Mafi Yawan Bincike
الإسلام - نبذة موجزة عن الإسلام (مشتملة على الأدلة)
MUSULUNCI TAKAITACCEN BAYANI GAME DA MUSULUNCI KAMAR YADDA YA ZO A CIKIN AL-KR'ANI DA SUNNAR MANZON ALLAH Littafi ne mai muhimmanci wanda ya ƙunshi taƙaitacen bayani game da musulunci da yake bayyana mafi muhimmancin tushensa da koyarwarsa da kyawawunsa wanda aka samo su daga tushe na asali shi ne al-Kur'ani mai girma da sunnar annabi, littafin abin fuskantarwa ne ga baki ɗayan baligai daga musulmai da waɗanda ba musulmai ba da yarukansu a kowane zamani da wuri duk da saɓanin yanayi da halaye. (Kwafi ne da yake ƙunshe da dalilai daga al-Kur'ani mai girma da sunnar Annabi) 1-Musulunci shi…
These files are generated automatically from the book's text; their layout may differ from the printed edition.
MUSULUNCI
TAKAITACCEN BAYANI GAME DA MUSULUNCI KAMAR YADDA YA ZO A CIKIN AL-KR'ANI DA SUNNAR MANZON ALLAH
Littafi ne mai muhimmanci wanda ya ƙunshi taƙaitacen bayani game da musulunci da yake bayyana mafi muhimmancin tushensa da koyarwarsa da kyawawunsa wanda aka samo su daga tushe na asali shi ne al-Kur'ani mai girma da sunnar annabi, littafin abin fuskantarwa ne ga baki ɗayan baligai daga musulmai da waɗanda ba musulmai ba da yarukansu a kowane zamani da wuri duk da saɓanin yanayi da halaye.
(Kwafi ne da yake ƙunshe da dalilai daga al-Kur'ani mai girma da sunnar Annabi)
1-Musulunci shi saƙon Allah ne zuwa ga mutane baki ɗayan su, shi ne saƙon Allah wanzajje cikamakin saƙonnin Ubangiji:
Musulunci shi ne saƙon Allah ga mutane baki ɗayan su Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma ba Mu aika ka ba fãce zuwa ga mutãne gabã ɗaya, kanã mai bãyar da bushãra kuma mai gargaɗi, kuma amma mafi yawan mutãne ba su sani ba} [Saba'i: 28]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ya ku mutane ni manzon Allah ne zuwa gare ku baki ɗaya} [al-A'araf: 158]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Yã kũ mutãne! Haƙĩƙa, Manzo yã je muku da gaskiya daga Ubangijinku. Sabõda haka ku yi ĩmãni yã fi zama alhẽri a gare ku. Kuma idan kun kãfirta, to, Allah Yanã da abin da ke cikin sammai da ƙasa. Kuma Allah Yã kasance Masani, Mai hikima} [al-Nisa'a: 170].
Musulunci shine saƙon Allah dawwamamme kuma shi ne cika makin saƙonnin Ubangiji, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Muhammadu bai kasance uban kõwa ba daga mazanku, kuma amma shĩ yã kasance Manzon Allah kuma cikon Annabãwa. Kuma Allah Ya kasance Masani ga kõme} [al-Ahzab: 40].
2. Musulunci ba addinin da ya keɓanci wani jinsi ko wasu mutane ba, a'a shi addinin Allah ne ga mutane baki ɗayansu:
Musulunci ba addinin da ya keɓanci wani jinsi ko wasu mutane bane, a'a addinin Allah ne ga mutane baki ɗayansu, farkon umarni a cikin al-Kur'ani mai girma shi ne faɗin Allah - Maɗaukakin sarki -: {Yã ku mutãne! Ku bauta wa Ubangjinku, Wanda Ya halicce ku, kũ da waɗanda suke daga gabãninku, tsammãninku ku kãre kanku!} [al-Baƙara: 21]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ya ku mutane kuji tsoron Ubangijinku wanda Ya halicce ku daga rai kwara ɗaya kuma Ya halitta masa rai kuma Ya watsa daga garesu maza da mata} [al-Nisa'a: 1]. Daga Ibn Umar - Allah Ya yarda da su - cewa manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - yayi huɗuba ga mutane ranar buɗe Makka sai ya ce: "Ya ku mutane lallai Allah Ya kawar muku da girman kan Jahiliyya, da jiji da kansu da iyaye saboda haka mutane sun kasu biyu: Mai biyayya ga Allah kuma mai tsonSa mai girma a wajen Allah, da kuma fajiri taɓaɓɓe wulaƙance a wajen Allah, mutane 'yan Adam ne, Allah Ya halicci (annabi) Adam daga turɓaya Allah Ya ce: {Ya ku mutane lallai Mun halicce ku daga namiji da mace kuma muka sanya ku jama'a-jama'a da ƙabilu don ku san juna, lallai mafi girmanku a wajen Allah shine mafi tsoron Allah a cikinku, lallai Allah Masani ne kuma Mai bada labari} [al-Hujrat: 13]". Tirmizi ne ya rawaito shi (3270). Ba zaku samu a cikin umarnin al-Kurani mai girma da umarnin Manzo mai girma - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - wani hukunci da ya keɓanci wasu mutane ko wata ƙungiya saboda kawai jininsu ko don ƙabilar su ko jinsinsu.
3-Musulunci shine saƙon Allah wanda yazo don cika saƙonnin annabawa da manzanni waɗanda suka gabata - tsira da aminci ya tabbata a gare su - zuwa ga al'ummansu.
Musulunci shine saƙon Allah wanda yazo don cika saƙonnin annabawa da manzanni waɗanda suka gabata - tsira da aminci ya tabbata a gare su - zuwa ga al'ummansu, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lalle ne Mu, Mun yi wahayi zuwa gare ka, kamar yadda Muka yi wahayi zuwa ga Nũhu da annabãwa daga bãyansa. Kuma Mun yi wahayi zuwa ga Ibrãhĩma da Ismã'ĩla da Is'hãƙa da Yaƙũbu da jĩkõki da ĩsa da Ayũba da Yũnusa da Hãruna da Sulaimãn. Kuma Mun bai wa Dãwũda zabũra} [al-Nisaa: 163]. Wannan addinin wanda Allah Yayi wahayinsa ga manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - shine addinin da Allah Ya shar'antawa annabawan da suka gabata kuma Yayi musu wasiyya da shi, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ya shar'anta muku, game da addini, abin da Ya yi wasiyya da shi ga Nũhu da abin da Muka yi wahayi da shi zuwa gare ka, da abin da Muka yi wasiyya da shi ga Ibrãhĩm da Mũsã da Ĩsã, cẽwa ku tsayar da addini sõsai kuma kada ku rarrabu a cikinsa. Abin da kuke kira zuwa gare shi, ya yi nauyi a kan mãsu shirki. Allah na zãɓen wanda Yake so zuwa gare Shi, kuma Yanã shiryar da wanda ke tawakkali gare Shi, ga hanyarSa} [al-Shura: 13]. Wannan addinin da Allah Yayi wahayinsa ga Manzo Muhammada - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - shi gasgatawane ga abinda ya gabaceshi na littattafan Allah, kamar Attaura da Linjila kafin jirkita su, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma abin da Muka yi wahayi zuwa gare ka, daga Littãfi, shi ne gaskiya mai gasgata abunda ya gabace shi lallai Allah mai bada labari ne ga Bayinsa kuma mai hani} [Faɗir: 31].
4. Annabawa - aminci ya tabbata a gare su - addininsu ɗaya ne, kuma shari'unsu sun sha banban:
Addinin annabawa - aminci ya tabbata a garesu - ɗaya ne sai dai shari'unsu ne suka sassaɓa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma Mun saukar da Littãfi zuwa gare ka da gaskiya yanã mai gaskatãwa ga abin da yake a gaba gare shi daga Littãfi (Attaura da Injĩla), kuma mai halartãwa a kansa sai ka yi hukunci a tsakãninsu da abin da Allah Ya saukar kuma kada ka bĩbiyi son zũciyõyiniu daga abin da ya zo maka daga gaskiya Ga kõwanne daga gare ku Mun sanya sharĩa da hanya (ta bin ta) Kuma dã Allah Yã so, dã Yã sanya ku al'umma guda, kuma amma dõmin Ya jarraba ku a cikin abin da Ya bã ku Sai ku yi tsere ga ayyukan alheri Zuwa ga Allah makõmarku take gabã ɗaya Sa'an nan Ya bã ku lãbãri ga abin da kuka kasance kunã sãɓãwa a cikin sa. [al-Ma'ida: 48]. Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Ni ne mafi cancantar mutane da Isa ɗan Maryam a duniya da lahira, kuma Annabawa 'yan uwan junane li'abbai, iyayensu mata sun sha ban-ban amma addinisu ɗaya ne". Bukhari ne ya ruwaito shi (3443).
5. Musulunci yana kira - kamar yadda kowane annabi ya kira: Nuhu da Ibrahim da Musa da Sulaiman da Daud da Isa - aminci ya tabbata a gare su - zuwa ga imani cewa Ubangiji Shine Allah Mahalicci, Mai azirtawa, Mai rayawa, Mai kashewa Mamallakin mulki, Shine wanda Yake gudanar da al'amura, Shine Mai rangwami Mai jin ƙai.
Musulunci yana kira - kamar yadda kowane annabi ya kira: Nuhu da Ibrahim da Musa da Sulaiman da Daud da Isa - amincin ya tabbata a gare su - zuwa ga imani cewa Ubangiji Shine Allah Mahalicci, Mai azirtawa, Mai rayawa, Mai kashewa Mamallakin mulki, Shine wanda Yake gudanar da al'amura, Shine Mai rangwami Mai jin ƙai, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Yã kũ mutãne! Ku tuna ni'imar Allah a kanku. Shin, akwai wani mai halitta wanin Allah da zai azurta ku daga sama da, ƙasã? Bãbu wani abin bautãwa, fãce Shi. To, yãya ake karkatar da ku?} [Faɗir: 3]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka ce: "Wãne ne Yake azurtã ku daga sama da ƙasa? Shin kõ kuma Wãne ne Yake mallakar jĩ da ganĩ, kuma Wãne ne Yake fitar da mai rai daga mamaci, kuma Ya fitar da mamaci daga mai rai, Kuma Wãne ne Yake shirya al'amari?" To, zã su ce: "Allah ne." To, ka ce: "Shin fa, bã zã ku yi taƙawa ba?} [Yunus: 31]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kõ wãne ne yake fã ra halitta sa'an nan kuma ya mayar da ita, kuma Wãne ne Ya azurta ku daga sama da ƙasa? Ashe, akwai wani abin bautãwa tãre da Allah? Ka ce: "Ku kãwo dalĩlinku idan kun kasance mãsu gaskiya} [al-Naml: 64].
Kuma dukkan annabawa da manzanni - aminci ya tabbata a gare su - an aiko su ne da da'awa zuwa bautar Allah Shi kaɗai, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma lalle ne, haƙĩƙa, Mun aika a cikin kõwace al'umma da wani Manzo (ya ce): "Ku bauta wa Allah, kuma ku nĩsanci ¦ãgũtu." To, daga gare su akwai wanda Allah Ya shiryar, kuma daga cikinsu akwai wanda ɓata ta wajaba a kansa. Sai ku yi tafiya a cikin ƙasa, sa'an nan ku dũba yadda ãƙibar mãsu ƙaryatãwa ta kasance} [al-Nahl: 36]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma ba Mu aiki wani Manzo ba a gabãninka fãce Munã yin wahayi zuwa gare shi, cẽwa "Lalle ne Shi, bãbu abin bautãwa fãce Nĩ, sai ku bauta Mini} [al-Anbiyaa: 25]. Sai Allah Ya bada labari game da (annabi) Nuhu - aminci ya tabbata a gare shi - cewa shi ya ce:: {Mutãnẽna! Ku bauta waAllah! Bã ku da wani abin bautãwa waninSa. Lalle ne nĩ, inã yimuku tsõron azãbar wani Yini mai girma} [al-A'araf: 59]. Kuma baɗayin Allah (annabi) Ibrahim - aminci ya tabbata a gare shi - kamar yanda Allah Ya bada labari game dashi - cewa shi ya ce: {Da Ibrãhĩm a lõkacin da ya ce wa mutãnensa, "Ku bautã wa Allah ku bĩ Shi da taƙawa. Wannan Shĩ ne alhẽri a gare ku idan kun kasance kunã sani} [al-Ankabut: 16]. Kuma (annabi) Salihu - aminci ya tabbata a gareshi - ya ce kamar yadda Allah Ya bada labari game da shi -: {Ya ce: "Yã mutãnena! Ku bauta wa Allah; bã ku da wani abin bauta wa wanninSa. Haƙĩƙa hujja bayyananniya tã zo muku daga Ubangijinku! wannan rãƙumar Allah ce, a gare ku, wata ãyã ce. Sai ku bar ta ta ci, a cikin ƙasar Allah, kuma kada ku shãfe ta da wata cũta har azãba mai raɗaɗi ta kãmã ku} [al-Aaraf: 73]. Kuma (annabi) Shuaibu - aminci ya tabbata a gareshi- ya ce - kamar yadda Allah Ya bada labari game dashi -: {Ya mutãnena! Ku bauta wa Allah; bã ku da wani abin bauta wa waninSa. Lalle ne, wata hujja bayyananniya daga Ubangijinku tã zõ muku! Sai ku cika mũdu da sikeli kumakada ku nakasa wa mutãne kãyansu, kuma kada ku yi fasãdi a cikin ƙasa a bãyan gyaranta. Wannan ne mafi alhẽri a gare ku, idan kun kasance mũminai} [al-A'araf: 85].
Kuma farkon abinda Allah Yayiwa (annabi) Musa - aminci ya tabbata agare shi - magana dashi (shine) tsarki ya tabbatar maSa - Ya ce da shi: {Kuma Nĩ Nã zãɓe ka. Sai ka saurãra ga abin da ake yin wahayi."(13) Lalle, Nĩ Ni ne Allah. Bãbu abin bautawa fãce Ni. Sai ka bauta Mini, kuma ka tsayar da salla dõmin tuna Ni (14)} [Daha: 13-14]. Kuma Allah Ya ce Yana mai bada labari game da Annabi Musa -aminci ya tabbata a gareshi - cewa shi ya nemi tsarin Allah sai ya ce: {Kuma Mũsã ya ce: "Lalle nĩ, nã nẽmi tsari da Ubangijĩna kuma Ubangijinku, daga dukan makangari, wanda bã ya ĩmani da rãnar Hisãbi} [Ghafir: 27]. Allah Ya ce Yana mai bada labari game da (annabi) Isa- aminci ya tabbata a gare shi - cewa shi ya ce: {Lallai Allah ne Ubangijina kuma Ubangijinku, sai ku bauta maSa. Wannan shi ne tafarki madaidaici} [aal Imran: 51]. Kuma Allah Yace Yana mai bada labari game da (annabi) Isa - aminci ya tabbata agare shi - cewa shi ya ce: {Ya ku Banu Isra’ila ku bautawa Allah Ubangiji na kuma Ubangijinku, cewa duk wanda yayiwa Allah shirka haƙiƙa Allah Ya haramta masa aljannah kuma mokomarsa wuta azzalumai basu da mataimaka} [al-Ma'ida: 72].
Kai har a Attaura da Linjila ƙarfafawa ya zo a cikinsu kan bautar Allah Shi kaɗai saboda faɗin (annabi) Musa - aminci ya tabbata agare shi - yazo a cikin Sifr al-Tathniya: (Ka ji ya kai Isra'il Ubangiji Shine Ubangijinmu Ubangiji ƙwara ɗaya) Kuma ƙarfafawa kan Tauhidi yazo a cikin Linjilal Marƙus lokacin da (annabi) Isa - aminci ya tabbata a gareshi - ya ce: (Lallai ne farkon Wasiyyoyi su ne: Ka ji ya kai Isra'il Ubangiji Shine Ubangijinmu ubangiji ƙwara ɗaya).
Kuma Allah Ya bayyana cewa dukkan annabawa an aikosu da wannan saƙon mai girma shine kira zuwa ga kaɗaita Allah, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma lalle ne, haƙĩƙa, Mun aika a cikin kõwace al'umma da wani Manzo (ya ce): "Ku bauta wa Allah, kuma ku nĩsanci ¦ãgũtu." To, daga gare su akwai wanda Allah Ya shiryar, kuma daga cikinsu akwai wanda ɓata ta wajaba a kansa} [al-Nahl: 36]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka ce: "Shin, kun gani, abin da kuke kira, wanda yake baicin Allah? Ku nũna mini, menene suka halitta daga ƙasa? Kõ kuwa sunã da tãrayya a cikin sammai? Ku zo mini da wani littãfi na gabãnin wannan (Alƙur'ãni) kõ wata alãma daga wani ilmi, idan kun kasance mãsu gaskiya} [al-Ahƙaf: 4]. Shiekh al-Si'ady - Allah Yayi masa rahama - ya ce: (Sai aka san cewa jayayyar mushirikai a cikin shirkarsu basu dogara kan wasu hujjoji ko dalili ba, kaɗai sun dogara ne kan zato na ƙarya, da ɓatattun tunanuka, da hankula gurɓatattu abinda zai nuna maka gurɓatarsu dan bibiyar halayensu da ilimansu da ayyukansu da duba a halin waɗanda suka ƙarar da rayuwarsu a bautarsa shin ya amfane su (ai abubuwan da suke bautawa koma bayan Allah) da wani abu a duniya ko a lahira? ) Taisirul Karimu al-Mannan: 779.
6: Allah - tsarki ya tabbatar masa Ya ɗaukaka - Shi ne Mahalicci, kuma Shi ne wanda Ya cancanci ibada Shi kaɗai, kuma ba'a bautawa kowa waninSa tare da Shi.
Allah Shine wanda Ya cancanci a bauta maSa Shi kaɗai kuma ba'a bauta maSa tare da wani, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Yã ku mutãne! Ku bauta wa Ubangjinku, Wanda Ya halicce ku, kũ da waɗanda suke daga gabãninku, tsammãninku ku kãre kanku! (21) Wanda Ya sanya muku ƙasa shimfiɗa, kuma sama gini, kuma Ya saukar da ruwa daga sama, sa'an nan Ya fitar da abinci daga 'ya'yan itãce game da shi, sabõda ku. Sabõda haka kada ku sanya wa Allah wasu kĩshiyõyi, alhãli kuwa kuna sane. (22)} [al-Baƙara: 21-22]. Wanda Ya halicce mu kuma Ya halicci tsaraikun da suka gabace mu, Ya sanya ƙasa shinfiɗa a gare mu, kuma Ya saukar mana da ruwa daga sama sai Ya fitar mana da 'ya'yan itatuwa dan arziƙi a garemu; to Shine wanda Ya cancanci a bauta maSa Shi kaɗai, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Yã kũ mutãne! Ku tuna ni'imar Allah a kanku. Shin, akwai wani mai halitta wanin Allah da zai azurta ku daga sama da, ƙasã? Bãbu wani abin bautãwa, fãce Shi. To, yãya ake karkatar da ku?} [Faɗir: 3]. Wanda Yake halitta kuma Yake azirtawa Shi ne wanda Ya cancanci ibada Shi kaɗai, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Wancan ne Allah Ubangijinku. Bãbu wani abin bautãwa fãce Shĩ, Mahaliccin dukan kõme. Sabõda haka ku bauta Masa kuma Shi ne wakĩli a kan dukan, kõme} [al-An'am: 102].
Duk abInda aka bautawa koma bayan Allah to bai cancanci bauta ba; saboda bai iya mallakar ƙwayar zarra a sammai ko a ƙasa kuma shi ba abokin tarayya da Allah bane a cikin wani abu ko mai taimako ko mai agazawa Allah, saboda me to za'a kirawoshi tare da Allah ko a sanyashi abokin tarayya gareShi, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka ce: "Ku kirãyi waɗanda kuka riya (cẽwa abũbuwan bautãwa ne) baicin Allah, bã su Mallakar ma'aunin zarra a cikin sammai, kuma bã su Mallakarsa a cikin ƙasa kuma bã su da wani rabon tãrẽwa a cikinsu (sammai da ƙasa), kuma bã Shi da wani mataimaki daga gare su} [Saba'i: 22].
Kuma Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Shine wanda Ya halicci waɗan nan halittun, kuma Ya samar da su daga rashi, kuma samuwarsu yana nuni akan samuwarSa da RububiyyarSa da UluhiyyarSa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma akwai daga ãyõyinSa, Ya halitta ku daga turɓãya, sai gã ku kun zama mutum, kunã wãtsuwa. (20) Kuma akwai daga ãyõyinsa, Ya halitta muku mãtan aure daga kanku, dõmin ku natsu zuwa gare ta, kuma Ya sanya sõyayya da rahama a tsakãninku. Lalle a cikin wancan akwai ãyõyi ga mutãne mãsu yin tunãni.(21) Kuma akwai daga ãyõyinSa halittar sammai da ƙasã da sãɓã, war harsunanku, da launukanku. Lalle a cikin wannan akwai ãyõyi ga mãsu ilmi (22) Kuma akwai daga cikin ãyõyinSa, barcinku a cikin dare da rãna, da nẽmanku ga falalarsa. Lalle a cikin wannan akwai ãyõyi ga mutãne mãsu saurãrãwa (23) Kuma akwai daga cikin ãyõyinSa, Ya nũna muku walƙiya a kan tsõro da ɗammãni kuma Ya dinga saukar da ruwa daga sama Sa'an nan Ya rãyar da ƙasã game da shi a bãyan mutuwarta. Lalle a cikin wannan akwai ãyõyi ga mutãne mãsu hankaltawa(24) Kuma akwai daga ãyõyinsa, tsayuwar sama da asƙã bisa umurninsa, sa'an nan idan Ya kira ku, kira ɗaya, daga ƙasã, sai gã ku kunã fita (25) Kuma wanda ke cikin sammai da ƙasã Nãsa ne shi kaɗai. Dukansu mãsu tawãli'u ne a gare Shi (26) Kuma shine ke fara yin halitta ,sa’annan ya sake ta kuma sakewar tafi sauƙi a gare shi} [al-Rum: 20-27].
Namarudu ya musanta samuwar Ubangijinsa sai (annabi) Ibrahin ya ce da shi kamar yadda Allah Ya bada labari game dashi: {Ibrahin ya ce to lallai Allah Yana fito da rana daga gabas to kai ka zo da ita daga yamma sai aka rinjayi wanda ya kafirta kuma Allah baya shiryar da mutane azzalumai} [al-Baƙara: 258]. Haka nan (annabi) Ibrahim - aminci ya tabbata a gare shi - ya kafawa mutanensa dalili cewa Allah Shine wanda Ya shiryar da shi kuma Ya ciyar da shi Ya shayar da shi, kuma idan yayi rashin lafiya Ya warkar da shi, kuma Shine wanda Yake kashe shi kuma Yake raya shi sai ya ce: kamar yadda Allah Ya bada labari game da shi: {Wanda Ya halitta ni, sa'an nan Yanã shiryar da ni (78) "Kuma Wanda Yake Shĩ ne Yake ciyar da ni, kuma Yanã shãyar da ni (79) "Kuma idan na yi jiyya, to, Shĩ ne Yake warkar da ni (80) "Kuma wanda Yake matar da ni, sa'an nan Ya rãyar da ni (81) [al-Shu'ara'a: 78-81]. Allah Ya ce Yana Mai bada labari game da (annabi) Musa cewa shi yayi jayayya da Fir'auna yana mai cewa masa: Lallai Ubangijinsa Shi ne: {Shi ne wanda Ya bawa kowane abu halittarsa sannan kuma Ya shiryar} [Daha: 50].
Kuma Allah Ya hore dukkan abinda ke cikin sammai da ƙasa ga mutum kuma Ya kewayeshi da ni'amomi; don ya bautawa Allah kuma kada ya kafirce maSa, Allah - Maɗaukakin sarki Ya ce: {Ashe, ba ku gani ba, cẽwa Allah Yã hõre muku abin da ke a cikin sammai da abin da ke a cikin ƙasã, kuma Ya zuba ni'imõminsa a kanku, bayyanannu da ɓõyayyu? Kuma akwai daga mutãne wanda ke yin jidãli ga al'amarin Allah, bã da wani ilmi ba, kuma bã da wata shiriya ba, kumã ba da wani littãfi mai haskakãwa ba} [Luƙman: 20]. Kuma kamar yadda Allah Ya hore dukkan abinda ke cikin sammai da ƙasa to haƙiƙa Ya halicce shi kuma Ya tanadeshi da dukkan abinda yake buƙata na ji da gani da zuciya don ya koyi ilimin da zai amfaneshi, kuma Ya shiryar da shi ga majiɓincin al'amarinsa kuma Mahaliccinsa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma Allah ne Ya fitar da ku daga cikunan iyãyenku, ba da kunã sanin kõme ba, kuma Ya sanya muku ji da gannai da zukãta, tsammãninku zã ku gõde} [al-Nahl: 78].
Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - haƙiƙa Ya halicci dukkan waɗan nan duniyoyin, kuma Ya halicci ɗan Adam Ya tanadar masa dukkan abinda yake buƙata na gaɓɓai da ƙarfi, sannan Ya ƙare shi da dukkan abinda zai taimaka masa kan tsayuwa da bautar Allah da raya ƙasa, sannan Ya hore masa dukkan abinda ke cikin sammai da ƙasa.
Allah Ya kafa hujja ga halittarSa da waɗan nan halittun masu girma a kan RububiyyarSa wacce take lazimtar UluhiyyarSa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka ce: "Wãne ne Yake azurtã ku daga sama da ƙasa? Shin kõ kuma Wãne ne Yake mallakar jĩ da ganĩ, kuma Wãne ne Yake fitar da mai rai daga mamaci, kuma Ya fitar da mamaci daga mai rai, Kuma Wãne ne Yake shirya al'amari?" To, zã su ce: "Allah ne." To, ka ce: "Shin fa, bã zã ku yi taƙawa ba?} [Yunus: 31]. Alla - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka ce: "Shin, kun gani, abin da kuke kira, wanda yake baicin Allah? Ku nũna mini, menene suka halitta daga ƙasa? Kõ kuwa sunã da tãrayya a cikin sammai? Ku zo mini da wani littãfi na gabãnin wannan (Alƙur'ãni) kõ wata alãma daga wani ilmi, idan kun kasance mãsu gaskiya} [al-Ahƙaf: 4]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ya halicci sammai ba tare da turaku ba da kuke iya ganinsu kuma ya jefa Duwatsu a bayan Qasa saboda kada ta raurawa da ku kuma ya yaxa kowace irin Dabba a cikinta kuma ya saukar da ruwa daga Sama sai Muka futar a cikinta kowane abu Mace da Namiji Masu daraja, kuma wannan ita ce halittar Allah to kununa mun abunda waxan da suke koma bayansa suka halitta ba haka bane Al-zalumai dai suna Vata bayyananne} [Luƙman: 10-11]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Shin, an halitta su ne bã daga kõme ba, kõ kuwa sũ ne mãsu yin halitta?(35) Shin, sun halitta sammai da ƙasa ne? Ã'a ba su dai yi ĩmãnin yaƙĩni ba (36). Shin, taskõkin Ubangijinka, sunã a wurinsu ne? Kõ kuwa sũ ne mãsu rinjãya? (37)} [al-Dur: 35-37]. Shiek al-Si'adi ya ce: (Kuma wannan kafa hujjar akan su da umarni ba zai yiwu garesu ba sai miƙa wuya ga gaskiya ko kuma fita daga abinda zai tabbatar da hankali da addini) Tafsir Ibn al-Si'adi: 816
7: Allah Shi ne Mahalicci ga dukkan abinda ke cikin kasantacce daga abinda muke ganinsa da wanda bama ganinsa, dukkan wani abu da ba shi ba to shi abin halitta ne daga cikin halittunSa, kuma Allah Ya halicci sammai da ƙasa a cikin kwana shidda.
Allah Shi ne Mahalicci ga dukkan abinda ke cikin kasantacce daga abinda muke ganinsa da wanda bama ganinsa, kuma duk wani abu da ba Shi ba to shi abin halitta ne daga cikin halittunSa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka ce: "Wãne ne Ubangijin sammai da ƙasa?" Ka ce: "Allah". Ka ce: "Ashe fa, kun riƙi waɗansu masõya baicin Shi, waɗanda ba su mallaka wa kansu wani amfãni ba kuma haka bã su tũre wata cũta?" Ka ce: "Shin makãho da mai gani sunã daidaita? Kõ shin duhu da haske sunã daidaita? ko sun sanya ga Allah waɗansu abõkan tãrayya waɗanda suka yi halitta kamar halittarSa sa'an nan halittar ta yi kama da jũna a gare su?" Ka ce: "Allah ne Mai halitta kõme kuma Shĩ ne Maɗaukaki, Marinjãyi.} [al-Ra'ad: 16]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma Yana halittar abinda baku sani ba} [al-Nahl: 8].
