الإسلام - نبذة موجزة عن الإسلام (مشتملة على الأدلة)

Islaam.

Jubbande seeɗa ko o fa'ati e Islaam,hono no dur ardi e ALQuraana e Sunna Annabiyanke.

Deftere hummunde soomnde anndingol jumangol ko faati e Islaam, honde feññina ko ɓuri himmude e asli hembo e tinndinooje e njoon ndam hembo,tawa ko e tuuknaade e Alquraana e sunna annabiyanke,nde huccinaa ko e denndaangal hellifaaɓe juulɓe e ɓe ngonaa juulɓe tawa ko ɗemɗe mum en,e kala yonto e nokku, won'dude e seertude ngonkaaji e alhaaluuji.

Ko nde deftere soomnde dallillaaji ummoraade e Alquraana e sunna Annabiyaŋke o.

Islaam ko bataake Alla fa'ade e denndaanga yimbe e jinneeji fof,ko kammba woni nelal Aliiyaŋkeewal genawal,timminngal nele Alliyaŋkooje.

Islaam ko nelal Alla fa'ade e Aade en fof e jinneeji, Alla tedduɗo o wi*i: min nuliraani ma si wona e denndaangal aade en fof,haa ngonaa beltnoowo e jeertinoowo,Kono ko ɓuri heewde e yimɓe hee ngnnda. Saba*i( 28) Alla wi'i: Alla daali: wii Eehey yimbe miin komi nelaado e mon tigi,onon fof. Aaaraaf: (158) Alla wi'i: (Eehey mon yimɓe Nelaaɗo addanii mon goongo ummorde e Joom mon, ndeen noon ngoŋɗine ko ɗum ɓuri won'de jam mon, si on njeddii ngannde na woodani Alla ko woni e kammuuji e leydi, Alla woniino O seeraani won'de gannda ñeeñuɗo.) Annisaa'i (170)

Islaam woni nelal Aliiyaŋkeewal luttungal, ko kanngal woni timmorgal nule Joomiraaɗo, Alla toowɗo wi Muhammadu wonaani baabiraaɗo hay go'oto e mon, ko woni ko O nelaado Alla ko O tiimorde Annabaaɓe, Alla wonii te O seeraani won'de gannda kala hu'unde. Al Ahjaab (40.)

Islaam wona diine leñol ma yimɓe heeriibe, kono kombo diine Alla wonan'de yimɓe fof:.

Islaam wona diine leñol maa yimɓe heeriiɓe, kono kombo diine wonan'de yimɓe fof, yamiroore adiinde ummornde e Alquraana tedduɗa ko koŋngol Alla toowɗo O: Eehey mon yimbe ndewee Joom mon takɗo on, e takɗo adiiɓe mon, ngam kulon. simoore Bagara (21). Alla wi'i: (Eehey mon yimɓe kulee Joom mon oon takɗo mon ummaade e fittaandu wo'oturu,O tagi ummaade e hendu dewel e gorel O saakti ummorde e mayru worɓe heewɓe e rewɓe) (Annisaa .1.) Ummaade e Ibnu Umar yo weluyo Alla won e mu' en won'de nelaaɗo Alla yo jam e kisal won e mum yeewtinii yimɓe ɓe ñande fathu Makka, o wi'i: (Eehey mon yimɓe Alla ittanii on wasaade majjiyaŋkooɓe e mawnakiranaade baabiraaɓe mum en yimɓe ko worɓe ɗiɗo:ɗigguɗo tedduɗo to Alla,e canndalin do kiitaaɗo koyɗo to Alla,yimɓe ko biɓɓe Aadama,te Alla tagirii Aadama ko leydi,Alla daali:(Eehey mon yimɓe mi tagii mon yimɓe e jinneeji mi waɗii on kille e leƴƴi ngam nganndandiron,pellet ɓuri teddude e mon to Alla ko ɓurɗo hulde Alla, pellet Alla ko ganndo tigi ko kumpatiiɗo.) (Hujuraati 13). Ko Tirmidhi fillii mo. A tawata e jamirooje Alquraano tedduɗo o,wolla jamirooje Nelaado teddudɗo O sariya keertinaaɗo yimɓe e hinnde sabu ndaarde guri leñol mum en.

Islaam woni nelal Aliiyaŋkeewal garngal ngam timmitinde nule annabaaɓe e Nelaaɓe adiiɓe ɓe yo jam e kisal won e mum en fa'ade e yimɓe maɓɓe.

Islaam woni nelal Aliiyaŋkeewal gar ngal ngam timmitinde nule Annabaabe e Nelaaɓe adiiɓe be yo jam e kisal won e mum en fa'ade e yimɓe maɓɓe,Alla wi'i: Min mbahyiima fa'ade e ma hono no min mbahyi- rino faade e Nuuhu e Annabaaɓe caggal mum, min mbahyiima fa'ade e Ibraahiima e Ismaa'iila e Yaaquuba e Asbaati e Iisa e Ayyuuba e Yuunus e Haaruuna e Suleymaa min totti Daawuuda Jabuur. Annisaa (163) O diine mbo Alla wahyii fa'ade e Nulaaɗo Muhammadu yo jam e kisal won e mum ko oon woni diine mbo Alla sariyani Annabaaɓe adiiɓe O wasiyiiɓe mbo,Alla toowɗo o O daaali : O sariyaniima on diine, ko wasayii ko Nuuhu e ko O wahyii ko faade e maa e ko O wasayii ko Ibraahiima e Muusa e iisa, ko ɗum woni ndarnee diine wotee ceerte heen,mawnii e sirkube he ko noddataaɓe ko e mum, Alla na suɓoo mbo welaa refti O feewna fa'ade e makko oon tuuboowo. Assuuraa (13). O diine mbo Alla wahyii faade e Nulaaɗo men Muhammadu-yo jam e kisal won e makko-kombo goonɗinɗo defte Alliyankooje adiiɗe hono Tawreeta e Injiila ko adii dende wayletee Alla toowɗo O wi'i Komin mbahyii ko fa'ade e Ma ummaraade e deftere nde, ko goonga gooŋɗnɗo ko adinoondeko tellaade e defte,pellet Alla ko kumpatiido ko ji*oowo. Faatiri (31)

Annabaabɓe ɓe kisal woni e mum en, diine mu*en ko gooto,sariyaaji maɓɓe ko ceertuɗi.

Annabaaɓe ɓe kisal woni e mum en, diine mu'en ko go'oto, sariyaaji maɓɓe ko ceertuɗi Alla toowɗo o daali: Min tellini e Ma deftere nde e goonga honde gooŋɗini ko adinoonde tellaade e defte, honde hiilndi e mum,ñaawir hakkunde maɓɓe ko Alla tellini ko wota a rew e belaaɗe maɓɓe gaa ko ari ko e Ma e goonga, go'oto fof min mbaɗanii mbo sariya e laawol,si Alla welanooma O waɗay on lenol go'otol, kono tan ko haa O jariboo on ndaɗandire e golle moƴƴe, ko faade e Alla woni ruttorde Mon onon fof, O habra mon ko wonnoɗon luurude ko e mum. (Al Maa*ida 48.) Annabiijo on mo jam e kisiyee woni e mun on maaki: Ko miin ɓuri haandude yimɓe be e Iisa ɓiy Mariyama e nder aduna e La'akara, Annabaaɓe ko musiɓɓe Neeniraaɓe ko seertuɓe kono diine mum en ko go'ota. Ko Bukhaari habri mbo (3443.)

Islaam noddata ko-ko hono no Annabaabe:Nuuhu,Ibraahiima, Muusa,Suleymaan,Daawuuda e Iisaa yo kisal won e maɓɓe-faade gumre wonde Alla ko takɗo guurnoowo baroowo,jeydo jeyal ko O jiiloowo fiyakuuji ko Kamko woni newiiɗo jurmotooɗo O.

Islaam noddata ko-ko hono no Annabaaɓe:Nuuhu,Ibraahiima,Muusa, Suleymaan,Dawuda Daawuuda e Iisaa yo kisal won e maɓɓe-faade e gumre won de Alla ko takɗo guurnoowo baroowo,jeyɗo jeyal ko O jiloowo fiyakuuji ko Kamko woni newiiɗo jurmotooɗo O daali: Eehey mon yimɓe ciftere dokke Alla e dow mon,mbele na woodi takɗo mo wona Alla arsikinoowo on ummorde e kammu e leydi, dewateeɗo ala si wona Alla ko honno yiiltorto ɗon. (Faatiri 3) Alla daali: Ko hombo arsakinta on ummaade e kammu e leydi ko hombo jeyi nanɗe e jiiɗe e hombo yaltinta ko wuuri ummaade e ko maayi,o yaltina ko maayi ummaade wuuri O yiila fiyakuuji, maaɓe mbii ko Alla mate on kulata. (yuuni 31.) Alla wi'i: Ko hombo fuɗɗata tagoore nde refti O ruttande ko hombo arsakinta mon ummorde e kammu e leydi mbela na woodi dewateeɗo gon duɗo e Alla wii ngaddee daliilu mon si on laatiima gooŋguɓe. (Annamli 64)

Denndaangal Annabaaɓe e Nulaaɓe yo jam e kisal won e mum en ɓe neliraa ko noddude fa'ade e dewal Alla kaŋko tan Alla toowɗo O daali: wollahi Min imminii e kala mofte Nulaaɗo, wonnde ndewee Alla, ngoɗɗitoɗon bewnayɗi ɗin.Hino e maɓɓe on mo Alla feewni, hino e maɓɓe kadi on mo majjere nden jojji e mun.Yiilee ka leydi, ndaaron ko honno battane fennooɓe ɓen wa'unoo. (Annahli 36) Alla daali: (Min nulaani ko adima hay Nulaaɗo go'oto si wonah Min mbahyii e Makko won de pellet deweteeɗo alah si wonah Miin waɗde ndewee kam. (Al Anbiyaa*i 25) Alla habri gaa e Nuuhu yo O his wi'i: Eehey mon yimɓe am ndewe Alla on ngala Alla tanah makko Miin mbiɗo hulani on lepte ñalngu manngu. (AL Aaraaf 59) Ibraahiima giɗo O -yo jam e kisal won e mum- hono no Alla habriri nih, O maaki: kadi Ibraahiima, nde o wi'annoo yimɓe makko ɓen:"ndewee Alla,kulon Mo; ko ɗum ɓuri moƴƴannde on,si woni hiɗon nganndi". (Al ankabuut 16) Saalihu -mo jam e kisal woni e mum- maaki hono no Alla habriri e mum: O wi*i onon yimɓe am ndewee Alla on ngalah deweteeɗo siwona kamko arii e mon ko laaɓti ummaade e Joom mon ɗum ko ngeelooba njarla ko haawniinde wonan'de de mon aceeba hoba dura e leydi Alla he wotee memneeba bonannde lepte mu'usɗe nannga mon. (Al Aaaraaf 73) Suaybu-mo jam e kisal woni e mum-maaki hono no Alla habriri e mum: Eey mon yimɓe am on ngalah deweteedo mbo wona kamko arii e mon ko laabtii ummorde ka Joom mon timminee ɓetu e pe'esirɗe wotee ustanee yimɓe ɓe geɗe maɓɓe woto on mbonnu e nder leydi he caggal dendi feewnaa ko ɗuum ɓuri moƴƴan de on si on laatiima goonɗin ɓe. (Al Aaraaf 85)

Nde Alla adii haaldude e Muusa - yo jam e kisal won e mum- Alla ceniiɗo O daa: Mi suɓiimo Ma jenta ko mbahyete ɗaa ko.(13) Ko miin tigi woni Alla dewettɗo alah si wona Kam wadde darnu juulde ngam siftorde Mi.(14 Taaha (13-14) Alla daali hombo habra gaa e Muusa yo O his pellet kaŋko o mooliima e Alla O maaki: Pellet miin mi mooliima oom Am e Joom mon e kala mawnikiniiɗo mo gooŋgiɗinaani ñande hasboore;. Gaafir (.27) Alla habri gaa e masiih yo O his O daali: (Pellet, ko Allah woni Joomam e Joommon.ndewee mo.“Ko ɗum woni laawol peewngol ngol”.) (Aali Imraan 51) Alla habri kadi gaa e Masiih yo O his O Daali: Eehey mon banii Israa*iil ndewee Alla Joom Am e Joom mon pellet kala denndinɗo Mbo e goɗɗum Alla harmina aljanna e dow makko jaaƴnde mum ko jayngol tooñooɓe ndañata walladiiɓe. (Al Maa*ida 27)

Accu boom hay Tawreet e Injiil arii e majje ko in tentina rewde Alla kamko tan, joli e Sifru attasniya koŋngol Muusa yo kisal won e mum: (Nan Aan Israa'iil Joomiraawo deweeɗo men ko joomiraawo gooto) Arii kadi e Injiil Murqus tentinde Tawhiid, nde Masiihu maaki: (Ko adii e wasiyaaji hee woni: nan aan Israa'iil Joomiraawo men dewateeɗo ko go'oto).

