند و میبوسد، و هنگام لمس آن میگوید: «بِسْمِ اللهِ وَاللهُ أَكْبَرُ»، اگر بوسیدن برایش دشوار بود با دست و یا با عصایش یا به نحوهٔ دیگر آنرا لمس نموده، سپس آنرا میبوسد، اگر باز هم برایش دشوار بود به سمت آن اشاره نموده و میگوید: «اللهُ أَكْبَرُ» و بعد از اشاره، آنچه که به وسیلهٔ آن اشاره نموده را نمیبوسد.
و برای صحت طواف شرط است که طواف از روی طهارت و پاکی از حدث اصغر و اکبر باشد؛ زیرا طواف همانند نماز است جز اینکه در آن [طواف] به ما اجازهٔ سخن گفتن داده شده است.
۵- خانهٔ کعبه را سمت چپ خود قرار داده و هفت دور طواف میکند، هر وقت به موازات رکن یمانی رسید و برایش مقدور بود آنرا لمس نموده و میگوید: «بِسْمِ اللهِ وَاللهُ أَكْبَرُ» و دستانش را نمیبوسد، اگر برایش سخت بود آنرا رها کرده و به طوافش ادامه میدهد، و نه به سمت آن اشاره میکند و نه الله اکبر میگوید؛ چرا که چنین چیزی از پیامبر صلی الله علیه وسلم نقل نشده است.
اما هر وقت به روبروی حجر الاسود رسید با دست خود آنرا لمس کرده و میبوسد همانگونه که قبلا اشاره کردیم، اما اگر برایش مقدور نبود با دستان خود به آن اشاره نموده و الله اکبر میگوید. و مستحب است که مرد خصوصا در طواف قدوم در سه دور اول کمی شتابان راه برود بهگونهای که گامهایش بههم نزدیک باشند.
کما اینکه برای مرد مستحب است که در همهٔ دورهای طواف قدوم «اضطباع» را رعایت کند. و اِضطِباع: این است که وسط رِدا (پارچهٔ بالاتنهٔ خود) را زیر بغل راست خود قرار داده و دو طرف آنرا روی شانهٔ چپش قرار دهد.
و در همهٔ دورهای طواف مستحب است که تا جاییکه برایش مقدور بود بسیار ذکر و دعا بگوید.
و برای طواف دعا و ذکر مخصوصی وجود ندارد، بلکه هر دعایی که میخواهد میکند، و هر اندازه که برایش مقدور بود ذکر و دعا میگوید، و بین دو رکن (یمانی و حجر الاسود) این دعا را میخواند: یعنی: «پروردگارا! به ما در دنیا و در آخرت نیکی عطا کن و ما را از عذاب آتش دوزخ محفوظ بدار.» [البقرة: 201] در هر دور این را تکرار میکند؛ زیرا از پیامبر صلی الله علیه وسلم ثابت است که این کار را میکردند.
و دور هفتم را در صورت امکان با لمس کردن و بوسیدن حجر الاسود و تکبیر گفتن به پایان میرساند، اگر لمس کردن و بوسیدن امکانپذیر نبود به آن اشاره میکند، به همان شرحی که قبلا بیان کردیم. و بعد از پایان طواف، ردای خود را پوشیده و آنرا بر دو کتف خود و دو طرف آن را بر روی سینهاش قرار میدهد.
هنگامی که نماز را به پایان رساند در صورت امکان پشت مقام ابراهیم دو رکعت نماز میخواند، اما اگر به خاطر شلوغی و غیره برایش مقدور نبود در هر کجای مسجد میتواند آن دو رکعت را بخواند، و سنت است که در رکعت اول بعد از سورهٔ فاتحه، سورهٔ ([ای پیامبر] بگو: ای کافران) [الكافرون:۱] در رکعت اول، و ([ای پیامبر] بگو: او الله یکتا و یگانه است). [الإخلاص: ۱] در رکعت دوم، و این بهتر است، اما اگر سورههای دیگر را بخواند هیچ اشکالی ندارد، سپس بعد از سلام گفتن از دو رکعت، اگر برای او میسر شد به سمت حجر الاسود میرود و آنرا با دست خود لمس میکند. و سنت است که بعد از دو رکعت طواف، اگر برایش میسر شد از آب زمزم بیاشامد.