Kuma Allah Ya halicci sammai da ƙasa cikin kwanaki shida, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Shĩ ne wanda Ya halitta sammai da ƙasa a cikin wasu kwãnuka shida, sa'an nan Ya daidaitu a kan Al'arshi, Yanã sanin abin da ke shiga cikin ƙasa da abin da ke fita daga gare ta, da abin da ke sauka daga sama da abin da ke hawa cikinta, kuma Shĩ yanã tareda ku duk inda kuka kasance. Kuma Allah Mai gani ne ga abin da kuke aikatãwa} [al-Hadid: 4]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma lalle ne, haƙĩƙa, Mun halitta sammai da ƙasã da abin da ke a tsakãninsu, a cikin kwãnaki shida, alhãli wata'yar wahala ba ta shãfe Mu ba} [Q: 38].
8- Allah - Maɗaukakin sarki - baShi da abokin tarayya a cikin mulkinSa ko halittarSa ko jujjuya al'amuranSa, ko bautarSa.
Allah - Maɗaukakin sarki - Shine Mamallakin mulki baShi da abokin tarayya a cikin halittarSa ko mulkinSa ko gudanarwarSa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka ce: "Shin, kun gani, abin da kuke kira, wanda yake baicin Allah? Ku nũna mini, menene suka halitta daga ƙasa? Kõ kuwa sunã da tãrayya a cikin sammai? Ku zo mini da wani littãfi na gabãnin wannan (Alƙur'ãni) kõ wata alãma daga wani ilmi, idan kun kasance mãsu gaskiya} [al-Ahƙaf: 4]. Shiekh al-Si'ady - Allah Ya yi masa rahama - ya ce: (Wato: {ka ce} ga waɗan nan da suke shirka da Allah da wasu gumaka da kishiyoyi ba su mallaki wani amfani ko cutarwa a gare su ba ko mutuwa ko rayuwa ko kuma tashi daga ƙabari to ka ce musu - kana mai bayyana musu gajiyawar gumakansu kuma cewa su basu cancanci komai na bauta ba (ku nuna mun abinda suka halitta na ƙasa ko kuma suna da abokan tarayya a cikin sammai) ko sun halicci wasu daga cikin burujan sama da ƙasa? shin sun halicci duwatsu? shin sun gudanar da ƙoramai? shin sun yaɗa dabbobi? shin sun tsirar da bishiyoyi? ko kuma suna da wani taimako abisa halittar wani abu daga hakan? babu komai daga hakan da tabbatarwarsu akan kawunansu ballantana wasunsu, to wannan dalili ne na hankali a yanke aakn cewa dukkan wanda ba Allah ba to bautarsa batacciya c.a
Sannan ya faɗi koruwar dalili na nassi sai ya ce: (To kuzo mun da wani littafi kafin wannan) littafin da yake kira kan shirka (Ko kuma wani abinda aka gada na ilimi) wanda aka gada daga manzanni da yake umarni da hakan. Abu ne sananne cewa su gajiyayyu ne kan suzo da wani abu ɗaya daga manzanni da wani dalilin da yake nuni akan hakan, kai muna yankewa kuma muna sakankacewa cewa dukkanin manzanni sunyi kira zuwa kaɗaita Ubangijinsu, kuma sunyi hani ga barin yin shirka da Shi kuma shi ne mafi girman abinda aka samo daga gare su na ilimi). Tafsir Ibn al-Si'adi:779.
Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Shine Mamallakin mulki ba Shi da abokin tarayya a cikin mulkinSa Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka ce: "Yã Allah Mamallakin mulki, Kanã bayar da mulki ga wanda Kake so, Kanã zãre mulki daga wanda Kake so, kuma Kanã buwãyar da wanda Kake so, kuma Kanã ƙasƙantar da wanda Kake so, ga hannunKa alhẽri yake. Lalle ne Kai, a kan kõwane abu, Mai ĩkon yi ne} [Aal Imran: 26]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki Ya ce Yana Mai bayyana cewa cikakken mulki nasa ne a ranar al-Kiyama: {Rãnar da suke bayyanannu, bãbu wani abu daga gare su wanda yake iya bõyuwa ga Allah. "Mulki ga wa ya ke a yau?" Yana ga Allah, Makaɗaici, Mai tĩlastãwa} [Ghafir: 16].
Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - bashi da abokin tarayya a cikin mulkinSa ko halittarSa ko gudanarwarSa ko bautarSa, Allah - Maɗaukakin sarki Ya ce: {Kuma ka ce: "Gõdiyã ta tabbata ga Allah wanda bai riƙi ɗã ba kuma abõkin tãrayya bai kasance a gare Shi ba a cikin mulkinSa, kuma wani masõyi sabõda wulãkancin bai kasance a gare Shi ba." Kuma ka girmama Shi, girmamãwa} [al-Isra'a: 111]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {wanda Yake da mulkin sammai da ƙasa kuma bai riƙi abin haihuwa ba, kuma abõkin tãrayya bai kasance a gare Shi ba a cikin mulkinSa kuma Ya halitta dukan kowane abu, sa'an nan Ya ƙaddara shi ƙaddarãwa} [al-Furƙan: 2]. Shine Mai mulki, wanda ba Shi ba to abin mallakarSa ne - tsarki ya tabbatar maSa - kuma Shine Mahalicci, wanda ba Shi ba to Shi halittarSa ne, Shine Mai gudanar da al'amari, wanda ya kasance wannan ne sha'aninSa to ya wajaba a bauta maSa kuma bautar waninSa tawaya ce a cikin hankali kuma shirka ce mai ɓata duniya da lahira, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma suka ce: "Ku kasance Yahũdãwa ko Nasãra, kwã shiryu."Ka ce: "A'a aƙidar Ibrãhĩm dai, maikarkata, zuwa ga gaskiya, kuma bai kasance cikin mãsu shirki ba} [al-Baƙara: 135]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma wãne ne ya fi kyau ga addini daga wanda ya sallama fuskarsa ga Allah, alhãli kuwa yanã mai kyautatawa kuma ya bi aƙidar Ibrãhĩm, Yanã mai karkata zuwa ga gaskiya? Allah Yã riƙi Ibrãhĩm badãɗayi} [al-Nisa'a: 125]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya bayyana cewa duk wanda yabi wanin tafarkin (annabi) Ibrahin baɗayin Allah - aminci ya tabbata a gare shi - to haƙiƙa ya wawaitar da kansa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma wãne ne yake gudu daga aƙĩdar Ibrãhĩm, fãce wanda ya jãhilta ga ransa? Kuma lalle ne, haƙĩƙa, Mun zãɓe shi, a cikin dũniya, kuma lalle ne shi, a cikin Lãhira, haƙĩƙa, yana daga sãlihai} [al-Baƙara: 130].
9. Allah - tsarki ya tabbatar maSa - bai haifa ba kuma ba'a haifeShi ba, kuma baShi da wani kini ko mai kamanceceniya da Shi.
Allah - tsarki ya tabbatar maSa - bai haifa ba kuma ba'a haifeShi ba, kuma baShi da wani kini ko mai kamanceceniya da Shi, Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -Ya ce: {Ka ce: "Shi ne Allah Makaɗaĩci (1) Alla shi ne abun nufi da buƙata (2) Bai haifa ba, kuma ba a haife Shi ba (3) Kuma babu ɗaya da ya kasance kini a gare Shi (4)} [al-Ikhlas: 1-4]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Shi ne Ubangijin sammai da ƙasa da abin da yake a tsakãninsu. sai ka bauta Masa, kuma ka yi haƙuri ga bautarsa. Shin kã san wani takwara a gare shi?} [Maryam: 65]. Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {(Shĩ ne) Mai ƙãga halittar sammai da ƙasa, Ya sanya muku ma'aura daga jinsinku, kuma (Ya sanya) daga dabbõbi maza da mãtã, Yanã halitta ku a cikinsu, wani abu bai zama kamar tamkarSa ba, kuma Shĩ ne Mai ji, Mai gani} [al-Shura:11].
10. Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - baYa sauka a cikin wani abu, ko kuma ya saje da jikin wani abu daga cikin halittunSa:
Kuma Shi Allah - tsarki ya tabbatar maSa ya ɗaukaka - ba Ya sauka cikin wani jiki, kuma baYa sajewa da wani daga cikin halittarSa, kuma baYa haɗewa da komai; wancan saboda Allah Shi ne Mahalicci kuma duk abinda ba Shi ba to abin halitta ne, Shine wanzajje kuma wanda baShi ba to makomarsa shine ƙarewa kuma shi mulkinSa ne, kuma Shine Mamallakinsa saboda haka babu wani abu da Allah Yake sauka a cikinsa daga cikin halittarSa kuma babu wani daga cikin halittarSa da yake sauka cikin zatinSa - tsarki ya tabbatar maSa Allah - tsarki ya tabbatar maSa - Shine Mafi girman komai kuma Mafi girma daga komai Allah Maxaukaki yana cewa yana mai musantawa waxanda suka raya cewa Allah ya sauka cikin Annabi Isa. {Lalle haƙĩƙa waɗanda suka ce: "Lalle Allah Shĩ ne Masĩhu ɗan Maryama," sun kãfirta. Ka ce: "To, wane ne ke iya mallakar wani abu daga Allah, idan Yã nufi Ya halakar da Masĩhu ɗanMaryama da uwarsa da wanda yake a cikin ƙasa gabã ɗaya?" Kuma Allah ne da mallakar sammai da ƙasa da abin da ke a tsakãninsu, Yanã halitta abin da Yake so. Kuma Allah a kan dukkan kõme, Mai ĩkon yi ne} [al-Ma'ida: 17]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma Allah ɗai yake da gabas da yamma sabõda haka, inda duk aka jũyar da ku, to, a can fuskar Allah take. Lalle ne, Allah Mawadãci ne, Mai ilmi (115) Kuma suka ce: "Allah Yã riƙi ɗã." Tsarki yã tabbata a gare Shi! A'a, Shi ne da abin da yake a cikin sammai da ƙasa, dukansu, a gare Shi, mãsu ƙanƙan da kai ne (116) Mai kyautata halittar sammai da ƙasa, kuma idan Ya hukunta wani al'amari, sai kawai Ya ce masa: "Kasance." Sai ya yi ta kasancewa (117) [al-Baƙara:115-117]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma suka ce Allah Ya riƙi ɗa (88) Lalle ne haƙĩƙa kun zo da wani abu mai girman mũni (89) Sammai sunã kusa su tsattsage sabõda shi, kuma ƙasa ke kẽce kuma duwãtsu su faɗi sunã karyayyu (90) Saboda sun sanyawa Allah ɗa (91) Alhãli bã ya kamata ga Mai rahama ya riƙi wani ɗã (92) Dukkan wanda yake a cikin sammai da ƙasa bai zama ba fãce mai jẽ wa Mai rahama ne yanã bãwã (93) Lalle ne haƙĩƙa Yã lissafe su, kuma ya ƙidãye su, ƙidãya (94) Kuma dukan kõwanensu mai jẽ Masa ne a Rãnar ¡iyãma yanã shi kaɗai.(95)} [Maryam: 88-95]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Allah, bãbu wani Ubangiji fãce Shi, Rãyayye, Mai tsayuwa da kõme, gyangyaɗi bã ya kãma Shi, kuma barci bã ya kãma Shi, Shi ne da abin da yake a cikin sammai da abin da yake a cikin ƙasa. Wane ne wanda yake yin cẽto a wurinSa, fãce da izninSa? Yana sanin abin da yake a gaba gare su da abin da yake a bãyansu. Kuma bã su kẽwayẽwa da kõme daga ilminSa, fãce da abin da Ya so. KursiyyunSa ya yalwaci sammai da ƙasa. Kuma tsare su bã ya nauyayarSa. Kuma Shi ne Maɗaukaki, Mai girma} [al-Baƙara: 255]. To duk wanda wannan shine sha'aninsa kuma wannan shine sha'anin halittarSa to ta yaya zai sauka cikin wani daga cikin su? ko ya ɗauke shi a matsayin ɗa? ko Ya sanya shi Allah tare da shi?
11-Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Mai rangwame ne kuma Mai jin ƙaine ga bayinSa; shi yasa Ya aiko manzanni kuma Ya saukar da litattafai.
Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Shine mai rangwame da jin ƙai ga bayinSa, daga cikin rahamarSa ga bayinSa cewa Ya aiko musu manzanni, kuma Ya saukar musu da litattafai; don Ya fitar da su daga duffan kafirci da shirka zuwa hasken Tauhidi da shiriya, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Shĩ ne wanda ke sassaukar da ãyõyi bayyanannu ga BãwanSa, dõmin Ya fitar da ku daga duffai zuwa ga haske, kuma lalle Allah haƙĩƙa Mai tausayi ne gare ku, Mai jin ƙai} [al-Hadid: 9].
Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma ba Mu aike ka ba fãce dõmin wata rahama ga talikai} [al-Anbiya: 107]. Kuma Allah Ya umarci annabinSa da ya bada labari ga bayi cewa Shi Mai gafara ne kuma mai jin ƙai ne, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka bai wa bãyiNa lãbari cẽwa lalle ne Ni, Mai gãfarane, Mai jin ƙai} [al-Hijr: 49]. Daga rangwaminSa da rahamarSa Shine wanda Yake yaye cuta kuma Yake saukar da alheri ga bayinSa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma idan Allah Ya shãfe ka da wata cũta, to, bãbu mai yãyẽ ta fãce shi, kuma idan Yanã nufin ka da wani alhẽri, to, bãbumai mayar da falalarSa. Yanã sãmun wanda Yake so daga cikin bãyinSa da shi. Kuma Shĩ ne Mai gãfara, Mai jin ƙai} [Yunus: 107].
12. Allah Shine Ubangiji Mai jin ƙai Shi kaɗai wanda Zaiyi hisabi ga halittu ranar al-Kiyama lokacin da Zai tashe su baki ɗayansu daga ƙaburburansu, sai Ya sakawa kowanne mutum da aikin da yayi na alheri ko sharri, wanda yayi aiki na gari kuma yana mai imani to yana da ni'ima matabbaciya, wanda ya kafirta yayi mummunan aiki to yana da azaba mai girma a lahira.
Allah Shine Ubangiji Mai jin ƙai Shi kaɗai wanda Zai yiwa halittu hisabi ranar al-Kiyama lokacin da zai tashe su baki ɗayansu daga ƙaburburansu, kuma Ya sakawa kowane mutum da abinda ya aikata na alheri ko sharri, saboda duk wanda ya aikata ayyuka na gari yana mumini to yana da ni'ima madawwamiya, kuma duk wanda ya kafurta kuma yayi aiki Mummuna to yana azaba mai girma a ranar al-Kiyama, daga cikar adalcin Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - da hikimarSa da rahamarSa ga HalittarSa cewa Ya sanya wannan duniya gidan aiki, kuma Ya sanya gida na biyu shine gidan sakamako da hisabi da da sakamako; har mai kyautatawa ya samu ladan kyautatawarsa, kuma mai munanawa ya samu ladan munanawarsa haka azzalimi da dan tawaye su samu ukubar tawayensu da zalincinsu; kuma domin cewa wannan al'amarin wasu daga rayuka zasu iya nesantarsa to hakika Allah Ya kafa dalilai masu yawa masu nuni akan cewa tashin al-Kiyama gaskiya ne babu kokwanto a cikinsa, Allah - Madaukakin sarki - Ya ce: {Kuma akwai daga ãyõyinSa cẽwa lalle kai kanã ganin ƙasã ƙẽƙasasshiya, to, idan Mun saukar da ruwa a kanta, sai ta girgiza kuma ta kumbura. Lalle wannan da Ya rãya ta, haƙĩƙa, Mai rãyar da matattu ne. Lalle Shĩ Mai ĩkon yi ne a kan kõwane abu} [Fussilat: 39]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ya ku mutãne! Idan kun kasance a cikin shakka a Tãshin ¡iyãma, to, lalle ne Mũ, Man halittaku daga turɓaya, sa'an nan kuma daga gudãjin jini, sa'an nan kuma daga taõka wadda ake halittãwa da wadda ba a halittawa dõmin, Mu bayyana muku. Kuma Munã tab batar da abin da Muke so a cikin mahaifa zuwa ga wani ajali ambatacce, sa'an nan kuma Munã fitar da ku kunã jãrĩri, sa'an nan kuma dõmin ku kai ga cikar ƙarfinku. Kuma daga cikin ku akwai wanda ke mutuwa, kuma daga gare ku akwai wanda ake mayarwa zuwa ga mafi ƙasƙancin rãyuwa dõmin kada ya san kõme a bãyan ya sani. Kuma kanã ganin ƙasa shiru, sa'an nan idan Muka saukar da ruwa a kanta, sai ta girgiza kuma ta kumbura, kuma ta tsirar da tsirrai daga kõwane nau'i mai ban sha'awa} [al-Hajji: 5]. Sai Allah Ya ambaci dalilai na hankali a cikin waɗan nan ayoyin guda uku da suke nuni a kan tashin al-Kiyama sune:
1. Lallai cewa mutum Allah ne Ya halicce shi tun farko daga tuɓaya, kuma wanda Ya halicce shi daga turɓaya to Shi Mai ikone akan Ya maida shi zuwa rayuwa lokacin da yake turɓaya.
2. Lallai cewa wanda Ya halicci mutum daga maniyyi Mai ikone akan Ya dawo da mutum zuwa rayuwa bayan mutuwarsa.
3. Lallai cewa wanda Ya raya ƙasa da ruwa bayan mutuwarta Mai ikone akan raya mutane bayan mutuwarsu. A cikin wannan ayar akwai dalili mai girma kan mu'ajizar al-Kur'ani saboda ta yaya waɗan nan ayoyin suka haɗa - kuma basu da tsawo - dalilan hankali guda uku futattu kan babbar mas'ala.
Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {A rãnar da Muke naɗe sãma kamar neɗẽwar takarda ga abũbuwan rubũtãwa kamar yadda Muka fãra a farKon halitta Muke mãyar da ita. Wa'adi ne a Kanmu. Lalle ne Mun kasance Mãsu aikatãwa} [al-Anbiya: 104]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma ya buga Mana wani misãli, kuma ya manta da halittarsa, ya ce: "Wãne ne ke rãyar da ƙasũsuwa alhãli kuwa sunã rududdugaggu? (78) Ka ce: "Wanda ya ƙãga halittarsu a farkon lõkaci Shĩ ke rãyar da su, kuma Shi, game da kõwace halitta, Mai ilmi ne} [Yasin: 78]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Shin, kũ ne mafi wuyar halitta ko sama? Allah Ya gina ta (27) Ya ɗaukaka rufinta, sa'an nan Ya daidaita ta (28) Kuma Ya duhuntar da darenta, kuma Ya fitar da hantsinta (29) Kuma Qasa bayan haka Muka sanya ta Dunqulalliya (30) Ya fitar da ruwanta daga gare ta da makiyãyarta (31) Kuma Duwatsu Muka kafe su (32)} [al-Nazi'at: 27-32]. Sai Allah Ya bayyana cewa halittar ɗan Adam bata fi wahalar halitta daga halittar sama da ƙasa da abinda ke cikin su ba, to Mai iko kan halittar sammai da ƙasa to ba mai gajiyawa bane kan maida halittar mutum karo na biyu.
13. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya halicci ɗan Adam daga turɓaya, kuma Ya sanya zuriyarsa tana yaɗuwa bayansa, mutane gaba ɗayansu asalisu daidai suke, babu banbanci a tsakanin jinsi da jinsi ko wasu mutane kan wasu mutanen sai da tsoron Allah.
Allah - Maɗaukakin sarki - Ya halicci ɗan Adam daga turɓaya, kuma Ya sanya zuriyarsa tana yaɗuwa bayansa, Mutane asalisu daidai suke, babu banbanci a tsakanin jinsi da jinsi ko wasu mutane kan wasu mutane sai da tsoron Allah, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Yã kũ mutãne! Lalle ne Mũ, Mun halitta ku daga namiji da mace, kuma Muka sanya ku dangõgi da kabĩlõli, dõmin ku san jũna. Lalle mafĩfĩcinku daraja a wurin Allah, (shĩ ne) wanda yake mafĩfĩcinku a taƙawa. Lalle nẽ Allah Masani ne, Mai ƙididdigẽwa} [al-Hujurat: 13]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma Allah ne Ya halitta ku daga turɓãya, sa'an nan daga ɗigon maniyyi, sa'an nan Ya sanya ku surkin maza da mãtã. Kuma wata mace bã ta yin ciki, kuma bã ta haihuwa, fãce da saninSa, kuma bã zã a rãyar da wanda ake rãyarwa ba, kuma bã zã a rage tsawon ransa ba fãce yanã a cikin Littãfi. Lalle, wancan mai sauki ne ga Allah} [Faɗir: 11]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Shĩ ne Wanda Ya halitta ku daga turɓãya, sa'an nan daga maniyyi, sa'an nan daga sãren jini, sa'an nan Ya fitar da ku kunã jãrĩri, sa'an nan dõmin ku isa ga cikar ƙarfinku sa'an nan dõmin ku kasance tsõfaffi, kuma daga cikinku, akwai wanda ake karɓar ransa a gabãnin haka, kuma dõmin ku isa ga ajali ambatacce, kuma dammãninku ko zã ku hankalta} [Ghafir: 67]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce Yana mai bayani cewa Shine wanda Ya halicci (annabi) Isa da umarnin kasancewa kamar yadda Ya halicci Adam daga ƙasa da umarnin kasancewa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lalle ne misãlin Ĩsã a wurin Allah kamar misãlin Ãdama ne, (Allah) Yã halitta shi daga turɓãya, sa'an nan kuma Ya ce masa: "Ka kasance: "Sai yana kasancewa} [Aal Imran: 59]. Kuma ya gabata cewa na ambata a sakin layi mai lamba (2) cewa Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - yayi bayanin cewa mutane daidai suke, kuma babu wani fifiko a kan wani sai da tsoron Allah.
14. Kowane yaro ana haifarsa ne akan ingantacciyar ɗabi'a.
Kowane yaro ana haifarsa ne kan turba, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Sabõda haka, ka tsayar da fuskarka ga addini, kanã mai karkata zuwa ga gaskiya, halittar Allah da Ya halitta mutãne a kanta. Bãbu musanyãwa ga halittar Allah, wannan shĩ ne addini madaidaici kuma amma mafi yawan mutãne ba su sani ba} Kuma Hanifiyya itace tafarkin (annabi) Ibrahim - amincin ya tabbata a gare shi -, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Sa'an nan kuma Muka yi wahayi zuwa gare ka (cẽwa), "Ka bi aƙĩdar Ibrahĩm, mai karkatã zuwa ga gaskiya, kuma bai kasance daga mãsu shirki ba} [al-Nahl: 123]. Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Babu wani yaro face ana haifarsa a kan turba sai dai iyayensa su mayar da shi bayahude ko banasare ko bamajuse, kamar yadda dabba take haifar cikakkiyar dabba, shin kuna ganin mai yankakken jela a cikinsu". Sannan Abu Huraira -Allah ya yarda da shi- yakw cewa: {Halittar Allah da Ya halitta mutãne a kanta. Bãbu musanyãwa ga halittar Allah, wannan shĩ ne addini madaidaici kuma amma mafi yawan mutãne ba su sani ba} [al-Rum: 30]. [Sahih al-Bukhari: 4775]. Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Ku saurara Ubangiji na Ya umarceni da in sanar da ku abinda baku sani ba daga cikin abinda Ya sanar da ni a wannan rana tawa, dukkan dukiyar da na bawa wani bawa to halal ce, kuma lallai Ni Na halicci bayi Na akan turbar gaskiya baki ɗayansu sai dai cewa shaiɗanu sun zo musu sun kautar da su daga kan addininsu suka haramta musu abinda Na halatta musu suka umarce su da suyi shirka da Ni abin da ban saukar musu da wani dalili dashi ba". (Muslim ne ya rawaito shi 2865).
15. Kuma babu wani mutum da aka haifeshi mai saɓo ko ya gaji saɓon waninsa:
Babu wani mutum da ake haifarsa da zunubi ko kuma ya gaji zunubin waninsa, kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya bamu labarin cewa (annabi) -Aam - amincin ya tabbata a gare shi - yayin da ya saɓa umarnin Allah kuma ya ci bishiya shi da matarsa Hauwa'u yayi nadama kuma ya tuba ya roƙi Allah gafara, sai Allah Ya kimsa masa wasu kalmomi kyawawa sai ya faɗe su, sai Allah Ya karɓi tubansu, Allah - Maɗaukakin sarki - ya ce: {Kuma muka ce Ya kai Adam ku zauna kai da matar ka cikin aljanna kuma kuci daga cikinta duk yanda kuka so amma kada ku kusanci wannan itaciya to sai ku zamanto cikin azzalumai} Sai Shaiɗan ya talãlãɓantar da su ga barinta, sai ya fitar da su daga abin da suka kasance a cikinsa. Kuma muka ce: "ku sauko Sãshenku nã maƙiyi ga sãshe, kuma kuna da a cikin ƙasa matabbata da jin dãɗi zuwa wani lõkaci (36) To take sai Adam yakarɓi kalmomi daga Ubangijinsa to take sai Ya karɓi tubansa lallai Shi ne Mai yawan karɓar tuba ne kuma Mai rahma (37) Muka ce: "Ku ku sauka daga gare ta gabã ɗaya. To, imma lalle shiriya ta je muku daga gare Ni, to, wanda ya bi shiriya ta to, bãbu tsõro a kansu, kuma bã su yin baƙin ciki (38) ]al-Baƙara: 35-38]. Lokacin da Allah Ya karɓi tuban (annabi) Adam - aminci ya tabbata a gare shi - babu sauran wani zunubi a kansa kuma daga nan ma cewa zuriyarsa basu gaji komai ba na zunubin da tuni ya gushe da tuban, kuma asali cewa mutum baya ɗaukan laifin waninsa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma wani rai ba yayin tsirfa face domin kansa, kuma wani mai ɗaukar nauyi baya ɗaukar nauyin wani, sannan komawarku zuwa ga Ubangijinku take; sannan Ya baku labari ga abinda kuka kasance a cikinsa kuna saɓawa juna} [al-An'am: 164].
Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Wanda ya nẽmi shiryuwa, to, ya nẽmi shiryuwa ne dõminkansa kawai kuma wanda ya ɓace, to, ya ɓace ne a kansa kawai kuma rai mai ɗaukar nauyi bã ya ɗaukar nauyin wani ran, kuma ba Mu zama mãsu yin azãba ba, sai Mun aika wani Manzo} [al-Israa: 15]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma wani rai mai ɗaukar nauyi, bai ɗaukar nauyin wani rai. Kuma idan ran da aka nauyaya wa kãya ya yi kira (ga wani mataimaki) zuwa ga kãyansa, bã zã a dauki kõme ba daga gare shi, kuma kõ dã (wanda ake kiran) yã kasance makusancin zumunta ne. Kanã gargaɗi kawai ne ga waɗanda ke tsoron Ubangijinsu a fake, kuma suka tsayar da salla. Kuma wanda ya tsarkake, to, yanã tsarkaka ne dõmin kansa. Kuma zuwa ga Allah kawai makõma take} [Faɗir: 18].
16. Manufa na halittar mutane ita ce bautar Allah Shi kaɗai:
Manufar halittar mutane ita ce: Bautar Allah Shi kaɗai, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma Ban halitta aljannu da mutãne ba sai dõmin su bauta Mini} [al-Zariyat: 56].
17. Musilunci ya karrama mutum - maza da mata - kuma ya ɗauke masa dukkan haƙƙoƙinsa, ya sanya shi abin tambaya akan sauran zaɓuɓɓukansa, da ayyukansa da tasarrufinsa, kuma ya ɗora masa ɗaukar nauyin kowane irin aikin da zai cutar da kansa ko ya cutar da waninsa.
Musilunci ya karrama mutum - maza da mata - Allah - Maɗaukakin sarki - Ya halicci mutum dan ya zama kalifanSa a cikin ƙasa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka tuna lokacin da Ubangijinka ya ce da Mala'iku lallai Ni zan sanya halifaNa a bayan ƙasa} [al-Baƙara: 30].
Kuma wannan karramawar ta haɗe baki ɗayan 'yan Adam, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma lalle ne Mun girmama 'yan Adam, kuma Muka ɗauke su a cikin ƙasa da tẽku kuma Muka azurta su daga abũbuwa mãsu dãɗi kuma Muka fĩfĩta su a kan mãsu yawa daga waɗanda Muka halitta, fĩfĩtãwa} [al-Isra'a: 70]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lalle ne, Mun halicci mutum a cikin mafi kyawon tsayuwa} [al-Teen: 4].