Alla O holliri won'de denndaangal Annabaaɓe neliraa ko himme njano, ko oon woni noddude fa'ade e Tawhiid Alla toowɗo On Daali: wollahi Min imminii e kala mofte Nulaaɗo,won de ne ndewee Alla, ngoɗitoɗon bewnayɗi ɗin.Hino e maɓɓe on Mo Alla feewni,hino e maɓɓe kadi on mo majjere nden jojji e mun. (Annahli 36.) Toowɗo On wi'i (Maakanɓe mbela ɓe yi'i koɓe noddata kon ko wonah Alla kollee Kam koɓe tagi e leydi he, wolla na woodaniɓe geɗal e ndeer kammuuji he, addenee Kam deftere ko adii nde wolle batte ummrde e ganndal si on wonii gooŋguɓe) (Al Ahqaaf 4) Asseekh Assaadii (yo Alla hinno mo) wi’i: Anndaama won de ne jeddi sirkooɓe ɓe e sirku maɓɓe fawaaki e hay daliilu go'oto, kono ɓe tuuknii ko sikkeeji penaale e miijooji contuɗi, e hakkilaaji bonɗi, na hollu ma bon de rewindaande alhaaliiji maɓɓe e gannde e golle maɓɓe, e ndaarde gasnuɓe nguurndam e rewde diin mbela nafiiɓe( ɗiin deweteeɗi ko wonah Alla) huunde e aduna ma e La'akara)? Taysiir Al Kariim Al mannaan :779

Alla Mbo senaare woodani toowɗo On Kay woni tagɗo kaanduɗo reweede O waasa rewdeede e hay gooto

Alla woni kaanduɗo e reweede kank tan, goɗɗo haanaani rewdeede e makko, Alla wi: Eehey mon yimɓe ndewee Joom mon takɗo on,takɗo adiiɓe mon, ngam kulon. O baɗanɗo on leydi ndi ko mbertudi O waɗi kammu on mahdi O tellini ndiyam ummorde ka kammu O yaltini heen besnooje ngam wona arsuka mon waɗde wotee mbaɗanee Alla goreebe tawa hoɗon nganndi (22.) (Al Baqara 22-21.) Oon takɗo men O tagi girle gadiiɗe men O waɗani en leydi ko ndaɗɗudi O jippini e men ndiyam ummorde ka kammu O yaltinani en heen besnooje, ko kamko tan haani reweede kam go'oto Alla toowɗo O wi: Eehey mon yimɓe ciftere dokke Alla e dow mon,mbele na woodi takɗo mo wonah Alla arsikinoowo on ummorde e kammu e leydi, dewateeɗo alah si wonah Alla ko honno yiiltorto ɗon. (Faatiri 3) Oon tagoowo On O arsaqina, kamko tan haandi e reweede, Alla toowɗo O daali: (Ko Oon Alla woni Joom mon deweteeɗo alah e goongo si wona Kamko, Ko Kamko woni takɗo kala huunde waɗde ndewee mbo Kamko de ko O defiiɗo kala hu'unde). Al Anaam (102

Kala ko rewa ko wonah Alla ɗum haandaani e reweede, sabu ɗum alah ko foti e gabbel jarra e nder kammuuji e ka leydi ndi, o renndaani e Alla hay huunde, o wona balladiijo, wadde hono on noddirte maa waɗee ndendadiijo e Alla, Alla toowɗo O daali: Wii noddee ɓeen ɓe ngaaƴiɗon ko aldah e Alla ɓe ngalah fotde gabbel jarra ndeer kammuuji e ndeer leydi ɓe ngala hedi geɗal ɓe e ngalah heen kadi balloowo. Assaba(*i 22.)

Ko Alla jom senaare toowɗo O woni takɗo tagaaɗi ɗin O wootni ɗi ummaade e baasal,gootgol ɗiin na tinndina gootgol makko Mbo e toppitaade e njeymum e Alliyankaawal makko,O daali: Ina jeya kaawniide mum kam takde mon e leyi refti ngontuɗon yimɓe sa'akotooɓe. Ina jeyaa e kaawniide makko nde O tagani mon e pittaali mon suddiɓe ngam ndeeƴon e mu' en O waɗi hakkunde mon gilli e yurmeende pellet wonii e ɗuum teskuyaajiji wonan'de de miijotooɓe 21. Ina jeyaa e kaawniide makko tagde kammuuji e leydi e seertude ɗemde mon e mbaadiiji mon pellet wonii e ɗuum teskuyaajii wonan'de de binnde ɗe 22. Ina jeyaa e kaawniide makko ɗaanagol mon jehma e ñalawma e ɗabbude mon e ɓure makko Ina e ɗuum teskuyaaji wonan 'de nanooɓe 23. Ina jeyaa e kaawisaaji Makko nde O hollata mon maje wona kulol e ɗamaaw e tellinde ndiyam ummorde e kammu O wuurtanira ɗam leydi caggal maayde ndi pellet wonii e ɗuum teskuyaaji wonan 'de hakkilbe 24. Ina jeyaa e kaawniidi makko nde kammu e leydi darato e yamiroore makko, refti si O noddii mon noddaadu ummorde e leydi ngonon e yaltooɓe 25. Woodanii mbo wonɓe e kammuuji e leydi kamɓe fof hoɓe njankananii Mbo( 26.) Ko Kaŋko fuɗɗata tagoorende refti O ruttande koko newi e makko. (Arrum 20-27.)

Namruude yeddi gootgol Alla, Ibraahiima mo jam e kisal woni hono no Alla habriri: Ibraahiima wi*i pellet Alla na addira naange nge funnaange addir nge hirnaange, ke'efeera o foola Alla feewnata tooñooɓe . (Albaqara 258.) Ko hono noon kadi Ibraahiima dalninori e yimɓe mum won de ko Alla feewni mbo ñammini mbo yarni mbo si o ñawii safra mbo, ko Kamko warata mbo wuurna mbo, o wii no Alla habriri e mum: Oon takɗo mi, ko Kamko feewnata mi (78 ). Ko Kamko ñamminatami O yarnami( 79 . Somi ñawii ko Kamko safratami( 80 .) Oon baroowo mi refti O wuurtina mi (81) Assu*raa( 78-81 .) Alla daali Hombo habra gaa e Muusa yo o his wonde O tottii Fir*awna hujjo o wi*i: Oon tottuɗo kala hu'unde tagoore mayre refti o feewi. (Taaha 50 .)

Alla eelti denndaangal ko woni e kammuuji e leydi sabu neɗɗo, O fiildi neɗɗo o dokke makko, ngam o rewa Alla o wa'asa yeddude mbo, Alla toowdo wi*i Mbele on *njiaani ko Alla eeltani on ko woni e kammuuji e leydi O juurti e mon dokke mum peeñɗe e birniide ina e yimɓe he yeddandirteeɓe e fii Alla ko aldah e ganndal wona peewal wona deftere jalbunde. (Luqmaan 20.) Hono no Alla eeltirani yimɓe kala woni e ndeer kammuuji e leydi,Alla taganii-mbo O heblani mbo ko o hatajini e mum: nanɗe,naniki jiidɗe e ɓernde nde janngirta ganndal nafatngal mbo,ngal tinndina mbo keeta mum Takɗo mbo O,Alla toowɗo daali: Ko Kamko woni jaltindɗo mon e deedi yummiraa ɓe mon tawi on nganndah hay hu'unde O waɗani on nanɗe e jiiɗe e berɗe ngam njetton mbo. (Annahli 78)

Alla ceniiɗo O, tagii denndaangal binnde ɗe, O tagi Aade O heblani mbo kala o hatajini e mum gila e terɗe haa e cemmbe refti O okki mbo kala ko wallata mbo e ummmaade e dewal Alla e wuurnude leydi, refti O eeltani mbo kala ko woni e ndeer kammuuji e leydi.

Alla hujjinori takgol makko ɗee tagooje tagaaɗe mawɗe won'de ko Kamko wonii Joomiraawo haanduɗo e reweede Alla ceniiɗo O daali: Ko hombo arsakinta on ummaade e kammu e leydi ko hombo jeyi nanɗe e jiiɗe e hombo yaltinta ko wuuri ummaade e ko maayi,o yaltina ko maayi ummaade wuuri O yiila fiyakuuji,maɓe wii ko Alla mati on hulatah. (yuunisi 31) Goonga ceniido O daali:: (Maakanɓe mbela ɓe nji'i koɓe noddata kon ko wonah Alla kollee Kam koɓe tagi e leydi he, wolla na woodaniɓe geɗal e ndeer kammuuji he, addenee Kam deftere ko adii nde wollo batte ummorde e ganndal si on wonii gooŋguɓe) (Al Ahqaaf 4) (Alla daali:) O tagi kammuuji ko aldah calɗi ɗi nji'aton O werlii e leydi hee penɗe haa ndi wa'asa dimmbude mon,O saakiti e mayri kala kuulel duugawel, O tellini ummorde e kammu ndiyam min puɗniri ɗam kala noonoojii teddundi ɗum ko tagoore Alla kolle kam ko woɓɓe ɓe tagi, accu tooñooɓe hebe e majjere laaɓtunde. (Alluqmaan 1O -11.) Goonga ceniiɗo O daali: Mbele ɓe taga ko alda ndiga wolla ko kamɓe ngoni tagɓe ɓe.35 Wolla ɓe tak kammuuji e leydi? accu boom ɓe njananaaka( 36.) Mbela hoɓe njogii moftirɗi Joome O wolla ko kamɓe ngoni foolɓe ɓe 37. (Attuur '35-37.) Asseekh Saadi wi*i: ɗuum ko dallinoraade e dow maɓɓe hu'unde nde ɓe mbaawatah si wona jebbilanaade goongo ma ɓe njalta hakkillantaagal e diine . Tafsiir Ibnu Saadii: (816.)

Ko Alla woni takɗo kala ko woni e ndeer winndere he,ko nji*aten ko eko en nji*ataako,kala ko wonah Alla ko tagoore ummaade e tagooje Mum,Alla tagii kammuuji e leydi e ndeer balde jeegom.

Ko Alla woni takɗo kala ko woni e nder winndere he,ko njiatenko*eko en nji*ataako,kala ko wona Alla ko tagoore ummaade e tagooje mum,Alla tagii kammuuji e leydi e ndeer balɗe jeegom. Wii hombo woni Joom kammuuji e leydi, wii ko Alla wii mbela on njogitoto mbo wonah Alla heedɓe be ngalanah ko*e maɓɓe nafoore maa lor, Wii mbele bumɗo e ji*oowo na pota wolla nimre e annoore na pota wolla ɓe mbaɗan Alla renndadiiɓe takɓe hono tagoore makko ɗuum ko tagaa ko na nanndi e dow maɓɓe Wii Ko Alla woni takdo kala hu'unde ko Kamko woni go'oto pooloowo. Arraadu( 16 ). Alla toowɗo On daali: (Hombo taga ko on nganndah.) (Annahli 8.)

Alla tagi kammuuji e leydi e ndeer balɗe jeegom O daali: Ko kamko tagi kammuuji e leydi e nder balɗe jeegom refti foti dow Danki Makko he,Hombo anndi ko jolata e leydi e ko yaltata e mayri e ko tellatoo ummaade kammu e ko ƴawata e mammba Hombo wondi e mon kala nokku ɗo ngonɗon,Alla na yi'a ko ngolloton ko. (Al Hadiid 4.) Alla daali: wollahi min tagii kammuuji ɗi e leydi ndi e ko woni e hakkunde majji ndeer balɗe jeegom,te tampere memaani min heen. (Qaaf 38.)

Alla Mbo senaare woodani toowɗo O, O ala denndadiijo e laamu Mum wolla tagoore Mum maa e yiilde Mbo fiyakuuji wolla e dewe Mum he.

Alla mbo senaare woodani toowɗo O, ko Kamko woni jom laamu O alah denndadiijo e takgol mum he wolla e laamu mum he wolla e jiilgol mum he, Alla toowɗo O daali: (Maakanɓe mbela ɓe nji'i koɓe noddata ko ko wona Alla kollee Kam koɓe tagi e leydi he,wolla na woodaniɓe geɗal e ndeer kammuuji he, addenee Kam deftere ko adii ɗum woll batte ummrde e ganndal si on wonii gooŋɗuɓe) (Al Ahqaaf 4) Asseekh Assaadii (yo Alla hinno mo) wi’i: (Ey: Wii ɓee ɗo renndadinɓe Alla e sanamji e goreeɓe ɓe ngalah nafoore wolla lor ɓe ngalah maayde, nguurndam wolla ummital ñalngu darnga, wiiɓe : laɓɓinanaaɓe ronkere sanamuuji mum en, ɗi kaan daani hay huunde e reweede, (Kollee kam koɓe tagi e leydi he wolla boom mbel na woodaniɓe geɗal e kammuuji he) mele ɓe tagii huunde e buurti kammuuji wolla e leydi? Mbele ɓe tagii ceene wolla ɓe ndoknii caatli? Mbela ɓe caaktii kulle wolla ɓe puɗni leɗɗe ? Mbele ina e mum en balluɗo no huunde e ɗeen geɗe tagira ? hay huunde e ɗuum ɓe waɗaani, wadde ɗum ko daliil hakkilleyanke wellet tigi won de rewde ko wonah Alla ko mehre.

Refti O jantii wa'asde daliil eggaaɗo O daali: ( ngaddenee Kam deftere adiinde ndee ɗo) deftere noddoore e sirku ( Wolla batte ummrde e ganndal) donaaɗe e Nulaaɓe jamirooje ɗuum. Ina jeyaa ko anndaa won'de koɓe ronkuɓe daliil ummaade e Nulaaɓe cemmbinoowo koɓe noddata ko, ko ɗum waɗi min pelliti won de denndaangal Nulaaɓe noddi ko e wootadinde Joom maɓɓe e riiwde sirku ko ɗum ɓuri mawnude ko egaa ko e maɓɓe. Tafsiir Ibnu Saadii:( 779.)

Alla joom senaare O woni jeyɗo laamu O alah denndadiija e laamum makko he, Alla toowɗo O daali: Wii: Aan Alla Aan woni jeyɗo laamu,haɗa totta laamu mbo mbelaɗa, haɗa teeta laamu e mbo mbelaɗa,teddina mbo mbelaɗa koynaa mbo mbelaɗa,ko e Junngo ma moƴƴere woni,pellet ko A kattanɗo kala hu'unde. Aali Imraan (26.) Alla toowɗo daali hombo laɓɓina laamu timmungu na woodani Mbo ñalngu darngo: ñalgu mbo ɓe njaltata hay hu'unde e maɓɓe wirnataaka Alla, hombo laamu woodani hannde ? Ko Alla bajjo pooloowo O. (Gaafir 16.)

