ޢުމްރާގެ ޞިފައާއި އަދި އޭގެ ޙުކުމްތަކާމެދުގައިވާ ކުރު ޚުލާޞާއެއް

ޢުމްރާގެ ޞިފައާއި އަދި އޭގެ ޙުކުމްތަކާމެދުގައިވާ ކުރު ޚުލާޞާއެއް

الحمد لله رب العالمين، والصلاة والسلام على نبينا محمد، وعلى آله وصحبه أجمعين ޙަމްދުހުރީ ޢާލަމްތަކުގެ ވެރި ރައްބު ﷲ އަށެވެ. އަދި ޞަލަވާތާއި ސަލާމްހުރިީ އަހަރުމެންގެ ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދުގެފާނުގެ މައްޗަށެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ އާލުންނާއި، އެންމެހާ ޞަޙާބީންގެ މައްޗަށެވެ.

އެއަށްފަހު ދަންނައެވެ:

ފަހެ މިއީ ޢުމްރާގެ ސިފައާއި، އަދި އޭގެ ޙުކުމްތަކާއި އަދަބުތަކާމެދުގައިވާ ކުރު ޚުލާޞާ ރިސާލާއެކެވެ. އަހަރުމެން މީގައި ސަމާލުކަން ދީފައިވާނީ: ޢުމްރާވާ މީހާއަށް، ޢާއްމުކޮށް ގިނަފަހަރު ޙާޖަތްޖެހި ބޭނުންވާ ކަންކަން ބަޔާންކުރުމުގެ މައްޗަށެވެ.

މި ރިސާލާ، ﷲ ގެ މާތް ވަޖްހުފުޅު އަދައިގެން ކުރެވުނު އިޚްލާޞްތެރި ކަމެއްކަމުގައި ލެއްވުން އެދި، އަދި ޢާއްމު އެންމެހާ މުސްލިމުންނަށް މިއިން ނަފާކުރުމަށް އެދި ދަންނަވަނީ، ﷲ ގެ ޙަޟްރަތަށެވެ.

(އައް-ލަޖްނަތުލް-ޢިލްމިއްޔަތު ބިޖަމްޢިއްޔަތި ޚިދްމަތިލް-މުޙްތަވަލް-އިސްލާމީ ބިއް-ލުޣާތި) އެކި ބަސްބަހުން އިސްލާމީ އުފެއްދުންތަކަށް ޚިދުމަތްކުރާ ޖަމްޢިއްޔާގެ ޢިލްމީ ލަޖްނާ

އިސްބަސް

ފުރަތަމައަށް: އަޅުކަން ޤަބޫލުވުމުގެ ޝަރުޠުތައް

ދެ ޝަރުޠަކާ ލައިގެން މެނުވީ ﷲ ތަޢާލާގެ ޙަޟްރަތުގައި އަޅުކަން ޤަބޫލުވެގެން ނުވެއެވެ:

(ފުރަތަމަ ޝަރުޠު:) އިޚްލާޞްތެރިވުމެވެ. އެއީ އެކަމަކުން ﷲ ގެ ވަޖްހުފުޅާއި އާޚިރަތުގެ ގޮވެތި ޤަޞްދުކުރުމެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿وَمَآ أُمِرُوٓاْ إِلَّا لِيَعۡبُدُواْ ٱللَّهَ مُخۡلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ حُنَفَآءَ﴾ މާނައީ: "އަދި ބާޠިލު މަގުން އެއްކިބާވެ ތިބެ، اللَّه އަށް އަޅުކަން ޚާލިޞްކުރާ ޙާލު އެކަލާނގެއަށް އަޅުކަންކުރުމަށް މެނުވީ އެއުރެންނަށް އަމުރުކުރެވިގެން ނުވެތެވެ." [1]، [އަލް-ބައްޔިނާ: 5]. [1] އެބަހީ: އެކަލާނގެއަށާއި އެކަލާނގެއަށް އަޅުކަންކުރުމަށް ކުރިމަތިލައި، އެކަލާނގެ ފިޔަވައި އެހެން ފަރާތްތަކުން މޫނުއަނބުރާލާ ފުރަގަސްދޭ ޙާލުގައެވެ. ތަފްސީރުއް-ސަޢްދީ (ޞ538)

އަދި ނަބިއްޔާ ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "ހަމަކަށަވަރުން ޢަމަލުތައް ވާކަން ކަށަވަރީ ނިޔަތްތަކުގެ މައްޗަށެވެ. އަދި ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް ވަނީ ހަމައެކަނި އެ މީހަކު ނިޔަތްގަތް ކަމެކެވެ." [2]. [2] މި ޙަދީޘް ނެރުއްވީ އަލް-ބުޚާރީ، ނަމްބަރު 1 ގައެވެ. އަދި މުސްލިމް، ނަމްބަރު 1907 ގައެވެ.

(ދެވަނަޝަރުޠު:) އެކަމުގައި ނަބިއްޔާއަށް ބަހުންނާއި ޢަމަލުން ތަބަޢަވުމެވެ. ނަބިއްޔާ ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "އަހަރުމެންގެ މި ދީނުގެ ތެރެއަށް އޭގައި ނެތް އެއްޗެއް އުފައްދައިފި މީހަކު، ފަހެ އެ ކަމެއް ވަނީ ރައްދުކުރެވިގެންނެވެ."[3] އެހެން ރިވާޔަތެއްގައިވެއެވެ: "އަހަރުމެންގެ ކަންތައް އެ ގޮތަކަށް ނުވާ ގޮތަކަށް ޢަމަލެއްކޮށްފި މީހާ؛ ފަހެ އެ ކަމެއްވަނީ ރައްދުކުރެވިގެންނެވެ." [4]. [3] އެ ޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވީ އަލް-ބުޚާރީ، ނަމްބަރު (2697) ގައެވެ. އަދި މުސްލިމް، ނަމްބަރު (1718) ގައެވެ. [4] އެޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމްއެވެ. އެއީ ނަމްބަރު (1718) ގައެވެ.