Kuma Allah Ya hana mutum ya sanya kansa mai bi ƙasƙantacce ga wani abin bauta ko abin yiwa ɗa'a koma bayan Allah, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma akwai daga mutãne wanda yake riƙon kinãye, baicin Allah, suna son su, kamar son Allah, kuma waɗanda suka yi ĩmãni ne mafiya tsananin so ga Allah. Kuma dã waɗanda suka yi zãlunci, suna ganin lõkacin da zã su ga azãba, da cewa lalle ne ƙarfi ga Allah yake duka, da cẽwa lalle neAllah Mai tsananin azãba ne} [al-Baƙara: 165-166]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce Yana mai bayyana halin mabiya da waɗanda ake bi da ƙarya a ranar lajira: {Makangara suka ce wa maraunana, "Ashe, mũ ne muka kange ku daga shiriya a bãyan ya zo muku? Ã, a' kun dai kasance mãsu laifi (32) Kuma maraunana suka ce wa makangara. "Ã'a, (ku tuna) mãkircin dare da na rãna a lõkacin da kuke umurnin mu da mu kãfirta da Allah, kuma mu sanya Masa abõkan tãrayya." Kuma suka assirtar da nadãma a lõkacin da suka ga azãba. Kuma Muka sanya ƙuƙumma a cikin wuyõyin waɗanda suka kãfirta. Lalle, bã zã a yi musu sakamako ba fãce da abin da suka kasance sunã aikatãwa (33) [Saba'i:32-33].
Daga cikar adalcin Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - a ranar al-Kiyama cewa zai ɗorawa masu da'awa da shugabanni masu ɓatarwa laifukansu da laifukan waɗanda suke ɓatar da su batare da wani ilimi ba, Allah - maɗaukakin sarki - Ya ce: {Dõmin su ɗauki zunubansu cikakku a Rãnar ¡iyãma, kuma daga zunuban waɗanda suke ɓatarwa bã da wani ilmi ba. To, abin da suke ɗauka na zunubi ya mũnana} [al-Nahl: 25].
kuma Allah Ya lamincewa mutum dukkan haƙƙoƙinsa a duniya da lahira, kuma mafi girman haƙƙoƙin da musulunci ya lamunce kuma ya bayyana su ga mutane: Haƙƙin Allah kan mutane da haƙƙin mutane a kan Allah. Daga Mu'az - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Na kasance a bayan Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - munyi goyo sai ya ce: " Ya kai Mu'az" Na ce: Amsawarka bayan amsawarka sannan ya faɗi irinsa sau uku: "Shin kasan menene haƙƙin Allah a kan bayi" na ce: A'a ya ce: "Haƙƙin Allah akan bayi shine su bauta maSa kada su taranya komai daShi" sannan ya tafi ɗan lokaci sai ya ce: "Ya Mu'az" na ce: Amsawarka bayan amsawarka ya ce: "Shin kasan menene haƙƙin bayi akan Allah idan suka aikata hakan: Kada Ya azabtar da su". Sahih al-Bukhari: (6840).
Kuma musulunci ya lamuncewa mutum addininsa na gaskiya da zuriyarsa da dukiyarsa da mutuncinsa. Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Lallai Allah Ya haramta jinanenku a gare ku da dukiyoyinku, da mutuncinku kamar haramcin wannan ranar taku a cikin wannan watan naku a wannan garin naku". Sahih al-Bukhari: (6501) Haƙiƙa manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya shelanta wannan alƙawarin mai girma a hajjin ban kwana wanda sama da sahabi dubu ɗari suka halarceshi, ya maimaita wannan ma'anar, kuma ya ƙarfafashi a ranar babbar sallah a hajjin bankwana.
Kuma musulunci ya sanya mutum ya zamanto mai ɗaukar nauyin sauran zaɓuɓɓukansa da ayyukansa da kuma tasarrufinsa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma Kowane Mutum mun lazimta masa wani littafinsa a wuyansa, kuma zamu futo da shi a ranar al-Kiyama wani littafi da zai gamu da shi abin yaɗawa, ka karanta littafinka ya isheka yiwa kanka da kanka hisabi} [al-Isra'a: 13]. Wato abinda ya aikata na alheri ko sharri Allah Zai sanya shi yana lizimtarsa baya iya wuce shi zuwa waninsa, saboda ba za'a yi masa hisabi ba da aikin waninsa, kuma ba za'a yiwa waninsa hisabi da aikinsa ba, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ya kai mutum! Lalle ne kai mai aikin wahal da kai ne zuwa ga Ubangijinka, wahala mai tsanani, To, kai mai haɗuwa da Shi ne} [al-Inshiƙaƙ: 6]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Wanda ya aikata aiki na ƙwarai to sabõda kansa ne, kuma wanda ya mũnanã, to, yanã akansa. Kuma Ubangiwinka, bã Mai zãlunci ga bãyinSa ne ba} [Fussilat: 46].
Musulunci yana ɗorawa mutum nauyin kowane aikin da zai cutar da kansa ko ya cutar da wasu, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma wanda ya yi tsirfanci zunubi, to yanã tsirfarsa ne a kan kansa kawai. Kuma Allah Yã kasance Masani, Mai hikima} [al-Nisa'a: 111]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Saboda wancan ne Muka wajabtawa Bani Isra'ila cewa duk wanda ya kashe wani rai ba tare da ya kashe wani ba ko yayi ɓarna a bayan ƙasa to kamar ya kashe mutane ne baki ɗaya, kuma duk wanda ya raya shi to kamar ya raya mutane ne baki ɗayan su} [al-Ma'ida: 32]. Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Baza'a kashe wani rai akan zalinci ba sai ya kasance akwai nauyi na jininsa akan ɗan Adam na farko; domin cewa shine wanda ya sunnanta kisa". Sahih Muslim: (5150).
18. Musulunci ya sanya namiji da mace daidai wa daida ta bangaren aiki da ɗaukar nauyi da sakamako da lada.
Musulunci ya sanya namiji da mace daidai wa daida ta ɓangaren aiki da ɗaukar nauyi da sakamako da lada, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma wanda ya yi aiki daga ayyukan ƙwarai, namiji ne ko kuwa mace, alhãli kuwa Yanã mũmini, to, waɗannan sunã shiga Aljanna kuma bã zã a zãlunce su da gwargwadon hancin gurtsun dabĩ no ba} [al-Nisa'a: 124]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Wanda ya aikata aiki na ƙwarai daga namiji kõ kuwa mace, alhãli yanã mũmini, to, haƙĩƙa Munã rãyar da shi, rãyuwa mai dãɗi. Kuma haƙĩƙa Munã sãkã musu lãdarsu da mafi kyãwun abin da suka kasance sunã aikatãwa} [al-Nahl: 97]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Wanda ya aikata mummunan aiki to, ba za a sãka masa ba fãce da misãlinsa, kuma wanda ya aikata aiki na ƙwarai daga namiji kõ mace alhãli kuwa shĩ mũmini ne, to, waɗannan sunã shiga Aljanna, anã ciyar da su a cikinta, bã da lissãfi ba} [Ghafir: 40]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lalle, Musulmi maza da Musulmi mãtã da muminai maza da muminai mãtã, da mãsu tawãli'u maza da mãsu tawãlĩu mãtãda mãsu gaskiya maza da mãsu gaskiya mãtã, da mãsu haƙuri maza da mãsu haƙuri mãtã, da mãsu tsõron Allah maza da mãsu tsõron Allah mãtã, da mãsu sadaka maza da mãsu sadaka mãtã, da mãsu azumi maza da mãsu azumi mãtã da mãsu tsare farjõjinsu maza da mãsu tsare farjõjinsu mãtã, da mãsu ambaton Allah da yawa maza da mãsu ambatonsa mãtã, Allah Ya yi musu tattalin wata gãfara da wani sakamako mai girma} [al-Ahzab: 35].
19. Musulunci ya karrama mace, kuma ya sanya mata su zamanto abokan tafiyar maza, kuma ya lazimtawa mazan ciyar da su idan ya kasance yana da iko, saboda haka ya wajaba uba ya ciyar da ɗiyarsa, haka uwa akan ɗanta idan ya kasance ya balaga kuma yana da iko, haka mata akan mijinta.
Musulunci ya ɗauki mata a matsayin abokan tafiyar maza Manzon Allah - tsira da Amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Lallai mata 'yan uwan maza ne". Tirmizi da Ahmad suka ruwaito shi (113).
Daga cikin karramawar da musulunci ya yiwa mace cewa musulunci ya wajabta ciyar da uwa akan ɗanta idan yana da iko. Manzon Allah - tsira da Amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Hannun da yake bayarwa shi ne a sama kuma (ka fara da) mahaifiyarka da mahaifinka da 'yar uwatka sannan mafi kusancin ka mafi kusancinka". Imam Ahmad ne ya ruwaito shi. Kuma bayanin matsayin iyaye zai zo in Allah ya so a sakin layi lamba ta (29).
Daga cikin karramawar da musulunci ya yiwa mace cewa ya wajabtawa miji ciyar da matarsa idan yana da iko, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Sai mawadãci ya ciyar daga wadãtarsa kuma wanda aka ƙuntata masa arzikinsa, to, sai ya ciyar daga abin da Allah Ya bã shi. Allah bã Ya kallafa wa wani rai fãce abin da Ya bã shi. Allah zai sanya sauƙi a bãyan tsanani} [al-Dalaƙ: 7]. Kuma wani mutum ya tambayi Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi -: Manene haƙƙin mace akan mijinta ya ce: "Ka ciyar da ita idan kaci, kuma ka tufatar da ita idan kayi tufa, kuma kada ka daketa a fuska kuma kada ka mumuna". Imam Ahmad ne ya ruwaito shi. Kuma Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce yana mai bayyana wasu haƙƙoƙin mata a kan mazaje. {Kuma suna da haƙin ciyarwa da tufatarwa akan ku gaawrgawadon iko} Sahih Muslim. kuma Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Ya ishi mutum laifi ya tozarta wanda yake ciyarwa". Imam Ahmad ne ya ruwaito shi Kuma al-Khaɗɗabi ya ce: (Faɗinsa "Wanda yake ciyarwa" yana nufin wanda ya zama dole ya ciyar da shi. Ma'ana kamar ca yayiwa wanda zaiyi sadaka kada kayi sadaka da abinda babu ragowa a cikinsa na abincin iyalanka kana neman lada dashi; sai hakan ya juye ya koma zunubi idan ka tozarta su).
Daga cikin girmamawar musulunci ga mace cewa ya wajabta ciyarwar 'ya a kan babanta, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Iyaye mata suna shayar da 'ya'yansu shekara biyu cikakku ga wanda yake son cikar shayarwa kuma yana kan wanda aka haifa masa ya ciyar da su da kuma tufatar da su gwargwadon iko} [al-Baƙara: 233]. Sai Allah Ya bayyana cewa ya wajaba a kan uba wanda aka haifa masa ɗa ya ciyar da ɗansa da tufatar da shi gwargwadin iko, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {To idan suka shayar muku to ku basu ladan su} [al-Dalaƙ: 6]. Sai Allah Ya wajabta ladan shayar da yaro a kan mahaifi; sai hakan ya nuna cewa ciyarwar ɗa akan mahaifinsa take kuma ɗa ya haɗo mace da namiji, yazo a cikin hadisi mai zuwa dalilin da yake nuna wajabcin ciyar da mata da 'ya'yanta a kan uba. Daga Nana A'isha - Allah Ya yarda da ita - cewa Hindu ta ce da manzon Allah - tsira da amincin Allah su gabbata a gare shi -: Lallai Abu Sufyan mutum ne mai ƙawro saboda haka ina da buƙatar in riƙa ɗaukar wani abu daga dukiyarsa, sai ya ce: "Ki ɗauki abinda zai isheki ke da ɗanki daidai gwargwado". Bukhari ne ya rawaito shi. Kuma Annabi mai girma ya bayyana falalar ciyar da 'ya'ya mata da 'yan uwa mata, sai Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Duk wanda ya raini 'yan mata biyu ko uku ko 'yan uwa mata biyu ko uku har sukayi aure ko ya mutu ya barsu to ni da shi zamu shiga aljanna kafaɗa da kafaɗa. Sai yayi nuni da yatsunsa na nuni da na tsakiya". Al-silsila al-Sahiha: 296.
20. Mutuwa ba ƙarewa bace ta har abada, a'a ita wata tafiya ce daga gidan aiki zuwa gidan sakamako, kuma mutuwa tana samun jiki da ruhi, mutuwar ruhi ita ce rabuwar ruhi daga jiki, sannan ya dawo zuwa jikin bayan tashin al-Kiyama, kuma ruhi baya tafiya zuwa wani jikin daban bayan mutuwa, kuma baya sake tsiruwa a wani jikin daban.
Mutuwa ba ƙarewa bace ta har abada, Allah - Maɗaukakin sarki - ya ce: {Ka ce: "Mala, ikin mutuwa ne. wanda aka wakkala a gare ku, shĩ ne ke karɓar rãyukanku. Sa'an nan zuwa ga Ubangijinku ake mayar da ku} [al-Sajdah: 11] Mutuwa tana samun jiki da ruhi, kuma mutuwar ruhi shine rabuwarsa daga jiki sannan ya dawo zuwa gare shi bayan tashin al-Kiyama, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Allah ne ke karɓar rãyuka a lõkacin mutuwarsu, da waɗannan da ba su mutu ba, a cikin barcinsu. Sa'an nan Ya riƙe wanda Ya hukunta mutuwa a kansa kuma Ya saki gudar, har zuwa ga ajali ambatacce. Lalle a cikin wancan, haƙĩƙa, akwai ãyõyi ga mutãne waɗanda ke yin tunãni} [al-Zumar: 42]. Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Lallai ruhi idan aka karɓe shi sai gani ya bishi". Muslim ne ya rawaito shi 920. Bayan mutuwa mutum yana cirata daga gidan aiki zuwa gidan sakamako, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {zuwa gare Shi makõmarku take gabã ɗaya, wa'adin Allah gaskiya ne. Haƙĩƙa, Shi ne Yake fara halitta, sa'an nan kuma Ya mayar da ita dõmin Ya sãka wa waɗanda suka yi ĩmãni kuma suka aikata ayyukan ƙwarai da ãdalci, kuma waɗanda suka kãfirta sunã da abin sha daga ruwan zãfi, da azãba mai raɗaɗi, sabõda abin da suka kasance sunã yi na kãfirci} [Yunus: 4].
Kuma rai baya cirata zuwa wani jikin daban bayan mutuwa, kuma baya komawa cikin wani, saboda haka da'awar komawar rai cikin wani hankali ma ba zai ɗauke shi ba ko ji, kuma ba'a samu wani dalili da yake nuna wannan aƙida ba daga annabawa - aminci ya tabbata agare su -.
21. Musulunci yana kira zuwa imani da jigajigan imani manya, sune imani da Allah da mala'ikunSa, da imani da litattafan Allah kamar Attaura da Linjila da Zabura - kafin jirkita su - da kuma al-Kur'ani. Da imani da dukkan annabawa da manzanni - aminci ya tabbata a gare su -, kuma yayi imani da cika makin su shine (annabi) Muhammad Manzon Allah cikamakin annabawa da manzanni, da imani da ranar lahira, kuma musan cewa rayuwar duniya da ita ce ƙarshe da rayuwa da halittu sun zama tsantsar wasa, kuma da imani da hukuncin Allah da ƙaddarara.
Musulunci yana kira zuwa imani da manyan tushen imani waɗanda dukkan annabawa da manzanni - aminci ya tabbata agare su - sukayi kira zuwa garesu, sune:
Na farko: Imani da Allah cewa Shine Ubangiji Mahalicci Mai azirtawa Mai gudanar da wannan halitta, kuma cewa Shi kaɗai Ya ke wanda Ya cancanci ibada, kuma cewa bautar waninSa ɓatacciya ce, kuma dukkan abin bauta in ba Shi ba to ɓatacce ne, ibada bata cancanci wani ba sai Shi, kuma ibada bata inganta sai gare Shi. Haƙiƙa bayanin dalilan wannan mas'alar ya gabata a sakin layi na (8).
Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Ya ambaci waɗan nan manyan gishiƙan a cikin ayoyi masu yawa daban daban a cikin al-Kur'ani mai girma, daga cikin su akwai faɗin Allah - Maɗaukakin sarki -: {Manzon Allah yã yi ĩmãni da abin da aka saukar zuwa gare shi daga Ubangijinsa, da mũminai. Kõwanensu yã yi ĩmãni da Allah, da mala'ikunSa, da littattafanSa, da manzanninSa. Bã mu rarrabẽwa a tsakãnin daya daga manzanninSa. Kuma (mũminai) suka ce: "Mun ji kuma mun yi dã'a; (Muna nẽman) gãfararKa, yã Ubangijinmu, kuma zuwa a gare Ka makõma take } [al-Baƙara: 285]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Bai zama addini ba dõmin kun jũyar da fuskõkinku wajen gabas da yamma, kuma amma addini shi ne ga wanda ya yi ĩmãni da Allah da Rãnar Lãhira da malã'iku da Littattafan sama da Annabãwa, kuma ya bãyar da dũkiya, akan yana son ta, ga mai zumunta da marãyu da matalauta da ɗan hanya da mãsu rõƙo, kuma a cikin fansar wuya, kuma ya tsayar da salla, kuma ya bãyar da zakka, da mãsu cika alkawari idan sun ƙulla alkawarin da mãsu haƙuri a cikin tsanani da cũta da lõkacin yãƙi. Waɗannan su ne suka yi gaskiya. Kuma waɗannan su ne mãsu taƙawa} [al-Baƙara: 177]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Yayi kira zuwa imani da waɗan nan ginshiƙan, kuma Ya bayyana cewa duk wanda ya kafirta da su to haƙiƙa ya ɓata ɓata mai nisa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Yã kũ waɗanda suka yi ĩmãni! Ku yi ĩmãni da Allah da Manzonsa, da Littãfin da Ya sassaukar ga ManzonSa da Littãfin nan wanda Ya saukar daga gabãni. To, wanda ya kãfirta da Allah da malã'ikunSa, da LittattafanSa, da ManzanninSa, da Rãnar Lãhira, to, lalle ne yã ɓace, ɓata mai nĩsa} [al-Nisa'a: 136]. Kuma ya zo a cikin hadisin Umar ɗan Khaɗɗab - Allah Ya yarda da shi - ya ce: "Wata rana muna zaune a wajen manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - wata rana sai wani mutum ya ɓullo mana, mai tsananin farin tufafi, mai tsananin baƙin gashin kai, kuma ba'a ganin alamar tafiya tare da shi, kuma babu wanda ya san shi daga cikin mu, har ya zauna a gaban manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - sai ya jingina guiwoyinsa zuwa guiwonyinsa, yana ɗora tafukansa akan cinyoyinsa, ya ce: Ya Muhammad bani labarin game da musulunci, sai manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: " Musulunci ka shaida cewa babu abin bautawa da gaskiya sai Allah kuma Annabi Muhammadu manzon Allah ne - tsira da amincin su tabbata agare shi , ka tsaida sallah, ka bada zakka, ka azimci Ramadan, kayi hajjin dakin Allah idan ka samu ikon tafiya gareshi". Ya ce: Kayi gaskiya ya ce: sai mukayi amakinsa yana tambayarsa yana gasgatashi, ya ce: Ka bani labari game da imani ya ce: "Kayi imani da Allah da mala'ikunSa da manzanninSa, da ranar lahira, kayi imani da kaddara alherinsa da sharrinsa" ya ce: Kayi gaskiya, ya ce: ya ce: Ka bani labari game da kyautatawa ya ce: "Ka bautawa Allah kamar kana ganinSa, idan kai baka ganinSa to Shi yana ganinka"> Sahih Muslim: 8. A cikin wannan hadisin mala'ika Jibril - amincin ya tabbata a gare shi - ya zo wajen manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - kuma ya tambaye shi dangane da matakan addini, sune: Musulunci da imani da kyautatawa, sai Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya amsa masa, sannan Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya bawa sahabbansa labari cewa wannan mala'ika Jibril ne ya zo musu don ya sanar da su addininsu. Wannan shine musulunci saƙon Allah ne wanda Mala'ika Jibril - aminci ya tabbata a gare shi - ya kawo kuma manzo Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya isar da shi ga mutane, kuma sahabbansa - Allah ya yarda dasu - suka kiyayeshi kuma suka isar dasu ga mutane a bayansa.
Na biyu: Imani da mala'iku, su wata duniya ce ɓoyayya Allah Ya halicce su kuma Ya sanya su a wata kama ta musamman, kuma Ya ɗora musu wasu ayyuka masu girma, mafi girman ayyukansu shine isar da saƙonnin Allah ga manzanni da annabawa - aminci ya tabbata a gare su - kuma mafi girman mala'iku shine Jibril - aminci ya tabbata a gare shi -, daga abinda yake nuni akan saukar mala'ika Jibril - aminci ya tabbata agare shi - da wahayi zuwa manzanni - aminci ya tabbata agare shi - faɗin Allah - Maɗaukakin sarki -: {Yanã sassaukar da malã'iku da Rũhi daga umurninSaa kan wanda Yake so daga bãyinSa, cẽwa ku yi gargaɗi cẽwa: Lalle ne shĩ, bãbu abin bautãwa fãce Ni, sabõda haka ku bĩ Ni da taƙawa} [al-Nahl: 2]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma lalle shi (Alƙur'ãni), haƙĩƙa, saukarwar Ubangijinhalittu ne (192) Rũhi amintacce ne ya sauka da shi (193) A zũciyarka, dõmin ka kasance daga mãsu gargaɗi (194) Da harshe na Larabci mai bayãni (195) Kuma lalle shin, haƙĩƙa, yanã a cikin litattafan (Manzannin) farko (196)} [al-Shu'araa: 192-196].
Na Uku: Imani da litattan Allah, kamar Attaura da Linjila da Zabura - kafin a canza su - da al-Kur'ani, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Yã kũ waɗanda suka yi ĩmãni! Ku yi ĩmãni da Allah da Manzonsa, da Littãfin da Ya sassaukar ga ManzonSa da Littãfin nan wanda Ya saukar daga gabãni. To, wanda ya kãfirta da Allah da malã'ikunSa, da LittattafanSa, da ManzanninSa, da Rãnar Lãhira, to, lalle ne yã ɓace, ɓata mai nĩsa} [al-Nisa'a: 136]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Yã sassaukar da Littãfi a gare ka da gaskiya, yana mai gaskatãwa ga abin da ke gaba gare shi, kuma Allah Yã saukar da Attaura da Linjĩlã (3) A gabãni, suna shiryar da mutãne, kuma Ya saukar da littattafai mãsu rarrabẽwa. Lalle ne waɗanda suka kãfirta da ãyõyin Allah, suna da azãba mai tsanani. Kuma Allah Mabuwayi ne, Ma'abucin azãbar rãmuwa (4)} [Aal-Imran: 3-4]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Manzon Allah yã yi ĩmãni da abin da aka saukar zuwa gare shi daga Ubangijinsa, da mũminai. Kõwanensu yã yi ĩmãni da Allah, da mala'ikunSa, da littattafanSa, da manzanninSa. Bã mu rarrabẽwa a tsakãnin daya daga manzanninSa. Kuma (mũminai) suka ce: "Mun ji kuma mun yi dã'a; (Muna nẽman) gãfararKa, yã Ubangijinmu, kuma zuwa a gare Ka makõma take } [al-Baƙara: 285]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka ce: "Mun yi ĩmãni da Allah kuma da abin da aka saukar mana da abin da aka saukar wa Ibrãhĩma da Isma'ĩla da Is'hãƙa da Yãƙũba da jĩkõki, da abin da aka bai wa Mũsã da ĩsã da annabãwa daga Ubangijinsu, bã mu bambantãwa a tsakãnin kõwa daga gare su. Kuma mũ, zuwa gare Shi mãsu sallamãwa ne} [Aal-Imran: 84].
Na Huɗu: Imani da dukkan annabawa da manzanni - aminci ya tabbata a gare su - ya wajaba ayi imani da dukkan annabawa da manzanni - aminci ya tabbata a gare su - da ƙudirce cewa su baki ɗayan su manzanni ne daga Allah suna isarwa al'umman su saƙonnin Allah da addininSa da shari'arSa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ku ce: "Mun yi ĩmãni da Allah, da abin da aka saukar zuwa gare mu, da abin da aka saukar zuwa ga Ibrãhĩm da Ismã'ĩla da Is'hãka da Ya'aƙũbu da jĩkõki, da abin da aka bai wa Mũsã da Ĩsã, da abin da aka bai wa annabãwa daga Ubangijinsu, bã mu rarrabẽwa a tsakãnin kõwa daga gare su, kuma mu, a gare Shi, mãsu miƙa wuya ne} [al-Baƙara: 136]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Manzon Allah yã yi ĩmãni da abin da aka saukar zuwa gare shi daga Ubangijinsa, da mũminai. Kõwanensu yã yi ĩmãni da Allah, da mala'ikunSa, da littattafanSa, da manzanninSa. Bã mu rarrabẽwa a tsakãnin daya daga manzanninSa. Kuma (mũminai) suka ce: "Mun ji kuma mun yi dã'a; (Muna nẽman) gãfararKa, yã Ubangijinmu, kuma zuwa a gare Ka makõma take } [al-Baƙara: 285]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka ce: "Mun yi ĩmãni da Allah kuma da abin da aka saukar mana da abin da aka saukar wa Ibrãhĩma da Isma'ĩla da Is'hãƙa da Yãƙũba da jĩkõki, da abin da aka bai wa Mũsã da ĩsã da annabãwa daga Ubangijinsu, bã mu bambantãwa a tsakãnin kõwa daga gare su. Kuma mũ, zuwa gare Shi mãsu sallamãwa ne} [Aal Imran: 84].
Kuma yayi imani da cikamakin su shi ne (Annabi) Muhammad Manzon Allah cika makin annabwa da manzanni - tsira da aminci su tabbata a gare su - Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma a lõkacin da Allah Ya riƙi alkawarin Annabãwa: "Lalle ne ban bã ku wani abu ba daga Littãfi da hikima, sa'an nan kuma wani manzo ya je muku, mai gaskatãwa ga abin da yake tãre da ku; lalle ne zã ku gaskata Shi, kuma lalle ne zã ku taimake shi." Ya ce: "Shin, kun tabbatar kuma kun riƙi alkawarĩNa a kan wannan a gare ku?" suka ce: "Mun tabbatar." Ya ce: "To, ku yi shaida, kuma Nĩ a tãre da ku Inã daga mãsu shaida} [Aal Imran: 81].
Musulunci yana wajabta imani da dukkan annabawa da manzanni baki ɗaya, kuma yana wajabta imani da na ƙarshen su, shine Manzon Allah Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi -, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kace ya ku ma'abota littafi ku ba komai bane har sai kun tsaida Attaura da Linjila da abin da aka saukar gareku daga Ubangijinku} [al-Ma'ida: 68]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka ce: "Yã ku Mutãnen Littãfi! Ku tafo zuwa ga kalma mai daidaitãwa a tsakã ninmu da ku; kada mu bauta wa kõwa fã ce Allah. Kuma kada mu haɗa kõme da Shi, kuma kada sãshenmu ya riƙi sãshe Ubangiji, baicin Allah." To, idan sun jũya bã ya sai ku ce: "ku yi shaida cẽwa, lalle ne mu masu sallamã wa ne} Aal Imran: 64].
Wanda ya kafurta da wani annabi ɗaya to haƙiƙa ya kafurta da dukkan annabawa da manzanni - aminci ya tabbata a gare su -; saboda da haka Allah Ya ce Yana Mai bada labari game da hukuncinSa ga mutanen (annabi) Nuhu - aminci ya tabbata a gare shi -: {Mutãnen Nũhu sun ƙaryata Manzanni} [al-Shu'araa:105]. Kuma abu ne sananne cewa (annabi) Nuhu - aminci ya tabbata a gare shi - babu wani manzo da ya gabace shi, a tare da hakan lokacin da mutanensa suka ƙaryata shi wannan ƙaryatawar ta su ta kasance ƙaryatawa ne ga baki ɗayan annabawa da manzanni; saboda da'awar su ɗaya ce kuma manufar su ɗaya ce.