Alla mbo senaare woodani toowdo O,O alah denndadiijo e laamu Mum wolla tagu Mum maa e yiilde mbo fiyakuuji wolla e rewde mbo. Wii: Denndaaangal jettooje ngoodaii Alla mbo jogitaaki ɓiɗɗo te woodanaani Mbo denndadiija e laamu makko he, O alah keeda e koyeere mawnin mbo kala mawningol. (Al Israa*i 111.) Alla daali: (Mbo laamu kammuuji e leydi woodani, O jogitaaki ɓiɗɗo, O alah denndadiijo e laamu mum he,O tagi kala huunde O hoddari nde kala koddirgol. (Al Furqaan 2.) Ko kamko woni jeyɗo, mbo wonaa mbo fof ko jeyaaɗo, ko kamko woni takɗo mbo wonaa mbo woo ko tagaaɗo, ko Kamko yiilata fiyakuuji mbo alhaali mum wa*i nih fof na haani reweede, rewde goɗɗo goo ko ustaare hakkille e sirku bonnoowo aduna e laakara, Alla toowɗo O daali: yahuud en mbi*ijuubebe:ngonee yahuud en peewon nasaara kamen ne juulbebe ngone nasaara peewon,wi*acce ngonen e diine Ibraahiima ooñingol kalo mehre kala faade e majjere ngol,O wonaana e sirkooɓe. (Al Baqara 135.) Alla daali: Alah ɓurɗo moƴƴude diine wonan'de oon jebbiliɗo e ye'esa Alla tawa hombo moƴƴi o rewi e diine Ibraahiima ooñiido gah gah mehre e majjere,Alla jaggarii Ibraahiima Sehil. Annisaa*i (125.) Alla goongo laaɓtani won de kala dewɗo ko wonah laawol Ibahiima mo jam e kisal woni e mum,o ɗaaynii hoore makko,Alla daali: Alaa ɗuurnotooɗo (calotooɗo)laawol Ibrahiima sonaa mbo fittaandu mum ɗaayi nganndee Min cuɓiima mo e aduna kamko o jeyaa ko e moƴƴuɓe to La'akara. (Al Baqara 130.)

Alla ceniiɗo o, O jibinaani o jibinaaka O alah paso wolla nandadiijo.

Alla ceniiɗo O,O jibinaani,O jibinaaka,O alah paso wolla nandadiijo Alla ceniiɗo daali. Wii Kank Alla ko O gooto (1.) Alla ko (paandorteeɗo.) O jibinaani O jibinaaka( 3.) woodanaani Mbo hay pasa gooto( 4.) Al Ikhlaas (1-4) Alla daali: Jeyɗo kammuuji e leydi e ko woni hakkunde majji wadde ndewee Mbo muññita e dewal makko he mbela haɗa anndi tokoro wonan'de mbo. Maryam (65.) Mbo goongo woni fiyaaku mum daali: Takɗo kammuuji e leydi O waɗani on ummaade e ko*e mon suddiiɓe e ummorde e neemaraaɗi ɗi nooneeji O hebbini mon e ndeer mum O alah nanndadiijo ko Kamko woni nanoowo ji*oowo. Assuura (11.)

Alla ceniiɗo toowɗo O, O tellataako e ndeer huunde, O ɓanndintaako e nder huunde e tagoore mum he .

Alla ceniiɗo toowɗo O tellataako e huunde O ɓanndintaako e huunde e tagoore Makko, O wondatah e huunde haɓe ngona gootum, sabu ko Alla woni takɗo , ko wonah Alla fof koka tagaa, ko Kamko woni keddatooɗo mbo wonah Mbo fof koka gasata, kala huunde ko Kanmko wonii laamɗo e Jeyɗo, O tellataako e huunde e tagoore mum he, huunde kadi e tagoore mum he tellataa ko e jaati mum he kanmko ceniiɗo O? Alla mbo senaare woodani ɓuri mawnude kala huunde, ɓuri teddude, Alla toowɗo O daali hombo yedda ɓeen aaƴiiɓe wonde Alla telliima e Masiihu haɓe ngonti go'otum : wollahi yeddi ɓeen wiiɓe pellet ko Alla woni Masiihu Ibnu Maryama,wii hombo waawi e Alla hu'unde si O faalaama halkude Masiihu Ibnu Maryama e Neene makko e ɓeen wonɓe nder leydi kamɓe fof? woodanii Alla laamu kammuuji e leydi e ko woni e hakkunde majji, hombo taga ko welaa Alla ko O kattanɗo kala hu'unde. (AL Maa*ida 17) Alla daali: Woodanii Alla funna'ange e hirna'ange, kala ɗo kuccitɗon ko toon woni Ye'esa Alla pellet Alla ko O jaacɗo ganndo tigi 115. ɓe mbiii Alla jogatiima ɓiɗɗo senaare woodanii Mbo accu ko woodi ko woni na woodani Mbo ko woni e kammuuji e leydi kanji hoɗi njankinanii Mbo( 116). puddiido takde kammuji e leydi si O ñaawii huunde O wi*ata tan ko won nde wona (117.) Al Baqaratu (115-117.) Alla daali: ɓe mbi*i Jurmatooɗo O jogitiima ɓiɓɗɗo 88. Ko goongo on kaali konngol mawnungol (89). Kammuuji ɗiin na ɗesa seekaade heen leydi ndi fetta kaaje ɗi pukkoo jirbugol( 90.) Sabu nodditaadeɓe won 'de ALLA Jurmotooɗo na jogii ɓiɗɗo. 91. Haananaani Jurmotooɗo O nde jogotoo ɓiɗɗo.( 92) Alah ko woni e kammuuji si wonah ara e na woni maccuɗo Jurmatooɗo O. (93) O fiilti limoore mum en O limiɓe kalo limgol (94.) Kamɓe fof maɓe ngar e makko gooto gooto (95.) (Maryama 88-95.). Alla daali: Alla, alaa deweteeɗoo si wanaa kamko,Wuurɗo Ñiiɓuɗo. Ŋoŋre nanngataa Mo,wanaa kadi ɗoyngol.ko Kamko Jeyi huunde ko woni ka kammuuli e huunde ko woni ka leydi.Ko hommbo woni on tefnotoodo ka Makko si wanaa e yamiroore Makko? hombo anndi ko woni yeeso maɓɓe,e ko woni ɓaawo maɓɓe. Ɓe huɓindotaako huunde e ganndal Makko ngal si wanaa ko O Muuyi.Jullere Makko nden no yaaji ɓuri kammuuli ɗin e danki ndin. Reenugol ɗi aaninaa Mo. Ko Kamko woni Toowuɗo Mawɗo On. Al Baqara (255.) Mbofiyaaku mum woni nih,fiyaaku tagoore Makko wonri nih,hono O waawrata tellaade e go'oto haɓe ngonta gootum?wollo O jogitoo ɓiɗɗo?Walla O waɗdadum dewateedo goɗɗo?

Alla ceniiɗo toowɗo ko en'ɗiiɗo jurmiiɗo jiyaaɓe Mum, ko ɗum waɗi O nuli Nulaaɓe O jippini defte.

Alla Toowɗo ko ceniiɗo jurmiiɗo jiyaaɓe Mum, sabu yurmeende mum jiyaaɓe Makko O nuli e maɓɓe Nulaaɓe O telli e mum en defte, haa O yaltinaɓe niɓe keefaraagu faade annoore tawhiid e peewal Alla Toowɗo O wi'i: Ko Kamko tellinta e maccuɗo Makko aayeeje laabtude ngam O yaltinaɓe niɓe faade e annoore pellet Alla ko en'ɗiiɗo jurmotooɗo. (Al Hadiid 9.)

Alla daali: Men Nuliraani ma si wanaa Yurmeende wonannde winndire nden. Al Anbiyaa (107.) Alla yamiri Annabi makko yo habru jiyaaɓe wonde ko kanko woni jaafatooɗo jurmotooɗo Alla toowɗo O daali : (Habru jiyaaɓe Am ɓe ko Miin tigi woni jaafatooɗo jurmotooɗo). (Al Hijri 49.) E newuya makko e yurmeende makko,ko kamko woni kuncoowo lor O tellina jam e dow jiyaaɓe Makko,Toowɗo O daali: Siko lor nanngii Ma alah kuncoowo mbo si wonah Kanko, si O faalaama e mah jam hay gooto waawah ruttude ɓural makko ngal homba totta ngal mbo welaa e jiyaaɓe Makko ko Kamko woni jaafaatooɗo jurmotooɗo. (Yuunus 107.)

Ko Alla woni Joomiraaɗo jurmotooɗo, ko kamko googto haasbata tagoojede Ñalngu darngo saango nde O umminiɓe e genaale mum en, gooto fof yoɓe ko golli ko mojji, te hombo gooŋɗini , woodanii mbo ne'ema duumiiɗo, oon golluɗo ko boni woodaniimbo lepte njane ka La'akara.

Ko Alla woni Joomiraawo jurmotooɗo, ko kamko tan haasbata tagoojede Ñande darnga nde O umminiɓe e genaale mum en,O yoɓa gooto kala ko golli ko,mo golli ko golle mojje te hombo gumi woodanii mbo neema duumiiɗa,mo yeddi golli ko boni noon woodanii mbo lepte njane Ñande darngo,na jeyaa e timmude nuunɗal ceniido toowdo O e yurmeende Makko wonan de tagoore nde,ko O laatini ko aduna woni galle golle O wadi galle ɗimmo to hasbeede e njoɓdi ngonata,mo golli ko laba dana baraaje,mo golli ko boni o bewi heɓa lepte bewre mum,ɗum na woodi e pittaali na njeddi ɗum,Alla noon darnii dallilaaji buy na tinndina won de ummital ko goongo mbo alah jeddi,Alla wi: Ina jeyaa aayeeje mum haɗa yi'a leydi ndi na hoyi, si O tellinii e mayri ndiyam ndi fuufa puɗi, wadde Oon guurnitɗo ndi, Ko guurnitoowo maayɓe pellet kamko ko kattanɗo kala hu'unde. (Fussilat 39.) Alla daali: Eehey mon yimɓe si on cikkatiima ummital pellet ko Minen tagi mon e leydi refti Min mbaɗi mon toɓɓere refti Min mbaɗi mon heɗɗere refti Min mbaɗi mon husere timmunde tagoore e nde timmaani tagoore ngam Min laaɓtiinana on,Min ñiiɓna e ranngaaji ko Min kaaji haa e lajal kappaaɗo refti Min njaltina mon suko refti njottaɗono satteende mon, ina e mon saŋkatooɓe ina e mon ruttateeɓe e nguurndam ɓurɗam jaasde haa o waasa anndude caggal ɗuum hay hu'unde,haɗa yi*a leydi ndi hondi woni maayndi so Min telliinii e mayri ndiyam ndi dilla ndi fuufa puɗi ndi fuɗna teeltungel labangel. (Al Hajju 5.) Alla jaŋtii e o aaya dallillaaji tati jaaduɗi e hakkille wonde ummital na woodi:

1- Alla tagri neɗɗo e gadanol ko leydi, sabu ko o tagri ɗum ko e leydi hollii won'de hombo waawi mbo ruttude e nguurndam nde o wonnoo e leydi.

2- Oon takɗo ummaade e toɓɓere neɗɗo ɓannduyanke, ko kattanɗo ruttude mbo faade e nguurndam caggal maayde.

3- Oon guurtinirɗo leydi ndi toɓo caggal dendi maayi hombo hattani wuurnude yimɓe caggal maaygol mum en, ina e o aaya daliil njana e woodeede kaawis alquraana , hono o aaya - te mbo wonah juutɗo- dallillaaji tati jaaduɗi e hakkille e o fiyaaku.

(Alla daali:) ñande min cowi kammu o hono no defte cowrate,min nduttat tagoore nde hono no min puɗɗirinoo takdende nih,ko fodoore e dow amen pellet ko Min waɗooɓe. (Al Anbiyaa 104.) Alla daali: O fiyani Min yeru o yejjiti tageede mum, o wi*i hombo wuurtinta ƴi*e dappuɗe? (78.) Wii wuurnataɗe ko taknoodoɗe laawol gadanol Kamko ko O gannda tigi kala hu'unde. (Yaasiin 78.) Alla daali: Mbele ko onon ɓuri sattu takde wollo ko kammu mbo O mahi on.( 27.) O ɓamti mbildi hembo O fotndi mbo( 28.) O niɓɓaɗini jemma makko o O yaltini ñalawma makko jalbuɗo on.(29) Caggal ɗuum O werti leydi ndi (30) O yaltini e hendi ndiyam mayri e durngol mum (31.) O tabatini tule ɗe. (32.) Annaaji*aati (27-32.) Alla laabtanii won de takgol aade ɓuraani sattude e takde kammu e leydi e ko woni e hakkunde majji,kattanɗo takde kammuuji e leydi horataaka ruttude aade laawol ɗimmol.

Alla ceniiɗo O takrii Aadama e leydi O waɗi besngu mum ina ɓeydoo caggal makko, kamɓe fof poti to bannge asko, alah koɓe ɓurindiri si wonah kulol Alla.

Alla ceniiɗo O tagrii Aada leydi O waɗi genyol mum ina ɓeydoo caggal makko, kamɗɓe fof poti to bannge asko, alah koɓe ɓurindiri si wonah kulol Alla. Alla toowɗo O daali: Eehey mon yimɓe pellet Min tagii mon ummaade e gorel e dewel Min mbaɗi mon leƴƴi e kille ngam nganndandiron, pellet ɓuri teddude e mon ko ɓurɗo hulde Alla pellet Alla ko gannda tigi ko O kompatiiɗo. Al Hujuraati 13.) Alla daali: Ko Alla tagiri on e leydi,refti e toɓɓere(maniiyu),refti O waɗi on nooneeji.Dewel saawataa,ngel jibintah kadi si wanaa e ganndal Makko.guurnaaɗo wuurnetaake ɗuytetaake kadi e nguurndam makko, si wanaa ina winnda e deftere.Pellet,ɗum ko newanii ɗum Alla. Faatiri( 11.) Alla daali: Ko kamko tagi on ummaade e leydi refti O waɗi on toɓɓere maniyyu refti O waɗi on heɗɗere refti o O yaltini on e deedi yummiraaɓe mon ko on sukaaɗiɓe haa kellifeɗon cemmbinon caggal ɗuum ngonton nayeeɓe,ina e mon sankatooɓe ko adii,e haa njottoɗon e lajal kappangal mbelee joo kakkilon. Gaafiri( 67.) Alla Toowɗo O daali hombo laabtina wonde tagii Masih e yamiroore won,hono no O tagiri Aadama e leydi e yamiroore won,Toowɗo O daali: Pellet, sifa Iisaa ka Alla, ko wano Aadama; O tagirii mo e leydi, refti O daalani mo: "Laato!" o laatii. (Aali Imraan 59.) Adinoomo janteede tonngoode (2) won'de Nulaaɗo mo jam e kisal ngoni e mum hollarii won'de yimɓe fof poti alah koɓe ɓurdi si wonah hulde Alla.