***

ދެވަނައަށް: ޢުމްރާގެ ޞިފައާއި އޭގެ ޙުކުމްތައް އުނގެނުމުގެ ޙުކުމް

ﷲ ތަޢާލާއަށް އަޅުކަމެއް އަދާކުރުމަށް ޤަޞްދުކުރާ މީހާ، އޭނާގެ ޢަމަލު ސުންނަތާ އެއްގޮތްވުމަށްޓަކައި، އެ އަޅުކަމެއްގައިވާ ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ހިދާޔަތު އުނގެނެން ޖެހެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ނަބިއްޔާ ﷺ، އެކަލޭގެފާނަށް ތަބަޢަވުމަށާއި އެކަލޭގެފާނުގެ ހިދާޔަތުން މަގު ލިބިގަތުމަށް މީސްތަކުންނަށް ބާރުއަޅުއްވާފައިވެއެވެ. އެގޮތުން މާލިކު ބްނުލް ޙުވައިރިޘް رضي الله عنه ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: “ތިމަންކަލޭގެފާނު ނަމާދުކުރައްވަނިކޮށް ތިޔަބައިމީހުންނަށް ފެނުނު ގޮތަށް ތިޔަބައިމީހުން ނަމާދު ކުރާށެވެ.” [5]. [5] ރިވާކުރެއްވީ އަލް-ބުޚާރީ، ނަމްބަރު (6008) ގައެވެ.

އަދި ޖާބިރު رضي الله عنه ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ވިދާޅުވިއެވެ: "އައް-ނަޙްރުގެ ދުވަހު (އަޟްޙާ ޢީދު ދުވަހު)، ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލޭގެފާނުގެ ސަވާރީކޮޅު މަތީގައި އިންނަވައި ހިލަ އުއްކަވަމުން މިހެން ޙަދީޘްކުރައްވަނިކޮށް ތިމަން ދެކުނީމެވެ: “ތިޔަބައިމީހުންގެ މަނާސިކުތައް (ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ކިބައިން) ނަގާހުށިކަމެވެ. ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ މި ޙައްޖަށްފަހު އަނެއްކާ ޙައްޖެއް ކުރެއްވިދާނެކަމެއް ތިމަންކަލޭގެފާނަކަށް އެނގިވަޑައިނުގަނެއެވެ.” [6]. [6] އެ ޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމް، ނަމްބަރު (1297) ގައެވެ.

***

ތިންވަނައަށް: ޢުމްރާގެ މާތްކަން

ޢުމްރާގެ ދެ މާތްކަމެއް ވެއެވެ: ޢާއްމު މާތްކަމަކާއި، ޚާއްޞަ މާތްކަމެކެވެ.

އެގޮތުން ޢާއްމު މާތްކަމަކީ:

އަބޫ ހުރައިރާ رضي الله عنه ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ: ވިދާޅުވިއެވެ: ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "ޢުމްރާއަކުން އަނެއް ޢުމްރާއަކީ: އެ ދެމެދުގައިވާ ކަންކަމަށް (ފާފަތަކަށް) ވާ ކައްފާރާއެކެވެ. އަދި މަބްރޫރު ޙައްޖެއްގެ ޖަޒާއެއްކަމުގައި ޖަންނަތު މެނުވީ ނުވެއެވެ." [7]. [7] އެޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވީ އަލް-ބުޚާރީ، ނަމްބަރު (1773) ގައެވެ. އަދި މުސްލިމް، ނަމްބަރު (1349) ގައެވެ.

ޢަބްދު ﷲ ބްނު މަސްޢޫދު رضي الله عنه ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ވިދާޅުވިއެވެ: ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: «ޙައްޖާއި ޢުމްރާ ވިދިވިދިގެން ތިޔަބައިމީހުން ކުރާށެވެ. ފަހެ، ހަމަކަށަވަރުން ދަގަނޑާއި، ރަނާއި، އަދި ރިހީގެ ކުނި، ކީރު (ގުންބާ) [8] ފިލުވާލާ ފަދައިން، އެ ދެކަންތައް ފަޤީރުކަމާއި ފާފަތައް ފިލުވާލައެވެ. އަދި މަބްރޫރު ޙައްޖެއްގެ ޘަވާބެއްކަމުގައި ޖަންނަތު މެނުވީ ނުވެއެވެ.» [9]. [8] އެއީ ކަނބުރުވެރިޔާއާއި ރަންހަދާ މީހާ އަލިފާން ރޯކުރާތަނެވެ. އައް-ތަމްހީދު ލިބްނި ޢަބްދިލް-ބައްރި (102/15) [9] ރިވާކުރެއްވީ އައް-ތިރްމިޛީ، ނަމްބަރު (810) ގައާއި، އައް-ނަސާއީ، ނަމްބަރު (2631) ގައެވެ.

އަދި ޚާއްޞަކޮށްވާ މާތްކަން: ރަމަޟާންމަހާ މެދުގައިވެއެވެ. އެގޮތުން އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ: ނަބިއްޔާ ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: «ރަމަޟާންމަހުގެ ޢުމްރާއެއް، ތިމަންކަލޭގެފާނާއެކު ކުރާ ޙައްޖަކާ އެއްވަރެވެ.» [10]. [10] މި ޙަދީޘް ނެރުއްވީ އަލް-ބުޚާރީ، ނަމްބަރު 1863 ގައެވެ. އަދި މުސްލިމް، ނަމްބަރު 1256 ގައެވެ.