Na Biyar: Imani da ranar lahira kuma itace ranar al-Kiyama, a ƙarshen wannan rayuwar ta duniya Allah Zai umarci mala'ika Israfil - aminci ya tabbata a gare shi -, sai yayi busa busar mutuwa kuma sai duk wanda Allah Ya so ya mutu, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma aka busa a cikin ƙaho, sai waɗanda ke a cikin sammai da ƙasã suka sũma sai wanda Allah Ya so (rashin sumansa) sa'an nan aka hũra a cikinsa, wata hũrãwa, sai gã su tsaitsaye, sunã kallo} [al-Zumar: 68]. Idan dukkan wanda ke cikin sammai da ƙasa suka mutu sai wanda Allah Ya so, to Allah Zai naɗe sammai da ƙasa kamar yadda Maɗaukakin sarki - Ya ce: {A rãnar da Muke naɗe sãma kamar neɗẽwar takarda ga abũbuwan rubũtãwa kamar yadda Muka fãra a farKon halitta Muke mãyar da ita. Wa'adi ne a Kanmu. Lalle ne Mun kasance Mãsu aikatãwa} [al-Anbiya: 104]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma ba su ƙaddara Allah a kan haƙĩƙanin ĩkon yinsa ba: ¡asã duka damƙarSa ce, a Rãnar ¡iyãma, kuma sammai abũbuwan naɗewa ne ga dãmanSa. Tsarki ya tabbata a gare Shi, kuma Ya ɗaukaka daga barin abin da suke shirki da shi} [al-Zumar: 67]. Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Allah - Mai girma da ɗaukaka - Zai naɗe sammai a ranar al-Kiyama sannan Ya ɗaukesu da hannunSa na dama sannan Ya ce: Ni ne Mai Mulki ina masu jabberanci? ina masu girman kai?sannan Ya naɗe ƙasa da hannunSa na hagu, sannan Ya ce: Ni ne Mai Mulki ina masu jabberanci? ina masu girman kai?" Muslim ne ya ruwaito shi.
Sannan Allah Ya umarci Mala'ika sai yayi busa ta biyu to yayin nan su zasu tashi suna kallo, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Sannan ayi busa daban acikinsa to yayin nan sai gasu a tsaye suna sauraro} [al-Zumar: 68]. Idan Allah Ya tashi halitta Zai tashe su don hisabi, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Rãnar da ƙasã ke tsattsãgẽwa daga gare su, sunã mãsu gaggãwa. Wancan tãrãwar mutãne ne, mai sauƙi a gare Mu} [Qaaf: 44]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Rãnar da suke bayyanannu, bãbu wani abu daga gare su wanda yake iya bõyuwa ga Allah. "Mulki ga wa ya ke a yau?" Yana ga Allah, Makaɗaici, Mai tĩlastãwa} [Ghafir: 16]. Kuma a cikin wannan ranar Allah Zai yiwa mutane hisabi baki ɗayansu, kuma Ya ɗauki fansa ga wanda aka zalunta daga wanda ya zalunce shi, kuma Ya sakawa kowane mutum da abinda ya aikata, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Yau anã sãka wa kõwane rai a game da abin da ya aikata, bãbu zãlunci a yau. Lalle Allah Mai gaggawar hisãbi ne} [Ghafir: 17]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lalle ne, Allah bã Ya zãluncin gwargwadon nauyin zarra, idan ta kasance alhẽri ce, zai riɓanya ta, kuma Ya kãwo daga gunsa ijãra mai girma} [al-Nisa'a: 40]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: "To duk wanda ya aikata alheri kwatankwacin ƙwayar zarra zai ganshi (7) Kuma wanda ya aikata gwargwadon nauyin zarra na sharri, zai gan shi(6)} [al-Zalzalah: 7-8]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma Munã aza ma'aunan ãdalci ga Rãnar ¡iyãma, sabõda haka ba a zãluntar rai da kõme. Kuma kõ dã ya kasance nauyin ƙwãya daga kõmayya ne Mun zo da ita. Kuma Mun isa zama Mãsu hisãbi} [al-Anbiya'a: 47].
Bayan tashin al-Kiyama da hisabi sakamako ne zai kasance, saboda haka duk wanda ya aikata wani alheri to yana da Ni'ima dawwamammiya wacce bazata gushe ba, kuma wanda ya aikata sharri da kafirci to yana da azaba, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Mulki a rãnar nan ga Allah yake, Yanã hukunci a tsakãninsu. To, waɗanda suka yi ĩmãni, kuma suka aikata ayyukan ƙwarai, sunã a cikin gidãjen Aljannar ni'ima (56) Kuma waɗandra suka kãfirta kuma suka ƙaryata, game da ãyõyinMu, to, waɗannan sunã da azãba mai wulãkantarwa (57)} [al- Hajj: 56-57]. Kuma muna sanin cewa rayuwar duniya da ita ce ƙarshen rayuwa; da rayuwa da halitta sun zamanto tsantsar wasa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Shin, to, kun yi zaton cẽwa Mun halitta ku ne da wãsa kuma lalle ku, zuwa gare Mu, bã zã ku kõmo ba?} [al-Mua'Minun: 115].
Na Shida: Imani da hukuncin Allah da ƙaddara, ƙaddara itace imani yana wajaba cewa Allah haƙiƙa Ya san dukkan abinda ya kasance da kuma wanda zai kasance a wannan halittar, kuma cewa Allah Ya rubuta dukkan hakan kafin Ya halicci sammai da ƙasa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma a wurinSa mabũdan gaibi suke, babu wanda yake sanin su fãce Shi, kuma Yanã sanin abin da ke a cikin tudu da ruwa, kuma wani ganye ba ya fãɗuwa, fãce Yã san shi, kuma bãbu wata ƙwãya a cikin duffan ƙasã, kuma babu ɗanye, kuma babu ƙẽƙasasshe, fãce yanã a cikin wani Littãfi mai bayyanãwa} [al-An'am: 59]. Haƙiƙa cewa Allah Ya kewaye dukkan komai da sani, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Allah, wanda Ya halitta bakwai ɗin sammai kuma daga ƙasã kwatankwacinsu, umuruinSa yanã ta sauka a tsakaninsu dõmin ku san lalle Allah Mai ĩkon yi ne akan dukan kõme, kuma lalle Allah, haƙĩƙa Ya kẽwaye ga dukan kõme da sani} [al-Dalaƙ: 12]. Kuma cewa shi babu wani abu da zai faru a wannan duniyar na wani abu face sai da nufin Allah da mashi'arSa, kuma Ya halicce shi Ya sauƙaƙe sabubbansa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {wanda Yake da mulkin sammai da ƙasa kuma bai riƙi abin haihuwa ba, kuma abõkin tãrayya bai kasance a gare Shi ba a cikin mulkinSa kuma Ya halitta dukan kowane abu, sa'an nan Ya ƙaddara shi ƙaddarãwa} (al-Furƙan: 2]. Kuma Yana da babbar hikima cikin yin hakan wacce mutane ba zasu iya saninta ba, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Hikima cikakka! Sai dai abũbuwan gargaɗi bã su amfãni} [al-Kamar: 5]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma Shĩ ne Wanda Ya fãra halitta, sa'an nan Ya sãke ta kuma sakẽwarta tã fi sauƙi a gare shi. Kuma Yanã da misãli wanda ya fi ɗaukaka a cikin sammai da ƙasã kuma Shĩ ne Mabuwãyi, Mai jin ƙai} [al-Rum: 27]. Kuma Allah Ya siffanta kanSa da hikima, kuma Ya ambaci kanSa da Mai hikima, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Allah Ya shaida cẽwa: Lalle ne bãbu abin bautãwa fãce Shi kuma malãiku da ma'abũta ilmi sun shaida, yana tsaye da ãdalci, bãbu abin bautãwa face Shi, Mabuwãyi, Mai hikima} [Aal-Imran: 18]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce Yana mai bada labarin (Annabi) Isa - aminci ya tabbata a gare shi - Zaiyi magana da Allah ranar al-Kiyama yana mai cewa: {Idan Ka azabta su, to lalle ne su, bãyinKa ne, kuma idan Ka gãfarta musu, to, lalle ne Kai ne Mabuwayi Mai hikima} [al-Ma'ida: 118]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya cewa Annabi Musa -aminci ya tabbata a gare shi - yayin da ya kirawo shi yana gefen dutsen al-Dur: {Yã Mũsã lalle ne shi, Nĩ ne Allah, Mabuwãyi, Mai hikima} [al-Naml: 9].
Kuma Allah Ya siffanta al-Kur'ani mai girma da hikima sai Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {A. L̃.R. Littãfi ne an kyautata ãyõyinsa, sa'an nan an bayyanã su daki-daki, daga wurin Mai hikima, Mai ƙididdigewa} [Hud: 1]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Wancan yãnã daga abin da Ubangijinka Ya yi wahayi zuwa gare ka na hikima. Kuma kada ka sanya wani abin bautãwa na daban tãre da Allah har a jẽfa ka a cikin Jahannama kanã wanda ake zargi, wanda ake tunkuɗẽwa} [al-Isra'a: 39].
22. Annabwa ma'asumai ne - aminci ya tabbata a gare su - cikin abinda suke isar da shi daga Allah, kuma ma'asumai ne ga barin dukkanin abinda ya saɓa da hankali, ko kuma kyawawan halaye suke ƙyamatarsa, kuma Annabawa an ɗora musu isar da umarnin Allah ga bayinSa, kuma Annabawa basu da wani abu na abinda ya keɓanci Allantaka; a'a suma mutane ne kamar sauran mutane Allah Yayi musu wahayi da saƙonninSa.ɗƙɓ
Annabwa ma'asumai ne - aminci ya tabbata a gare su - cikin abinda suke isar da shi daga Allah; domin cewa Allah Yana zaɓar zaɓaɓɓun halittarSa dan su isar da saƙonninSa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Allah nã zãɓen Manzanni daga malã'iku kuma daga mutãne. Lalle Allah, Mai ji ne, Mai gani} [al-Hajj: 75]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lalle ne Allah Yã zãɓi Ãdama da Nũhu da Gidan Ibrãhĩma da Gidan Imrãna a kan tãlikai} {Aal Imran: 33]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ya ce: "Ya Mũsã! Lalle ne Nĩ, Nã zãɓe ka bisa ga mutãne da manzanciNa, kuma da maganãTa. Sabõda haka ka riƙi abin da Nã bã ka, kuma ka kasance daga mãsu gõdiya} [al-A'araf: 144]. Manzanni - aminci ya tabbata a gare su - suna sanin cewa abinda yake saukar musu shine wahayin Allah, kuma suna ganin mala'iku suna sauka da wahayi, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Shi ɗai ne Masanin fake sabõda haka, bã Ya bayyana gaibinSa ga kowa (26) "Fãce ga wanda Yã yarda da shi, wato wani manzo sa'an nan lalle ne, zai sanya gãdi a gaba gare shi da bãya gare shi (27) "Dõmin Ya san lalle, sun iyar da sãƙonnin Ubangijinsu, kuma (Shi Ubangijin) Yã kẽwaye su da sani, kuma Yã lissafe dukan kõme da ƙididdiga (28) [al-Jinn: 26-28]. Kuma Allah Ya umarce su da isar da saƙonninSa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Yã kai Manzo! Ka iyar da abin da aka saukar zuwa gare ka daga Ubangijinka. Kuma idan ba ka aikata ba, to, ba ka iyar da manzancinSa ba ke nan. Kuma Allah Yanã tsare ka daga mutãne. Lalle ne, Allah bã Ya shiryar da mutãne kãfirai} [al-Ma'ida: 67]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Manzanni mãsu bãyar da bushãra kuma mãsu gargaɗi dõmin kada wata hujja ta kasance ga mutãne a kan Allah bãyan Manzannin. Kuma Allah yã kasance Mabuwãyi, Mai hikima} [al-Nisa'a: 165].
Manzanni - aminci ya tabbata a gare su - suna tsoron Allah matuƙar jin tsoro, kuma suna jin tsoronSa, basa ƙari a kan saƙonninSa kuma basa ragewa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma dã (Muhammadu) yã faɗi wata maganã, yã jingina ta garẽ Mu (44) Dã Mun kãma shi da dãma (45) sa'an nan, lalle ne, dã Mun kãtse masa lakã (46) Kuma daga cikinku bãbu wasu mãsu iya kãre (azãbarMu) daga gare shi (47) [al-Haƙah: 44-47]. Imam Ibnu Kasir - Allah Ya yi masa rahama - ya ce: (Allah - Maɗauakakin sarki - Ya ce: (kuma da ya ƙirƙiri ƙarya a gare mu) wato: Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - da ya kasance kamar yadda suke rayawa yana mai ƙirƙirar ƙarya akanmu cewa yayi ƙari acikin saƙon ko yayi ragi daga gareshi ko ya faɗi wani abu daga gare shi sai ya danganta shi zuwa gare mu - kuma abin da ba haka bane - da munyi masa gaggawar uƙuba, saboda wannan ya ce (Da Mun kamashi da damarmu) sai aka ce: Ma'anarsa da mu munyi masa azaba da damarmu' saboda tafi tsananin kamu kuma aka ce: Da mun kamashi da damarsa. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma da lokacin da Allah Ya ce da (Annabi) Isa ɗan Maryam shin kaine kacewa mutane ku riƙe ni ni da uwata Alloli biyu koma bayan Allah sai ya ce tsarki ya tabbata a gareKa baya kasancewa a gareni in faɗi abinda babu wani haƙƙi a gare ni, idan na kasance na faɗeshi to lallai Ka sani, kuma Kana sanin abinda yake cikin raina kuma ni bana sanin abunda yake cikin ranKa, lallai Kai ne Masani fake. Ban gaya musu ba sai abinda Ka umarce ni da shi cewa su bautawa Allah Ubangijina kuma Ubangijinku kuma na kasance mai shaida a lokacin da nake cikin su to yayin da Ka karɓi raina Kaine Mai gadin su, kuma kaine mai shaida akan dukkan komai} [al-Maida: 116-117].
Yana daga falalar Allah ga AnnabawanSa da manzanninSa -aminci ya tabbata a gare su - cewa Allah Yana tabbatar da su wajen isarwarsu ga saƙonninSa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {ya ce lallai ni ina shadawa da Allah kuma ku shaida cewa ni na barranta da abinda kuke yin Shirka (54) Koma bayanSa saboda haka kuyo mun tanadi baki ɗayanku sannan kada ku saurara mun (55) Haƙĩƙa, ni na dõgara ga Allah, Ubangijĩna kuma Ubangijinku. Bãbu wata dabba fãce Shi ne Mai riko ga kwarkwaɗarta. Haƙĩƙa, Ubangijĩna Yanã (kan) tafarki madaidaici} [Hud: 54-56]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma lalle ne sun yi kusa haƙĩƙa, su fitinẽ ka daga abin da Muka yi wahayi zuwa gare ka, dõmin ka ƙirƙira waninsa a gare Mu, a lõkacin, haƙĩƙa, dã sun riƙe ka masoyi (73) Kuma bã dõmin Mun tabbatar da kai ba, lalle ne, haƙĩƙa, dã kã yi kusa ka karkata zuwa gare su ta wani abu kaɗan (74) A lõkacin, lalle ne, dã Mun ɗanɗana maka ninkin azãbar rãyuwa da ninkin azãbar mutuwa, sa'an nan kuma bã zã ka sãmi mataimaki ba a kanMu (75) [al-Isra'a: 73-75]. Waɗan nan ayoyin da waɗan da suka gabace su shaida ne kuma dalili ne kan cewa al-Kur'ani saukakke ne daga Ubangijin talikai; domin cewa da ya kasance daga Manzo Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ne da bai ƙunshi irin wannan zancen abin fuskantarwa gareshi ba.
Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Yana kare manzanninSa daga mutane, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Yã kai Manzo! Ka iyar da abin da aka saukar zuwa gare ka daga Ubangijinka. Kuma idan ba ka aikata ba, to, ba ka iyar da manzancinSa ba ke nan. Kuma Allah Yanã tsare ka daga mutãne. Lalle ne, Allah bã Ya shiryar da mutãne kãfirai} [al-Ma'ida: 67]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma ka karanta musu lãbãrin Nũhu, a lõkacin da ya ce wa mutãnensa, "Ya mutãnẽna! Idan matsayĩna da tunãtarwata ameda ãyõyin Allah sun kasance sun yi nauyi a kanku, to, ga Allah na dõgara. Sai ku tãra al'amarinku, kũ da abũbuwan shirkinku, sa'annan kuma kada al'amarinku ya kasance rufaffe a kanku, sa'an nan kuma ku kashe ni, kada ku yi mini jinkiri} [Yunus: 71]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Yana bada labari game da Annabi Musa - amincin ya tabbata a gare shi -: {Suka ce Ubangijinmu lallai mu muna jin tsoro yayi gaggawa akanmu ko ya ƙetare haddi. Ya ce: Lallai Ni ina tare daku ina ji kuma ina gani} [Daha: 45-46]. Sai Allah - Maɗaukakin sarki - Ya bayyana cewa Shine Mai kiyaye manzanninSa - aminci ya tabbata agagre su - daga abokan gabarsu basa taɓa iya cimmusu da wata cuta ba, kuma Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Ya bada labarin cewa Shi Yana kiyaye wahayinSa ba'a iya ƙari a ciki ko ragi daga ciki, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lalle Mũ ne, Muka saukar da Ambato (Alƙur'ãni), kuma lale Mũ, haƙĩƙa, Mãsu kiyayẽwane gare shi} [al-Hijr: 9].
Kuma annabawa - aminci ya tabbata a gare su - ma'asumai ne daga dukkan abinda yake saɓawa hankali ko kyawawan halaye; Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce Yana mai tsarkake annabinSa Muhammad: {Kuma, lalle haƙiƙa kana a kan hãlãyen kirki, manya} [al-Kalam: 4]. Kuma Ya ce game da shi: {Kuma abokinku ba mahaukaci ba ne} [al-Takweer: 22]. Kuma wancan don su iya isar da saƙon a mafi alherin tsayuwa, kuma Annabawa - aminci ya tabbata a gare su - sune waɗan da aka ɗora musu nauyin isar da umarnin Allah ga bayinSa wanda basu da wani abu na daga abinda ya keɓanci Allantaka ba a'a su mutane ne kamar sauran mutane Allah Yana yi musu wahayi da saƙonninSa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Manzanninsu suka ce musu, "Bã mu zama ba fãce mutãne misã, linku, kuma amma Allah Yanã yin falala a kan wanda Yake so daga bãyinsa, kuma bã ya kasancẽwa a gare mu, mu zo muku da wani dalĩli fãce da iznin Allah. Kuma ga Allah sai mũminai su dõgara} [Ibrahim: 11]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce Yana Mai umartar ManzonSa Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya cewa mutanensa: {Ka ce: "Nĩ, mutum ne kawai kamarku, anã yin wahayi zuwa gare ni cewa: Lalle ne, Abin bautawarku, Abin bautawa Guda ne, sabõda haka wanda ya kasance yanã fãtan haɗuwa da Ubangijinsa, to, sai ya yi aiki na ƙwarai. Kuma kada ya haɗa kõwa ga bauta wa Ubangijinsa} [al-Kahf: 110].
23. Musulunci yana kira zuwa ga bautar Allah Shi kaɗai da ginshiƙan ibadu manya, sune: Sallah wacce ita ce tsayuwa da ruku'u da sujjada da ambaton Allah da yabonSa da kuma addu'a, mutum yana sallatarta sau biyar a wuni, kuma a cikinta babu banbanci tsakanin mawadaci da talaka da shugaba da mabiyi a sahu ɗaya a cikin Sallah. Da kuma zakka wacce wani yanki ne kaɗan daga cikin dukiya - daidai da sharuɗɗa da kuma gwargwado wanda Allah Ya ƙaddara shi - kuma tana wajaba ne a dukiyar mawadata kuma a bada ita ga talakawa da wasunsu,, sau ɗaya a shekara. Da Azumi wanda shi ne kamewa ga barin masu karya a zumi a yinin watan Ramadan, zai horu war da ransa wajen nufi da hakuri. Sai Hajji shine: Nufin dakin Allah a Makka abar girmamawa sau daya a rayuwa ga mai iko, a wannan hajjin ne kowa yake daidaituwa a fuskantar Mahalicci - tsarki ya tabbatar maSa - sai banbance-banbance su gushe a cikinsa.
Musulunci yana kira zuwa bautar Allah da manya ibadu da wasun su na ibadu, waɗan nan ibadun masu girma haƙiƙa Allah Ya wajabta su ga dukkanin annabawa da manzanni - aminci ya tabbata agare su -, kuma mafi girman ibadu sune:
Na farko: Sallah Allah Ya farlantata akan musulmai kamar yadda Ya farlantata akan sauran annabawa da manzanni - aminci ya tabbata a gare su -, kuma Allah Ya umarci annabinSa Ibrahim - aminci ya tabbata a gare shi - cewa ya tsarkake ɗakinSa ga masu ɗawafi da masu sallah masu ruku'u masu sujjada, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma a lõkacin da Muka sanya dakin Allah ya zama urin zama ga mutãne, da aminci, kuma ku riƙi wurin salla daga Maƙãmu Ibrãhĩm, kuma Muka dau alƙawari daga Ibrãhĩm, da Ismã'ila da cẽwa: "Ku tsarkake dãki Na dõmin mãsu ɗawãfi da mãsu E'itikafi da mãsu rukũ'i, mãsu sujada} [al-Baƙara: 125]. Kuma Allah Ya wajabtatata akan (annabi) Musa a farkon kiran da yayiwa (annabi) Musa - amincin ya tabbata a gare shi -, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lalle ne, Nĩ ne Ubangijnka, sai ka ɗẽbe takalmanka Lalle ne kanã a rãfin nan abin tsarkakẽwa, ¦uwa (12) "Kuma Nĩ Nã zãɓe ka. Sai ka saurãra ga abin da ake yin wahayi (13) Lalle, Nĩ Ni ne Allah. Bãbu abin bautawa fãce Ni. Sai ka bauta Mini, kuma ka tsayar da salla dõmin tuna Ni (14)} [Daha: 12-14]. Kuma Annabi Isa - amincin ya tabbata a gareshi - ya bada labarin cewa Allah Ya umarce shi da sallah da zakka, sai ya ce kamar yadda Allah - Maɗaukakin sarki - Ya bada labari: {Kuma Yã sanya ni mai albarka a inda duk na kasance kuma Ya umurce ni da yin salla da zakka matuƙar inã da rai} [Maryam: 31]. Kuma sallah a musulunci ita ce tsayuwa da ruku'u da sujjada da ambaton Allah da yabonSa da kuma addu'a, mutum zai sallace ta ne sau biyar a rana, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ku tsare lõkatai a kan sallõli da salla mafificiya. Kuma ku tsayu kuna mãsu ƙanƙan da kai ga Allah} [al-Baƙara: 238]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka tsayar da salla a karkatar rãnã zuwa ga duhun dare da lõkacin fitar alfijir lalle ne karãtun fitar alfijir ya kasance wanda ake halarta} [al-Isra'a: 78]. Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Amma a ruku’u to ku girmama Ubangiji a cikinsa, amma sujjada, to ku yi ƙoƙari matuƙar ƙoƙari wajen addu’a, ya dace a amsa muku". Sahih Muslim.
Na biyu: Zakka Allah Ya farlanta ta ga musulmai kamar yadda Ya farlantata ga annabawa da manzanni da suka gabata -aminci ya tabbata a gare su - kuma ita wani gwargwado ne kaɗan daga cikin dukiya - daidai da sharuɗɗa da wani gwargwadan da Allah Ya ƙaddara shi - kuma wajibi ce a cikin dukiyar mawadata da zasu riƙa bayarwa ga talakawa da wasunsu sau ɗaya a shekara, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka karɓi sadaka daga dũkiyõyinsu kana tsarkake su, kuma kana tabbatar da kirkinsu da ita. Kuma ka yi musu addu'a. Lallai addu'õ'inKa natsuwã ne a gare su. Kuma Allah ne Mai ji, Masani} [al-Taubah: 103]. Lokacin da Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya aiki Mu'az - Allah Ya yarda da shi - zuwa Yamen ya ce da shi: "Lallai cewa zakazowa wasu mutane ma'bota littafi, to kakirasu zuwa shaidawa babu abin bautawa da gaskiya sai Allah kuma cewa ni manzon Allah ne, idan suka bika ga hakan to ka sanar da su cewa Allah - Mai girma da ɗaukaka - Ya wajabta musu salloli biyar a kowane yini da dare, idan suka bika ga hakan to ka sanar da su cewa Allah - Mai girma da ɗaukaka - Ya wajabta musu zakka a dukiyoyinsu za'a karɓa daga mawadatansu a maida ita ga talakawansu, idan suka bika ga hakan to na haneka da manyan dukiyoyinsu, kuma kaji tsoron addu'ar wanda aka zalinta domin cewa ita babu wani shamaki tsakaninta da Allah". Tirmizi ne ya ruwaito shi (625).
Na uku: Azumi Allah - Mai girma da ɗaukaka - Ya wajabta shi kan musulmai kamar yadda Ya farlanta shi ga annabawa da manzannin da suka gabata - aminci ya tabbata a garesu -, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Yã ku waɗanda suka yi ĩmãni! An wajabta azumi a kanku kamar yadda aka wajabta shi a kan waɗanda suke daga gabãninku, tsammãninku, zã ku yi taƙawa} [al-Baƙara: 183]. Kuma shi ne: Kamewa ga barin abubuwan da suke ɓata azimi a yinin watan Ramadana kuma azumi yana horar da nufi da haƙuri. Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Allah - Mai girma da ɗaukaka - yana cewa: Azumi nawa ne, kuma Nine zanyi sakayya da shi saboda ya bar sha'awarsa da cinsa da shansa saboda Ni, kuma azumi garkuwa ne, mai azumi yana da farin ciki guda biyu: Farin ciki lokacin da zai buɗe baki da farin ciki lokacin da zai gamu da Ubangijinsa". Sahih al-Bukhari: 7492.
Na Huɗu: Hajji Allah Ya farlanta shi ga musulmai kamar yadda Allah Ya farlanta shi ga annabawa da manzannin da suka gabata - aminci ya tabbata a gare su -, kuma Allah Ya umarci annabinSa Ibrahim baɗayi - amnici ya tabbata agare shi - cewa yayi kira da aikin hajji, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma ka yi yẽkuwa ga mutãne da wajabcin Hajji su je maka suna mãsu tafiya da ƙafãfu da kuma a kan kõwane maɗankwarin rãƙumi mãsu zuwa daga kõwane rango mai zurfi} [al-Hajj: 27]. Kuma Allah Ya umarce shi da ya tsarkake ɗakin (Allah) ga alhazai, sai Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma a lõkacin da Muka iyãkance wa Ibrãhim wurin ¦akin (Muka ce masa), "Kada ka haɗa kõme da Ni ga bauta, kuma ka tsarkake ¦ãkiNa dõmin mãsu ɗawãfi da mãsu tsayuwa da mãsu ruku'u da mãsu sujada} [al- Hajj: 26].
Hajji shi ne: Fuskantar ɗakin Allah a Makkah abar girmamawa dan wasu ayyuka sanannu sau ɗaya a rayuwa ga mai iko, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma Allah ya wajabta Hajjatar Xakinsa ga wanda ya Samu ikon haka, kuma duk wanda ya Kafirce to lallai Allah Mawadaci ne ga barin Talikai} [Aal-Imran: 97]. Kuma a cikin hajji alhazai musulmai suna taruwa a waje ɗaya suna masu tsarkake ibada ga Mahalicci, kuma dukkan alhazai suna yin aikin hajji ta hanya mai kamanceceniya da zata kore banbancen gari da wayewar ilimi, da matsayin rayuwa.
24. Daga cikin mafi girman abinda ibadu suka keɓanta da shi a musulunci cewa yadda ake yinsu da lokutansu da sharuɗɗunsu, Allah - tsarki ya tabbatar maSa ya ɗaukaka - ne Ya Shar'anta su kuma manzonSa - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya isar da su, babu wani mutum da yayi shigege a cikin su ta hanyar ƙari ko ragi har zuwa wannan rana, kuma dukkan waɗan nan manyan ibadun dukkan Annabwa - aminci ya tabbata agare su - sunyi kira zuwa gare su.