Kala jibinaaɗo jibintee ko e ne'esu.

Kala jibinaaɗo jibintee ko e neesu Alla toowɗo daali: Tabatin ye'eso ma e diine mbo wooñaaki fa'ade e majjere, takgol Alla mbo O takri yimɓe e dow mum, alah bayloowo tagoore Alla , ko ɗuum woni diine peewɗo loy kono ko ɓuri heewde e yimɓe nganndah . (Arruum 30) Haniifa noon ko diine Annabi Ibraahiima yo jam kisal won e dow mum: Refti min mbahyii faade e maa ya a rew diine Ibraahiima ooniido gaa kala majjere O jeyanooko e sirkooɓe. Annahli (123.) Ɓe maaki kadi: Alah jibinteeɗo si wona o jibinee e ne'esu baabiraaɓe makko mbaɗa ɗum yahuud wolla nasraani maa majuusi, hono no dammuwol jibanirta timmungol mbele hoɗon tina e hedi gurmangol ?. Refti Abuu Hurayrata wi*i yo weluya Alla won e dow mum: Tagoore Alla nde O takri yimɓe e dow mum, alah bayloowo tagoore Alla , ko ɗuum woni diine peewɗo koy kono ko ɓuri heewde e yimɓe ngannda. Arruum( 30.) Sahiih Bukhaari (4775.) Ɓe maaki kadi: Ko noon Joom am yamarii kam nde nganndinat mi on ko majjuɗon, ko O anndini mi hannde e o ñalwma : Kala ko okkumi maccuɗo Am ko ka dagii, pellet Mi tagii jiyaaɓe Am foocciiɓe kamɓe fof, seytaani arii e mum en yaltaniɓe diine mum en, mbo harmini e mum en ko daknan Mi ɓe, mbo yamariɓe yoɓe cirkid am e goɗɗo ɓe ko mi addanaaniɓe hay hujja goot e ɗuum. Ko Muslim fillii mbo 2865.

Hay go'oto e yimɓe he jibidinteeɗo e goopol, ma o rona goopol goɗɗo.

Hay go'oto jibidintaake e goopol ma o rona goopol makko ngol tanaa makko, Alla habrii en wonde Adama mo jam e kisal ngoni e mum, nde O luutndii yamiroore Alliyankoore,O naami kamko e jom suudu makko e lekki he, O nimsi o tuubi,o torii Alla yaafaawuya, Alla lonngani mbo nde o haalata konnguɗi laaɓɗi, o haali ɗi, Alla jabani mbo tuubaabuya O daali: Min ndaali Aan Aadama hoɗdu e jom suudu ma aljanna ñaamon heen ko yaaji ko dakmi to welaɗon wotee ɓadee kii lekki njeyeɗon e tooñooɓe. (35) Seytaane fergatiɓe o yaltaniɓe toɓe ngonnoo e mum, min daali telle, yogo e mon wona añɓe woɓɓe ɓe, woodanii on ñiiɓirde e leydi he e dakmitorde haa e yonto (36) Aadama heɓii ummaade e Joomi makko konngi O jaɓani mbo tuubuubuya, ko Kamko woni jaɓoowo cay tuubuubuya Jurmotooɗo (37) Min ndaali tellee onon fof si peewal arii ummorde e Amen kala dewɗo peewalam kulol wona e dow mum en ɓe wonah sunotooɓe (38) Albaqara (35-38) Nde Alla jaɓanno Aadama tuubuubuya, o seerti e bakkaat, refti geñol makko ronata goopol makko ngol sabu ngol ittriima tuupgol, woni asli ko hay go'oto roondotaako goopol goɗɗo goo, Alla Toowdo O daali: Alah ko wonki faggitto si wonah ko e dow makki fawatee hay gooto roondotaako bakkat janano, refti ko to Am woni ruttorde mon mi habra on ko luutratna ɗon e ndeer mum. Al An*aam (164.)

Alla daali: Mo feewii, haray pellet, ko hoore-makko o feewani mo majii kadi, haray pellet, ko o majji kon yantay e hoore-makko. Wonkii ronndotaako bone woŋkki gotki. Min wonaali leptooɓe, haa Men immina Nulaaɗo. (Al Israa15) Alla daali: fittaandu roondotaaka bakkaat fittaandu goo, si teddaɗo noddi walleede e donngal makko, o roondantaake hay huunde e mum, hay si o wonno ɓadiiɗo mbo, njeertita ko hulooɓe Joo mum en e mbirniindi ɓe ndarni juulde, kala laaɓɗo laaɓani ko hoore mum, ko ka Alla woni battane. (Faatir18.)

16-Woni faandaare tagde aade en ko haa ɓe ndewa; Alla tan:

Woni faandaare tageede aade ene jinneeji ko haa ɓe ndewa Alla kamkon tan Alla daali: Mi tagaani yimɓe e jinneeji si wonah yoɓe ndewam. Ajjaariyaati 56.)

Islaam teddinii aade -rewɓe e worɓe- O defanii mo denndaangal hakkeeji makko O waɗi mbo naamnitteeɗo denndaangal ko o suɓii e golle e ko o firlitii, O roondi mbo naamniteede kala golle lorooje hoore makko maa woɓɓe.

Islaam teddinii aade- worɓe e rewɓe- Alla toowɗo O tagi aade ngam o wona lomto Makko ka leydi O daali : Nde Jooma wi'i malaykaaji ɗi ko Mi baɗoowo lomto e leydi he. (Al Baqara 30.)

Ngol teddingol ngol Alla teddini aade na renndini aade en fof, Alla daali: WOLLAHI Min teddinii ɓiɓɓe Aadama Min roondiiɓe ka jeeri e ka maayo Min arsaqiniɓe laaɓɗi Min ɓurniɓe ko heewi e ko Min tagi ko kala ɓurnugol. (Al Israa*i 7O.) Alla daali: Min tagii neɗɗo e sifa ɓurdo fooccaade. (Attiin 4 .)

Alla haɗii neɗɗo o nde o wonata cukkuɗo koyɗo wonande mbo o rewata on, wolla cukkateeɗo ma ɗoftateeɗo mbo wonah Alla, Alla daali: Ina e yimɓe he jaggiroowo ko wonah Alla goreeɓe ɓe yiɗaɓe hono no Alla yiɗirite,ɓeen gumɓe ɓuri sattude gilli wonande Alla,si ɓeen tooñɓe nji*ii ndeɓe yi*ata lepte won de cemmbe fof woodani ko Alla ko noon kadi lepte Alla ko cattuɗe,siftor tuma nde hisnii ɓeen rewanooɓe e bone ɓeen rewatnooɓe,ɓe nji*i lepte gilli jokkandiral taƴi hakkunde maɓɓe. (Al Baqara 165-166.) Alla toowɗo daali hombo laabtina alhaali rewooɓe e reweteeɓe e meere ñalngu darngo : Mawnakininooɓe mbi*ani lohnanooɓe mbele ko minen paddii on gaa e peewal caggal nde ngal ari e mon,accu onon kay on ngonno bonɓe (32) Lohnanooɓe ɓe mbii mawninkinooɓe ɓe accu ɗum ko hodo jemma e ñalawma tuma nde njamiratna ɗon min nde min njeddata Alla min cosana Mbo goreejo, ɓe cuuɗi mimsa nde ɓe njii lepte nde, Min mbaɗi tonngi e daade heefareeɓe, mbela on njoɓete si wonah ko golluɗon.( 33) Sabaa( 32-33.)

Ina jeyaa etimmugol nuun ɗal Alla ceniiɗo toowɗo ñande darnga nde O roondata noddooɓe e imaamooɓe majjinooɓe ɓe bakkatuuji mumen e bakkatuuji ɓe ɓe majjinta ɓe ko aldah e ganndal, Alla toowɗo O daali: Ngam ɓe ndoondoo bakkatuuji mumen e bakkatuuji ɓeen ɓe majjini ko aldah e ganndal, ee bonii koɓe ngacci ko. (Annahli 25.)

Alla defaniima aade denndaangal hakkeeji makko nder aduna e laakara, ko ɓuri mawnude e hakkeeji ɗi Islaam defanii aade mbo ɓannginiɗi wonande aade en ko: Hakke Alla e dow yimɓe e hakke yimɓe faade e Alla. Ummaade e Mu*aaj yo weluya Alla won e mum,o wii: Nulaaɗo togganiino kam O maaki: (Aan Mu*aaj) mbiimi A nootaama e malal Ma, refti O maaki yeru mum laabi tati:( mbele ana anndi hakke Alla e dow jiyaaɓe?) Mbiimi alah,O maaki ( hakke Alla e dow jiyaaɓe ko ndeɓe ndewata Mbo ɓe mbaasa renndinde Mbo e hay huunde)refti O yahi waktu O maaki:( Aan Mu*aaj) Mbiimi A nootaama e malal,refti O maaki:( mbele ana anndi hakke jiyaaɓe e Alla,siɓe gollii ɗuum O waasaɓe leptude?) Sahiih Bukhaari (6840).

Islaam defanii aade hakke diine makko goongo e ɓesngu makko e jawdi makko e nguru makko. Ɓe maaki kadi: Pellet Alla harmanii e mon ƴiiƴameeje mon e jawɗeele mon e guri mon hono hurum ñɗalawma mon o e lewru mon ndu e nder leydi mon ndi. Sahiih Bukhaari 6501. Nulaaɗo yo jam e kisal won e mum ɓannganii e aadi mawɗo e hajju baynagol mbo ko ɓuri teemedere ujunere Sahaabi tawano,O fillii oo maana O teentani mbo nder ñalawma layya (NAHRI)e hajju baynagol.

Islaam fawii aade denndaangal ko o suɓii e golle e pirlitale mum, Alla daali: Kala neɗɗo Min ñiiɓnani mbo talkuru makko e daande makko, Min njaltinana ndu wonande mbo ñande darngo o tawa hondu wertaa, o wi'ee janngan hoore ma deftere ma,wonki ma yonii ma hannde kaasboowo. (Al Israa 13.) Kala golle foti ko mojje maa ko bonɗe Alla waɗat ɗe takkiiɗe e golluɗo ɗe o, ɗe yawtataa mbo faade e tanaa makko, aade haasbirtaake golle goɗɗo goo, Alla daali: Eehey maa aade pellet ko a tampoowo faade e Jooma kala tampugol, ma a hawru e makko. (Al Insiqaaq 6.) (O daali:) Kala golluɗo ko moƴƴi, ko fii hoore-makko; kala kadi bonnuɗo, yantay e makko. Joomi maa siforaani won de, tooñoowo jeyaaɓe ɓen. (Fussilat 46.)

Islaam na roonda neɗɗo ndaartiregol kala golle lorooje mbo maa lorooje woɓɓe,Alla daali: Kala paggatiiɗo bakkaat o faggatii mbo ko e dow hoore makko, Alla woniina te seeraani wonde ganndo ñeenyuɗo. Annasisaa (111.) (Alla daali:) Ko ɗuum wadi Min parli e Banii Israa*iil tigi tigi oon barɗo fittaandu ko aldah e fittaando maa o waɗi bonannde e leydi he,o wa*i ko e barɗo yimɓe ɓee fof, kala guurnuɗo ndu o wa*i kono guurnuɗo yimɓe ɓee fof. (Al Maa*ida 32) (Ɓe maaki kadi:) Fittaandu waretaake e tooñannge si wonah wonah wona e ɓiy Aaadama gadana o jogoo defaare e ƴiiƴam mum he,sabu ko kamko adii diidde laawol warngo ngo Sahiih Muslim (5150.)

Islaam na fotndi debba e gorka to bannge golle e defaade ko o golli ko e njoɓdi e baraaje.

Islaam na fotndi debba e gorka to bannge golle e defaade ko o golli ko e njoɓdi e baraaje, Alla Toowɗo on daali: Kala golluɗo e golle moƴƴe foti ko gorko wolla debbo hombo gonɗi ni, ko ɓeen de naatata Aljanna be tooñetaake fotde gufel tamaro. Annisaa (124.) (Alla daali:) kala golluɗo e moƴƴi foti ko gorko wollo debbo te hombo gumi, ma Min nguurnu mo nguurndam beldam Min yoɓaɓe njobdi maɓɓe ɓurndi moƴƴude koɓe golluno. (Annahli 97.) (Alla daali:) Kala baɗɗo bonannde yoɓetaake si wonah yeru hende,kala golluɗo ko moƴƴi foti ko o gorko wollo ko debbo,ɓeen ngoni naatooɓe Aljanna ɓe ngarsiqe heen ko aldah e limgol. (Gaafir 40.) Alla daali: Pellet juulɓe worɓe e juulɓe rewɓe e goonɗiɓe worɓe e goondinɓe rewɓe e yankaniiɓe worɓe e yankaniiɓe rewɓe e gumɓe worbe e gumɓe rewɓe e muñɓe worɓe e muñɓe rewɓe e hulɓe Alla worɓe e hulɓe Alla rewɓe e sakkortooɓe worɓe e sakkortooɓe rewɓe e hoorooɓe worɓe e hoorooɓe rewɓe e reenooɓe farjiiji maɓɓe worɓe reenooɓe farjiiji mabbe rewɓe e innooɓe Alla ko heewi tawa ko worɓe e innooɓe Alla ko heewi rawɓe Alla heblaniiɓe yaafaawuya e njoɓdi mawndi . (Al Ahjaab 35.)

Islaam teddinii debba mbo jaggri debba ko funeere gorko, mbo waɗɗini gorko nafqude tawi hombo hattani, ko kanko kadi nafqata ɓiyum debba e yumma makko, ɓiɗɗo gorko nafqata yumma makko si o hellifaama o hattani, jom galle kadi fawaa nafqude jom suudu mum.