***

ޢުމްރާގެ ޞިފަ ނުވަތަ ޢުމްރާކުރާނޭ ގޮތް

ފުރަތަމައަށް: މީޤާތުތަކުގެ ޙުކުމްތައް

މީޤާތުތަކަކީ: ޙައްޖު ނުވަތަ ޢުމްރާ ކުރަން އެދޭ މީހުން އެތަންތަނުން އިޙްރާމް ބަނުމަށްޓަކައި ނަބިއްޔާ ﷺ ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ތަންތަނެވެ.

ދެންފަހެ ޙައްޖު ނުވަތަ ޢުމްރާއަށް ނިޔަތްގަނެގެން އެ ތަންތަނުން ތަނެއް ހުރަސްކުރާ މީހާ، އެ ތަނުން އިޙްރާމް ބަނުން ވާޖިބުވެގެންވެއެވެ. އަދި އިޙްރާމް ނުބަނދެ އެ ތަން ފަހަނައަޅައި ދިޔުން ހުއްދަވެގެން ނުވެއެވެ.

މި މީޤާތުތަކަށްވުރެ މައްކާއާ ކައިރި މީހާ؛ ފަހެ، އޭނާގެ މީޤާތަކީ އޭނާ އުޅޭތަނެވެ. އަދި އޭނާ ޙައްޖާއި ޢުމްރާއަށް އިޙްރާމް ބަންނާނީ އެ ތަނުންނެވެ.

ދެންފަހެ، މައްކާގެ އަހުލުވެރިންނާއި އެތަނުން އިޙްރާމް ބަނުމަށް ޤަޞްދުކުރާ މީހުން، ޙައްޖަށް އިޙްރާމް ބަންނާނީ މައްކާއިންނެވެ. އަދި ޢުމްރާއަށްނަމަ؛ ފަހެ، އެމީހުން ތަންޢީމް ފަދަ ޙިއްލުގެ ސަރަޙައްދަކަށް ނުކުމެ، އެ ތަނުން އިޙްރާމް ބަންނާނީއެވެ.

މަތިންދާބޯޓުގައިވާ މީހާ އިޙްރާމް ބަންނާނީ މީޤާތާ އެއްހަމަވުމުންނެވެ. އެގޮތުން މީޤާތާ އެއްހަމަވުމުގެ ކުރިން ތައްޔާރުވެ އިޙްރާމުގެ ފޭރާން ލާނީއެވެ. ދެން އެއާ އެއްހަމަވުމުން، ވަޤުތުން އިޙްރާމް ބަނުމަށް ނިޔަތްގަންނާނީއެވެ. އަދި އެއާޕޯޓަށް ޖައްސަންދެން އެކަން ފަސްކުރުން އޭނާއަށް ހުއްދަވެގެން ނުވެއެވެ. އަދި މަތިންދާބޯޓުގެ އަވަސްކަމުން، ތަލްބިޔާ ކިޔާ ތަން ފާއިތުވެދާނެ ކަމަށް ބިރުން، ރައްކާތެރިވުމުގެ ގޮތުން މީޤާތާ އެއްހަމަވުމުގެ ކުރިންވެސް (އިޙްރާމް ބަނދެ) ތަލްބިޔާ ކިޔިދާނެއެވެ.

ދެވަނައަށް: އިޙްރާމް ބަނުމުގެ ޞިފައާއި އޭގެ ޙުކުމްތައް:

އިޙްރާމް ބަނުމަށް ޤަޞްދުކުރާ މީހާއަށް އަންނަނިވި ކަންތައް ޝަރުޢުވެގެންވެއެވެ:

1- ހިނައިގަތުން. އެއީ ޙައިޟުވެރިޔާއާއި ނިފާސްވެރިޔާވެސް ހިމެނޭގޮތަށް ފިރިހެނުންނާއި އަންހެނުންގެ ޙައްޤުގައި ގަދަވެގެންވާ ސުންނަތެކެވެ.

2- ޢޫދު ތެޔޮ ނުވަތަ އެ ނޫންވެސް ލިބެންހުރި އެންމެ މޮޅު މީރުވަސްދުވާ ހުވަނދެއް ބޮލުގައްޔާއި ތުނބުޅީގައި ލުން. އިޙްރާމްގެ ނިޔަތް ގަތުމަށްފަހު އޭގެ އަޘަރު ހުރުމަކުން ގެއްލުމެއް ނުވާނެއެވެ. ދެންފަހެ އަންހެނާ ދަންނައެވެ! ވަސް ދުރަށް ދުވާ ގޮތަށް ހުންނަ އެއްޗެއްލުން އެކަނބުލޭގެއަށް ހުއްދަވެގެން ނުވެއެވެ. އެއީ ހިލޭ ފިރިހެނުންނަށް އޭގެ ވަސްދުވިޔަ ނުދިނުމަށެވެ.

3- އިޙްރާމުގެ ހެދުންކަމުގައިވާ އިޒާރަކާއި ރިދާއެއް ލުން. އަދި ސުންނަތްވެގެންވަނީ އެ ދޭތި ސާފުތާހިރު ހުދުކުލައިގެ، ނުވަތަ އައު ދެއެތި ކަމުގައިވުމެވެ. އަންހެނާ އިޙްރާމް ބަންނާނީ ޒީނަތްތެރިވެގެން ނުވާ ޙާލު، އޭނާ ބޭނުންވާ ހެދުމެއްގައެވެ. އެކަމަކު އޭނާ ނިޤާބާއި އަންގި ލުމުން ދުރުހެލިވެ، އެނޫން އެއްޗަކުން އޭނާގެ މޫނާއި ދެ އަތްތިލަ ނިވާކުރާނީއެވެ.

4- ފަރުޟު ނަމާދެއް ނުވަތަ ސުންނަތް ނަމާދެއްގެ ފަހުން އިޙްރާމް ބަނުން ސުންނަތް ވެގެންވެއެވެ.