24. Daga mafi girman abinda ibadu suka keɓanta da shi a musulunci cewa yadda ake yinsu da lokutansu da sharuɗɗansu Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - ne Ya shar'anta su kuma manzonSa - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya isar da su, babu wani mutum da yayi shigege a cikin su ta hanyar ƙari ko ragi har zuwa wannan rana, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Yau ne Na cika muku addininku kuma Na cika ni'amaTa a gare ku kuma na yarje muku cewa musulunci shi ne addini} [al-Maa'ida: 3]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Sabõda haka, ka yi riƙo ga abin da aka yi wahayi da shi zuwa gaie ka. Lalle ne kai, kanã a kan hanya madaidaiciyl} [al-Zukhruf: 43]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce game da sallah: {Sa'an nan idan kun ƙãre salla, to ku ambaci Allah tsaye da zaune da a kan sãsanninku. Sa'an nan idan kun natsu, to, ku tsayar da Salla. Lalle ne salla tã kasance a kan mũminai, farilla mai ƙayyadaddun lõkuta} [al-Nisa'a: 103]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce game da waɗanda za'a bawa zakkah: {Abin sani kawai, dũkiyõyin sadaka na faƙĩrai ne da miskinai da mãsu aiki a kansu, da waɗanda ake lallãshin zukãtansu, kuma a cikin fansar wuyõyi, da mabarta, da a cikin hanyar Allah da ɗan hanya (matafiyi). Farilla daga Allah. Kuma Allah ne Masani, Mai hikima} [al-Taubah: 60]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce akan azumi: {Watan Ramalãna ne wanda aka saukar da Alƙur'ãni a cikinsa yana shiriya ga mutãne da hujjõji bayyanannu daga shiriya da rarrabẽwa. To, wanda ya halarta daga gare ku a watan, sai ya azumce shi, kuma wanda ya kasance majinyaci ko kuwa a kan tafiya, sai ya biya adadi daga wasu kwanuka na dabam. Allah Yana nufin sauƙi gare ku, kuma ba Ya nufin tsanani gare ku, kuma dõmin ku cika adadin, kuma dõmin ku girmama Allah a kan Yã shiryar da ku, kuma tsammãninku, zã ku gõde} [al-Baƙara: 185]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce game da hajji: {Hajji watanni ne sanannu. To, wanda ya yi niyyar hajji a cikinsu to bãbu jimã'i kuma bãbu fãsiƙanci, kuma bãbu jãyayya a cikin hajji. Kuma abin da kuka aikata daga alhẽri, Allah Ya san shi. Kuma ku yi guzuri. To, mafi alhẽrin guzuri yin taƙawa. Kuma ku bi Ni da taƙawa, ya ma'abuta hankula} [al-Baƙara: 197]. Kuma dukkan waɗan nan ibadun masu girma dukkanin annabawa - aminci ya tabbata agare su - sunyi kira zuwa gare su.
25. Manzon musulunci shi ne Muhammad Bn Abdullahi daga cikin zuriyar annabi Isma'ila ɗan Annabi Ibrahim - aminci ya tabbata a garesu - an haife shi a Makka a shekara ta 571 Miladiyya, kuma an aikoshi a nan yayi hijira zuwa Madina, kuma baiyi tarayya da mutanensa a al'amuran bautar gunki, sai dai shi ya kasance yana tarayya da su a ayyukan kirki, kuma ya kasance kan kyawawan halaye tun kafin a aiko shi, mutanensa sun kasance suna kiransa amintacce, Allah Ya aiko shi yayin da ya cika shekara arba'in, kuma Allah Ya ƙarfafe shi da ayoyi (Mu'ajizozi) masu girma, kuma mafi girmansu shi ne al-Kur'ani shine mafi girman mu'ujizojin annabawa, kuma shine mu'ujiza mai wanzuwa daga mu'ujizojin annabawa zuwa yau, lokacin da Allah Ya cika addininSa gareshi, kuma manzo - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya isar da shi matukar isarwa, yayi wafati alhali shekarunsa sittin d uku, an birneshi a Madina annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi -, manzo Muhammad shine cikamakin annabawa da manzanni Allah Ya aikoshi da shiriya da addinin gaskiya da n ya fitar da mutane daga duffan bautar gumaka da kafirci da jahilci zuwa hasken kadaita Allah da imani, Allah Yayi masa shaida cewa shine Ya aikoshi yana mai kira zuwa gareshi da umarninSa.
Manzon musulunci shine Muhammad Bn Abdullahi daga zuriyar Isma'il Bn Ibrahim - amincin ya tabbata a gare shi - an haife shi a Makkah a shekara ta 571 Miladiyya, kuma an aiko shi a cikinta kuma yayi hijira zuwa Madina, mutanensa suna kiransa amintacce, kuma bai taɓa tarayya da mutanensa ba cikin al'amuran bautar gumaka sai dai shi ya kasance yana tarayya tare da su a cikin ayyukan alheri, kuma ya kasance akan kyawawan ɗabi'u masu girma kafin a aiko shi, Ubangijinsa Ya siffanta shi da manyan kyawan ɗabiu, sai Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce game da shi: {Kuma, lalle haƙiƙa kana a kan hãlãyen kirki, manya} [al-ƙalam: 4]. Kuma yayin da ya cika shekara arba'in Allah Ya aiko shi, kuma Ya ƙarfafeshi da ayoyi (mu'ajizozi) masu girma, mafi girmansu shi ne al-Kur'ani mai girma Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Babu wani annabi daga cikin annabawa face an bashi daga cikin ayoyi waɗan da mutane za su yi imani da shi, ni kuma abinda aka bani shi ne wahayi, Allah Yayi mini wahayi ina fatan na fisu mabiya ranar al-Kiyama". Sahih al-Bukhari. Al-Kur'ani mai girma shi wahayin Allah ne zuwa ga manzonSa - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce game da shi: {wancan littafi ne wanda babu kokwantoa cikinsa kuma cikinsa akwai shiriya ga masu jin tsoron Allah} [al-Baƙara: 2]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Shin, bã su kula da Alƙur'ãni, kuma dã yã kasance daga wurin wanin Allah haƙĩƙa, dã sun sãmu, a cikinsa, sãɓã wa jũnamai yawa?} [al-Nisa'a: 82]. Kuma Allah Yayiwa aljannu da mutane tahaddi akan su zo da kwatankwacinsa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka ce: "Lalle ne idan mutãne da aljannu sun tãru a kan su zo da misãlin wan nan Alƙur'ãni bã zã su zo da misãlinsa ba, kuma kõ dã sãshinsu yã kasance, mataimaki ga sãshi} [al-Israa: 88]. Kuma Yayi musu tahaddi kan su zo da surori goma kwatankwacinsa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kõ sunã cewa: "Yã ƙirƙira shi ne."Ka ce: "Sai ku zo da sũrõri gõma misãlinsa ƙirƙirarru, kuma ku kirãyi wanda kuke iyãwa, baicin Allah, idan kun kasance mãsu gaskiya} [Hud: 13]. Kuma Yayi musu tahaddi kan su zo da sura ɗaya kwatankeacinsa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Idan kun kasance cikin kokkwanton daga abinda Muka saukarwa bawanmu to kuzo da sura kwara ɗaya kwatankwacinsa kuma ku kirawo masuyi muku shaida (shaiɗunku) koma bayan Allah indai kun kasan ce masu gaskiya} [al-Baƙara: 23].
Kuma al-Kur'ani mai girma shine aya ɗaya wanzajjiya daga cikin mu'ajizozin annabawa har zuwa yau, kuma yayin da Allah Ya cikawa manzo - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - addini kuma ya isar da shi matuƙar isarwa sai manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - yayi wafati alhali shekararsa suna sittin, kuma an binne shi a Madina - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi -.
Kuma Manzon Allah Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - shi ne cika makin annabawa da manzanni, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Muhammadu bai kasance uban kõwa ba daga mazanku, kuma amma shĩ yã kasance Manzon Allah kuma cikon Annabãwa. Kuma Allah Ya kasance Masani ga kõme} [al-Ahzab: 40]. Daga Abu huraira - Allah Ya yarda dashi - cewa manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Lallai kwatankwacina da sauran annabawa da suka gabaceni kamar mutum ne da ya gina gida sai ya kyautatashi yai masa ƙawa sai wurin bulo ɗaya a wani lungu, sai mutane suka riƙa kewaye shi suna mamakinsa suna cewa ina ma za'a saka wannan bulo ɗin ? ya ce: to ni ne wannan bulo ɗin kuma ni ne cika makin annabawa". Sahih al-Bukhari. Kuma a cikin linjila Annabi Isa - amincin ya tabbata a gare shi - ya ce yana mai bushara da Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi -: (Dutsen wanda masu gini suka ƙi ginawa shi ne ya isa kan zawiyyar, shin baku karanta ba a cikin litattafai: Yasu'a ya ce da su daga Ubangiji wannan ya kasance kuma shi abin mamaki ne a idanuwan mu) kuma a cikin Sifirn al-Taura wacce aka samu a yau kuma a cikinta (akwai) faɗin Annabi Musa - aminci ya tabbata a gare shi: (An samar musu da wani annabi a tsakiyar 'yan uwansu kamarka, kuma na sanya magana Ta a cikin bakinsa sai yayi magana da su da ukkan abinda Nayi masa wasiyya da shi).
Kuma Manzo Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata gare shi - Allah Ya aiko shi da shiriya da addinin gaskiya, kuma Allah Yayi masa shaida da cewa shi yana kan gaskiya, kuma cewa Shine Ya aiko shi yana mai kira zuwa gare shi da umarninSa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Amma Allah Yanã shaida da abin da Ya saukar zuwa gare ka. Yã saukar da shi da saninSa. Kuma malã'iku sunã shaida. Kuma Allah Yã isa Ya zama shaida} [al-Nisa'a: 166]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Shĩ ne wanda Ya aiki ManzonSa da shiriya da addinin gaskiya dõmin Ya rinjãyar da shi a kan addinai dukansu. Kuma Allah Ya isa Ya zama Mai shaida} [al-Fath: 28]. Allah Ya aiko shi da shiriya dan ya fitar da mutane daga duhun bautar gumaka da kafirci da jahilci zuwa hasken tauhidi da imani, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Dashĩ, Allah Yanã shiryar da wanda ya bi yardarsa zuwa ga hanyõyin aminci, kuma Yanã fitar da su daga duffai zuwa ga haske da izninsa, kuma Yanã shiryar da su zuwa ga hanya madaidaiciya} [al-Ma'ida: 16]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {A. L̃.R. Littãfi ne mun saukar da shi zuwa gare ka dõmin ka fitar da mutãne daga duhunhuna zuwa ga haske, da iznin Ubangijinsu, zuwa ga tafarkin Mabuwãyi, Abin gõdẽwa} [Ibrahim: 1].
26. Shari'ar musulunci wacce manzon Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya zo da ita, ita ce cika makin saƙonnin Allah da kuma shari'un Ubangiji, kuma ita ce shari'ar cika, a cikinta akwai gyaruwar addinin mutane da duniyarsu, kuma tana tsarewa a mataki na farko ga addinin mutane da jinanensu da dukiyoyinsu da hankulansu da zuriyarsu, kuma ta shafe kowa ce shari'ar da ta gabace ta na daga shari'u, kamar yadda ta soke ɓangaren wasun da suka gabaceta.
Shari'ar musulunci wacce manzo Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya zo da ita ita ce cika makin saƙonnim Allah da shari'un Ubangiji, kuma Allah Ya cika wannan saƙon addinin kuma ni'ima ta cika ga mutane da aiko Manzo Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi -, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma yaune Na cika muku addininku, kuma Na cika muku ni'imaTa kuma Na yarje muku musulunci a matsayin addini} [al-Maa'ida: 3].
Kuma shari'ar musulunci itace cikakkiyar shari'a, a cikinta akwai gyaruwar addinin mutane da duniyarsu; saboda ita ce ta taro dukkan abinda ke cikin shari'un da suka gabata, kuma itace mafi cikar su, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lalle ne wannan Alƙur'ãni yanã shiryarwa ga (hãlayen) waɗanda suke mafi daidaita kuma yanã bãyar da bushãra ga mũminai waɗanda suke aikata ayyuka na ƙwarai (cẽwa) "Lalle ne sunã da wata ijãra. mai girma} [al-Isra'a: 9]. Kuma shari'ar musulunci ta sarayarwa mutane wahalhalun da suke a cikin al'ummatan da suka gabata, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Waɗanda suke sunã bin Manzo, Annabi, Ummiyyi wanda suke sãmun sa rubũce a wurinsu, a cikin Attaura da Linjĩla yana Umartarsu da kyawawan ayyuka kuma yana hanasu daga Mummuna kuma yana halarta musu daxaxan abubuwa kuma yana haramta aaamusu munana kuma yana sauke musu abunda ya dame su da ququmqi waxanda suke kansu saboda haka waxanda sukai Imani da shi kuma suka qarfafe shi kuma suka taimake shi kuma suka bi hasken da ya saukar tare da shi waxan nan sune masu rabauta} [al-A'araf: 157].
Kuma Shari'ar musulunci ta shafe dukkan shari'un da suka gabata, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma Mun saukar da Littãfi zuwa gare ka da gaskiya yanã mai gaskatãwa ga abin da yake a gaba gare shi daga Littãfi (Attaura da Injĩla), kuma mai halartãwa a kansa sai ka yi hukunci a tsakãninsu da abin da Allah Ya saukar kuma kada ka bĩbiyi son zũciyõyiniu daga abin da ya zo maka daga gaskiya Ga kõwanne daga gare ku Mun sanya sharĩa da hanya (ta bin ta) Kuma dã Allah Yã so, dã Yã sanya ku al'umma guda, kuma amma dõmin Ya jarraba ku a cikin abin da Ya bã ku Sai ku yi tsere ga ayyukan alheri Zuwa ga Allah makõmarku take gabã ɗaya Sa'an nan Ya bã ku lãbãri ga abin da kuka kasance kunã sãɓãwa a cikinsa} [al-Ma'ida: 48]. Al-Kurani mai girma wanda ya ƙunshi shari'a yazo ne yana mai gasgata abinda ya gabaceshi na litattafan Allah, kuma mai hukunci akansu, mai shafe su.
27. Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - baYa karɓar wani addini in ba musuluncin da manzo Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya zo da shi ba, kuma duk wanda ya riƙi wanin musulunci addini to ba za'a karɓa daga gareshi ba.
Kuma Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - bayan aiko Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - baYa karɓar wani addini in ba musuluncin da manzo Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya zo da shi ba, kuma duk wanda ya riƙi wanin musulunci a matsayin addini to ba za'a karɓa daga gare shi ba. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma wanda ya nẽmi wanin Musulunci ya zama addini, to, bã zã a karɓa daga gare shi ba. Kuma shi a Lãhira yana daga cikin mãsu hasãra} [Aal Imran: 85]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lalle ne, addini a wurin Allah, Shi ne Musulunci. Kuma waɗanda aka bai wa Littafi ba su sãɓã ba, fãce a bãyan ilmi ya je musu, bisa zãlunci a tsakãninsu. Kuma wanda ya kãfirta da ãyõyin Allah, to, lalle ne Allah Mai gaugãwar sakamako ne} [Aal Imran: 19]. Kuma wannan musuluncin shi ne tafarkin (annabi) Ibrahim -aminci ya tabbata a gare shi -, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma wãne ne yake gudu daga aƙĩdar Ibrãhĩm, fãce wanda ya jãhilta ga ransa? Kuma lalle ne, haƙĩƙa, Mun zãɓe shi, a cikin dũniya, kuma lalle ne shi, a cikin Lãhira, haƙĩƙa, yana daga sãlihai} [al-Baƙara: 130]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma wãne ne ya fi kyau ga addini daga wanda ya sallama fuskarsa ga Allah, alhãli kuwa yanã mai kyautatawa kuma ya bi aƙidar Ibrãhĩm, Yanã mai karkata zuwa ga gaskiya? Allah Yã riƙi Ibrãhĩm badãɗayi} [al-Nisa'a: 125]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya umarci Manzo Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: {Ka ce: "Lalle nĩ, Ubangijina Yã shiryar da ni zuwa ga tafarki madaidaici, addĩni, ƙĩmantãwa (ga abũbuwa), mai aƙĩdar Ibrãhĩm, mai karkata zuwa ga gaskiya, kuma bai kasance daga mãsu shirki ba} [al-An'am: 161].
28. Al-Ku'ani mai girma shine littafin da Allah Yayi wahayinSa ga manzo Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - kuma shi ne zancen Ubangijin talikai, Allah Yayi mutum da aljani tahaddi akan suzo da kwatankwacin sura daga gareshi, kuma wannan tahaddin bai gushe ba yana nan har zuwa yau, al-Kur'ani mai girma yana amsa tambayoyi muhimmai masu yawa waɗanda suke ɗimautar da miliyoyin mutane, kuma al-Kur'ani ai girma abin kiyayewa ne zuwa yau da yaren larabcin da ya asuka da su wani harafi bai tawaya ba daga gareshi, shi abin bugawa ne abin yaɗawa, kuma shi littafi ne mai girma mai gajiyarwa wanda ya cancanci karatu ko karanta fassarar ma'anoninsa kamar yanda sunnar manzo Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - da koyarwarsa da sirarsa ababen kiyayewa ne kuma an ciratosu daidai da sarka ta maruwaita amintattu, su an bugasu da harshen larabcin manzo - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - yayi magana da ita, kuma an fassarasu zuwa yaruka da yawa, al-Kur'ani mai girma da sunnar manzo tsira da amincin Allah su tabbata agare shi sune tushe daya ga hukunce-hukuncen musulunci da shari'unsa, saboda musulunci ba'a ɗaukarsa daga ayyukan ɗaiɗaikun mutanen da suke danganta kansu ga musulunci, kawai ana ɗaukarsa ne daga wahayin Allaha al-Kur'ani mai girma da sunnar annabi.
Al-Kur'ani mai girma shine littafin da Allah Yayi wahayinsa zuwa ga manzo balarabe Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - da yaren larabci, kuma shine zancen Ubangijin talikai, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma lalle shi (Alƙur'ãni), haƙĩƙa, saukarwar Ubangijinhalittu ne (192) Rũhi amintacce ne ya sauka da shi (193) A zũciyarka, dõmin ka kasance daga mãsu gargaɗi (194) Da harshe na Larabci mai bayãni (195) [al-Shu'araa: 192-195]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma lalle ne haƙĩƙa, anã haɗa ka da Alƙur'ãni daga gun Mai hikima, Masani} [al-Naml: 6]. Wannan al-Kur'anin saukakke ne daga Allah, kuma mai gasgatawa ne da abinda ya gabace shi na litattafan Allah, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma wannan Alƙur'ãni bai kasance ga a ƙirƙira shi ba daga wanin Allah, kuma amma shi gaskatawar wannan ne da yake a gabãninsa da bayãnin hukuncin littãffan Allah, Bãbu shakka a cikinsa, daga Ubangijin halittu yake} [Yunus: 37]. Al-Kur'ani mai girma ya fayyace bayani a mafi yawan mas'alolin da Yahudu da Nasara sukai saɓani a cikinsu a cikin addinansu, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lalle ne wannan Alƙur'ãni yanã gaya wa Banĩ Isrãĩla mafi yawan abin da sũ suke sãɓa wa jũnansu a ciki} [al-Naml: 76]. Al-Kurani mai girma ya ƙunshi dalilai da hujjojin da zasu iya tsayawa hujja a kan mutane baki ɗaya a wajen sanin haƙiƙanin da suke da alaƙa da Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - da addinSa da sakamakonSa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma lalle ne haƙĩƙa Mun buga wa mutãne a, cikin wannan Alƙur'ãni, daga kõwane misãli, ɗammãninsu su yi tunãni} [al-Zumar: 27]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma Mun saukar maka da littafin dan bayani ga dukkan komai kuma shiriya ne da rahama ga Musulmai} [al-Nnahl: 89].
Al-Kurani mai girma yana amsa tambayoyi muhimmai masu yawa da suke kiɗimar da miliyoyin mutane, saboda al-Kur'ani mai girma yana bayanin yadda Allah Ya halicci sammai da ƙasa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Shin kuma waɗanda suka kãfirta ba, su gani da cẽwa lalle sammai da ƙasa sun kasance ɗinke, sai Muka bũɗe su, kuma Muka sanya dukan kome mai rai daga ruwa? Shin, bã zã su yi ĩmãni ba?} [al-Anbiyaa: 30]. Da kuma yadda Allah Ya halicci mutum, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ya ku mutãne! Idan kun kasance a cikin shakka a Tãshin ¡iyãma, to, lalle ne Mũ, Man halittaku daga turɓaya, sa'an nan kuma daga gudãjin jini, sa'an nan kuma daga taõka wadda ake halittãwa da wadda ba a halittawa dõmin, Mu bayyana muku. Kuma Munã tab batar da abin da Muke so a cikin mahaifa zuwa ga wani ajali ambatacce, sa'an nan kuma Munã fitar da ku kunã jãrĩri, sa'an nan kuma dõmin ku kai ga cikar ƙarfinku. Kuma daga cikin ku akwai wanda ke mutuwa, kuma daga gare ku akwai wanda ake mayarwa zuwa ga mafi ƙasƙancin rãyuwa dõmin kada ya san kõme a bãyan ya sani. Kuma kanã ganin ƙasa shiru, sa'an nan idan Muka saukar da ruwa a kanta, sai ta girgiza kuma ta kumbura, kuma ta tsirar da tsirrai daga kõwane nau'i mai ban sha'awa} [al-hajji: 5]. Kuma ina ne makomarsa kuma maye sakamakon wanda ya kyautata da wanda ya munana a wannan rayuwar, kuma bayanin dalilai akan wanna mas'alar ya gabata a sakin layi lamba ta (20) shin waɗan nan halittun sun samu ne haka kawai ko an samar da su saboda wata manufa maɗaukakiya? Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Shin, ba su yi dũbi ba a cikin mulkin sammai da ƙasa, da kuma abin da Allah Ya halitta daga kõme, kuma akwai tsammãni kasancewar ajalinsu, haƙĩƙa, ya kusanta? To, da wane lãbãri a bãyansa suke yin ĩmãni?} [al-A'araf: 185]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Shin, to, kun yi zaton cẽwa Mun halitta ku ne da wãsa kuma lalle ku, zuwa gare Mu, bã zã ku kõmo ba?} [al-Mua'Munun: 115].
Al-Kur'ani mai girma abin kiyayewa ne har zuwa yau da yaren da ya sauka da shi, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lalle Mũ ne, Muka saukar da Ambato (Alƙur'ãni), kuma lale Mũ, haƙĩƙa, Mãsu kiyayẽwane gare shi} [al-Hijr: 9]. Ba'a tauye wani harafi daga cikinsa ba, kuma ya koru da kwangaba kwan baya ya faru a cikinsa ko tawaya ko canji, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Shin, bã su kula da Alƙur'ãni, kuma dã yã kasance daga wurin wanin Allah haƙĩƙa, dã sun sãmu, a cikinsa, sãɓã wa jũnamai yawa?} [al-Nisa'a: 82]. Kuma shi yana nan a buge kuma a ko ina, kuma shi littafi ne mai girma mai mu'ujiza, wanda ya dace da a karanta shi ko a sauarare shi ko a fassara ma'anoninsa kamar yadda cewa sunnar manzo Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - da koyarwarsa da tarihinsa an kiyaye su kuma an ruwaito su daidai da jerin maruwaita amintattu, su suna nan a buge da yaren larabcin da manzo Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agre shi - yayi magana da shi kuma an fassara su a yaruka da yawa, kuma al-Kur'ani da sunnar mazon - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - sune tushe ɗaya na hukunce-hukunce musulunci da shari'unsa, to musulunci ba'a daukarsa daga ayyukan daidaikun masu dangantaka zuwa graeshi; kawai ana karbarsa ne daga wahayin Allah abin tsarewa: Al-Kur'ani mai girma da sunnar annabi, madaukakin sarki ya ce a cikin sha'anin al-Kur'ani. {Lallai waɗanda suka kafirta da ambato yayin da ya zo musu, kuma cewa shi littafi ne mabuwayi, ɓarna batazo masa ta gaba ne ko ta baya ne, kuma saukakke ne daga Mai hikima kuma abin godewa} [Fussilat: 41-42]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce game da sha'anin sunnanr annabi, kuma cewa ita wahayi ce daga Allah: {Kuma abunda manzo ya zo muku da sho to ku karɓe shi, kuma abinda ya haneku daga gareshi to ku hanu, kuji tsoron Allah, lallai Allah Mai tsananin uƙuba ne} [al'Hashr: 7].
29. Kuma musulunci yana umarni da kyautatawa iyaye, koda kuwa sun kasance ba musulmai ba ne, kuma ya na wasiyya da 'ya'ya.
Musulunci yana umarni da a kyautatawa iyaye, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma Ubangijinka Ya hukunta kada ku bauta wa kõwa fãce Shi, kum game da mahaifa biyu ku kyautata kyautatawa, ko dai ɗayansu ya kai ga tsũfa a wurinka ko dukansu biyu, to, kada ka ce musu 'tir' kuma kada ka tsãwace su kuma ka faɗa musu magana mai karimci} [al-Isra'a: 23]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma Mun yi wasiyya ga mutum game da mahaifansa biyu; uwarsa tã ɗauke shi a cikin rauni a kan wani rauni, kuma yãyensa a cikin shekaru biyu (Muka ce masa) "Ka gõde Mini da kuma mahaifanka biyu. Makõma zuwa gare Ni kawai take} [Luƙman: 14]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma Mun yi wasiyya ga mutum game da mahaifansa biyu da kyautatãwa, uwarsa tã yi cikinsa wahala, kuma ta haife shi wahala. cikinsa da yãyensa watã talãtin. Har a lõkacin da ya kai ga mafi ƙarfinsa, kuma ya kai shẽkara arba'in, ya ce: "Ya Ubangijĩna! Ka kange nidõmin in gõde wa ni'imarKa, wadda Ka ni'imta a kaina da kuma a kan mahaifãna biyu, kuma dõmin in aikata aikin ƙwarai wanda Kake yarda da shi, kuma Ka kyautata mini a cikin zuriyata. Lalle nĩ, nã tũba zuwa gare Ka, kuma lalle ni, inã daga mãsu sallamãwa (ga umurninKa).} [al-Ahƙaf: 15]. Daga Abu Huraira - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Wani mutum ya zo wajen manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - sai ya ce: Ya manzon Allah waye mafi cancantar mutane da kyakkyawar kusantata? sai yace: "Mahaifiyarka" sai ya ce: Sannan kuma wa? sai ya ce: "Mahaifiyarka" sai ya ce: sannan kuma wa? sai ya ce: "Mahaifiyarka" sai ya ce: Sannan kuma wa? sai ya ce: "Mahaifinka". Sahih Muslim.
Kuma wannan umarni da wasiyya ga iyaye duk ɗaya ne musulmai ne ko ba musulmai ba ne. Daga Asma'u Bint Abubakar ta ce: "Mahaifiya ta ta zo kuma ita mushirika ce a lokacin Kuraishawa kuma a lokacin su sunyiwa annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - alƙawari tare da ɗanta sai na tambayi annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - sai na ce: Lallai mahaifiyata ta zo tana son ganina, ko na iya zuwan mata? sai ya ce: "Eh kina iya zuwa ga mahaifiyarki" Sahih al-Bukhari Ba haka ba da za'a ce mahaifa zasu yi ƙoƙarin juyar da yaro daga musulunci zuwa kafurci to musulci yana umartarsa -kuma hali a wannan lokacin - cewa shi ba zai bi su ba, ya zauna a matsayin mai imani da Allah, kuma ya kayutata musu ya zauna da su lafiya, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma idan mahaifanka suka tsananta maka ga ka yi shirki game da Ni, ga abin da bã ka da ilmi gare shi, to, kada ka yi musu ɗã'a. Kuma ka abũce su a cikin dũniya gwargwadon sharĩ'a, kuma ka bi hanyar wanda ya mayar da al'amari zuwa gare Ni, sa'an nan zuwa gare Ni makõmarku take sa'an nan In bã ku lãbãri game da abin da kuka kasance kunã aikatãwa} [Luƙman: 15].
Musulunci baya hana musulmi ya kyautatawa makusantansa mushirikai ko wasun makusantansa indai basu zamanto abokan faɗa ba gare shi, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Allah bã Ya hana ku, daga waɗanda ba su yãƙe ku ba sabõda addini kuma ba su fitar da ku ba daga gidãjenku, ga ku kyautata musu kuma ku yi musu ãdalci. Lalle Allah Yanã son mãsu ãdalci}. [al-Mumtahina: 8].
Kuma musulunci yana umarni da wasiyya ga 'ya'ya, kuma mafi girman abinda musulunci yayi umarni ga mahaifi ya koyar da yaransa haƙƙoƙin Ubangijinsu kamar yanda annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya cewa ɗan baffansa Abdullahi Bn Abbas - Allah Ya yarda da su -: "Ya kai yaro ko kai ɗan ƙaramin yaro bana sanar da kai wasu kalmomin da Allah Zai amfaneka da su ba? sai na ce: Eh ya Manzon Allah sai ya ce: "Ka kiyaye Allah sai Ya kiyaye ka, ka kiyaye ka sai ka same Shi a gabanka, ka tuna da Allah a lokacin yalwa sai Ya tuna da kai a lokacin tsanani, kuma idan zakayi roƙo to ka roƙi Allah, idan zaka nemi taimako to ka nemi taimakon Allah". Ahmad ne ya ruwaito shi 4/287.