Islaam nanngiri rewɓe ko funeebeɓe worɓe. Ɓe maaki kadi: Pellet rewɓe ko funeeɓe worɓe». Ko Tirmidhi fillii mo 133.

Ina jeyaa ko islaam teddini ko debba, fawde nafaqe yumma e dow ɓiɗɗo makko gorko si tawii hombo hattani. Ɓe maaki kadi: Junngo tottoowo toowngo ko yummo tottata refti baaba refti bandiraawo debba refti musiddoma gorko refti ɓurɓe ɓadaade ɓurɓe ɓadaade. Ko Imaam Ahmad fillii mbo. Maa laaɓtin de daraja jipaaɓe ar e sakkitoore Alla e taƴre (29)

Ina jeyaa ko hollata islaam na teddini debba, kombo waɗɗi ko nafaqe debba e dow jom galle makko tawii hombo hattani, Alla daali: Yo nafqu jom yaajeende ko o yaajnana ko, oon mbo yaajnanaako noon, yo o nafqu e ko Alla hokki mbo ko, Alla fawatah fittaandu kondu hattantah, ma Alla wad newuya caggal satteende. (Attalaaq 7.) Gorko go'oto naamninooma Nulaaɗo yo jam e kisal won e dow makko: Hol ko woni haqqe debba e dow gorka? O wi'i: yo o ñammin mbo si o weelaama, o holtina mbo si o holii, woto o fiy ye'esa makko woto o kaanin mbo. Ko Imaam Ahmad fillii mbo. Nulaaɗo mo jam e kisal woni e mum maaki hombo hollita yogo e hakkeeji rewɓe e dow jom galleeji mum en. Na woodani suddiiɓe ɓe e dow jom galleeji mum en nafaqe maɓɓe e koltu mum en no moƴƴirta nih. Sahiih Muslim. Ɓe maaki kadi: Yoni aade bakkaat nde yeebatoo mbo o foti wuurnude. Ko Imaam Ahmad fillii mbo. Khataabii wii: Konngol makko (mbo o wuurnata) faanda heen kombo nguuro mum fawii, maana mum: O wii cakkorɗo o: woto sakkor ko ɓurtaani nguura galle ma ngam yiilaade baraaaje, si wonah noon ɗum wontat bakkat, si a yeebiimo yimɓe galle ma.

Ina jeyaa ko Islaam teddiniri ko debbo, ko fawde nguure ɓiɗɗo debbo e dow baaba makko Alla daali: Jipnaaɓe na muynina ɓiɓɓe mum en kitaale ɗiɗi timmuɗe, wonan de faalaaɗo timminde muynam, na fawii e dow jibinanaaɗo o arsuka mum en e koltu mum en na moƴƴiri nih. Al Baqara (233.) Alla hollitii wonde na fawii e dow baaba jibinanaaɗo suko, ñamminde e holtinde mbo e mbaadi laɓaandi, Alla daali: (Sikoɓe muyninanii mon totteeɓe njoƴɓdi mum en.) (Attalaaq 6.) Alla fawi njoɓdi muynam cuklel e dow baaba sabu tinndinde won de nafake suko ko e dow baaba fawii,foti ko suko debbo maa ko gorko, Hadiis aroowo o na tinndina fawaade nafaqe cuddiiɗo e sukaaɓe mum e dow baaba. Ummaade e Aaysa yo weluya Alla won e mum:Hindi wii Nulaaɗo mo jam e kisal ngoni e mum: Abu Sufyaan ko gorko ɗawoowo tigi,miɗa hatajini nde ƴettatmi huunde e jawdi mum hee,O Maaki: ƴettu ko yon maa aan e sukaaɓe maa tawa ko mbaadi moƴƴiri. Ko Bukhaari fillii mbo. Nulaaɗo tedduɗo o hollii ɓural nafqude sukaaɓe e banndiraaɓe rewɓe, Nulaaɗo Alla yo o his wii: Oon guurnuɗo jiwɓe ɗiɗo maa tato wolla banndiraaɓe mum en ɗiɗo, wolla tato,haa ɓe maayi wolla o maayi o acci ɓe,mami wondu e makko hono ɗii ɗiɗi:O joopi honndu makko jooprdu e hakkundeeru ndu. Assilsilatu Assahiiha 296.

Maayde wonaa kuuɓal duumingal, maayde ko eggude galle golle faade e galle njoɓdi, maayde na heɓa ɓanndu e fittandu, maayde fitaandu woni seerde ki e ɓanndu, refti ki ruttoo e hendu caggal ummital, fittaandu ruttataaka e ɓanndu woɗndu ki tummbittaake kadi e ɓanndu woɗndu.

Maayde wonah gasgol duumingol, Alla daali: Maaku na maayna on Malikul mawti oon keednaaɗo e mon refti koto Joomi mon nduttete ɗon. (Assajadah 11.) Maayde heɓata ko ɓanndu e fittaandu, maayde fittaandu woni seerde ndu e ɓanndu he, refti ndu ruttoo e hendu caggal ummita ñande darngo, Alla daali: Alla Hombo wara pittaali saanga maayde majji yonti, ɗi maayaani e ɗoyɗi majji, O nannga ñaawanaa ndu maayde ndu O accita wonndu ndu haa e happu dottaaɗo, ina e ɗuum kaawisaaji wonande miijatooɓe. (Ajjumuri.42) Ɓe maaki kadi: Pellet si wonki tamaama ndaarɗe ndewa heen. Ko Muslim fillii mbo (920.) Caggal maayde aade egga galle golle faade e galle njobdi, Alla daali: Ko e makko woni ruttorde mon onon fof, fodoore Alla ko goongo, pellet Hombo fuɗɗo tagoore refti O ruttande haa O yoba ɓeen goonɗinɓe refti ɓe golli golle moƴƴe e , ɓeen heeferɓe woodaniiɓe njaram ngulɗam e lepte cattuɗe sabu koɓe yeddunoo ko. (Yuunis 4.)

fittaandu eggatah caggal maayde faade e ɓanndu goo,ki tummbittaake, nodditaade tummbiteede wonkiiji hakkille tinndinaani ɗum,te ko so*etee kadi tinndinaani ɗum,hay daliil gooto eggaaɗo ummaade e Annabaabe yo jam won e mum en seedaaki nde fiɓnde.

Islaam noddata ko e gumre tawa mbo fawii ko e tuugle gumre mawɗe ɗe,ko ɗeen ngoni:goonɗinde Alla e Malaykaaji Makko e defte Alliyankooje ɗee,hono Tawreet,Injiil e Jabuur ko adi nde ɗe mbaylatee nde,e AlQuraana e goonɗinde denndaangal Annabaaɓe e Nulaaɓe e gooŋɗin'de ñalngu cakkatiingu,heɗen anndi si nguurndam aduna wonna cakkatiiɗam maa nguurndam e goodal ngonatno fijirde ɓanngunde,ko noon kadi no waɗɗii jaɓde hoddira e ñaawoore.

islaam na nodda fa'ade e gooŋɗin'de asleeji gumre njani ɗin, denndaangal Annabaaɓe Nulaaɓe yo kisal won e mum en noddii faade e ɗiin,ɗiin ngoni:

Gadanel: gooŋɗin'de ko Alla woni Joomiraawo takɗo arsiqinoowo jiiloowo nde winndere, ko kamko tan haandi e reweede, rewde mbo wonah Kamko ko meere, haanaani reweede si wonah Alla, dewal sellatah si wonah sabu Makko. Dallillaaji hollirde o fiyaaku yawtii tonngoode 8.

Alla jantiima ɗii asliiji njani e ndeer aayeeje keewɗe ceertuɗe nder Alquraana tedduɗo o, Alla daali: Nulaaɗo goonɗinii ko tellinaa ko e mum ummaade Joom makko, fof en ngoonɗinii Alla e malaykaaji Mum e defte mum e Nulaaɓe Mum, Min ceerndatah hay gooto e Nulaaɓe Mum, ɓe wii min nanii min ɗoftiima hafran amen, Joomi amen ko e Maa woni weernde. Albaqara( 285.) Alla daali: ɗiggere firtaani nde kuccitinton jeece mon faade funnaange e hirnaange kono ɗiggere woni goonɗinde Alla e ñalawma cakkatiiɗo e malaykaaji e deftere e annabaaɓe o tottiri jawdi won dude ko o yiɗindi ko ɓadiiɓe e alyatimeeɓe e miskineeɓe e ɗatniiɓe e naamnatooɓe e jiyaaɓe e darnooɓe juulde e tottiroowo askal e huuɓnooɓe aadi mum en siɓe tottorii aadi e muñooɓe saanga satteende e lorooji e saanga ɓittere ko ɓeen ngoni hulɓe ɓen. Al Baqara (177) Alla noddi fa'ade e gooŋɗin'de ɗii asliiji O holliti wonde kala jedduɗo ɗii o majjii majjere woɗɗunde Alla daali: Ono gooŋɗinɓe ngoonɗinee Alla e Nulaaɓe makko e deftere nde O tellini e Nulaaɗo Makko e deftere telliinde ko adii, kala jedduɗo Alla e malaykaaji Mum e defte Mum e Nulaaɓe mum eñalawma cakkitiiɗo o majjii majjer woɗɗunde. (Anniss 136.) Arii e ndeer Hadiis ummaade e Umar Ibnul khattaab yo weluyo Alla won e makko, Nulaaɗo maaki: Ñalnde goo meɗen jooɗinoo ka Nulaaɗo Alla jam kise yo won e mum, tan ƴellitii e dow amen gorko jom comci,daneeji tal e sukundu ɓaleeru kurum,batte ɗatngal yi’otaako e makko,hay gooto e amen kadi anndaa mo.O jooɗii takko Annabiijo on (yo o his),o jicci koppi makko ɗin faade e koppi maɓɓe ɗin,o fawi newe makko ɗen e hoore buse makko ɗen.O wi’i:Ko an yo Muhammadu,humpitam ko woni lislaamu. Nulaaɗo Alla on mo jam e kisyee woni e mun on maaki:L’islaamu,ko nde seedoto-ɗaa reweteeɗo tanaa Allaahu alaa,e wonnde ko e Makko Muhammadu nuli mo,ñiiɓinaa julde,tottaa askal,hooraa lewru koorko, hajjoyaa to suudu hormanteeru si a haɗtanii e ɗum laawol.O wi’i:A goongii[‘Omar,fillotooɗo on hadiise on wi’i:]Men haawaa e oo,himo lamndoo Nulaaɗo on o goongina ɓe.[O lamnditii] o wi’i:Humpitam ko woni liimaanu(gomɗinal).Ɓe maaki:“Ko nde gomɗintaa Alla,e Malaa’ika en Makko,e Defte Makko ɗen,e Nulaaɓe Makko ɓen, e Ñalaande Sakkitiinde nden,gomɗinaa kadi koddoruyee:ko moƴƴi e mun e ko boni e mun".O wi’i:A goongii.[O lamnditii]o wi’i:Humpitam ko woni lihsaanu (moƴƴingol). Ɓe maaki:"Ko nde rewirtaa Allaha wana si tawii haɗa ya Mo.Si tawii non a yiani Mo,anndu kan himo yia maa".[O lamnditii] o wi’i:Humpitam hode woni darnga.Ɓe maaki:"Lamndaaɗo on fii maggal wonaali ɓurɗo anndude lamndiiɗo on".[O lamnditii]o wi’i: Humpitam fii maande maggal.Ɓe maaki:"Ko nde korɗo jibinta jeyɗo mo,e nde yi’ataa holunooɓe [paɗe],holi [comci],aynaynooɓe dammuwaji hobe ɓurndira e toowugol mahdiiji".Refti o yehi.Mi ñiiɓi ko ɓooyi,hooti Nulaaɗo on maaki:"Ko an yo ‘Omar,hiɗa anndi ko hommbo woni oo lamndiiɗo?" Mi jaabii:ko Alla e Nulaaɗo Makko on ɓuri anndude.Ɓe maaki:"Oo ko Jibiriilu,o arii on himo anndina on diina mon". Sahiih Muslim 8. E o hadiis Jibriil arii e Nulaaɗo Muhamadu yo o his, o naamnii Mbo martabaaji diine ɗiin ngoni: Islaam, Iimaan e Ihsaan Nulaaɗo jaabii mbo, refti Nulaaɗo habri sahabaaɓe makko wonde ko o woni Jibriil o arii ngam anndinde mon diine mon, ko ɗum wini Islaam kammbo woni nelal Alliyankeewal ngal Jibriil eggi o yottini ngal Nulaaɗo Muhamadu yo o his, wondiiɓe makko ɓe ndeeni mbo ɓe njottani mbo yimɓe ɓen caggal makko.

2: Goonɗinde malaykaaji ɓeen koɓe winndere wirniinde Alla tagiɓe O waɗiɓe e mbaadi toɗɗaandi, O fawiɓe golle njane, na jeyaa e majje yottinde nule Alliyankooje wonande Nulaaɓe e Annabaaɓe yo kisal won e mumen, ko Jiriil ɓuri teddude e Malaykaaji he, na tinndina tellingol Jibriil wahyu e dow Nulaaɓe he konngol Alla: Hombo jippinira malaykaaji e Ruuhu e dow mbo O welaa e jiyaaɓe makko,njeertinee won' de pellet alah deweteeɗo si wonah Miin ndeentee Kam. (Annahli 2.) Alla daali: Kannde pellet jippinaande ummorde to Jom binnde (192.) Jippininde ko Ruuhu koolaaɗo On (193.) E ɓernde ma ngam ngonaa e jeertinooɓe. (194.) E ɗemngal arabiyankeewal laaɓngal.(195.) Honde woni e defte adiiɓe ɓe. (196.) Assu*araa (192-196.)