އެގޮތުން އޭނާ ކިޔާނީއެވެ: "لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ عُمرَة" އެވެ. އަދި އޭނާ އެހެން މީހެއްގެ ފަރާތުން ޢުމްރާވާނަމަ، ފަހެ އޭނާ ކިޔާނީއެވެ: "لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ عُمرَةً عَن..." މިވެނިއެވެނި މީހެކެވެ. (މިތަނުގައި އެ މީހަކު ނަންގެންނާނީއެވެ.)

އަދި އިޙްރާމް ބަނުމަށް ޤަަޞްދުކުރާ މީހާ، އޭނާގެ ނުސުކު ފުރިހަމަކުރުމަށް ހުރަސްއަޅާފާނެ ކަމަކަށް ބިރުގަންނަނަމަ؛ އޭނާ އިޙްރާމް ބަންނަހިނދު ޝަރުޠުކުރުން އެދެވިގެންވެއެވެ. އެގޮތުން އޭނާ މިހެން ކިޔާނީއެވެ: "لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ عُمرَةً، وَإِنْ حَبَسَنِي حَابِسٌ فَمَحِلِّي حَيثُ حَبَسْتَنِي" (މާނައީ: ﷲ އޭވެ! އިބައިލާހަށް އިޖާބައަކަށްފަހު އިޖާބައެއް ދެމެވެ. ޢުމްރާއަކުން މިއަޅާ އިޙްރާމް ބަންނަމެވެ. އަދި ހިފަހައްޓަނިވި ކަމެއް މިއަޅާ ހިފަހައްޓައިފިނަމަ؛ ފަހެ މިއަޅާގެ އިޙްރާމްކެނޑުންވަނީ އިބައިލާހު މިއަޅާ ހިފެހެއްޓެވި ތަނަކުންނެވެ.) ފަހެ އޭނާ އެ ޝަރުޠުކޮށްފައިވަނިކޮށް، އޭނާގެ ނުސުކު ފުރިހަމަކުރުމަށް ހުރަސްއަޅާ ކަމެއް މެދުވެރިވެއްޖެނަމަ، އޭނާ އިޙްރާމްކަނޑާ ޙަލާލުވާނީއެވެ. އަދި އޭނާގެ މައްޗަށް އެއްވެސް ކަމެއް ނުވެއެވެ.

ދެން ތަލްބިޔާ ގިނައިން ކިޔާނީއެވެ: (‌لَبَّيْكَ ‌اللَّهُمَّ ‌لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ لا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ، إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ، لا شَرِيكَ لَكَ)[11]، ފިރިހެނުން އެ ކިޔާއިރު އަޑު އުފުލާނެއެވެ. އަދި ހަމައެފަދައިން އަންހެނުންވެސްމެއެވެ؛ އެއީ ހިލޭ ފިރިހެނުންގެ ޙާޟިރުގައި ނުވާނަމައެވެ. އަދި އިޙްރާމް ބަނދެގެންހުރި މީހާ ތަލްބިޔާ ގިނަކުރުން އެދެވިގެންވެއެވެ. ޚާއްޞަކޮށް، އުސްތަނަކަށް އެރުން، ނުވަތަ ތިރިތަނަކަށް ފޭބުން، ނުވަތަ ރޭގަނޑާއި ދުވާލު ބަދަލުވުން ފަދަ ޙާލަތްތަކާއި ޒަމާންތައް ބަދަލުވާ ހިނދުގައެވެ. [11] އިންސާނާ މިހެން ކިޔުން: (لبيك) ގެ މާނައަކީ: އޭ އަޅުގެ ވެރިރައްބެވެ! އިބައިލާހަށް އިޖާބައަކަށްފަހު އިޖާބައެއް ދިނުމެވެ. އަދި އޭގެ މާނައަކީ އިންސާނާ އޭނާގެ ވެރިރައްބަށް އިޖާބަދީ، އެ އިލާހަށް ކިޔަމަންތެރިވުމުގެ މަތީގައި ޤާއިމުވެހުރުމެވެ. "إن الحمد والنعمة لك والملك" ޙަމްދަކީ: ލޯތްބާއި މަތިވެރިކުރުމާއެކު، ޙަމްދުކުރެވޭ ފަރާތް ފުރިހަމަކަމުގެ ޞިފަތަކުން ޞިފަކުރުމެވެ. ފަހެ، އެ ތަކުރާރުކޮށްފިނަމަ އެއީ ޘަނާކިޔުން ކަމުގައިވެއެވެ. އަދި ނިޢުމަތަކީ: އެދެވިގެންވާ ކަންކަން ޙާޞިލުވުމާއި، ނުރުހެވޭ ކަންކަން ދުރުކޮށްދެއްވުމުގެ ގޮތުން، ﷲ އެ އިލާހުގެ އަޅުތަކުންގެ މައްޗަށް ދެއްވާ ހެޔޮކަންކަމެވެ. އަދި (الملك) މި ބަސްފުޅުގެ މާނައީ: ރަސްކަންވެސް ވަނީ އިބައިލާހަށެވެ. ފަހެ ﷲ ތަބާރަކަ ވަތަޢާލާއީ، ހަމައެކަނި ރަސްވަންތަ މިލްކުވެރި އިލާހެވެ. އަދި (لا شريك لك) މި ބަސްފުޅުގެ މާނައަކީ: އެބަހީ، ﷲ ޢައްޒަ ވަޖައްލައަށް ޚާއްޞަވެގެންވާ އެ އިލާހުގެ ފުރިހަމަ ސިފަފުޅުތަކުގައި އިބައިލާހާ އެއްވެސް ފަރާތެއް ބައިވެރިނުވެއެވެ. އޭގެތެރޭގައި ރަސްކަމާއި، ޚަލްޤުކުރެއްވުމާއި، ތަދުބީރުކުރެއްވުމާއި، އުލޫހިއްޔަތުގައި އެ އިލާހު އެއްކައުވަންތަވެވޮޑިގަތުން ހިމެނެއެވެ. މަޖްމޫޢު ފަތާވާ ވަރަސާއިލުލް-ޢުޘައިމީން (22/ 96) ޚުލާޞާކޮށް.