Kuma Allah Yayi umarni ga iyaye su koyawa 'ya'yansu abinda zai anfanar da su a al'amuran addininsu da duniyarsu, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Yã kũ waɗanda suka yi ĩmãni! Ku kãre wa kanku (da iyãlinku wata wuta makãmashinta mutãne da duwãtsu ne. A kanta akwai waɗansu malã'iku mãsu kauri, mãsu ƙarfi. Bã su sãɓã wa Allah ga abin da Ya umurce su, kuma sunã aikata abin da ake umunin su} [al-Tahrim: 6]. Kuma daga Ali - Allah Ya yarda da shi - game da faɗin Allah - Maɗaukakin sarki -: {Ku tsare kanku da iyalanku daga wuta} Ya ce: "Ku ladabtar da su kuma ku sanar da su". Kuma annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya umarci mahaifi ya koyar da ɗansa sallah; dan ya tashi akanta, sai manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Ku umarci 'ya'yanku da sallah alhali suna 'yan shekara bakwai". Abu Daud ne ya ruwaito shi. kuma Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Duukanku masu kiwo ne kuma dukkanku za'a tambayeku kan abinda kuke kiwo, shugaba mai kiwo ne akan talakawansa, mutum mai kiwo ne akan iyalansa kuma shi abin tambaya ne akan abinda aka bashi kiwon, kuma mace ma mai kiwo ce a cikin gidan mijinta kuma abar tambaya ce akan abinda aka bata kiwo, ɗan aiki mai kiwo ne akan dukiyar mai gidansa kuma za'a tambaye shi kan abinda aka bashi kiwo, kuma dukkaninku masu kieo ne kuma za'a tambayeku daga abin kiwonsa". Sahihin Ibn Hibban: 4490.
Musulunci ya umarci mahaifi da ciyar da 'ya'yansa da mutanen gidansa, kuma bayanin wani abu daga cikin wancan ya gabata a sakin layi mai lamba (18) kuma Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya bayyana falalar ciyarwa akan 'ya'ya sai ya ce: "Mafificin dinaren da mutum zai ciyar da shi: Dinarin da ya ciyar da shi ga iyalansa, da dinaren da mutum ya ciyar da shi ga dabbarsa a tafarkin Allah, da dinaren da ya ciyar ga abokansa a tafarkin Allah". Abu Kilaba ya ce: "Sai ya fara da iyali, sannan Abu Kilaba ya ce: Kuma wane mutum ne ya fi girman lada kamar mutumin da ya ciyar da iyali ƙanana don ya rufa musu asiri ko Allah Ya anfanar da su da shi kuma ya wadata su". Sahih Muslim: 994.
30. Musulunci yana umarni da adalci a cikin magana da aiki koda kuwa tare da abokan gaba ne.
Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Ya siffantu da adalci a cikin ayyukanSa da gudanarwarSa a tsakanin bayinSa, kuma Shi Yana kan tafarki madaidaici a cikin abinda Yayi umarni da shi da abinda Ya hana daga gareshi, da abinda Ya halicceshi, Ya kuma Kaddarashi, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Allah Ya shaida cẽwa: Lalle ne bãbu abin bautãwa fãce Shi kuma malãiku da ma'abũta ilmi sun shaida, yana tsaye da ãdalci, bãbu abin bautãwa face Shi, Mabuwãyi, Mai hikima} [Aal Imran: 18]. Allah Yana umarni da adalci, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka ce Ubangiji na Ya yi umarni da adalci} [al-A'araf: 29]. Kuma dukkan manzanni da annabawa - aminci ya tabbata a gare su - sun zo da adalci, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Haƙĩƙa, lalle Mun aiko ManzanninMu da hujjõji bayyanannu, kuma Muka saukar da Littãfi da sikeli tãre da su dõmin mutãne su tsayu da ãdalci} [al-Hadid: 25]. Ma'auni shi ne adalci a cikin maganganu da ayyuka.
Kuma Musulunci yana umarni da adalci a cikin magana da aiki har tare da abokan gaba, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Yã ku waɗanda suka yi ĩmãni! Ku kasance mãsu tsayuwa da ãdalci, mãsu shaida sabõda Allah, kuma kõ dã a kanku ne kõ kuwa, mahaifa da mafi kusantar zumunta, ko (wanda ake yi wa shaida kõ a kansa) ya kasance mawadãci kõ matalauci, to, Allah ne Mafi cancanta da al'amarinsu. Sabõda haka, kada ku bĩbiyi son zũciya, har ku karkata. Kuma idan kuka karkatar da magana, kõ kuwa kuka kau da kai, to lalle ne Allah Yã kasance Masani ga abubuwan da kuke aikatãwa} [al-Nisa: 135]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma kada ƙyamar wasu mutane don sun hanaku zuwa ɗakin Allah ya sanya ku cewa kuyi ta'addanci, kuyi taimakekeniya kan biyayya da tsoron Allah, kada kuyi taimakekeniya kan saɓo da ta'addanci, kuji tsoron Allah lallai Allah Mai tsananin uƙuba ne} [al-Ma'ida: 2]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Yã ku waɗanda suka yi ĩmãni! Ku kasance mãsu tsayin daka dõmin Allah mãsu shaida da ãdalci. Kuma kada ƙiyayya da wasu mutane ta ɗauke ku a kan bã zã ku yi ãdalci ba. Ku yi ãdalci Shĩ ne mafi kusa ga taƙawa. Kuma ku bi Allah da taƙawa. Lalle Allah Masani ne ga abin da kuke aikatãwa} [al-Ma'dah: 8]. Shi zaka samu a cikin dokokin wasu al'ummai a yau ko a cikin addinan mutane kwatankwacin wannan al'amarin na shaida da gaskiya da faɗin gaskiya har da kuwa ko akan kai ne, ko iyaye, ko makusanta, da kuma umarni da adalci har ga maƙiyi da boki.
Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya yi umarni da adalci a tsakanin 'ya'ya. Daga Amir ya ce: Naji al-Nu'aman Bn Bashir - Allah Ya yarda da su - alhali shi yana kan minbari yana cewa: Baba na ya bani kyauta, sai Amrah Bint Rawahah ta ce: Ni ba zan yarda ba har sai Manzon Allah ya shaida sai taje wajen Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - sai ya ce: Ni na bawa ɗana na Amrah Bint Rawaha ta haifa kyauta sai ta umarce ni cewa in shaidar da kai ya Manzon Allah sai ya ce: "Ka bawa sauran 'ya'yanka irinta?" ya ce: A'a sai ya ce: "To kuji tsoron Allah kuma ku daidaita tsakanin 'ya'yanku" sai ya ce: sai na dawo sai ya mayar da kyautarsa". Sahih al-Bukhari: 2587.
Wancan cewa shi al'amarin mutane ba zai daidaita ba haka ma na ƙasashe kuma mutane ba zasu aminta ba akan addinansu da jinanensu da zuriyarsu da mutuncin su da dukiyoyin su da ƙasashen su sai da adalci, saboda haka ne muke samun cewa annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - yayin da kafiran Makkah suka matsantawa musulmai a Makkah sai ya Umarce su - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - cewa da su yi hijira zuwa Habasha; kuma ya dogara kan haka da cewa a can akwai wani sarki mai adalci ba'a zaluntar kowa a garinsa.
31. Musulunci yana umarnini da a kyautatawa halitta baki ɗaya, kuma yana kira zuwa kyawawan halaye, da kuma kyawawan ayyuka.
Musulunci yana umarni da kyautatawa iyaye, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lallai Allah Yana umarni da adalci da kyautatawa da kuma bawa ma'aboda kusanci} [al-Nahl: 90]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Waɗanda suke ciyarwa a cikin sauƙi da tsanani kuma suke mãsu haɗiyẽwar fushi, kuma mãsu yãfe wa mutãne laifi. Kuma Allah Yana son mãsu kyautatãwa} [Aal Imran: 134]. Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Lallai cewa Allah Ya rubuta kyautayi akan kowane abu, to idan zakuyi kisa to ku kyautata kisan, idan zakuyi yanka to ku kyautata yankan, kuma ɗayaku ya wasa wuƙarsa, don ya hutar da abin yankansa". Sahih Muslim: 1955.
Musulunci yana kira zuwa ga kyawawan halaye, da kyawawan ayyuka, Allah - Maɗaukaki sarki - Ya ce a cikin siffar manzo Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - a cikin litattafan da suka gabata. {Waɗanda suke sunã bin Manzo, Annabi, Ummiyyi wanda suke sãmun sa rubũce a wurinsu, a cikin Attaura da Linjĩla yana Umartarsu da kyawawan ayyuka kuma yana hanasu daga Mummuna kuma yana halarta musu daxaxan abubuwa kuma yana haramta aaamusu munana kuma yana sauke musu abunda ya dame su da ququmqi waxanda suke kansu saboda haka waxanda sukai Imani da shi kuma suka qarfafe shi kuma suka taimake shi kuma suka bi hasken da ya saukar tare da shi waxan nan sune masu rabauta} [al-A'araf: 157]. Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Ya ke Aisha lallai Allah Mai tausasawa ne kuma Yana son tausasawa, Yana bayarwa kan tausasawa abinda baYa bayarwa akan tsanantawa, kuma da abinda baYa bayarwa ga waninsa" Sahih Muslim: 2593. Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Lallai Allah Ya haramta muku saɓawa iyaye mata, da binne 'ya'ya mata, da hana abinda ya zama dole akanku, da kuma neman abinda baya halatta gareku, kuma ya hanaku ƙila wa ƙala da yawan tambaya, da kuma tozarta dukiya". Sahih al-Bukhari: 2408. Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Ba zaku shiga aljanna ba har sai kunyi imani, kuma ba zaku yi imani ba har sai kunso juna, ba na nuna muku wani abu ba wanda in kuka aikayashi zaku so junanku? ku yaɗa sallama a tsakaninku". Sahih Muslim: 54.
32. Kuma Musulunci yana umarni da kyawawan halaye, kamar gaskiya da sauke amana, da kamewa, da kunya, da gwarzanta, da kyauta, da karamci, da taimakawa mabuƙaci, da kai gudun mawa ga wanda yake cikin wani hali, da ciyar da mai jin yunwa, da kyautata maƙwabtaka, da sadar da zumunci, da tausasawa dabbobi.
Musulunci yana umarni da kyawawan ɗabi'u, Manzon Allah -tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Ni an aiko ni ne kawai don in cika kyawawan halaye". Sahihu al-Adab Al-Mufrad: 207. Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: (Lallai mafi soyuwar ku a wajena, kuma mafi kusancinku a wajen zama a ranar al-Kiyama shine mafi kyawunku halaye, kuma lallai cewa mafi ƙiyayyarku a wajena kuma mafi nisantarku zama kusa dani a ranar al-Kiyama su ne masu yawan surutu, da masu tsanantawa, da masu jiji da kai, sai suka ce munsan masu yawan surutu da masu tsanantawa kai, to su waye masu jiji da kai? sai ya ce: Masu girman kai). Al-silsila al-Sahiha: 791. Daga Abdullahi Bn Amr Bn al-Aas - Allah Ya yarda da su - ya ce: Annabi bai kasance mai alfasha ba ko mai yaɗa alfasha ba, kuma ya kasance yana cewa: "Lallai zaɓaɓɓu daga cikinku mafi kyawunku halaye". Sahih Al-Bukhari: 3559. Da wanin haka na ayoyi da hadisan da suke nuna cewa musulunci yana kwaɗaitarwa akan kyawawan halaye da kyawawan ayyuka ta fuskar gamewa.
Daga abinda musulunci yayi umarni dashi: Gaskiya, manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Na hore ku da gaskiya saboda gaskiya tana shiryarwa zuwa biyayya, kuma lallai biyayya tana shiryarwa zuwa aljanna, mutum ba zai gushe ba yana yin gaskiya kuma yana kirdadonta har sai an rubutashi a wurin Allah cewa mai yawan gaskiya ne". Sahih Muslim: 2607.
Kuma daga cikin abinda muslunci yayi umarni da shi: Bayar da amana, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lallai Allah Yana umartarku da ku mayar da amanoni ga masu su} [al-Nisa: 58].
Daga abinda musulunci yanyi umarni dashi: Kamewa, manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Mutane uku wajibi ne akan Allah Ya taimake su, sai ya ambata daga cikinsu: Da mai auren da yake nufin kamewa". Sunan al-Tirmizi: 1655. Kuma ya kasance daga cikin addu'arsa tsira da amincin Allah su tabbata agare shi cewa shi ya kasance yana cewa: "Ya Ubangiji ina roƙonKa shiriya da tsoron Allah, da kamewa, da wata". Sahih Muslim: 2721.
Daga abinda musulunci yayi umarni dashi: Kunya, Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Kunya bata zuwa sai da alheri". Sahih al-Bukhari: 6117. Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Kowane addini yana da kyawawan halaye, kuma kyawawan halayen musulunci sune kunya". Baihaƙi ne ya ruwaito shi a cikin Rassan Imani 6/2619.
Kuma daga cikin abinda musulunci yake umarni da shi Gwarzantaka, daga Anas - Allah Ya yarda da shi - ya ce: "Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya kasance shi ne mafi kyawun mutane kuma mafi sadaukantakar mutane, kuma mafi kyautar mutane, haƙiƙa mutanen Madina sun firgita saboda haka annabi - tsira da amincin Allah ya riga kowa zuwa wurin a kan doki". Sahih al-Bukhari: 2820. Manzon Allah - tsira da aminci su tabbata a gare shi - ya kasance yana neman tsari daga tsoro, ya kasance yana cewa: "Ya Allah ina neman tsarinKa daga tsoro|. Sahih al-Bukhari: 6374.
Kuma daga cikin abinda muslunci yake umarni da shi shi kyauta da karamci, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Sifar waɗanda suke ciyar da dũkiyõyinsu a cikin hanyar Allah, kamar sifar ƙwãyã ce wadda ta tsirar da zangarniya bakwai, a cikin kõwace zangarniya akwai ƙwãya ɗari. Kuma Allah Yana riɓinyawa ga wanda Ya so. Kuma Allah Mawadãci ne, Masani} [al-Baƙara: 261]. Kuma Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya kasance daga cikin halayansa akwai karamci, daga Ibn Abbas - Allah Ya yarda da shi - ya ce: "Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya kasance mafi kyautar mutane da alheri, kuma lokacin da yafi kowanne lokaci kyauta shine lokacin Ramadana lokacin da mala'ika Jibril - aminci ya tabbata a gare shi - ya ke zuwo masa kowane dare a cikin watan azumi har sai ya wuce yana gabatar masa da al-Kur'ani idan Jibril - aminci ya tabbata agare shi - ya gamu da shi ya kasance mafi kyautar alheri daga sakakkiyar iska". Sahih al-Bukhari: 1902.
Kuma daga cikin abinda musulunci yayi umarni da shi: Taimakon mabuƙaci da agazawa wanda ya matsu da ciyar da mai jin yunwa, da kyautata maƙwabtaka, da sadar da zumunci, da tausayawa dabbobi. Daga Abdullahi Bin Amr - Allah Ya yarda da su - cewa wani mutum ya tambayi manzon Allah - tsira da Amincin Allah su tabbata a gare shi -: Wane aiki ne yafi alheri a musulunci? ya ce: "Ka ciyar da abinci kuma kayi sallama ga wanda ka sani da wanda baka sani ba". Sahih al-Bukhari: 12. Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Wata rana wani mutum yana tafiya a hanya sai ƙishirwa ta kama shi sai ya samu wata rijiya sai ya shiga ciki yasha ruwa sannan ya fito, sai ga wani kare yana lallagi yana cin yashi saboda ƙishi, sai mutumin ya ce: Lallai wannan karen irin abinda ya kamo ni ne ya kamo shi sai ya shiga rijiyar ya ciko huffinsa sannan ya kame bakinsa ya bashi ruwan sai Allah Ya gode masa kuma Ya gafarta masa" suka ce: Ya manzon Allah shin zamu samu ladan ciyar da dabbobi? sai ya ce: Eh, a cikin kowace hanta akwai lada". Sahihin Ibn Hibban: 544. Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Mai kai kawo ga wacce mijinta ya mutu, da miskini kamar mai jihadi ne a tafarkin Allah, ko mai tsayuwar dare, kuma mai azumi da rana". Sahih al-Bukhari: 5353.
Kuma Musulunci yana ƙarfafa haƙƙoƙin makusanta, kuma yana wajabta sadar da zumuncin makusanta, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Annabi ne mafi cancanta ga mũminai bisa ga su kansu, kuma mãtansa uwãyensu ne. Kuma ma'abuta zumunta waɗansunsu sun fi waɗansu a cikin Littãfin Allah bisa ga mũminai da Muhãjirai, fãce fa idan kun aikata wani alhẽri zuwa ga majiɓintanku. Wancan yã kasance a cikin Littafi, rubũtacce} [al-Ahzab: 6]. Kuma ya tsawatar daga yanke zumunci, ya gwamashi da ɓarna a bayan ƙasa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {To, shin, kunã fãtan idan kun jũya (daga umurnin) zã ku yi ɓarna a cikin ƙasã, kuma ku yan yanke zumuntarku? (22) Waɗannan sũ ne waɗanda Allah Ya la'anẽ su, sa'an nan Ya kurumtar da su, kuma Ya makantar da ganinsu (30)} [Muhammad: 22-23]. Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Mai yanke zumunci ba zai taɓa shiga aljanna ba". Sahih Muslim: 2556. Kuma makusantar da sadar da zumuncinsu yake wajaba: Iyaye da 'yan uwa maza da 'yan uwa mata da kawunnai da goggoye da yakumbobi da yadikkoki.
Kuma Musulunci yana ƙarfafa haƙƙin maƙoci ko da kuwa ya kasance kafiri ne, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma ku bauta wa Allah kuma kada ku haɗa wani da Shi, kuma ga mahaifa ku yi kyautatãwa, kuma ga ma'abũcin zumunta da marãyu da matalauta, da maƙwabci ma'abũcin kusanta, da maƙwabci manĩsanci, da abõki a gẽfe da ɗan hanya, da abin da hannuwanku na dãma suka mallaka. Lalle ne Allah bã Ya son wanda ya kasance mai tãƙama, mai yawan alfahari} [al-Nisa: 36]. Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Mala'ika bai gushe ba yana yi mun wasiyya da maƙoci har sai da na zaci cewa shi zai gaje shi". Sahihu Abu daud: 5152.
33. Musulunci ya halatta abubuwa masu daɗi na abin ci da sha, kuma yayi umarni da tsarkin zuciya da jiki da masauki, saboda hakane ya halatta aure, kamar yadda ya umarci annabawa -aminci ya tabbata a gare su - da hakan, saboda su suna umarni ne da dukkan abu mai kyau.
Musulunci ya halatta abubuwa masu daɗi na abin ci da abin sha, Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Lallai Allah Mai tsarki ne kuma baya karɓa sai mai tsarki, kuma Allah Ya umarci muminai da abinda Ya umarci mazanni da shi, Maɗaukakin sarki Ya ce:{Ya ku manzanni kuci daga daɗaɗan abubuwa kuma kuyi aiki nagari, lallai Ni iNa sane da abinda kuke aikatawa} kuma Maɗaukakin sarki Ya ce: {Ya ku muminai kuci daga daɗaɗan abinda Muka azirtaku ku godewawa Allah in kunkasance Shi kaɗai kuke bautawa} Aya. Sannan ya ambaci mutumin da yake tsawaita tafiya kansa yayi ƙura jikinsa yayi datti yana ɗaga hannayensa sama: Ya Ubangiji ya Ubangiji, abincinsa haramun ne, abin ɗaurawarsa haramun ne, abin shansa haramun ne, kai anshayar da shi da haram, to ta yaya za'a amsa masa ga hakan?!".n Sahih Muslim: 1015. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka ce: "Wãne ne ya haramta ƙawar Allah, wadda Ya fitar sabõda bãyinSa, da mãsu dãɗi daga abinci?" Ka ce: "Sũ, dõmin waɗanda suka yi ĩmani suke a cikin rãyuwar dũniya, suna keɓantattu a Rãnar Kiyãma. "Kamar wannan ne Muke bayyana ãyõyi, daki-daki, ga mutãnen da suke sani} [al-A'araf: 32].
Musulunci yayi umarni da tsarkin zuciya da jiki da gida, saboda haka ne ya halatta aure kamar yadda ya umarci annabawa da manzanni da wancan batu, sabo sune suke umarni da dukkan abu mai kyau, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma Allah Yã sanya muku mãtan aure daga kãwunanku, kuma Ya sanya muku daga mãtan aurenku ɗiyã da jĩkõki, kuma Ya arzũta ku daga abũbuwa mãsu dãɗi. Shin fa, da ƙarya suke yin ĩmãni, kuma da ni'imar Allah sũ, suke kãfirta?} [al-Nahl: 72]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma tufafinka to ka tasarkakesu (4) Kuma gumaka ka ƙaurace musu (5)} [al-Mudathir: 4-5]. Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Bamai shiga aljanna wanda yakasance a cikin zuciyarsa akwai girman kai gwargwadon ƙwayar zarra. Sai wani mutum ya ce: Lallai mutum yana son ya kasance tufafinsa suyi fesfes kuma takalmasa ma fesfes sai ya ce: Lallai Allah Mai kyau ne kuma Yana son kyau, girman kai shi ne take gaskiya da kuma raina mutane". Sahih Muslim: 91.
34. Musulunci ya haramta tushen haramtattun abubuwa, kamar shirka da kafirci, da bautar gumaka, da shaci faɗi ga Allah bada ilimi ba, da kashe 'ya'ya. da kashe ran da Allah Ya haramta, da ɓarna a bayan ƙasa, da sihiri da alfasha ta fili da ta ɓoye, da zina da liwaɗi, kuma ya haramta riba, kuma ya haramta cin mushe, da abinda aka yanka ga gumaka da dodanni, ya haramta cin naman alade, da sauran najasu da ƙazanta, kuma ya haramta cin dukiyar maraya da tauye mudu da ma'auni, kuma ya haramta yanke zumunci. Annabawa - amincin ya tabbata a gare su- baki ɗayansu sun haɗu kan haramcin waɗan nan abubuwan haramtawar.
Musulunci ya haramta tushen haramtattun abubuwa, kamar shirka da Allah, da kafirci, da bautar gumaka, da faɗin magana ga Allah ba tare da ilimi ba, da kashe 'ya'ya, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka ce: "Ku zo, in karanta abin da Ubangijinku Ya haramta." wãjibi ne a kanku kada ku yi shirkin kõme da Shi, kuma ga mahaifa biyu (ku kyautata) kyautatãwa, kuma kada ku kashe ɗiyanku sabõda talauci, Mũ ne Muke azurta ku, kũ da su, kuma kada ku kusanci abũbuwa alfãsha, abin da ya bayyana daga gare ta da abin da ya ɓõyu, kada ku kashe rai wanda Allah Ya haramta, fãce da hakki. Wannan ne (Allah) Ya yi muku wasiyya da Shi: Tsammãninku, kunã hankalta} Kada ku kusanci dũkiyar marãya fãce da wadda take ita ce mafi kyau, har ya kai ga ƙarfinsa. Kuma ku cika mũdu da sikẽli da ãdalci, bã Mu kallafã wa rai fãce iyãwarsa. Kuma idan kun faɗi magana, to, ku yi ãdalci, kuma ko dã yã kasance ma'abũcin zumunta ne. Kuma da alkawarin Allah ku cika. wannan ne Ya yi muku wasiyya da shi: Tsammãninku, kunã tunãwa} [al-An'am: 151-152]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka ce: "Abin sani kawai, Ubangijina Yã hana abũbuwanalfãsha; abin da ya bayyana daga gare su da abin da ya ɓõyu, da zunubi da rarraba jama'a, bã da wani hakki ba, kuma da ku yi shirki da Allah ga abin da bai saukar da wani dalĩli ba gare shi, kuma da ku faɗi abin da ba ku sani ba, ga Allah} [al-A'araf: 33].
Kuma musulunci ya haramta kashe ran da baiyi laifin komai ba, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma kada ku kashe rai wanda Allah Ya haramta fãce da haƙƙi, kuma wanda aka kashe, yanã wanda aka zãlunta to, haƙĩƙa Mun sanya hujja ga waliyyinsa, sai dai kada ya ƙẽtare haddi a cikin kashẽwar. Lalle shĩ ya kasance wanda ake taimako} [al-Israa: 33]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma waɗanda bã su kiran wani ubangiji tãre da Allah, kuma bã su kashe rai wanda Allah Ya haramta fãce da hakki kuma bã su yin zina. Kuma wanda ya aikata wancan, zai gamu da laifuffuka} [al-Furƙan: 68].
Kuma musulunci ya haramta ɓarna a bayan ƙasa, Allah -Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma kada kuyi ɓarna a bayan ƙasa bayan an gyara ta} al-A'araf: 58]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce game da Annabi Shu'abu - aminci ya tabbata a gare shi - cewa ya cewa mutanen sa: {Ya mutãnena! Ku bauta wa Allah; bã ku da wani abin bauta wa waninSa. Lalle ne, wata hujja bayyananniya daga Ubangijinku tã zõ muku! Sai ku cika mũdu da sikeli kumakada ku nakasa wa mutãne kãyansu, kuma kada ku yi fasãdi a cikin ƙasa a bãyan gyaranta. Wannan ne mafi alhẽri a gare ku, idan kun kasance mũminai} [al-A'araf: 85].
Kuma Allah Ya haramta sihiri, Allah - tsarki ya tabbatar masa Ya ɗaukaka - Ya ce: {Kuma ka jẽfa abin da ke a cikin hannun dãmanka, ta cafe abin da suka aikata. Lalle ne abin da suka aikata mãkircin masihirci ne kuma masihirci bã ya cin nasara a duk inda ya je} [Daha: 69]. Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Ku guji abubuwa bakwai masu halakarwa suka ce ya ma'aikin Allah! waɗanne ne su? ya ce: Yin shirka da Allah, da sihiri, da kashe rai wacce Allah Ya haramta face da gaskiya, da cin riba, da cin dukiyar maraya, da juya baya ranar yaƙi, da kuma yiwa katangaggiya marafkaniya mumina ƙazafi". Sahih al-Bukhari: 6583.
Kuma musulunci ya haramta alfasha ta fili data ɓoye, da zina, da liwaɗi, ambatan ayoyi masu nuni akan hakan ya gabata a cikin farkon wannan sakin layin, kuma musulunci ya haramta riba, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Yã ku waɗanda suka yi ĩmãni! Ku bi Allah da taƙawa kuma ku bar abin da ya rage daga riba, idan kun kasance mãsu ĩmãni (278) To, idan ba ku aikata ba to, ku sani fa da akwai yãƙi daga Allah da ManzonSa. Kuma idan kun tũba to kuna da asalin dũkiyõyinku, bã ku zãlunta, kuma bã a zãluntar ku (279)} [al-Baƙara: 278-279]. Kuma Allah baiyiwa wani mai saɓo narko da yaƙi ba kamar yadda yayiwa ma'abocin riba ba; saboda a cikin riba akawai ruguza addinai da ƙasashe da dukiyoyi da kawuna.
Kuma Musulunci ya haramta cin mushe da abinda aka yanka ga gumaka da dodanni, kuma ya haramta naman alade, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {An haramta muku mũshe da jini da nãman alade da abin da aka ambaci sũnan wanin Allah a gare shi, da mãƙararriya da jefaffiya da mai gangarõwa da sõkakkiya, da abin da mãsu dãgi suka ci, fãce abin da kuka yanka}. [al-Maa'ida: 3].
Kuma Musulunci ya haramta shan giya da sauran najasosi da munanan abubuwa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ya ku waɗanda suka yi ĩmãni! Abin sani kawai, giya da cãca da refu da kiban ƙuri'a, ƙazanta ne daga aikin shaiɗan, sai ku nĩsance shi, wa la'alla ku ci nasara (90) Abin sani kawaĩ Shaiɗan yanã nufin ya aukar da adãwa da ƙeta a tsakãninku, a cikin giya da cãca, kuma ya kange ku daga ambaton Allah, kuma daga sallah. To, shin, ku mãsu hanuwa ne?(91)} [al-Ma'ida: 90-91]. Kuma ya gabata a cikin sakin layi mai lamba ta (31) ambatan labartawar Allah - Maɗaukakin sarki - cewa daga cikin siffofin manzo tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - a cikin Attaura cewa shi yana haramta musu munanan abubuwa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Waɗanda suke sunã bin Manzo, Annabi, Ummiyyi wanda suke sãmun sa rubũce a wurinsu, a cikin Attaura da Linjĩla.yanã umurnin su da alhẽri, kuma yana hana su daga barin abin da bã a so; kuma yana halatta musu abũ- buwa masu dadi, kuma yana haramtarwar mũnana a kansu. Kuma yanã kãyar da nauyinsu daga barinsu, da ƙuƙummai waɗannan da suka kasance a kansu} [al-A'araf: 157].