۷- سپس به سمت صفا رفته و از آن بالا میرود یا در کنار آن میایستد، و بالا رفتن از آن در صورت امکان بهتر است، از صفا شروع می کند و هنگام آغاز دور اولِ سعی می گوید: «از آنچه خداوند شروع کرده است شروع می کنیم»، و این سخن خداوند را می خواند: یعنی: (صفا» و «مروه» از نشانههای [ظاهریِ شریعتِ] الله هستند). [البقرة: 158]
چنانکه پیامبر صلی الله علیه وسلم انجام دادند و دعا می کند و ستایش خداوند را سه بار انجام می دهد، یعنی: (خداوند بزرگتر است، خداوند بزرگتر است، معبودی به حق نیست جز الله و الله بزرگتر و برتر است، الله بزرگتر و برتر است وستایش از آنِ خداوند است، معبودی به حق نیست جز الله که واحد است و شریکی ندارد، فرمانروایی و ستایش از آن اوست، زنده میکند و میمیراند و او بر هر چیزی تواناست، معبودی بر حق جز الله نیست، وعدهاش را عملی ساخت و بندهاش را پیروز کرد و دستههای [کافران] را به تنهایی شکست داد)[2]. و هر چه برایش میسر بود دعا می کند، سپس این دعا و ذکر را رو به قبله سه بار تکرار می کند، این همان سنتی است که پیامبر صلی الله علیه وسلم انجام دادند، سپس پایین میآید و به سمت مروه میرود تا اینکه به نشانهٔ اول میرسد، مردها با رسیدن به این نشانه به سرعت میروند تا اینکه به نشانهٔ دوم برسند. [2] امام مسلم به شماره (۱۲۱۸) روایت کرده اند.
اما برای زن سرعت رفتن مشروع نیست (زیرا احادیث پیامبر صلی الله علیه وسلم به آن دلالت نمی کند، و زنهای صحابه این چنین نکرده اند)؛ زیرا که عورت است، سپس از مروه بالا میرود یا اینکه در کنار آن میایستد، و بالا رفتن از آن بهتر است اگر مقدور و ممکن بود، و همانکاری که در صفا کرده و همان اذکاری که بر صفا خوانده را تکرار میکند، (با این تفاوت که آیه را تکرار نمی کند و «از آنچه خداوند شروع کرده است شروع می کنیم» را نمی گوید)، و این کار را هفت بار تکرار میکند، رفتن یک بار حساب میشود و برگشت یک بار، اگر سواره سعی را انجام دهد اشکالی ندارد، خصوصا وقتی نیاز باشد، و مستحب است که در هنگام سعی بسیار ذکر کند و تا جایی که میتواند دعا کند، و اینکه در هنگام سعی از حدث اکبر و اصغر پاک باشد.
اما اگر بدون وضو سعی را انجام داد، سعی او درست است و اشکالی ندارد، وقتی سعی را به پایان رساند موهای سرش را میتراشد یا کوتاه میکند، و تراشیدن بهتر است.
و اگر آمدنش به مکه نزدیک وقت حج بود بهتر است موهای سرش را کوتاه کند و بقیهٔ موهایش را در وقت حج بتراشد. و اما زن موهای خودش را جمع نموده و اندازهٔ یک بند انگشت یا کمتر را کوتاه میکند. وقتی شخص مُحرم این کار را انجام داد عمرهاش را به پایان رسانده است. و هر چیزی که با مُحرم شدن برای او حرام شده بود برایش حلال میشود. (پیامبر صلی الله علیه وسلم بعد از پایان عمره دو رکعت نخواند، پس هر کس که دوست دارد مثل کار او انجام دهد). بیتردید، در [رفتار و گفتار] رسول الله، سرمشق نیکویی برایتان است؛ برای هر کس که به الله و روز آخرت امید دارد و الله را بسیار یاد میکند. [احزاب: ۲۱].
خداوند توفیق فقه در دینش و پایداری بر آن را برای ما و همهٔ مسلمانان ارزانی بدارد، و عبادات همه را به درگاه خود بپذیرد، همانا او بخشنده و سخاوتمند است.
و درود وسلام خداوند بر بنده ورسولش، پیامبرمان محمد، وبر خاندان واصحاب وپیروانش که به نیکی از او پیروی کردند تا روز قیامت.
مفتی عربستان سعودی، و رییس هیئت علمای بزرگ و رییس اداره بحثهای علمی و فتوا (در سابق) عبد العزیز بن عبد الله بن باز رحمه الله.