އިޙްރާމް ބަނުމުން ފަށައިގެން ޠަވާފުކުރުން ފެށުމާ ހަމައަށް ޢުމްރާގައި ތަލްބިޔާކިޔުން ޝަރުޢުވެގެންވެއެވެ.

އިޙްރާމުގައި ހުރި މީހާގެ މައްޗަށް، އޭނާގެ އިޙްރާމުން ޙަލާލުވަންދެން، އިޙްރާމުގައި ކުރުން މަނާވެގެންވާ ކަންތަކުގެ ތެރެއިން ކަމަކަށް ވެއްޓުމުން ދުރުވެ ރައްކާތެރިވެ ހުރުން ވާޖިބުވެއެވެ.

ތިންވަނައަށް: ޠަވާފުކުރުމުގެ ޞިފަ

އިޙްރާމް ބަނދެގެންހުރި މީހާ މަސްޖިދުލް-ޙަރާމަށް ވަންނަހިނދު، އޭނާގެ ކަނާތުފައި އިސްކޮށް، މިސްކިތަށް ވަންނައިރު ކިޔާ ދުޢާ ކިޔުން ސުންނަތްވެގެންވެއެވެ. އަދި އެކަމުގައި ވާރިދުވެފައިވާ އެންމެ ޞައްޙަ އެއް ދުޢާއަކީ މިހެން ކިޔުމެވެ: "اللَّهُمَّ افْتَحْ لِي أَبْوَابَ رَحْمَتِكَ" (މާނައީ: ﷲ އޭވެ! އިބައިލާހުގެ ރަޙްމަތުގެ ދޮރާށިކޮޅުތައް މިއަޅާއަށްޓަކައި ހުޅުއްވާދެއްވާށިއެވެ.) އަދި މި ދުޢާއަކީ ކޮންމެ މިސްކިތަކަށް ވަންނަ ހިނދުވެސް ކިޔޭ ދުޢާއެކެވެ. އަދި އެއީ މަސްޖިދުލް-ޙަރާމަށް ޚާއްޞަވެގެންވާ ދުޢާއެއް ނޫނެވެ.

ދެންފަހެ، އޭނާ ޠަވާފުކުރަން ފަށަން ޤަޞްދުކޮށްފިނަމަ؛ ތަލްބިޔާ ކިޔުން ހުއްޓާލާފައި އިޟްޠިބާޢު ކުރާނީއެވެ. އިޟްޠިބާޢު ކުރުމުގެ ޞިފައަކީ: އޭނާގެ ރިދާގެ މެދު، އޭނާގެ ކަނާތު ކިހިލިފަތް ދަށުން ގެންގޮސް، އޭގެ ދެކޮޅު ވައަތު ކޮނޑުމަތީގައި ބޭއްވުމެވެ. ދެން އޭނާ ޠަވާފުކޮށް ނިމުމުން، އޭނާގެ ރިދާ ޠަވާފުގެ ކުރިން އޮތް ޙާލަތަށް އަނބުރާ ގެންނާނީއެވެ. އެހެނީ އިޟްޠިބާޢު އޮންނަނީ ހަމައެކަނި ޠަވާފުގައެވެ.

ދެން އޭނާ ޙަޖަރުލް-އަސްވަދާ ދިމާއަށް ކުރިޔަށް ގޮސް، އޭގައި ކަނާތުން އަތްލައި ބޮސްދޭނީއެވެ. ދެންފަހެ އޭގައި ބޮސްދޭން އޭނާއަށް ފަހިނުވެއްޖެނަމަ، އޭގައި އަތުން އަތްލާފައި، އޭނާގެ އަތަށް ބޮސްދޭނީއެވެ. ދެންފަހެ އޭގައި އަތުން އަތްލާންވެސް އޭނާއަށް ފަހިނުވެއްޖެނަމަ، އަޞާއެއް ފަދަ އޭނާގެ އަތުގައިވާ އެއްޗަކުން އޭގައި ޖައްސާފައި، އެއަށް ބޮސްދޭނީއެވެ. ދެންފަހެ އެކަންވެސް އޭނާއަށް ފަހިނުވެއްޖެނަމަ؛ އޭނާ ޙަޖަރުލް-އަސްވަދަށް ކުރިމަތިލައި، އެއަށް އަތުން އިޝާރާތްކުރާނީއެވެ. އަދި އޭނާގެ އަތުގައި ބޮސްނުދޭހުށިކަމެވެ. އަދި އެންމެ މޮޅުއިތުރު ގޮތަކީ ތޮއްނުޖެހުމެވެ. އޭރުން މީސްތަކުންނަށް އޭނާގެ ފަރާތުން އުނދަގޫވެ، އަދި މީސްތަކުންގެ ފަރާތުން އޭނާއަށް އުނދަގޫޖެހެއެވެ.

އަދި ޙަޖަރުލް އަސްވަދުގައި އަތްލައި، ނުވަތަ އެއަށް އިޝާރާތްކުރާ ހިނދު، ކިޔާނީ: «اللهُ أَكْبَرُ» އެވެ.

ދެން ގެފުޅު އޭނާގެ ވާތްފަރާތުގައި ބަހައްޓައި، ކަނާތްފަރާތުން ކުރިއަށްދާނީއެވެ. ދެން ރުކްނުލް-ޔަމާނީއާ ހަމައަށް ދެވުމުން، ބޮސްދިނުމެއްނެތި އޭގައި އަތްލާނީއެވެ. ދެން އެކަން ފަހިނުވެއްޖެނަމަ، އެކަމަށްޓަކައި ތޮއްޖެހިނުގަނެ، އަދި އެއަށް އިޝާރާތެއްވެސް ނުކުރާހުއްޓެވެ.