Kuma Musulunci ya haramta cin dukiyar maraya, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma ku bai wa marãyu dũkiyõyinsu, kuma kada ku musanya mummuna da mai kyau. Kuma kada ku ci dũkiyõyinsu zuwa ga dũkiyõyinku. Lalle shi, yã kasance zunubi ne mai girma} [al-Nisa'a: 2]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lalle ne, waɗanda suke cĩn dũkiyar marãyu da zãlunci, to, wuta kawai suke ci a cikin cikkunansu, kuma za su shiga cikin wata wuta mai tsanani} [al-Nisa'a: 10].
Kuma musulunci ya haramta tauye mudu da ma'auni, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Bone ya tabbata ga masu tauye mudu (1) Waɗanda suke idan suka auna daga mutãne suna cika mũdu(2) Kuma idan sun auna musu da zakka ko da sikẽli, suna ragẽwa (3) Ashe! Waɗancan bã su tabbata cẽwa lalle sũ, ana tãyar da su ba?(4) [al-Muɗaffifin: 1- 4].
Kuma Musulunci ya haramta yanke zumunci, ya gabata a sakin layi mai lamba (31) ambatan ayoyi da hadisan da suke nuni kan hakan, kuma annabawa da manzanni - aminci ya tabbata a garesu - baki ɗayan su sun haɗu kan haramcin waɗan nan haramtattun abubuwan.
35. Musulunci ya hana munanan halaye, kamar ƙarya da algus, da yaudara, da ha'inci da danfara, da hassada, da mummunan kaidi, da sata, da zalunci, kuma yana hani ga dukkan wata mummunar ɗabi'a.
Musulunci yana hani daga munanan ɗabi'u baki ɗaya, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kada ka karkatar da kundukukinka ga mutãne, kada ka yi tafiya a cikin ƙasã kanã mai nũna fãɗin rai. Lalle, Allah bã Ya son dukan mai tãƙama, mai alfahari} [Luƙman: 18]. Manzon Allah - tsira da Amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Lallai wanda ya fiku soyuwa a gare ni kuma mafi kusancinku mazauni dani a ranar al-Kiyama mafi kyawunku halayya, kuma mafi ƙinku a gare ni, kuma mafi nisanku dani a wajen zama a ranar al-Kiyama masu yawan surutu, da masu tsanantawa da masu jiji kai, suka ce ya manzon Allah haƙiƙa mun san masu yawan surutu da masu tsanantawa to su waye masu jiji da kai ya ce: Masu girman kai". Al-silsila al-Sahiha: 791.
Musulunci yana hani daga ƙarya, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lallai Allah baYa shiryar da wanda yake mai ɓarna kuma mai yawan ƙarya} [Ghafir: 28]. Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Na hane ku daga ƙarya, domin ƙarya tana shiryarwa zuwa fajirci, kuma lallai fajirci yana shiryarwa zuwa wuta, mutum ba zai gushe ba yana yin ƙarya kuma yana kirdadonta har sai an rubuta shi mai yawan ƙarya wajen Allah". Sahih Muslim: 2607. Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Alamomin munafuki uku ne: Idan yayi zance sai yayi ƙarya, idan yayi alƙawari sai ya saɓa, idan aka amince masa sai yayi ha'inci". Sahih al-Bukhari: 6095.
Musulunci yana hana algus. Ya zo a cikin hadisi cewa Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya wuce wani shuri na abinci sai ya shigar da hannunsa a cikinsa sai ya ji danshi a yatsunsa, sai ya ce: "Maye wannan ya kai mai wannan abincin?" sai ya ce: Ruwan sama ne ya taɓa shi ya manzon Allah, sai ya ce: To ba sai kasanya shi a saman abincin don mutane su gani ba, to duk wanda yayi ha'inci to baya tare da ni". Sahih Muslim: 102.
Musulunci yana hani daga yaudara da ha'inci, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Yã kũ waɗanda suka yi ĩmãni! Kada ku yaudari Allah da ManzonSa, kuma ku yaudari amãnõninku, alhãli kuwa kunã sane} [al-Anfal: 27]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Sũ ne waɗanda suke cikãwa da alkawarin Allah, kuma bã su warware alkawari} [al-Ra'ad: 20]. Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya kasance yana cewa rundunarsa idan suka fito: "Kuyi yaƙi kada ku saci kayan ganima kafin rabawa, kada kuyi musla, kuma kada ku kashe yaro". Sahih Muslim: 1731. Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Abubuwa huɗu wanda ya kasance a cikinsu ya zama munafuki tsantsa, duk wanda yake yana da wani hali daga cikinsu to ya kasance yana da wani abu daga munafunci har sai ya barshi: Idan aka amince masa sai yayi ha'inci, idan yayi zance sai yayi ƙarya, idan yayi alƙawari sai yayi yaudara, kuma idan aka yi faɗa da shi sai yayi fajirci". Sahih al-Bukhari: 34.
Musulunci yana hani daga hassada, Allah - Maɗauakakin sarki - Ya ce: {Ko suna hãsadar mutãne ne a kan abin da Allah Ya bã su daga falalarSa? To, lalle ne, Mun bai wa gidan Ibrãhĩm Littãfida hikima kuma Mun bã su mulki mai girma} [al-Nisa'a: 54]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Mãsu yawa daga Ma'abuta Littãfi sunã gũrin dã sun mayar da ku, daga bãyan ĩmãninku, kãfirai, sabõda hãsada daga wurin rãyukansu, daga bayãn gaskiya tã bayyana a gare su. To, ku yãfe, kuma ku kau da kai, sai Allah Yã zo da umurninSa. Lalle ne Allah a kan dukkan kõme Mai ĩkon yi ne} [al-Baƙara: 109]. Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Cutar al'umman da suka gabace ku ta shigo ku: Hassada da ƙiyayya ita ce mai askewa ba ina nufin mai aske gashin kai ba, sai dai tana aske addni, na rantse da wanda raina yake hannunSa ba zaku shiga aljanna ba har sai kunyi imani, kuma ba zakuyi imani ba har sai kun so junanku, shin bana baku labarin abinda zai tabbatar muku da wancan ɗin ba? to ku yaɗa sallama a tsakaninku". Sunan al-Tirmizi: 2510.
Musulunci yana hani daga mummunan ƙulli, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma kamar wancan ne Mun sanya a cikin kõwace alƙarya, shugabanni sũ ne mãsu laifinta dõmin su yi mãkirci a cikinta, alhãli kuwa ba su yin makirci fãce ga rayukansu, kuma ba su sansancẽwa} [al-An'am: 123]. Kuma Allah Ya bada labarin cewa Yahudawa sunyi ƙoƙarin kashe (Annabi) Isa - aminci ya tabbata a gare shi -, kuma sunyi makirci sai dai Allah Ya mayar musu da makircinsu, kuma Allah Ya bayya cewa mummunan makirci baya faɗawa ko ina sai ga mai shi, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {To, a lõkacin da Ĩsa ya gane kãfirci daga gare su, sai ya ce: "Su wãne ne mataimakãna zuwa ga Allah?" Hawãriyãwa suka ce: "Mu ne mataimakan Allah. Mun yi ĩmani da Allah. Kuma ka shaida cẽwa lalle ne mu, mãsu sallamãwa ne (52) "Yã Ubangijinmu! Mun yi imãni da abin da Ka saukar, kuma mun bi ManzonKa, sai Ka rubũta mu tãre da mãsu shaida (53) Kuma (Kãfirai) suka yi mãkirci, Allah kuma Ya yi musu (sakamakon) makircin, kuma Allah ne Mafi alhẽrin mãsu sãka wamãkirci (34) A lõkacin da Ubangiji Ya ce: "Ya Ĩsa! Lalle NĨ Mai karɓar ranka ne, kuma Mai ɗauke ka ne zuwa gare Ni, kuma Mai tsarkake ka daga waɗanda suka kãfirta, kuma Mai sanya waɗanda suka bĩ ka a bisa waɗanda suka kãfirta har Rãnar ¡iyãma. Sa'an nan kuma zuwa gare Ni makõmarku take, sa'an nan in yi hukunci a tsakãninku, a cikin abin da kuka kasance kuna sãɓã wa jũna.(55)} [Aal-Imran: 52-56]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya bada labarin cewa mutanen (Annabi) Salih - aminci ya tabbata a gare shi - sunyi nufin kashe shi da makirci sai sukai mugun shiri sai Allah Ya mayar musu da makircinsu, kuma Ya ruguzasu da mutanensu baki ɗaya, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma suka ƙulla mãkirci, kuma Muka ƙulla sakamakon mãkirci, alhãli sũ ba su sani ba (49) Ka dũba yadda ãƙibar mãkircinsu ta kasance lalle Mũ Mun darkãke su da mutãnensu, gabã ɗaya (50) Waɗancan, gidãjensu ne, wõfintattu sabõda zãluncin da suka yi, lalle ne a wancan akwai ãyã ga mutãne waɗanda suke sani (51)} [al-Naml: 49-51].
Musulunci yana hani daga sata, manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Mai zina ba zai taɓa yin zina ba a halin yana mumini, haka ɓarawo bazaiyi sata ba lokacin da yake sata yana mumini, kuma mashayin giya ba zai sha ba a halin yana mumini, kuma tuba abar bijirowa ce bayan nan". Sahih al-Bukhari: 6810.
Musulunci yana hani daga zalunci, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lalle Allah nã yin umurni da ãdalci da kyautatãwa, da bai wa ma'abũcin zumunta, kuma yanã hani ga alfãsha da abin da aka ƙi da rarrabe jama'a. Yanã yi muku gargaɗi, ɗammãnin ku, kunã tunãwa} [al-Nahl: 90]. Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Lallai Allah Yayi min wahayi cewa ku ƙasƙantar da kanku, har yadda babu wani da zai yi zalunci a kan wani, kuma kada ɗaya ya yi fariya akan wani". Sahihu Abu daud: 4895.
Musulunci yana hani daga zalunci, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Allah baYa son azzalumai} [Aal Imran: 57]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lallai azzalumai basa rabauta} [al-An'am: 21]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma azzalumai Ya tanadar musu da azaba mai raɗaɗi} [al-Insan: 31]. manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Mutane uku ba'a mayar da adddu'arsu: Shugaba adali, da mai azumi har sai ya sha ruwa, da addu'ar wanda aka zalunta ana ɗaukarta akan girgije a buɗe mata ƙofofin sammai, kuma Ubangiji - Mai girma da ɗaukaka - Ya ce: Na rantse da buwayata Zan taimakeka koda nan da wani lokaci ne". Muslim ne ya ruwaito shi (2749) a taƙaice da ɗan saɓani kaɗan, da Tirmizi (2526) da ɗan saɓani kaɗan, da Ahmad (8043) kuma lafazin nasa ne. Lokacin da manzo Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya tura Mu'az zuwa Yeman daga abinda ya ce da shi: "Kaji tsoron addu'ar wanda aka zalunta saboda cewa ita babu wani hijabi tsakaninta da Allah". Sahih sl-Bukhari: 1496. Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Ku saurara duk wanda ya zalunci kafirin amana ko ya wulaƙanta shi ko ya ɗora masa abinda yafi ƙarfinsa, ko ya ɗaukar masa wani abu bada yardar sa ba to nine zan tsaya in yi jayayya da shi a ranar al-Kiyama". Sunan Abi Daud 3052. Saboda musulunci kamar yadda ka gani yana hana kowace irin mummunan ɗabi'a, ko mu'amala ta zalunci, ko ta cuta.
36. Musulunci ya hana mua'amalolin dukiya waɗanda a cikinsu akwai riba ko cutarwa ko garari ko zalunci ko algus, ko kuma suna kaiwa zuwa ga masifu, ko cutarwar da zata game baki ɗayan ƙasashe da mutane da ɗaiɗaiku.
Musulunci ya hana mua'amalolin dukiya waɗanda a cikinsu akwai riba ko cutarwa ko garari ko zalunci ko algus, ko kuma suna kaiwa zuwa ga masifu, ko cutarwar da zata game baki ɗayan ƙasashe da mutane da ɗaiɗaiku. Kuma ya gabata a cikin farkon wannan sakin layin da aka faɗi ayoyi da hadisan da suke haramta riba ko zalunci ko ha'inci ko ɓarna a bayan ƙasa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma waɗanda suke cũtar mũminai maza dã muminai mãtã, bã da wani abu da suka aikata ba to, lalle sun ɗauki ƙiren ƙarya da zunubi bayyananne} [al-Ahzab: 58]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Wanda ya aikata aiki na ƙwarai to sabõda kansa ne, kuma wanda ya mũnanã, to, yanã akansa. Kuma Ubangiwinka, bã Mai zãlunci ga bãyinSa ne ba} [Fussilat: 46]. Kuma ya zo a cikin Sunna: "Cewa Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - yayi hukunci cewa babu cuta babu cutarwa". Sunan Abi Daud, manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Wanda ya kasance yayi imani da Allah da ranar lahira to kada ya cuci maƙocinsa, wanda ya kasance yayi imani da Allah da ranar lahira to ya girmama baƙonsa, wanda ya kasance yayi imani da Allah da ranar lahira to ya faɗi alheri ko yayi shiru. A wata riwayar: To ya kyautatawa maƙocinsa". Sahih Muslim: 47. Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Anyiwa wata mata azaba saboda wata mage da ta kulleta har ta mutu sai ta shiga wuta saboda ita, ita bata ciyar da ita ba, bata shayar da ita ba, ita ta tsareta, kuma ita bata barta ta tafi taci ƙwarin bayan ƙasa ba". Sahih al-Bukhari: 3482. Wannan fa ga wanda ya cutar da mage ne to mai kake zaton wanda cutarsa takai ga mutane? Daga Ibnu Umar ya ce: Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya hau mimbari sai yayi kira da murya mai ƙarfi, sai ya ce: "(Ya ku jama'ar da ya musulunta da harshen sa kuma imani bai shiga zuciyarsa ba, kada ku cutar da musulmai, kada ku aibatasu, kuma kada ku bibiyi al'aurorinsu, saboda duk wanda yabibiyi al'aurar ɗan uwansa musulmi to Allah Zai bibiyi al'aurarsa, kuma duk wanda Allah Ya bibiyi al'aurarsa sai Ya kunyatashi, ko da a cikin mutanensa ne, ya ce: Wata rana Ibnu Umar yayi duba ga ɗaki ko Ka'aba sai ya ce: Mai yafiki girma da alfarma, kuma mumini shi ne mafi girmanki alfarma a wajen Allah). Tirmizi ne ya ruwaito shi (2032), da Ibnu Hibban (5763). Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: (Wanda ya ksance yayi imani da Allah da ranar lahira to kada ya cutar da maƙocinsa, wanda ya kasance yayi imani da Allah da ranar lahira to ya girmama baƙonsa, wanda ya kasance yayi imani da Allah da ranar lahira ya faɗi alheri ko yayi shiru). Sahih al-Bukhari: 6018. Daga Abu Huraira daga annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Shin kunsan wane ne tozartacce? Suka ce tozartacce a cikin mu shine wanda bashi ko kwabo kuma bashi da kaya. Sai ya ce: "Lallai tozartacce daga al'umma ta wanda zaizo a ranar al-Kiyama da azumi da sallah da zakka kuma yazo alhalin yaci mutunci wannan, yayiwa wannan ƙazafi, kuma yaci dukiyar wannan, sai a zaunar da shi sai ayiwa wannan sakayya daga kyawawan ayyukansa, wannan ma daga kyawawan ayyukansa, idan kyawawan ayyukansa suka ƙare kafin ya biya abinda ke kansa na kurakurai, sai a ɗauka daga kurakuransu sai a watsa masa sanna a watsashi a cikin wuta). Muslim ne ya ruwaito shi (2581), da Tirmi zi (2418), da Ahmad (8029) kuma lafazin nasa ne.
Manzon Allah ya ce: (Ya kasance akan hayar akwai wani reshe da yake cutar da mutane sai wani mutum ya kawar da shi, sai aka shigar da shi aljanna). Bukahri ne ya ruwaito shi (652) da ma'anarsa, da Muslim (1914) a kwatankwacinsa, da Ibnu Majah (3682), da Ahmad (10432) kuma lafazin nasu ne, saboda kawar da cuta daga hanya yana shigar da mutum aljanna, to yaya kuma wanda yake cutar da mutane kuma yake ɓata rayuwarsu.
37. Musulunci ya zo da kiyaye hankali, da haramta dukkan abinda yake ɓata shi, kamar shan giya, kuma (musulunci) ya ɗaga darajar hankali kuma ya sanya shi doron ɗora nauyi, kuma ya 'yantashi daga dabaibayin tatsuniyoyi da bautar gumaka. kuma a musulunci babu wasu sirrika ko wasu hukunce-hukuncen da suka keɓanci wasu mutane koma bayan wasu, kuma dukkan hukunce-hukuncen sa da shari'unsa masu dacewa ne da hankula Ingantattu, kuma su daidai suke da abinda adalci da hikima suka hukunta.
Musulunci ya zo da kiyaye hankali, kuma ya ɗaga darajarsa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lallai ji da gani da zuciya dukkan waɗancan sun kasance ababan tambaya ne} [al-Isra'a: 36]. To ya wajaba akan mutum ya kiyaye hankalinsa, saboda haka ne musulunci ya haramta giya da kayan maye, kuma an ambaci haramcin giya a sakin layi na (34) da kuma ayoyin al-Kur'ani masu yawa wadanda suka kare da fadinSa - Madaukakin sarki -: {Ko kwayi hankali} [al-Baƙara: 242]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma rãyuwar dũniya ba ta zama ba, fãce wãsa da shagala, kuma lalle ne, Lãhira ce mafi alhẽri ga waɗanda suka yi taƙawa. Shin, ba za ku yi hankali ba?} [al-An'am: 32]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lalle ne Mũ, Mun saukar da shi, yanã abin karantãwa na Lãrabci; tsammãninkũ, kunã hankalta} [Yusuf: 2]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya bayyana cewa shiriya da hikima bamai anfanuwa da su sai ma'abota hankula, kuma su ne ma'abota hankula, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Yana bãyar da hikima (ga fahimtar gaskiyar abubuwa) ga wanda Yake so. Kuma wanda aka bai wa hikima to lalle ne an bã shi alhẽri mai yawa. Kuma bãbu mai tunãni fãce ma'abuta hankula} [al-Baƙara: 269].
Saboda haka musulunci ya sanya hankali ma'aunin ɗora doka, manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "An ɗauke alƙalami ga mutum uku: Mai bacci har sai ya farka, da yaro har sai ya balaga, da mahaukaci har sai ya warke". Bukhari ne ya ruwaito shi a matsayin Mua'allaƙi da sigar yankewa kafin hadisi na (5269) da makamancinsa, kuma Abu Daud ya fitar da shi Mausuli (4402) kuma lafazin nasa ne, da Tirmizi (1423), da Nasa'i a cikin (al-Sunan al-Kubra) (7346), da Ahmad (956) da saɓani kaɗan, da Ibnu Majah (2042) a taƙaice. Kuma ya 'yantashi daga sasarin tatsunuyoyi da gumaka, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce Yana bada labarin halin wasu al'ummai wajen riƙonsu ga tastuniyoyi da kuma mayarwarsu da gaskiyar da tazo musu daga Allah: {Kuma kamar haka, ba Mu aika wani mai gargaɗi ba a gabãninka, a cikin wata alƙarya, fãce mani'imtanta sun ce, "Lalle mũ, mun sãmi ubanninmu a kan wani addini kuma lalle mũ, mãsu kõyi ne a kan gurãbunsu} [al-Zukhruf: 23]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce game da (Annabi) Ibrahim badaɗayi - aminci ya tabbata a gare shi - cewa ya ce da mutanensa: {Waɗan nan waɗanne gumaka ne da kuke lazimtar bautarsu (52) Suka ce: "Mun sãmi Ubanninmu mãsu lazimta a kansu (53) [al-Anbiya: 52-53]. Sai musulunci yazo ya umarci mutane da barin bautar gumaka da barin tatsuniyoyin da suka gada daga iyaye da kakanni, da bin hanyar manzanni - amincin ya tabbata a gare su -.
Kuma babu wasu sirruka a musulunci ko hukunce-hukuncen da suka keɓanci wasu mutane banda wasu. An tamabyi Ali Bn Abi Dalib - Allah Ya yarda da shi - kuma shi ne ɗan baffan manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - kuma mijin 'yarsa: Shin manzon Allah ya keɓance ku da wani abu? sai ya ce: "Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - bai keɓance mu da komai ba da bai game mutane baki ɗaya dashi ba sai abinda yakasance a cikin kuben takobina wannan, ya ce: Sai ya fito da wata takarda a rubuce a cikinta: Allah Ya tsinewa wanda yayi yanka ga wanin Allah, kuma Allah Ya tsinewa wanda ya saci wani guri na ƙasa, kuma Allah Ya la'anci wanda ya la'anci mahaifinsa, Allah Ya la'anci wanda ya tattaro dan bidi'a". Sahih Muslim: 1978. Kuma dukkan hukun- hukuncen musulunci da shari'unsa sunyi daidai da lafiyayyun hankula, kuma sunyi daidai da abinda adalci da hikima suka hukunta.
38. kuma Addinan ɓata idan mabiyansu basu gamsu da abinda yake cikinsu na kwangaba kwanbaya ba, da al'amuran da hankali ba zai ɗauka ba, sai malaman mabiya addinin sai su ruɗi mabiyan da cewa ai addini sama yake da hankali, kuma cewa hankali bashi da wani fage wajen fahimtar addini da gameshi. wanda ko musulunci ya sanya addini wani haske ne da yake haskawa hankali hanyarsa; saboda ma'abota addinan ƙarya suna son mutum ne ya bar hankalinsa ya bi su, kuma musulunci yana son mutum ne da ya farkar da hankalinsa, don yasan haƙiƙanin al'amura kamar yadda yake.
Kuma addinann ɓata idan mabiyansu basu gamsu da abinda yake cikinsu ba na kwangaba kwanbaya, da al'amuran da hankali ba zai ɗauka ba sai malaman mabiya addinin su ruɗi mabiyan da cewa ai addini sama yake da hankali, kuma cewa hankali bashi da wani fage wajen fahimtar addini da kuma gameshi. Wanda ko musulunci ya sanya addini wani haske ne da yake haskawa hankali hanya; saboda ma'abota addinan ƙarya suna son mutum ne ya bar hankalinsa ya bi su, kuma musulunci yana son mutum ne da ya farkar da hankalinsa, don yasan haƙiƙanin al'amura kamar yadda suke akansa, Allah - maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma kamar wancan Mun aika wani rũhi (rai mai haɗa jama'a) zuwa gare ka, daga gare Mu. Ba ka kasance kã san abin da yake littãfi ba, kõ abin da Yake ĩmãni, kuma amma Mun sanya shi (rũhin, watau Alƙur'ãni) wani haske ne, Munã shiryar da wanda Muke so daga cikin bãyĩnMu game da shi. Kuma Lalle kai, haƙĩƙa, kanã shiryarwa zuwa ga hanya, madaidaiciya} [al-Shura: 52]. To wahayin Allah ya ƙunshi hujjoji da dalilai abinda zai shiryar da lafiayyayun hankula zuwa haƙiƙanin da suke son saninsu da imani da su, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Yã kũ mutãne! Haƙĩƙa wani dalĩli daga Ubangijinku yã je muku kuma Mun saukar da wani haske, bayyananne zuwa gare ku} [al-Nisa: 174]. Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Yana son mutum ya rayu cikin hasken shiriya da kuma ilimi da haƙiƙa, su kuwa shaiɗanu da ɗagutai suna son mutum ya wanzu cikin duffan kafirci da jahilci da kuma ɓata, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Allah Shi ne masoyin waɗanda suka yi imani, Yana fitar da su daga duffai zuwa ga haske, kuma waɗanda suka kafirta, masoyansu ɗagutu ne, suna fitar da su daga haske zuwa ga duffai} [al-Baƙara: 257].
39. Musulunci yana girmama ingantaccen ilimi, kuma yana kwaɗaitarwa kan binciken ilimin da yake babu son rai a cikinsa, kuma yana kira zuwa nazari da tunani cikin kawunanmu da kuma halittu da suke kewaye da mu, kuma sakamakon ilimi ingantacce don Ilimi baya cin karo da musulunci.
Musulunci yana girmama ingantaccen ilimi, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Allah Yana ɗaga darajar waɗanda sukai imani daga cikin ku kuma da waɗanda aka bawa Ilimi suna da darajoji, kuma Allah Mai bada labari ne ga abinda kuke aikatawa} [al-Mujadalah: 11]. Kuma Ya haɗa shaidar malamai da shaidarSa, da kuma shaidar mala'iku kan mafi girman abin shaidawa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Allah Ya shaida cẽwa: Lalle ne bãbu abin bautãwa fãce Shi kuma malãiku da ma'abũta ilmi sun shaida, yana tsaye da ãdalci, bãbu abin bautãwa face Shi, Mabuwãyi, Mai hikima} [Aal Imran: 18]. Kuma wannan yana nuna matsayin ma'abota ilimi a cikin musulunci, da abin da Allah Ya umarci annabinSa Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - da neman ƙari daga wani abu sai na ilimi, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma ka ce Ya Ubangiji Ka ƙarar da ni ilimi} [Daha:114]. Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Duk wanda ya kama wata turba yana neman ilimi a cikin ta to Allah Zai sawwaƙe masa da ita hanyar zuwa aljanna, kuma mala'iku suna shinfiɗa fukafukansu don yarda da mai neman ilimi, kuma lallai ɗalibin ilimi dukkan wanda ke cikin sama da ƙasa har kifaye a cikin ruwa suna nema masa gafara, kuma falalar malami kan mai ibada kamar falalar wata ne a kan sauran taurari, lallai malamai sune magada annabawa kuma annabawa basu gadar da dinare ko dirhami ba, kawai sun gadar da Ilimi ne to duk wanda yayi riƙo da shi to yayi riƙo da rabo mai yawa". Abu Daud ne ya fitar da shi (3641), da Tirmizi (2682), da Ibn Majah (223) kuma lafazin nasa ne, da Ahmad (21715).
Kuma Musulunci yana kwaɗaitarwa kan ilimi tsantsa wanda babu son rai a cikinsa, kuma yana kira zuwa nazari da tunani a cikin kawunanmu da halittun da suke gefenmu, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Zã Mu nũna musu ãyõyinMu a cikin sãsanni da kuma cikin rãyukansu, har ya bayyana a gare su cẽwã lalle (Alƙur'ãni), shi ne gaskiya. Ashe, kuma Ubangijinka bai isa ba, ga cẽwa lalle Shĩ halartacce ne a kan kowane abu ne?} [Fussilat: 53]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Shin, ba su yi dũbi ba a cikin mulkin sammai da ƙasa, da kuma abin da Allah Ya halitta daga kõme, kuma akwai tsammãni kasancewar ajalinsu, haƙĩƙa, ya kusanta? To, da wane lãbãri a bãyansa suke yin ĩmãni?} [al-A'araf: 185]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Shin, kuma ba su yi tafiya ba, a cikin ƙasã dõmin su gani yadda aƙibar waɗanda ke a gabãninsu ta kasance? Sun kasance mafiya ƙarfi daga gare su kuma suka nõmi ƙasa suka rãya ta fiye da yadda suka raya ta, kuma manzanninsu suka je musu da hujjoji bayyanannu. Sabo da haka Allah ba Ya yiwuwa Ya zãlunce su, amma kansu suka kasance sunã zãlunta} [Rum: 9].
Kuma sakamakon ilimi ga ingantaccen ilimi baya cin karo da musulunci, kuma zamu ambaci wani misali ɗaya wanda al-Kur'ani ya faɗi bayani cikakke dangane da sha'aninsa tun kafin sama da shekara dubu ɗaya da ɗari huɗu, kuma ilimin zamani a ƙarshe ya sanar da shi; sai sakamakon ilimin yazo daidai da abinda yake cikin al-Kur'ani mai girma shine halittar tayi a cikin mahaifiyarsa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma lalle ne, haƙĩƙa, Mun halitta mutum daga wani tsantsa daga lãka (12) Sa'an nan kuma Muka sanya shi, ɗigon maniyyi a cikin matabbata natsattsiya (13) Sa'an nan kuma Muka halitta shi gudan jini, sa'an nan Muka halitta gudan jinin tsõka, sa'an nan Muka halitta tsõkar ta zama ƙasũsuwa, sa'an nan Muka tufãtar da ƙasũsuwan da wani nãma sa'an nan kuma Muka ƙãga shi wata halitta dabam. Sabõda haka albarkun Allah sun bayyana, Shi ne Mafi kyaun mãsu halittawa( 14)} [al-Mu'aminun: 12-14].