3: Goonɗinde defte Alliyankooje hono Tawreeta e Injiil e Jabuur-ko adii ndeɗe mbaylete- e Quraana Alla daali: Eehey mon goonɗinɓe ngoonɗinee Alla e Nulaaɓe Makko e deftere nde O tellini e Nulaaɗo Makko e deftere telliinde ko adii, kala jedduɗo Alla e malaykaaji Mum e defte Mum e Nulaaɗo Mum e ñalawma cakkitiiɗo o majjii majjer woɗɗunde. Anniss( 136.) Alla daali: O telliniri deftere nde e maa goongo honde goonɗini ko woni ko yeesa mayre O tellilini Tawreeta e Injiil (3). Ko adii konde peewal wonan'de aade en O tellini Furqaan, ɓeen yedduɓe kaawisaaji Alla ɗe woodaniiɓe lepte cattuɗe Alla ko pooluɗo jom joɓtagol. (Aali Imraana 3-4.) Alla daali: Nulaaɗo goonɗanii ko jippinaa ko e Makko ummade e Joom Makko, e goonɗinɓe ɓe fof ɓe goonɗanii Alla e malaykaaji Makko e defte makko e Nulaaɓe makko, min ceerndatah hay gooto e Nulaaɓe makko, ɓe wii min nanii min ɗoftiima hafran amen Joomi amen ko Mah woni ruttorde. Albaqara( 285.) Alla daali: Maaku: "Men gomɗinii Alla e ko jippinaa dow amen e ko jippinaa dow Ibrahiima e Isma'iila e Ishaaqa e Yaaquuba e Taaniraaɓe ɓen e ko Muusaa e Iisaa okkaa e Annabaaɓe ɓen immorde ka Joomi maɓɓe. Men serndataa hakkunde gooto e maɓɓe, Menen wonannde Mo ko men jebbiliiɓe". (Aali Imraan 84)

4: Goonɗinde denndaangal Annabaaɓe e Nulaaɓe yo kisal won e mum en, na waɗɗii goonɗinde denndaangal Annabaaɓe e fiɓde wonde kamɓe fof koɓe Nulaaɓe ummaade to Alla hoɓe njottina yimɓe mum en nule e diine e sariya Alla, Alla daali: Mbiyee min goonɗinii Alla e ko tellinaa e amen e ko tellinaa e Ibraahiima e Ismaa'iil e Ishaaqa e yaaquuba e Asbaaɗi e ko Muusa tottaa ko e Iisa e ko Annabaaɓe tottaa ko ummorde ka Joomi mum en, min ceerndatah hakkunde gooto e mum en, emin njebbilinii Mbo. (Al Baqara 136.) Alla daali: Nulaaɗo gooŋɗinii ko tellinaa ko e mum ummaade Joom makko,fof en ngoonɗinii Alla e malaykaaji Mum e defte mum e Nulaaɓe Mum, Min ceerndatah hay gooto e Nulaaɓe Mum, ɓe wii min nanii min ɗoftiima hafran amen, Joomi amen ko e Maa woni weernde. (Albaqara 285.) Alla daali: Wii min goonɗinii Alla e ko tellinaa e amen e ko tellinaa e Ibraahiima e Ismaa*iil e Ishaaqa e yaaquuba e Asbaaɗi e ko Muusa tottaa ko e Iisa e ko Annabaaɓe tottaa ko ummorde ka Joom mum en, min ceerndatah hakkunde gooto e mum en, emin njebbilinii Mbo. Aali Imraan 84

Nde o goonɗinta timmoode mum en Muhamed yo o his, ko kanko woni timminɗo Annabaaɓe e Nulaaɓe yo jam won e mum en, Alla daali: Tuma nde Alla ƴettunoo ahdi e Annabaaɓe ɓen : "Si Mi Addanii on Deftere e fahmu, refti Nulaaɗo ari e mo'on goonginɗo kon ko jogiɗon, ma on gomɗin mo wallitoɗon mo". O Daali: "E on qirritike ɗum, on ƴettii e hoore mun ahadi?". Ɓe wi'i: "Men qirritike". O Daali: "Seeditee, Miɗo wondi e mo'on ka seeditiiɓe". (Aali Imraan 81)

Islaam na waɗɗina goonɗinde denndaangal Annabaaɓe e Nulaaeɓe, na waɗɗina kadi goonɗinde timmoode mum en Muhamed yo o his, Alla daali: Maaku onon jom en defte on ngonaani e hay hu'unde haa ndarnon Tawreeta e Injiil e ko tellinaa ko fa'ade e mon ummaade e Joomi mon. (Al Maa*ida 68.) Alla daali: Maaku:"Ko onon yo yimɓe Defte,ngaree e konngol fotayngol hakkunde amen e mo'on:wonnde en rewataa si wanaa Alla,en mbaddataa Mo e huunde,wata yoga e me'en jogitor yogo joomiraaɓe ko woori Alla".Si ɓe huccitii,wi'ee:"ceeditee wonnde menen ko men jebbiliiɓe". (Aali Imraan 64).

Kala jedduɗo Annabi go'oto o yeddiiɓe kamɓe fof e Nulaaɓe fof yo jam won e mum en, ko ɗum saabii O daali hombo hafra gaa e Nuuh yo o his : Yimɓe Nuuh njeddii Nulaaɓe. (Assu*araa 105.) Na anndaa won' de hay Nulaaɗo go'oto adaaki Nuuhu, kono nde yimɓe Makko njeddi mbo, ngol jeddugol woni jeddugol denndaangal Annabaaɓe e Nulaaɓe, sabu noddaandu mum en ko wooturu faandaare mum en ko wo'otere.

5:Gooŋɗin'de ñande darngo, ndeen woni sakkatiinde e nguurndam aduna, Alla yamira Asraafiil o wutta wuttaango faɗɗoowo, kala mbo Alla haaji maaya, Alla daali: Wuttee ka Allaandu, kala ko woni ka kammuuli e ka leydi kon faɗɗee, si wanaa ɓen ɓe Allah muuyani [daɗugol]. Refti wuttee e mayru ɗiɗaɓol, tawa ko ɓe dariiɓe na habbitii. Ajjumur 68.) Si halkiima kala ko wonno e kammuuji e leydi, si wona ko Alla haaji, Alla tagga kammuuji e leydi, hono no O daaliri : ñande min cowi kammu o hono no defte sowrate, min nduttat tagu ngu hono no min puɗɗirinoo ngu nih,ko fodoore e dow amen pellet ko min waɗooɓe. (Al Anbiyaa 104.) Alla daali: ɓe mawnaniraani Alla no O foti mawnanireede nih, te leydi ndii fof ko e tamannde Makko ñande darnga, kammuuji ɗii na cowaa e ñaama makko, senaade woodanii mbo, O toowii koɓe ndenndinta mbo ko. (Ajjumiri 67.) Ɓe maaki kadi: Alla sowa kammuuji ɗi ñande darnga refti O nanngira ɗi ñaamo Makko O daala:Ko miin woni laamɗo hoɗo sanndalinnooɓe? hoɗo mawnikinoo- ɓe,refti O sowira lesɗeele ɗe nana Makko refti O daala:ko Miin wini laamɗo hoɗo sanndalinnooɓe?Hoɗo mawnikinooɓe? Ko Muslim fillii mo.

Refti alla yamira malayka yo o wuttu heen wuttaango wonngo, e ɗoon ɓe ummoo hoɓe ndaarandira, Alla daali: Refti wuuttee nder hendu wuttaandu woɗndu ɓe ummo kisan hoɓe ndaara. (Ajjumur 68.) Si Alla umminii tagu ngu O renndinaɓe ngam hisaab, Alla daali: ñande leydi ndi fetti gaa mum en hoɓe njaawnoo, ɗum ko denndingol newingol e Amen. Qaaf 44.) Alla daali: ñalgu mbo ɓe njaltata hay huunde e maɓɓe wirnataaka Alla, hombo laamu woodani hannde ? Ko Alla bajjo pooloowo O ngu woodani. (Gaafir 16.) E nguu ñalngu Alla haasbo aade en,O yoftanoo kala tooñaaɗo ummaade e tooñɗo,mo kala yoɓe fotde golle makko,Alla daali: Hannde kala fittaandu yoɓete kondu faggatinoo, tooñannge alah hannde, Alla na yaawi haasboore. (Gaafir.17) Alla daali: Pellet Alla tooñatah fotde gabbel jarra, si wonii ko moƴƴere O sowande O totta ummaade e Makko njeenaari mawndi. Annisa 40. Alla daali: kala golludo fotde gabbel jarra e moƴƴere o yi*a nde. Kala golluɗo fotde gabbel jarra e bonannde ma yii ɗum.8. Ajjaljala 7-8. Alla daali: Min lelna peesirgal wonan'de ñalngu darnga, fittaandu tooñetaake hay ndiga, hay si wonii fotde gabbel kardal ma min ngaddu ngel Min njonii hasbooɓe. (Al Anbiya. 47.)

Caggal ummital e hasbeede njoɓdi ara kala golluɗo ko moƴƴi o heɓa neema duumiiɗo mbo iwatah, kala golluɗo ko boni o heɓa lepte, Alla daali: Laamu woodanii Alla hannde Hombo ñaawa hakkunde mum en, ɓeen goonɗiɓe ko moƴƴi hoɓe e nder aljanna neema 56. Yedduɓe ɓe noon ɓe njeddi kaawnii am Amen ɗeen woodaniiɓe lepte koynooje 57.) (Al Hajju 56-57./ Heɗen nganndi si nguurndam aduna wonno haaɗtirde,ma nguurndam e goodal wonatna fijirdee ɓolde, Alla daali: Mbele on cikku ko fijirde waɗi takmi mon, mbela pellet on nduttataako e Amen. (Al Muuminuun 155.)

6: Goonɗinde ñaawoore e hoddira, ɗuum woni na waɗɗii goonɗinde wonde Alla anndii ko wonnoo e ko wonata e nde winndere, Alla winndii ɗum fof ko adii de kammuuji e leydi tagate, Alla daali: Homba jogii coktirɗe mbirniindi hay gooto anndaaɗe si wonah Kanmko, Hombo anndi ko woni e jeeri e maaya, kaakalol yanatah si wonah tawa Hombo anndi ngol, wonah gabbel e niɓe leydi wonah ko hecciɗi wonah ko yoori si wonah tawa na winnda e deftere ɓanngunde. (Al An Aam 59.) Alla na fiiltii kala huunde e ganndal Makko, Alla daali: Alla woni Oon takɗo kammuuji jeeɗiɗi e leydi yeru majji Hombo tellina yamiroore hakkunde majji, haa nganndon won de Alla ko kattanɗo kala huunde, te pellet Alla ko piiltiiɗo kala hu'unde e ganndal Makko. (Attalaaq 12.) Alah ko yanta e nde winnndere si wonah taw Alla na muuyi ɗum O haaja, O tagi ɗum O newni sababuuji mum, Alla daali: Mbo laamu kammuuji e leydi woodani, O jogitaaki ɓiɗɗo, O alah denndadiijo e laamu mum he, O tagi kala hu'unde O hoddarinde koddirgol. Al furqaan2.) Na woodani mbo e ɗuum ñeenyal jottingal, ngal yimɓe mbaawah fiiltaade, Alla daali: (ñeeñal jottingal jeertinooɓe nafaani.) (Al Qamar 5.) Alla daali: Ko kamko fuɗɗi takde ngoore nde refti O ruttande hina newii e makko, na woodani Mbo yeru ɓurngu toowde nder kammuuji e leydi, ko Kamko woni poolɗo mbo fooletaake ñeeñuɗo. (Arruum 27.) Alla sifarii Hoore makko nyeenyal, O inniri Hoore Makko ñeenyɗuɗo, Alla daali: Alla seediima wonde pellet dewetteɗo e goonga alah si wonah kamko, e malaykaaji e jom en ganndal, Hombo darii e nuunɗal, deweteeɗo alah si wonah kamko, kamko woni poolɗo mbo fooletaake ñeeñɗuɗo. (Aali Imraan 18.) Alla daali hombo habra gaa e Iisa yo o his, won'de ko kaaldoowo e Alla ñande darnga, O daali: Si A leptii ɓe, pellet, kamɓe ko ɓe jeyaaɓe Maaɗa. Si A haforanii ɓe, pellet, ko An woni Fooluɗo, Ñeeñuɗo. (Al Maa*ida 118.) Alla daalani Muusa mbo kisal woni tumo nde O noddi mbo e bannge Tuur: Aan Muusa ko Miin de pellet woni Alla pooluɗo ñeeñuɗo. (Annamli 9.)

O sifari iAL quraana tedduɗo ñeeñal, Alla daali: Alif laam Raa, deftere nde aayeeje mayre ñɗeeñina ummorde e ñeeñuɗo kumpatiiɗo. (Huud 1.) Alla daali: ɗuum na jeyaa ko Joom ma wahyii e ñeeñal, woto waɗdu Alla e deweteeɗo goɗɗo mbernoyeɗa e jahannama ñiñaaɗo goɗɗinaaɗo yurmeende Alla. (Al Israa 39.)

Annabaaɓe ko reenaaɓe koɓe njottinanta ko Alla , koɓe reenaaɓe e kala ko yaadaani e hakkille maa ko jikku kisɗo salato, ka Annabaaɓe fawaa yottin de jamirooje Alla faade e jiyaaɓe Makko, Annabaaɓe ngalah ko Alla heerori ko e jeyde e reweede, alah kamɓe koɓe ɓannduyankooɓe, hono denndaangal aade en, Alla na wahyoo e maɓɓe nule Makko ɗe.