އަދި ރުކްނުލް-ޔަމާނީ އާއި ޙަޖަރުލް-އަސްވަދާ ދެމެދުގައި ކިޔާނީ: (رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ) އެވެ. (މާނައީ: އަޅަމެންގެ ރައްބެވެ! ދުނިޔޭގައި ހެޔޮކަން އަދި އާޚިރަތުގައިވެސް ހެޔޮކަން އަޅަމެންނަށް ދެއްވާނދޭވެ! އަދި ނަރަކައިގެ ޢަޛާބުން އަޅަމެން ދިންނަވާނދޭވެ!).

އަދި ޙަޖަރުލް-އަސްވަދާ ހަމަވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު އޭނާގެ އަތުން އެއަށް އިޝާރާތްކޮށް (اللهُ أَكْبَرُ) އޭ ކިޔާނީއެވެ.

އަދި އޭނާގެ ޠަވާފުގެ ބާކީގައި ޛިކުރުކުރުމާއި ދުޢާކުރުމާއި ޤުރުއާން ކިޔެވުމުގެ ތެރެއިން އޭނާ ބޭނުން އެއްޗެއް ކިޔާނީއެވެ.

އަދި ސުންނަތްވެގެންވަނީ، ހަމައެކަނި ފުރަތަމަ ތިން ބުރުގައި ރަމްލުކުރުމެވެ. ރަމްލުކުރުމަކީ: ކައިރިކޮށް ފިޔަވަޅު އަޅައިގެން އަވަސްކޮށް ހިނގުމެވެ. އަދި ބާކީހުރި ހަތަރު ބުރުގައި ރަމްލުކުރުމެއް ނުވެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި ޢާދަކޮށް ހިނގާގޮތަށް ހިނގާނީއެވެ.

ދެންފަހެ ޠަވާފު ފުރިހަމަވާހިނދު؛ މަޤާމު އިބްރާހީމާ ދިމާލަށް ކުރިއަށްގޮސް މިހެން ކިޔަވާނީއެވެ: ﴿...وَٱتَّخِذُواْ مِن مَّقَامِ إِبۡرَٰهِـۧمَ مُصَلّٗى...﴾ މާނައީ: "އަދި އިބްރާހީމުގެފާނުގެ މަޤާމު (އެބަހީ: އެކަލޭގެފާނު ގެފުޅު ބިނާކުރެއްވުމަށް ހުންނެވި ހިލަ) އެއީ ތިޔަބައިމީހުން ނަމާދުކުރާ ތަނެއްކަމުގައި ހަދާށެވެ." [އަލް-ބަޤަރާ: 125] ދެން އެއަށްފަހު، ފަސޭހަވެއްޖެނަމަ އޭގެ ފަހަތުގައި ދެ ރަކްޢަތް ކުރާނީއެވެ. އެހެންނޫނީ މިސްކިތުގެ ކޮންމެ ތަނެއްގައި ވިޔަސް ދެ ރަކްޢަތް ކުރާނީއެވެ. ފުރަތަމަ ރަކްޢަތުގައި އަލް-ފާތިޙާއަށް ފަހު ކިޔަވާނީ: ﴿قُلۡ يَٰٓأَيُّهَا ٱلۡكَٰفِرُونَ﴾ މި ސޫރަތެވެ. [އަލް-ކާފިރޫން: 1] އަދި ދެވަނަ ރަކްޢަތުގައި ފާތިޙާ ސޫރަތަށް ފަހު ކިޔާނީ: ﴿قُلۡ هُوَ ٱللَّهُ أَحَدٌ﴾ މި ސޫރަތެވެ. [އަލް-އިޚްލާޞް: 1]

ހަތަރުވަނައަށް: ސަޢްޔުކުރުމުގެ ޞިފަ

ޠަވާފުކޮށް އަދި ޠަވާފުގެ ދެ ރަކްޢަތް ކޮށް ނިމިއްޖެނަމަ؛ ދެން މަސްޢާއަށް (ސަޢުޔުކުރާ ތަނަށް) ނިކުންނާނީއެވެ. ދެންފަހެ ޞަފާއާ ކައިރިވެއްޖެނަމަ މިހެން ކިޔަވާނީއެވެ: ﴿إِنَّ ٱلصَّفَا وَٱلۡمَرۡوَةَ مِن شَعَآئِرِ ٱللَّهِ...﴾ މާނައީ: "ހަމަކަށަވަރުން ޞަފާއާއި މަރްވާވަނީ ﷲ ގެ ޝިޢާރުތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ..." [އަލް-ބަޤަރާ: 158]. ދެން އޭނާ ކިޔާނީއެވެ: «أَبْدَأُ ‌بِمَا ‌بَدَأَ اللهُ بِهِ» މާނައީ: "ﷲ ފައްޓަވާފައިވާ ކަންތަކުން މި އަޅާވެސް ފަށަމެވެ." [12]. [12] އެޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމް، ނަމްބަރު (1218) ގައެވެ.