40. Allah baYa karɓar aiki ko Ya bada lada a kansa a lahira sai daga waɗanda sukai imani da Allah kuma suka gasgata manzanninSa - aminci ya tabbata a gare su - kuma Allah baYa karɓar ibadu sai da abinda Ya shar'anta, saboda mai zai sa mutum ya kafircewa Allah kuma ya ƙaunaci ladanSa? kuma Allah baYa karɓar imanin wani mutum sai idan yayi imani da annabawa - aminci ya tabbata a gare su baki ɗaya -, kuma yayi imani da saƙon (Annabi) Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - -.
Allah - Maɗaukakin sarki - baYa karɓar aiki kuma baya bada lada a kansa a lahira sai daga wanda yayi imani da Allah kuma ya biShi, kuma ya gasgata ManzonSa - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Wanda ya kasance yanã nufin mai gaggãwa, sai Mu gaggauta masa a cikinta, abin da Muke so ga wanda Muke nufi, sa'an nan kuma Mu sanya masa Jahannama, ya ƙõnu da ita, yanã abin zargi kuma abin tunkuɗewa (18) Kuma wanda ya nufi Lãhira, kuma ya yi aiki sabõda ita irin aikinta alhãli kuwa yanã mũmĩni, to, waɗannan aikinsu ya kasance gõdadde (19)} [al-Isra'a: 18-19]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Dõmin wanda ya aikata daga ayyukan kwarai alhãli kuwa yanã mai ĩmãni, to, bãbu musu ga aikinsa, kuma Mu Mãsu rubũtãwa gare shi ne} [al-Anbiya: 94]. Kuma Allah baYa karɓar ibadu sai waɗanda Ya shar'antashi, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Saboda haka wanda ya kasance yana fatan haɗuwa da Ubangijinsa, to, sai ya yi aiki na ƙwarai, kuma kada ya haɗa kowa ga bauta da Ubangijinsa} [al-Kahf: 110]. Sai ya bayyana cewa aiki baya kasancewa nagartacce sai in ya kasance yana daga cikin abinda Allah Ya shar'antashi, kuma mai shi ya kasance ya tsakake shi saboda Allah a cikin aikinsa alhali yana mai imani da Allah mai gasgata annabawanSa da manzanninSa - aminci ya tabbata a gare su - amma wanda aikinsa ya kasance wanin hakan to haƙiƙa Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma Muka gabãta zuwa ga abin da suka aikata daga aiki, sai Muka sanya shi ƙũra wãtsattsiya} [al-Furƙan: 23]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Wasu huskõki a rãnar nan ƙasƙantattu ne (2) Mai aiki tana shan wuya (3) Zata shiga wuta Mai ƙuna (4) [al-Gashiya: 2-4]. To Waɗan nan fuskokin masu shan wahalar aiki sai dai su sun kasance suna aiki ne ba tare shiriya daga Allah ba; sai Allah Ya sanya makomarsu zuwa wuta; saboda basuyi aiki da abinda Allah Ya shar'anta ba a'a sunyi aiki ne da ibadu ɓatattu kuma suka bi shugabannin ɓata waɗan da addinan ɓata suka ƙirƙirar musu, to aiki nagari karɓaɓɓe a wajen Allah shine wanda yayi daidai da abinda manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya zo da shi to ta yaya mutum zai kafirta da Allah kuma yayi kwaɗayin ya saka masa?
Kuma Allah baYa karɓar imanin wani daga cikin mutane sai idan yayi imani da annabawa - aminci ya tabbata a gare su - baki ɗayan su, kuma yayi imani da saƙon (annabi) Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya gabata cewa mun ambaci wasu dalilai akan hakan a saki layi na (20) Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Manzon Allah yã yi ĩmãni da abin da aka saukar zuwa gare shi daga Ubangijinsa, da mũminai. Kõwanensu yã yi ĩmãni da Allah, da mala'ikunSa, da littattafanSa, da manzanninSa. Bã mu rarrabẽwa a tsakãnin daya daga manzanninSa. Kuma (mũminai) suka ce: "Mun ji kuma mun yi dã'a; (Muna nẽman) gãfararKa, yã Ubangijinmu, kuma zuwa a gare Ka makõma take } [al-Baƙara: 285]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Yã kũ waɗanda suka yi ĩmãni! Ku yi ĩmãni da Allah da Manzonsa, da Littãfin da Ya sassaukar ga ManzonSa da Littãfin nan wanda Ya saukar daga gabãni. To, wanda ya kãfirta da Allah da malã'ikunSa, da LittattafanSa, da ManzanninSa, da Rãnar Lãhira, to, lalle ne yã ɓace, ɓata mai nĩsa} [al-Nisa'a: 136]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma a lõkacin da Allah Ya riƙi alkawarin Annabãwa: "Lalle ne ban bã ku wani abu ba daga Littãfi da hikima, sa'an nan kuma wani manzo ya je muku, mai gaskatãwa ga abin da yake tãre da ku; lalle ne zã ku gaskata Shi, kuma lalle ne zã ku taimake shi." Ya ce: "Shin, kun tabbatar kuma kun riƙi alkawarĩNa a kan wannan a gare ku?" suka ce: "Mun tabbatar." Ya ce: "To, ku yi shaida, kuma Nĩ a tãre da ku Inã daga mãsu shaida} [Aal Imran: 81].
41.Lallai manufar saƙonnin Allah baki ɗayansu shi ne: Cewa addinin gaskiya ya ɗaukaka ɗan Adam, sai ya zama tsantsar bawan Allah Ubangijin talikai, kuma ya 'yanto shi daga bautar mutane ko kuma wani abin duniya ko tatsunuyoyi, to musulunci - kamar yadda kake gani - baya tsarkake mutane ya ɗagasu sama da matsayinsu, kuma baya sanya su alloli ababan bauta.
Lallai manufar baki ɗayan saƙonnin Allah shi ne: Cewa addinin gaskiya ya zamo ya ɗaukaka ɗan Adam sama da komai sai ya zama tsantsar bawa ya mai tsarkake bauta ga Allah Ubangijin talikai, kuma musulunci ya 'yanto mutum daga bautar kuɗi ko tatsuniyoyi, manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Bawan kwabo da ɗari ya wahala da bawan riga da sutura idan aka bashi sai ya yarda idan ba'a bashi ba bazai yarda ba". Sahih Al-Bukhari: 6435. Madaidaicin mutumi ba zai zamanto ya risina ba sai ga Allah, babu wata dukiyar da zata bautar da shi ko alfarma, ko matsayi, ko ƙabila, kuma a cikin wannan ƙissar akwai abinda yake yayewa mai karatu abinda mutane suke a kansa kafin manzanci kuma yaya suka zama a bayan sa?
Yayin da musulman farko suka yi hijira zuwa Habasha, sai sarkin Habasha na wannan lokacin - Najashi - sai ya ce da su: "Wannan wane addini ne wanda kuka rabu da mutanenku a cikinsa, kuma baku shiga addini na ba ko addinin wani daga cikin waɗan nan al'umman? Sai Ja'afar ɗan Abi Dalib ya ce: Ya kai wannan sarki mun samu kanmu a Jahiliyya muna bautawa gumaka, kuma muna cin mushe, muna aikata alfasha, muna yanke zumunci, muna munana maƙwabtaka, mai ƙarfi a cikin mu yana cinye kayan mai rauni, to dukkanmu muna kan hakan sai Allah Ya aiko mana da wani manzo mun san nasabarsa, da gaskiyarsa da amanarsa, da kamewarsa, sai ya kirawo mu zuwa bautar Allah don mu kaɗaita Shi kuma mu bauta maSa, kuma mu yakice abinda muke bautawa mu da iyayenmu koma bayanSa na duwatsu da gumaka, kuma ya umarcemu da gaskiyar zance, da bada amana, da sada zumunci, da kyautataw makotaka, da kamewa daga haram da jinane, kuma ya hanemu daga alfasha, da fadin zur, da cin dukiyar maraya, da yiwa katangaggiya kazafi, kuma ya umarcemu mu bautawa Allah Shi kadai kada mu taranya wani abu daShi, kuma ya umarce mu da sallah da zakka da azimi" Ya ce: Sai ya kawo masa al'amuran musulunci sai muka gasgatashi mukayi imani da shi muka bishi kan abinda yazo da shi, sai muka bautawa Allah Shi kadai bamuyi shirka da shi ba da komai ba, kuma muka haramta abinda ya haramta mana, kuma muka halatta abinda ya halatta mana". Ahmad ne ya ruwaito shi (1740), da saɓani kaɗan, da kuma Abu Nuaim a cikin ((Hilyat al-Auliyaa)) (1/115) a taƙaice. Saboda musulunci kamar yadda kake gani baya tsarkake wasu mutane kuma ya ɗaga darajarsu sama da matsayin su, kuma baya sanya su zu zaman to alloli ko ababen bauta. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka ce: "Yã ku Mutãnen Littãfi! Ku tafo zuwa ga kalma mai daidaitãwa a tsakã ninmu da ku; kada mu bauta wa kõwa fã ce Allah. Kuma kada mu haɗa kõme da Shi, kuma kada sãshenmu ya riƙi sãshe Ubangiji, baicin Allah." To, idan sun jũya bã ya sai ku ce: "ku yi shaida cẽwa, lalle ne mu masu sallamã wa ne} [Aal Imran: 64]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma ba ya umurnin ku da ku riƙi malã'iku da annabãwa lyãyengiji. Shin, zai umurce ku da kãfirci ne a bãyan kun riga kun zama mãsu sallamãwa (Musulmi)?} [Aal Imran: 80]. Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Kada ku wuce gona da iri wajen yabona yadda Nasara suka maida Dan Maryam, ni kawai bawa ne, to kuce bawan Allah ne kuma ManzonSa". Sahih al-Bukhari: 3445.
42. Allah Ya shar'anta tuba a musulunci wanda shine: Mutum ya koma zuwa ga Ubangijinsa, da barin zunubi, kuma musulunci yana rushe abinda yake kafinsa na zunubai, kuma tuba yana wanke abinda ya gabace shi na zunubai, saboda haka babu wata buƙata mutum ace sai ya bayyana laifukansa ga mutane.
Allah Ya shar'anta tuba a musulunci wanda shine: Mutum ya koma zuwa ga Ubangijinsa, da barin zunubi, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma ku tuba zuwa ga Allah gaba ɗaya ya ku muminai ko kwa rabauta} [al-Nur: 31]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Shin, ba su sani ba cẽwa lallai Allah, ne Yake karɓar tũbã daga bãyinSa, kuma Yanã karɓar sadakõkinsu, kuma lalle Allah ne Mai karɓar tũba, Mai jin ƙai?} [al-Tauba: 104]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma Shi ne ke karɓar tũba daga bãyinSa, kuma Yanã Yafe ƙananan laifuffuka, alhãli kuwa Yanã sanin abin da kuke aikatãwa} [al-Shura: 25]. manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Lallai Allah ya fi tsananinin farin ciki da tuban bawanSa mumini daga mutumin da yake cikin wata ƙasa faƙo mai halakarwa, tare da shi abin hawansa akanta akwai abincinsa da abin shansa, sai yayi bacci sai ya farka kuma haƙiƙa ta tafi ya neme ta har sai da ƙishirwa ta kama shi sannan ya ce: Bari in koma wajena wanda nake a cikinsa sai inyi bacci har mutuwa ta same ni, sai ya sanya kansa kan dantsensa don ya mutu sai kawai ya farka sai ga dabbarsa a gabansa kuma akanta akwai guzurinsa da abincinsa da abin shansa, to Allah Yafi tsananin farin ciki da tuban bawa mumini daga wannan da abin hawansa da kuma guzirinsa". Sahih Muslim: 2744.
Kuma musulunci yana rushe abinda ya gabace shi na zunubai, kuma tuba tana wanke abinda ya gabaceta na zunubai, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka ce wa waɗanda suka kãfirta, idan sun hanu, zã a gãfarta musu abin da ya riga ya shige, kuma idan sun kõma, to, hanyar kãfiran farko, haƙĩƙa, ta shũɗe} [al-Anfal: 38]. Kuma Allah Ya kirawo Nasara da su tuba sai Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {shin fã, bã su tuba zuwa ga Allah, kuma su neme Shi gãfara, alhãli kuwa Allah Mai gãfara ne, Mai jin ƙai?} [al-Ma'ida: 74]. Kuma Ya kwaɗaitar da dukkan masu saɓo da masu zunubai da su tuba, sai Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka ce: (Allah Ya ce): "Yã bãyĩNa waɗanda suka yi barna a kan rãyukansu! Kada ku yanke ƙauna daga rahamar Allah. Lalle Allah na gãfarta zunubai gabã ɗaya. Lalle Shĩ, Shĩ ne Mai gãfara, Mai jin ƙai} [al-Zumar: 53]. Yayin da Amr Bn Al-as yayi niyyar musulunta sai yaji tsoron ko ba za'a gafarta masa zunubansa ba waɗanda ya aikata kafin musulunci, sai Amr ya ce yana mai ruwaito wannan al'amarin: (Yayin da Allah Ya jefa musulunci a cikin zuciyata ya ce: Nazo wajen manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - don inyi masa mubaya'a sai ya shinfiɗa hanannayensa gare ni sai na ce: Bazanyi maka mubaya'a ba ya manzon Allah har sai ka gafarta min abinda ya gabata daga zunubaina ya ce: Sai manzon Allah - tsira daamincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: Yakai Amr baka san cewa hijira tana shafe abinda ya gabaceta na zunubai ba, ya kai Amr baka sani ba cewa musulunci ya shafe abinda ya gabace na zunubai ba) Muslim ne ya ruwaito shi (121) mai tasawo kamarsa, da Ahmad (17827) kuma wannan lafazin ma nasa ne.
43. Saboda a cikin musulunci dangantaka tsakanin mutum da Allah kai tsaye take, saboda haka baka buƙatar wani mutum da zai kasance tsani tsakaninka da Allah, saboda musulunci ya hana mu sanya mutane su zamanto Alloli ko kuma suna tarayya da Allah cikin UluhiyyarSa da RububiyyarSa.
A cikin musulunci babu wata buƙatar yin furuci da laifukan mutum a gaban wani mutum, saboda a cikin musulunci alaƙa a tsakanin mutum da Allah kai tsaye take, ba'a buƙatar wani ya kasance sila tsakaninka da Allah, kamar yadda ya wuce a sakin layi mai lamba (36) cewa Allah - Maɗaukakin sarki - Ya kira dukkan mutane zuwa tuba da komawa zuwa gare Shi to shi kamar haka Ya hana mutane su riƙi annabawa ko mala'iku tsani tsakaninSa da bayinSa Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma ba ya umurnin ku da ku riƙi malã'iku da annabãwa lyãyengiji. Shin, zai umurce ku da kãfirci ne a bãyan kun riga kun zama mãsu sallamãwa (Musulmi)?} [Aal Imran: 80]. Musulunci - kamar yadda kake gani - yana hanamu sanya mutane a matsayin Alloli ko masu tarayya da Allah a cikin RububiyyarSa ko UluhiyyarSa, Allah Ya ce game da Nasara: {Sun riƙi mãlamansu (Yahũdu) da ruhubãnãwansu (Nasãra) Ubannangiji, baicin Allah, kuma sun riƙi Masĩhu ɗan Maryama (haka). Kuma ba a umurce su ba fãce da su bautã wa Ubangiji Guda. Bãbu abin bautãwa fãce Shi. TsarkinSa ya tabbata daga barin abin da suke yin shirki da shi} [al-Taubah: 31]. Kuma Allah Yayi inkari akan kafiran da suka riƙi wasu tsanuka tsakaninsu da Shi, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {To, addini tsarkakakke na Allah ne, kuma waɗanda suka riƙi waɗansu majibinta, bã Shi ba, (sunã cẽwa) "Ba mu bauta musu ba fãce dõmin su kusantar da mu zuwa ga Allah, kusantar daraja." Lalle Allah nã yin hukunci a tsakãninsu ga abin da suka zama sunã sãɓãwa a cikinsa. Lalle Allah ba Ya shiryar da wanda yake mai ƙarya, mai kãfirci} [al-Zumar: 3]. Kuma Allah Ya bayyana cewa masu bautar gumaka - mutanen Jahiliyya - sun kasance suna riƙar wasu tsanuka tsakaninsu da Allah suna cewa: Lallai su zasu kusanto da su zuwa gaAllah.
Kuma idan Allah Ya hana mutane su riƙi annabawa ko mal'iku wasu tsani tsakaninSa da bayainSa; to wasun su sun fi dacewa da a bari kuma ta yaya alhali annabawa da manzanni - aminci ya tabbata a gare su - suna gaggawa a cikin neman kusanci zuwa ga Allah, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce Yana Mai bada labarin halin annabawa da manzanni - aminci ya tabbata a gare su -: {Lalle ne su, sun kasance suna gudun tsere zuwa ga ayyukan alheri, kuma suna kiranmu a kan kwaɗayi da fargaba. Kuma sun kasance masu saunar (aikata sabo) gare Mu} [al-Anbiya'a: 90]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Waɗancan, waɗanda suke kiran, sunã nẽman tsãni zuwa ga Ubangijinsu. Waɗanne ne suke mafĩfĩta a kusanta? Kuma sunã fãtan sãmun rahamarSa, kuma sunã tsõron azãbarSa. Lalle ne azãbar Ubangijinka ta kasance abar tsõro ce} [al-Isra'a: 57]. Ai lallai cewa waɗanda suke bautar wanin Allah - na daga annabawa da salihai - su suna neman kusantar Allah, kuma suna neman rahamarSa suna tsoron azabarSa; to ta yaya za'a kirasu koma bayn Allah?
44. A ƙarshen wannan littafin muna tunsarwa cewa mutane duk da saɓanin zamaninsu da ƙabilunsu, da garuruwan su kai baki ɗayan duniyar mutane sun saɓa a wajen tunanisu da manufofin su sunyi hannun riga wajen garuruwansu da ayyukan su, saboda haka suna da buƙatar wani mai shiryarwa da zai ɗorasu kan turba, da wani tasri da haɗe kansu, da wani jagora da zai kare su, kuma Manzanni - aminci ya tabbata a gare su - sun jiɓinci hakan da wahayi daga Allah - tsarki ya tabbatar maSa - suna shiryar da mutane zuwa hanyar alheri da shiriya, kuma suna tarosu akan shari'ar Allah, suna hukunci a tsakaninsu da gaskiya sai al'amuransu su daidaita gwargwadan amsawarsu ga wadan nan manzannin da kusancin zamaninsu na sakonni Allah, kuma Allah Ya cike sakonni da sakon manzo Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi -, kuma Ya rubuta mata wanzuwa, Ya sanyata shiriya ga mutane.
A ƙarshen wannan littafin muna tunsarwa cewa mutane duk da saɓanin zamaninsu da ƙabilunsu, da garuruwan su kai baki ɗayan duniyar mutane sun saɓa a wajen tunanisu da manufofin su sunyi hannun riga wajen garuruwansu da ayyukan su, saboda haka suna da buƙatar wani mai shiryarwa da zai ɗorasu kan turba, da wani tasri da haɗe kansu, da wani jagora da zai kare su, kuma Manzanni - aminci ya tabbata a gare su - sun jiɓinci hakan da wahayi daga Allah - tsarki ya tabbatar maSa - suna shiryar da mutane zuwa hanyar alheri da shiriya, kuma tarosu akan shari'ar Allah, suna hukunci a tsakaninsu na sakonnin Allah, lokacin da bata yayi yawa kuma jahilci ya game, aak bautawa gumaka; sai Allah Ya aiko da annabinSa Muhammad - tsira da amincin Allha su tabbata agare shi - da shiriya da addinin gaskiya dan ya fitar da mutane daga duffan kafirci da jahilci da bautar gumaka zuwa imani da shiriya.
45. Saboda haka ina kirankaa ya kai ɗan Adam ka tsaya ga Allah tsayuwa ta gaskiya kana mai tsiraita kanka daga kwaikwayo da al'ada, kuma ka sani cewa kai bayan mutuwarka zaka koma ne zuwa ga Ubangijinka, kuma ka kalli kanka, da kuma wasu sassa da suke kewaye da kai, ka musulunta zaka rabauta a duniyarka da lahirarka, idan kana son shiga musulunci babu abinda zaka yi sai kawai ka shaida cewa babu abin bautawa da gaskiya sai Allah, kuma cewa (Annabi) Muhammad manzon Allah ne, kuma kayi watsi da duk abinda ake bautawa koma bayan Allah, kuma muna imanin cewa Allah Zai tashi wanda yake cikin ƙaburbura, kuma cewa hisabi da sakamako gaskiya ne, idan kayi wannan to ka wayi gari muslmi, to ya wajaba akanka bayan nan ka bautawa Allah da abinda Ya shara'anta na sallah da zakka, da azimi da hajji idan ka samu ikon zuwa gareshi.
To ina kiranka ya kai mutum ka tsaya ga Allah kana mai gaskiya kuma ka rabu da duk wani kwaikwayo da al'ada kamar yadda Allah - Maɗaukakin sarki - Ya faɗa: {Ka ce: "Ina yi muku wa'azi ne kawai da kalma guda! watau ku tsayu dõmin Allah, bibbiyu da ɗaiɗai, sa'an nan ku yi tunãni, bãbu wata hauka ga ma'abũcinku. Shĩ bai zama ba fãce mai gargaɗi ne a gare ku a gaba ga wata azãba mai tsanani} {Saba'i: 46]. Kuma ka sani cewa kai bayan mutuwarka zaka koma ga Ubangijinka, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma mutum bã shi da kõme fãce abin da ya aikata (39) Kuma llai zaiga Ayyukansa (40) Sannan sai a saka masa da cikakken sakamako (41) Kuma lallai zuwa ga Ubangijinka matuƙa ta ke (42) [al-Najm: 39-42]. Kuma lallai cewa ka kalli kanka da kuma sassa da suke kewaye da kai, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Shin, ba su yi dũbi ba a cikin mulkin sammai da ƙasa, da kuma abin da Allah Ya halitta daga kõme, kuma akwai tsammãni kasancewar ajalinsu, haƙĩƙa, ya kusanta? To, da wane lãbãri a bãyansa suke yin ĩmãni?} [al-A'araf: 185].
To ka musulunta sai ka rabauta a duniyarka da lahirarka, kuma idan kana son shiga musulunci babu wani da zakayi sai ka shaida cewa babu wani Ubangiji da ya cancanci a bauta masa sai Allah kuma lallai cewa (annabi) Muhammadu manzon Allah ne. Kuma yayin da Manzo - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya tura mu'az zuwa Yeman ya na mai kira zuwa musulunci sai ya ce da shi: "Lallai kai zaka je wajen wasu mutane daga cikin Ahlul kitab ka kirasu zuwa shaidawa cewa babu wani Ubangiji da ya cancanci a bautawa sai Allah kuma cewa ni manzon Allah ne, idan suka bi ka akan hakan to ka sanar da su cewa Allah Ya farlanta musu salloli biyar a cikin kowace rana da dare, idan suka bika cikin hakan to ka sanar da su cewa Allah Ya farlanta musu sadaka da za'a karɓo daga mawadatansu sannan a mayar ga talakawansu, to idan suka bika akan haka to na haneka da ka kiyayi mafi darajar dukoiyoyinsu" Sahih Muslim: 19. Kuma ka rabu da duk wani abu da ake bautawa koma bayan Allah, kuma rabuwa da duk abinda ake bautawa koma bayan Allah shi ne addinin (Annabi) Ibrahim - aminci ya tabbata a gare shi -, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Haƙiƙa abin koyi mai kyau ya kasance a gareku gane da (Annabi) Ibrahim da waɗanda suke tare da shi lokacin da suka cewa mutanen su mu babu ruwanmu da abinda kuke bautawa koma bayan Allah kuma mun kafirce muku, kuma gaba ta ƙullu tsakaninmu da ku da ƙiyayya har sai kunyi imani da Shi kaɗai} [al-Mumtahana: 4]. Kuma kayi imani cewa Allah Zai tashi waɗanda suke cikin ƙaburbura, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Wancan ne dõmin lalle Allah Shi ne Gaskiya, kuma lalle ne shi Yake rãyar da matattu, kuma lalle Shi Mai ikon yi ne a kan kõme (6) Kuma lalle ne Sa'ar Tãshin ¡iyãma mai zuwa ce, bãbu shakka a cikinta kuma lalle ne Allah Yanã tãyar da waɗanda suke a cikin ƙaburbura (7)} [al-Hajji: 6-7]. Kuma hisabi da sakamako gaskiya ne, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma Allah ne Ya halitta sammai da ƙasã sabõda gaskiya, Kuma dõmin a sãka wa kõwane rai da abin da ya sanã'anta, kuma su, bã zã a zãlunce su ba} [al-Jathiya: 22].
Saboda idan ka shaida da wannan shaidawar to haƙiƙa ka zama musulmi, to ya wajaba akan ka bayan haka ka bautawa Allah da abinda Ya shar'anta na sallah da zakkah da azumi da hajji idan ka samu ikon tafiya zuwa gareshi da wanin hakan.
Kwafi a ranar 19-11-1441
Wanda ya rubuta shi shine Farfesa Muhammad Bn Abdullahi al-Suhaim
Babban malamin koyar da aƙida a ɓangaren koyar da darussan musulunci (a da can).
Tsangayar koyo da koyarwa, na jami'ar Sarki Su'ud
Riyadh, ƙasar Saudi Arabia.
Related books
All books
Taƙaitaccen saƙo game da Musulunci kamar yadda yazo cikin Al-Kur'ani da Sunnanr Annabi61 harsunaTaƙaitaccen saƙo game da Musulunci kamar yadda yazo cikin Al-Kur'ani da Sunnanr Annabi
Da sunan Allah Mai Rahama Mai jin ƙai. MUSULUNCI (Kwafin da babu Nassoshi a cikin) [1] [1] Ana iya samun wani kwafin na wannan saƙon wanda yake haɗe da dalilai daga Al-Kur'ani da hadisan Annabi kan kowace Mas'ala a cikin sa, don karantawa jeka wannan shafin: https://islamhouse.com/ar/books/2830071. Saƙo ne mai muhimmanci wanda ya ƙunshi taƙaitaccen bayani game da Musulunci, yana bayyana mafi muhimmancin tushensa da koyarwarsa da kyawawunsa wanda aka samosu daga tushe na asali shine Al-Kur'ani Mai girma da Sunnar Annabi, kuma saƙon an fuskantar dashi ne zuwa baki ɗayan baligai na musulmai da…
Taƙaitaccen Saƙo Zuwa ga Mulhidi61 harsunaTaƙaitaccen Saƙo Zuwa ga Mulhidi
Wani taƙaitaccen saƙo ne zuwa ga mulhidi, wanda yake yi wa hankali magana cewa lallai daidaici da tsarin wannan duniyar yana kore faruwarta katsahan, kuma yana nuni akan wani Mahalicci Gwani. To shin zai yiwu a hankalce a ce duk wannan ya faru ne daga rashi? Dan haka ka buɗe zuciyarka don yin tunani da lura, kuma ka yi bincike akan gaskiya, domin za ka iya samun wani haske a ciki wanda zai shiryar da kai.
TAƘAITACCEN BAYANI A KAN AƘIDAR MUSULUNCI75 harsunaTAƘAITACCEN BAYANI A KAN AƘIDAR MUSULUNCI
Littafin yana bayyana tushen imani waɗanda suka haɗa da imani da Allah, da mala'ikunSa, da littattafanSa, da ManzanninSa, da ranar lahira, da ƙaddara; kuma yana gabatar da ƙa'idojin asali waɗanda wajibi ne a kan musulmi ya yi imani da su kuma ya yi aiki da abin da suka wajabta, yana mai ƙarfafa muhimmancin dangantaka da Allah ta hanyar zurfafa fahimtar aƙidar Musulunci.
MUSULUNCI ADDININ MANZANNIN ALLAH85 harsunaMUSULUNCI ADDININ MANZANNIN ALLAH
Musulunci shine miƙa wuya ga Allah Mahaliccin kasantacce kuma Mai jujjuya al'amiransa, da jawuwa gareShi dan so da kuma girmamawa, tushen Musulunci shine imani da Allah, kuma cewa Shine Mahalicci, dukkan wanda baShi ba abin halitta ne, kuma cewa Shi Shine wanda Ya can-canci bauta Shi kaɗai baShi da abokin tarayya, babu wani abin bauta da gaskiya sai Shi, yana da sunaye kyawawa, da siffofi maɗaukaka, cika tsantsa ta Sa ce, batare da tawaya ba, Bai haifaba kuma ba'a haifeShi ba, kuma baShi da wani kini ko tamka, baYa sauka baya jikintuwa a cikin wani abu daga halittarsa. Musulunci shine addinin…