Annabaaɓe koɓe reenaaɓe koɓe njottinanta ko Alla, sabu Alla suɓoto e ɓurɓe e tagoore Mum he ɓe njottinana Mbo nule Makko ɗe, Alla daali: Alla na suɓoo ummaade e malaykaaji nulaaɓe e yimɓe hee kadi homb suɓo e maɗɓe nulaaɓe, pellet Alla ko nanoowo ko ji*oowo. Al Hajji 75. Alla daali: Pellet, Alla Suɓike Aadama e Nuuhu e yimɓe Ibraahiima ɓen e yimɓe Imraana ɓen e hoore tagoore nden: Aali Imraan 33. Alla daali: . O Daali : "Ko an yo Muusaa, Min Mi suɓorii ma e yimɓe ɓen Nule Am ɗen e konngol am ngol. Jogito ko Mi jonnu maa kon jeyeɗaa e yettooɓe ɓen". Al Aaraaf 144. Nulaɓe ɓe jam e kisal ngoni e mum en hoɓe nganndi ko tellinaa ko e dow mum en ko wahyu Alliyanke, hoɓe ceedo malaykaaji na tellina wahyu, Alla toowɗo O daali: Gannda mbirniindi hay gooto O ƴellittah e mbirniindi Makko hee. 26. Tawi wonah Mbo welaa e Nulaaɗa, oon de Hombo nulda yeeso makko e caggal makko maleykaaji reenoobe. 27. Haa o annda wonde ɓe njottanii nule Joom maɓɓe ɗe tigi O fiiltii ko woni koo e mum en O tonngi limoore kala huunde. 28. Al Jinni : 26- 28. Alla yamiriɓe yottinde nulal Makko ngal O daali: Ee hey maa Nulaaɗo yottin ko tellinaa ko e Maa ummaade e Joom Maa, si A waɗaani A yottinaani nul Makko ngal, Alla na reen Maa e yimɓe he, Alla dee feewnatah tooñooɓe ɓen. Al Maaùida 67. Alla daali: Nulaaɓe weltinooɓe e jertinooɓe fii wata hujja wonan yimɓe ɓen e hoore Alla ɓaawo Nulaaɓe ɓen. Alla Laatike Fooluɗo, Ñeeñuɗo. Annisaa 165.

Nulaaɓe yo kisal won e Mum en hoɓe kuli Alla kulol cattungol, ɓe kuli Mbo ɓe ɓeydatah e nulal Makko hee, ɓe ustatah heen hay huunde, Alla daali: Siko o fekandinoomo e Am yogo e konnguɗi 44. Ma Min nanngir mo naama 45. Refti Min taƴa e makko ɓoggi ɓernde makko 46. Alah e mon palantooɗo mbo 47. Al Haaqa 44-47. Ibn Al kasiir (yo Alla hinno mo) wi’i: Alla toowɗo O daali: (si o fekindiima e Amen yogo e konnguɗi) Si Muhamadu yo O his fekandiima e Amen O ɓeydi maa o usti heen huunde O askini ɗum e Amen, Ma Min cafrir ɗum lepte, ko ɗum waɗi O daali: ( ma min nanngir mbo ñaama) wi*aama: ma min leptir mbo ñaama, sabu ko kanngo ɓuri sattude jawlannde, wi*aama kadi : Ma Min nanngu e ñaama makko wolla woondoore makko. O daali: Esiftor tumo nde Alla daali Aan Iisa ɓiy Maryama,ko Aan maakani yimɓe ɓe njaggiree kam Miin e Neene am reweteeɓe ko wonah Alla,O maaki senaade woodanii Ma,haanaani mi nde kaalat Mi ko wonah goonga,somi haalii ɗuum pellet haɗa anndi ɗum,Ana anndi ko woni e fittaandu am Mi anndah ko woni e fittaandu Maa,pellet ko Aan woni Ganndo mbirniindi,Mi wi*aaniɓe si wonah ko njimirɗon Mi ko,ndewee Alla Joomam e Joomi mon,Mi laatina seede e dow mum en nde ngon Mi nde e mum en,nde kuuɓnuɗaa Mi nde ngon-ɗaa Koroowo e dow maɓɓe,Aan ko a ceediiɗo e dow kala huunde. Al Maa*ida 116-117.

Ina jeyaa e ɓure Alla e dow Annabaaɓe e Nulaaɓe Mum yoɓe kis, Alla tabatiniiɓe saanga ndeɓe njottinatnoo nule Makko ɗee, Alla daali: O wii pellet mino seedna Alla ceedee komi kisɗo e ko cirkaton ko(54) e tanah Makko on sabbetaake(55) Tigi tigi Mi wakkaliima e Alla Joomam e Joom mon alah daabaayel goodangel si wonah hombo nanngi e tiintiinol maggel,pellet Joom am ina e laawol poocingol. Huud (54- 56) Alla daali : Siɓe ɗesiina fitnindema gaa e ko Min mbahyii ko faade e Ma ngam pekindaɗa e dow Amen huunde goo ndeen de maɓe njaggir Ma sehil.(73) So Min tabintinaano Ma A ɗesatno wuuraade e maɓɓe setta (74). Sinnda noon Min meɗnayno Ma sowre nguurndam e sowre maayde refti A heɓatah e Amen balloowo (75.) Al Israa (73-75) Aayeeje ɗee e ado majje ko seede e daliil wonde AlQuraana koka tellinaa ummorde ka Alla Jom binnde,si nde ummina ka Muhammadu yo o his,nde soomatah yeru ko haala huccinaaka e makko.

Alla jom senaare na reena Nulaaɓe makko e yimɓe, Alla daali: Ee hey maa Nulaaɗo yottin ko tellinaa ko e Maa ummaade Joom Maa, si A waɗaani A yottinaani nul Makko ngal, Alla na reen Maa e yimɓe he, Alla dee feewnatah heeferooɓe ɓen. Al Maa*ida 67. Alla daali: Taranoɓe kabaaru Nuuhu nde O maakannoo yimɓe makko,ee hey mon yimɓe am si wonii mawnii e mon ñiiɓgol am e siftinirgol am aayeeje Alla ɗee,Mi wakkaliima e Alla,ndenndinee fiyakuuji mon e renndadiiɓe mon,refti fiyakuuji mon ɗin mbaasa won dow mon ko na wirne refti kuccane kam wote cabbere e kam. Yuunis 71. Alla daali hombo habra konngol Muusa mo kisal woni e dow makko: Ɓe mbii pellet minen emin kuli nde o fantinta jaggitgol e dow amen wolla o bewa, O daali taa kulee pellet Mina wondi e mon Mina nana Mi yi*a. Taaha (45-46.) Alla holli won de hombo reena Nulaaɓe Makko ummmaade añɓe mum en,ɓe yottintaaɓe bonannde,Alla holli kadi Hombo reena wahyu Makko on,mbo ustetaake mbo ɓeydetaake O daali: Ko Minen tellini ALquraana ko Minen reenata mbo. Al Hijri 9.

Annabaaɓe yo kisal won e Mum en ko renaaɓe e kala ko yaadaani e hakkille wolla jikku, Alla daali hombo laɓɓina Muamadu: Aan haɗa woni e dow jukku tedduɗo. Al Qalam (4). O daali e Makko kadi: Gondiijo mon wonah haangaaka . Attakwiir (22) . Sabu ɓaɗe ndaroo e nelal ngal e mbaadi ɓurndi labeede,Annabaaɓe yo kisal won e mum en na pawaa yottinde jamirooje Alla ngam jeyaaɓe Makko,ɓe ngalah noon ko Joomi men heerori to bannge Aliyankaagal ma e bannge wonde deweteeɗo,kamɓe koɓe aade en hono no aadee en fof,wahyu na telloo e mum en, ngam nule Alla, Alla daali: Nulaaɗo maɓɓe ɓen wiiɓe Min ngonah si wonah ɓannduyankooɓe kono Alla na yeɗa mbo O welaa e Jiyaaɓe Makko,woodanaana Min nde Min addanta on hujja si wonah e sakkitoore Alla, ko e Alla tan goonɗinɓe pawatoo. Ibraahiima 11. Alla daali na yamira Nulaaɗo makko Muhamadu yo o his yo O haalan yimɓe mum: Maaku pellet komi ɓannduyanke hono mon, ina wahye e am wonde tigi tigi deweteeɗo mon ko gooto, kala tijjiɗo hawrude Joomi makko yo o gollu gollal mojjal woto o rewdu Alla e goɗɗum. AL Kahfi 110.

Islaaml noddata ko yoo Alla tan rewire asliiji dewe Alla njane ɗen, ɗeen ngoni: Juulde nde ngannduɗa woni daraade e rukuu e sujuud e yettude e manntude Alla e toraade,juulda na juula ñande fof laabi joy, seerugol hakkunde gala e baasdoola e laamɗo e laamaaɗo fof ittoo, kamɓe fof ɓe ndaroo e sappe goota e nde juulde he, e Askal ɗum ko huunde setta e jawdi won dude e sarteeji e emmbereeji ɗi Alla dotti, ɗum na waɗɗi e jawdi alɗuɓe nafqiree waasɓe e tanaa mum en, laawol gootol kala hitaande, e Koorka ko ɗum woni nanngude hoore mum e ko firtata koorka nder ñalawma lewru koorka, ɗum na neha fittaandu to bannge muuyaande e munyal, e Hajju ko ɗum woni yaade to ssuudu hormaandu ndu, nduun woni Makka laawol gootol nder nguurndam wonande baawɗo, e oo hajju fof en na pota to bannge huccitde e takɗo O, aade en fof pota ceergol hakkunde mum en ittoo fes.

Islaam na nodda faade e dewe Allla njane ɗen... ɗe dewe Alla fawiiɗe e denndaangal Annabaaɓe e Nulaaɓe yo jam e kisal won e maɓɓe, ɓuri mawnude e dewe Alla ko :

Gadanel ngel woni: Juulde nde Alla farli nde e dow juulɓe hono no O farlirinde e denndaangal Annabaaɓe e Nulaaɓe yo jam e kisal won e mum en, O yamiri annabi Makko Ibraahiima yo o his nde o laɓɓinta suudu Makka ndu wonande wanngatooɓe e juulooɓe e sujjooɓe, O daali: Nde Min mbaɓno suudu ndu ko barjordu e hoolaare wonande aade en, njaggiree Maqaam Ibraahiima juulirde, Min aadani Ibraahiima e Ismaa*iil laɓɓinee suudu Am ndu wonande wanngatooɓe e uufnatooɓe e waɗayɓe rukuu e sujuud. Al Baqara 125. Alla waɗɗini ɗum e Muusa yo o his, e noddaandu adanuru ndu O noddi Muusa O daali : Pellet ko Miin woni Joomiraawo ma solu paɗe ma haɗa woni e caatngol ceninangol tuwaa (12) Mi suɓiimo Ma jenta ko wahyete ɗaa ko.(13) Ko Miin tigi woni Alla deweteeɗo alah si wonah Miin wadde ndewe Kam darnu juulde ngam jantaɗaa Mi. 14 Taaha 12-14 O habri Masiihu yo o his, wonde Alla yamarii mbo juulde e askude o wii hono no Alla habriri : O waɗi kam barkinaaɗo e nokku kala ka mi woni; O wasiyori lam julde e Jakka, fodde miɗo wuuri. Maryama (31) Juulde e nder Islaam ko darnde e rukuu e sujuud e jantaade Alla e mantude Mbo e toraade, neɗɗo na juula laabi joyi kala ñalawma Alla daali : Ndeene juulɗeele e juulde hakkundeere nde ndaranee Alla hoɗon yankinanii Mbo. Al Baqara 238. Alla daali: Darnu juulde saanga ooñagol naange haa niɓel jemma e juulde subaka juulde subaka ko ka seeda . Al Israa 78. Ɓe maaki kadi: Mawninee Joomiraawo saanga rukuu, tawii ko saanga sujuud tiinnee e toraade sabu na haani nde njaabante ɗon. Sahiih Muslim.

2: Askal ngal Alla farli e juulɓe hono no O farlirnoo ngal e Annabaaɓe e Nulaaɓe adiiɓe ɓe yo kisal won e mum en, askal ko fotde e jawdi tawa na fawii e sarɗiiji ɗi Alla hoddiri, hongal fawii e jawle alɗuɓe ngal tottee waasɓe e tanah mum en kala hitaande laawol gootol, Alla daali: Nanngu e jawle mum en sadak laɓɓinaaɓe heen du*anoɓe pellet du*aawu Ma ko huɓindaare wonandeɓe Alla de ko nanoowo ganndo. Attawba 103. Nde Nulaaɗo yo o his nulnoo Mu*aaju yo weluya Alla won e makko faade Yaman o maakani mo: Pellet ma ar e yimɓe joman en defte,nodduɓe faade e seedaade alah deweteeɗo e ngoonga si wonah Alla,Miin komi Nulaaɗo Alla tigi,siɓe ɗoftiimo ma e ɗuum anndiɓe farlaama e mum en juulɗeele joyi kala ñalawma e kala jemma,siɓe ɗoftiima ma e ɗuum anndiɓe Alla fawii e mum en askal ummaade e jawle mum en ngal nannge alɗuɓe maɓɓe tottee waasɓe,siɓe ɗoftiimo ma e ɗuum reento jawle mum en ɓurɗe teddude,reento noddugol tooñaaɗo sabu heedo alah hakkunde nduun noddaandu e Alla. Ko Tirmidhi fillii mo.

3: Hoorde ko Alla farli ɗum e muslim en hono no farliri ɗum e Annabaaɓe e Nulaaɓe adiiɓe, yo kisal won e mum en. Alla daali: Eehey mon goonɗinɓe koorko farlaama e mon hono no ka farlirano e adiiɓe mon ngam kulon Alla. Al Baqara 183. Koorko woni accude bonnooji koorko e nder lewru koorko, koorko na neha e nder fittaandu muñal e muuyaande. Ɓe maaki kadi: Alla na daala : koorko ko miin woodani ko Miin yoɓata ka, saba koorɗo na acca tuuyo mum e ñaamdu mum e yardu sabu Am, koorko ko heedo, na woodani koorɗo beltaaje ɗiɗe: weltaare si o humtiima e weltaare si o hawrrii e Joomi makko. Sahiih Bukhaari 7492.

4: Hajju noon ko Alla farli ɗum e juulɓe hono no farlirnoo mbo e Annabaaɓe e Nulaaɓe adiiɓe yo kisal won e Mum en, Alla yamiri Annabi Makko Ibraahiima yo o his, nde o noddata faade e hajju Alla daalai : Noddu yimɓe ɓe faade e hajju ɓe ngara hoɓe cuudo e dow kala ɗehiiɗi ɓe ngara ummorde e laabi goɗɗuɗi. Al Hajju 27. Alla yamari mbo nde o laɓɓinta suudu ndu wonande ɓeen hajjooɓe, O daali: Nde Min holliti Ibraahaama nokku suudu ndu woto o renndin amen e tanaa amen hay huunde, laɓɓin suudu ndu wonan de wanngatooɓ e dariiɓe e turotooɓe e sujjooɓe. Al HAJJU 26.