ދެން ގެފުޅު ނުވަތަ އެ ފަރާތް ފެންނަންދެން ޞަފާ ފަރުބަދަ މައްޗަށް އަރާނީއެވެ. ދެން ޤިބްލައަށް ކުރިމަތިލައި، ﷲ ތައުޙީދުކޮށް، ތަކްބީރު ކިޔާފައި، މިހެން ކިޔާނީއެވެ: «‌لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ، وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ وَحْدَهُ، ‌أَنْجَزَ ‌وَعْدَهُ، ‌وَنَصَرَ ‌عَبْدَهُ، وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ» މާނައީ: "ﷲ މެނުވީ ޙައްޤުވެގެން އަޅުކަންވެވޭ އިލާހެއް ނުވެއެވެ. އެ އިލާހު އެއްކައުވަންތައެވެ. އެ އިލާހަށް އެއްވެސް ބައިވެރިޔަކު ނުވެއެވެ. ރަސްކަންވަނީ އެ އިލާހަށެވެ. ޙަމްދުހުރީ އެ އިލާހަށެވެ. އަދި ކޮންމެ ކަމެއްގެ މައްޗަށް އެ އިލާހު ކުޅަދުންވަންތަވެގެންވެއެވެ. ﷲ މެނުވީ ޙައްޤުވެގެން އަޅުކަންވެވޭ އިލާހަކު ނުވެއެވެ. އެ އިލާހު އެއްކައުވަންތައެވެ. އެ އިލާހުގެ ވަޢުދުފުޅު ފުރިހަަމަކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެ އިލާހުގެ އަޅާއަށް ނަޞްރުދެއްވިއެވެ. އަދި އެ އިލާހުގެ އެކަނި ޖަމާޢަތްތައް ބަލިކުރެއްވިއެވެ." ދެން އެ ދެމެދުގައި ދުޢާކުރާނީއެވެ. މިފަދައިން ތިންފަހަރު ކިޔާހުއްޓެވެ. [13]. [13] އެ ޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމް، ނަމްބަރު (1218) ގައެވެ.

ދެން ޞަފާއިން ފައިބައިގެން މަރްވާއާ ދިމާލަށް ހިނގާފައި ދާނީއެވެ. އެހެންގޮސް ފެހި ފާހަގައާ ހަމައަށް ދެވުމުން؛ އޭނާގެ ހިނގުން ވަރަށް ބާރުކޮށްލާނީއެވެ. ދެން ދެވަނަ ފެހި ފާހަގައާ ހަމައަށް ދެވުމުން؛ އޭނާގެ ޢާދައިގެ މަތިން ހިނގާނީއެވެ. އަދި އަންހެނުންނަށް ބާރަށް ހިނގުން ޝަރުޢުވެގެން ނުވެއެވެ.

ދެން މަރްވާއަށް އާދެވިއްޖެނަމަ؛ ޞަފާ ފަރުބަދައިގެ މަތީގައި ކަންތައްކުރި ފަދައިން ކަންތައްކުރުން ޝަރުޢުވެގެންވެއެވެ. (ޕެރެގްރާފު ނަމްބަރު 2).

ދެން މަރްވާ އިން ފައިބައިގެން ހިނގާފައި ޞަފާއަށް ދާނީއެވެ. ފެހި ފާހަގައާ ހަމައަށް ފޯރުމުން ވަރަށް ބާރަށް ހިނގާނީއެވެ. އަދި ދެވަނަ ފެހި ފާހަގައާ ހަމައަށް ފޯރުމުން އާދައިގެމަތިން ހިނގާނީއެވެ.

މިހެންގޮސް ހަތް ބުރު ފުރިހަމަވަންދެނެވެ. ޞަފާއިން މަރްވާއަށް ދިޔުން އެއީ އެއް ބުރެވެ. އަދި މަރްވާއިން ޞަފާއަށް އަނބުރާ އައުން އެއީ އެހެން ބުރެކެވެ.

އަދި އޭނާގެ ސަޢްޔުގައި، ޛިކުރާއި ދުޢާއާއި ކިޔެވުމުން އޭނާ އެދޭ އެއްޗެއް ކިޔާނީއެވެ.

ފަސްވަނައަށް: ބޯ ބޭލުމާއި ކުރުކޮށް ކޮށުމުގެ ޞިފަ:

ދެންފަހެ ޢުމްރާކުރާ މީހާ، އޭނާގެ ޠަވާފާއި ސަޢްޔު ފުރިހަމަކޮށްފިނަމަ، އޭނާއަކީ ފިރިހެނެއް ކަމުގައިވާނަމަ؛ އޭނާގެ ބޯ ބޭލުން ނުވަތަ ކޮށުން ވާޖިބުވެގެންވެއެވެ. އަދި ސުންނަތް ގޮތަކީ: ބޯ ބޭލުން ނުވަތަ މުޅި ބޮލަށް ޝާމިލުވާ ގޮތަށް ކޮށުމެވެ.

އަދި ބޯ ކޮށުމަށްވުރެ ބޯ ބޭލުން މޮޅުއިތުރުވެގެންވެއެވެ. ޙައްޖުގެ ވަޤުތު ގާތްވެފައިވުމުގެ ސަބަބުން ބޮލުގެ އިސްތަށި ފަޅާނެ ވަޤުތު ނުލިބޭ ޙާލަތެއްގައި މެނުވީއެވެ. އެހިނދުން އެންމެ މޮޅުއިތުރުވެގެންވަނީ ބޯ ކޮށުމުގެ މައްޗަށް ހަނިކޮށްލުމެވެ.

އަދި އަންހެނާ ދަންނައެވެ، ފަހެ އެކަނބުލޭގެ އިސްތަށީގެ ކޮޅުތަކުން އިނގިލީގެ ބަދައެއްގެ މިންވަރަށް ކޮށާނީއެވެ.

އިޙްރާމްގައި ކުރުން މަނާ ކަންތައް

އިޙްރާމްގައި ކުރުން މަނާ ކަންތައްތަކަކީ:

1. ހަށިގަނޑުގެ އެއްވެސް ތަނަކުން އިސްތަށި ބޭލުން ނުވަތަ ކޮށުން ނުވަތަ އުފުރުން.

2. ދެ ފައިން ނުވަތަ ދެ އަތުން ނިޔަފަތިތައް އެކީގައި ނުވަތަ އޭގެ ތެރެއިން ބައެއް ކެނޑުން.

3. ބޮލުގައި ޖެހި ތަތްލަވާ އެއްޗަކުން ބޯ ނިވާކުރުން، މިޘާލަކަށް: ތާކިހާ، ބޮލު ފޮށާ، އަދި ފަގުޑިއެވެ. އަދި ބޮލުގެ މައްޗަށް ރިދާ، ނުވަތަ ފޮތިކޮޅެއް، ނުވަތަ ރަޖާގަނޑެއް، ނުވަތަ ކާޑުބޯޑެއް، ނުވަތަ ނިވާކުރުމުގެ ގަސްތުގައި ބޭނުންކުރާ އެނޫންވެސް އެއްޗެއް އެޅުމެވެ. މިއީ އަންހެނުން ނުލައި ހަމައެކަނި ފިރިހެނުންނަށް ޚާއްޞަވެގެންވާ ކަމެކެވެ.

4. ހަށިގަނޑުގެ މިންވަރަށް އޭގެ އާދައިގެ ގޮތުގައި ކަނޑާފައިވާ ހެދުން ލުން. މިޘާލަކަށް: ކަނޑާފައިވާ ހެދުން، ހަރުވާޅު، ޤަމީޞް، އިސްޓާކީނު، އަދި އަންގި ފަދަ ތަކެއްޗެވެ. މިކަންވެސް ޚާއްޞަވެގެންވަނީ ފިރިހެނުންނަށެވެ. އަންހެނުންނަކަށް ނޫނެވެ. ފަހެ، އެކަނބަލުންނަށް މަނާކުރެވިގެންވަނީ:

ހ. ނިޤާބު ނުވަތަ ބުރުޤަޢު ނުވަތަ ނިޤާބާ ވައްތަރުކޮށްވާ މާސްކު (މޫނުފޮތި) އެޅުމެވެ. އަދި ހިލޭ ފިރިހެނުންގެ ޙާޟިރުގައި، މޫނު ނިވައިކުރުމަށް ޢާއްމުކޮށް ބޭނުންކުރާ އެއްޗަކުން އެކަނބުލޭގެ މޫނު ނިވާކުރުން ވާޖިބުވެގެންވެއެވެ. އެ ނިވާކުރާ އެތި އެކަނބުލޭގެ މޫނުގައި ޖެހުނު ކަމުގައިވީނަމަވެސްމެއެވެ. އަދި ނިވާކުރާ އެތި މޫނުގައި ނުޖެއްސުމުގެ މަޤްޞަދުގައި، ބޮލުގައި ފޮތިގަނޑެއް – ނުވަތަ އެފަދަ އެއްޗެއް – އެޅުން ޝަރުޢުވެގެންނެއް ނުވެއެވެ. އެއީ އެކަން ޝަރުޢުވެގެންވާކަމަށް ދަލީލުކުރާނެ ހެއްކެއް ނެތުމުންނެވެ.

ށ. އެކަނބުލޭގެ ދެ އަތަށް އަންގި ލެއްވުމެވެ. އަދި ހިލޭ ފިރިހެނުންގެ ޙާޟިރުގައި، އެކަނބުލޭގެ ޢަބާޔާގެ ތެރެއަށް އަތްތިލަ ލައިގެން އެ ނިވާކުރުން ވާޖިބުވެގެންވެއެވެ.

5. ހަށިގަނޑުގައި، ނުވަތަ އިޙްރާމް ހެދުމުގައި މީރުވަސްދުވާ ތަކެތި ލުން.

6. އެއްގަމު ޝިކާރަ ކުރެވޭ ޖަނަވާރު ޤަތުލުކުރުން، ނުވަތަ ޤަތުލުނުކުރިނަމަވެސް ޝިކާރަކުރުން.

7. އޭނާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ނުވަތަ އެހެން މީހަކަށް ޚިޠުބާކުރުން. (ކައިވެންޏަށް އެދުން).

8. ކައިވެނި ޢަޤުދުކުރުން.

9- ފަރުޖު ނޫން އެހެން ގޮތްގޮތުން ބީހި ގައިގޯޅިވުން؛ އެއީ: ބޮސްދިނުމާއި، ޝަހުވަތާއެކު ބީހުން ފަދަ ކަންކަމެވެ.

10. ޖިމާޢުވުން. އެއީ ފަރުޖަށް (ޛަކަރުވައްދާ) ގުޅުން ހިންގުމެވެ.

ޢުމްރާގެ ޢަމަލުތަކުގެ ޚުލާޞާ:

1. ހިނައިގަތުން.

2. މީރުވަސްދުވާތަކެތި ލުން.

3. އިޙްރާމް ހެދުން ލުން.

4- އިޙްރާމް ބަނުން، އެއީ (ޙައްޖު ނުވަތަ ޢުމްރާގެ މަނާސިކު) އަޅުކަމަށް ވަނުމަށް ނިޔަތް ގަތުމެވެ.

5- ތަލްބިޔާ ކިޔުން.

6- ކަޢުބާ ވަށައިގެން ޠަވާފުކުރުން.

7. މަޤާމު އިބްރާހީމުގެ ފަހަތުގައި ދެ ރަކުޢަތް ނަމާދެއްކުރުން.

8. ޞަފާ އާއި މަރްވާއާ ދެމެދު ސަޢުޔުކުރުން.

9. ބޯ ބޭލުން ނުވަތަ ބޯ ކޮށުން. އަދި އެންމެ މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވަނީ ﷲ އެވެ. އަދި އަހަރުމެންގެ ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދުގެފާނުގެ މައްޗަށް ﷲ ޞަލަވާތާއި ސަލާމް ލައްވާށިއެވެ. وصلى الله وسلم على نبينا محمد.