Hajju woni:faandaraade suudu Alla hormaandu wonndu to Makka golle ganndaaɗe laawol gootol nder nguurndam wonan de kattanɗo Alla daali: Woodanii Alla e dow yimɓe hajjude e suudu ndu wonande kattanɗo laawol faade e hendu, oon jedduɗo noon pellet Alla na yondanii gaa e winndere hee. Aali Imraan 97 E nder hajju juulɓe ɓe ndenndata e nokku gooto hoɓe cellini dewal Alla, denndaangal hajjooɓe hoɓe tottira dewe e mbaadi nanndundi na seera heen hakkunde mum en ceerundale neesu e pinal e tolnde nguura.

Ina jeyaa ko ɓuri waawde seerndude hakkunde dewe Alla: Noɗe ngollirtee nih e waktuuji majje wolla sarteeji majje, Alla sariyanii ɗe Nulaaɗo mum yo o his yottaniɗe, aade en naattaani e heɗe ustude maa ɓeydude haa hannde, ɗee dewe Alla njane fof woni ko denndaangal Annabaaɓe e Nulaaɓe noddata.

Ina jeyaa ko ɓuri waawde seerndude hakkunde dewe Alla: Noɗe ngollirtee nih e waktuuji majje wolla sarteeji majje,Alla sariyanii ɗe Nulaaɗo mum yo o his yottaniɗe,aade en naattaani e heɗe ustude maa ɓeydude haa hannde, ɗee dewe Alla njane fof woni ko denndaangal Annabaaɓe e Nulaaɓe noddata. Ko hannde kempinan Mi on diine mon, timminan Mi on dokke Am, mbelanaa Mi on diine Islaam diine. Al Maa*ida 3. Alla daali: Jogito kon ko wahyinaa e maaɗa. Pellet, hiɗa jokki laawol pocciingol. Ajukrufi 43. Alla daali gaa e juulde: Si on gaynii juulde inntee hoɗon ndarii e hoɗon njooɗi e banngeeji mon, si on ndeeƴi ndarnee juulde, pellet juulde ko farilla waqtinaaɗo e dow juulɓe. Annisaa 103. Alla daali e no askal e ɗo askal foti totteede: 60. Anndee sadakaaji ɗin ko fii waasuɓe ɓen, e miskiinaaɓe ɓen, e gollooɓe e majji ɓen, e woowinirteeɓe ɓerɗe mun (Lislaamu) ɓen, e daaɗe rimɗinteeɓe, e ɓen ñamliiɓe, e fii laawol Alla e ɓii-laawol. Ko farilla immorde ka Alla. Alla ko Annduɗo Ñeeñuɗo. Attawba 60. Alla daali e koorko : Lewru koorka ndun, ndu Alqur'aanaare nden jippinaa e mu'un, ko ndu peewal wonannde yimɓe ɓen e ɓangannduyeeji immorde e peewal e serndugol. On e mo'on seediiɗo lewru ndun, yo o hooru ndu. On tawɗo no nawni maa himo e hoore-jahal, ko limtugol e ñalɗi goo. Alla no Faandanii on neweende O Faandanaaki on saɗteende; e fii yo on timmin limoore nden e no mawniniron Alla kon ko O Fewni on, belajo'o on jaarnay Mo. Al Baqara 185. Alla daali gaa e Hajju: Hajju O:ko lebbi anndaaɗi. Mo anniyike e nder majji hajju,renndugol alaa,wanaa faasoqingol wanaa kadi yeddondiro ka hajju.Kala ko gollugɗon e moƴƴere, Allah no Anndi ɗum.Yooɓee,ko ɓuri moƴƴude e njooɓa,ko gomɗal. Hulee Lam yo joomiraaɓe haqqillaaji. Al Baqara 197. Denndaangal ɗee dewe Alla woni ko denndaangal Annabaaɓe noddi, yo kisal won e mum en.

Nulaaɗo islaam o Muhamadu kamko woni ɓiy Abdullaay jeyaaɗo e Ismaa*iil ɓiy Ibraahiima yo kisal won e mum en,O jibinaa ko e Makka hitaande 571 j i O nelaa toon O feri faade Madiina O renndaano e yimɓe makko ko faati e rewde sanamuuji,kono hombo renndatnoo e mum en ko faati e golle tedduɗe,yimɓe makko no inniratnoo mbo koolaaɗo sabu jikku makko laaɓɗo,nde dañi duuɓi 40 Alla semmbiniri mbo kaawisaaji mawdi,ko Alquraana ɓuri heen mawnu ko kammbo woni keddiiɗo haa jooni,nde o timmini diine Nulaaɗo yottini mbo no haaniri nih,o sankii hombo yaara e duuɓi 63 o wirnaa to Madiina,Nulaaɗo Muhamadu woni timmorde annabaaɓe e Nulaaɓe, Alla neliri mbo peewal e yaltinde aade en e niɓe sanamuuji e keefaraagal e majjere,faade annoore tawhiid e iimaan,Alla seedi wonde O nelii mbo noddoowo faade e Alla e yamiroore Makko.

Nulaaɗo Islaam woni Muhamadu ɓiy Abdullaay jeyaaɗo e Ismaaiil ɓiy Ibraahiima, O jibinaa ko e Makka hitaande 571 Ji, O nelaa toon, O feri faade Madiina, yimɓe makko na inndiranoo mbo koolaaɗo, O renndaana e yimɓe mum ko faati e rewde sanamuuji, kono tan hombo renndatnoo e mum en e golle tedduɗe, hombo joginoo jikku lobba ko adii nuleede mbo, Alla sifarii mbo jikku lobbo, O daali: Aan haɗa woni e dow jukku tedduɗo. Al Qalam (4). Alla neli mbo nde o heɓi kitaale 40, O semmbiniri mbo kaawisaaji mawɗi, ko alquraana ɓuri heen mawnude. Annabiijo on mo jam e kisiyee woni e mun on maaki: Alah e Annabaaɓe si wonah o totte fotde ko yimɓe ɓe goonɗini, kono Miin tottaa Mi ko wahyu mbo Alla wahyii Mi, mbeɗa joortii nde keɓat Mi ko ɓuriɓe sukkuɓe e am ñande darngo. Ko Bukaari fillii mbo. Aluraana tedduɗo o ko wahyu faade e Nulaaɗo yo o his, Alla daali: Ndeen deftere sikke alah e mayre, ina e hende peewal wonande hulɓe Alla. Al Baqara 2. Alla Toowɗo daali : Mbele ɓe teskataako Aluraana, sinde ummino ka wonah Alla maɓe taw e mayre luural keewngal. Annisa 82. Alla dikkii yimɓe e jinneeji nde ɓe addata yeru mayre O daali: Maaku si aade en e jinneeji ndentii ngam addude hono oo Alquraana, ɓe ngaddatah yeru mammba, hay siɓe mballandirii. Al Israa 88. Alla dikkii ɓe nde ɓe ngaddata cimooje sappa yeru mambo, Alla daali: Mbele ɓe wii O fekindi mbo, maaku addee cimooje sappa yeru hembo tawa ko fekiindaaɗe, nodde mbo waawɗon noddude mbo wonah Alla tawi ko on goonɗuɓe. Huud 13. Alla dikkii ɓe nde ɓe ngaddata simoore wootetre yeru Alquraana Alla daali: Si on wonii e sikke ko Min tellini ko e maccuɗo Amen ngadde simoore yeru hemba noddee seedeeji mon ko aldah e Alla si on ngonii goonɗuɓe. Al Baqara 23.

Alquraana tedduɗo o kaawis gooto keddiiɗo e kaawisaaji Annabaaɓe haa hannde, nde Alla timminani Nulaaɗo diine, o yottini mbo no haaniri nih, Nulaaɗo sankii hombo yaara e duuɓi 63, O suuraa to Madiina, yo kisal won e Mum.

Ko Nulaaɗo woni timmoode Annabaaɓe e Nulaaɓe, Alla daali: Muhammadu wonaani baabiraaɗo hay gooto e mon, ko woni ko O Nelaado Alla ko O tiimorde Annabaabe, Alla wonii te O seeraani wonde gannda kala huunde. Al Ahjaab 40 Eggaama e Abuu Hurayrah (yo Alla wele mo), wonnde Nulaaɗo Alla on mo jam e kisiyee woni e mun on maaki : yeru am e Annabaaɓe adiiɓe ko hono gorko mahɗo galle o moƴƴini mbo o labini mbo,si wonah tuufeere wootere e jookdu galle he, yimɓe na sera mammbo e haaweede mbo,hoɓe wi*a hol ko haɗi ndee tuufeere waɗe? O maaki ko miin woni woni tuufeere nde,ko miin woni timmorde Annabaaɓe. Sahiih Bukaari. E nder Injiil Masiih wii hombo weltina arde Nulaaɗo Muhamadu yo o his: Haayre nde mahooɓe calii nde, ko kayre woni hoore jookdu ndu, mbela on njanngaani e defte: Yasuu maakiɓe ummaade ka Joomiraawo ɗum woniina ko haawnii e gite amen. e deftere tawreetat woodaande jooni nde, jolii heen konngol Alla wonan de Muusa yo o his: ( ma Mi darnaɓe Nulaaɗo e hakkunde musiɓɓe hono ma Mi waɗa haala Am e hunduko makko he,o haalda e mum en kala ko mbasayii mbo)

Muhamadu yo o his Alla nelirii mbo peewal e diine goonga, Alla seedanii mbo wonde ko e goonga o woni, O nelii mbo faade e Makko e yamiroore Makko Alla daali: Kono Alla na seedoo ko o tellini ko e maa, O tellini ɗum ko e ganndal makko, e malaykaaji ɗii na ceedoo Alla yonii seede. Annisaa 166. Alla daali: ko kamko nuli nulaaɗo makko e peewal e diine goonga ngam O fawa mbo e diineeji Alla yonii seede. Al Fathi 28 Alla nelirii mbo peewal sabi o yaltina aade en e niɓɓe sanamuuji e keefeeru e majjere faade e annoore tawhiid e Iimaan Alla daali: Hombo feewnira nde oon dewɗo weluya Makko laabi kisal O yaltinaɓe e niɓɓe faade e annoore e sakkitoore makko e feewnaɓe e laawol poocingol. Al Maaida 16. Alla daali: Alif Laam Raa deftere nde Min tellini e maa ko ngam njaltinaa yimɓe ɓe e niɓɓe faade e annoore e sakkitoore Joomi mum en faade e laawol tedduɗo Jettaaɗo O. Ibraahiim 1.

Sariya Islaam mbo Muhamadu addi o, kammbo woni timmorde nele Alliyankooje e sariyaaji Joomiraawo, ko kammbo woni sariya timmal ko hembo woni moƴƴere diine aade en e aduna mum en, hombo reena e daraja gadana: diineeji, ƴiiƴe, jawle, hakkillaaji e jeñol yimɓe, ko kammba firti sariyaaji gadiiɗi hono no ɗiin pirtirnoo yogo e majji.

Sariya islaam mbo Muhamadu addi o woni timmoode nele Alliyankooje e sariyaaji ummiiɗi ka Joomiraawo, ko e mammba Alla timminiri diin, neema timmi e dow yimɓe nde Muhamadu yo jam e kisal won e mum nulaa e mum en Alla daali: Hannde timminan Mi mon diine mon kempinan Mi on neema am, mbelanaa Mi mon Islaam diine. Al Maa*ida 3.

Sariya islaam woni sariya timmal e moƴƴere diine aade en e aduna mum en, sabu hombo renndini ko wonnoo ko sariyaaji ado ɗi, kambo ɓuri timmude, Alla daali: pellet o Alquraana na feewna faade ko ɓñƴuri fooccaade hombo weltina juulɓe golluɓe ko lobbi na woodaniɓe njobdi mawndi. Al Israa 9. Sariya Islaam ittii caɗeele yimɓe gonnooɗe e dente gadiiɗe ɗe,Alla daali: Rewatnooɓe Nulaaɗ o Annabi mboɓe tawatnoo na winndaa to mum en ka Tawraata e Injiil hombo yamiraɓe ko moƴƴoi O haɗaɓe ko boni O dagnanaɓe ko laaɓi O harminanaɓe ko tunwi O tellinaɓe caɗeele mum en e tonngi mum en gonnooɗi e mumen, ɓeen goonɗinɓe mbo noon ɓe cemmbini mbo ɓe mballi mbo ɓe ndewi annore nde Min tellini, ɓeen ngoni malaaɓe ɓe. Al Aaraaf 157.

Sariya Islaam woni ittuɗo denndaangal sariyaaji gadiiɗi ɗii, Alla daali: Min tellini e Ma deftere nde e goonga honde goongini defte gon de e yeesande , honde hiilndi e mum, ñaawir hakkunde maɓɓe ko Alla tellini ko wota a rew e belaaɗe maɓɓe gaa ko ari ko e Ma e goonga, gooto fof Min waɗanii mbo sariya e laawol, si Alla welanooma O waday on leñol gootol, kono tan ko haa O jariboo on ndaɗandire e golle moƴƴe, ko faade e Alla woni ruttorde Mon onon fof, O habra mon ko wonnoɗon luurude ko e mum. Al Maa*ida 48 Alquraana tedduɗo o na soomi sariya, mbo ari ko hombo goonɗini ko adii mbo e defte Alliyankooje, ko kammbo woni ñaawoowo e majje nuski ɗe.

Alla ceniiɗo O jaɓatah ko wonah diine islaam mbo Nulaaɗo Muhamed addi o yo jam e kisal won e mum, kala nantiiɗo e diine mbo wonah islaam o jaɓantaake.

Alla ceniiɗo O jaɓatah ko wonah diine islaam mbo Nulaaɗo Muhamed addi o yo jam e kisal won e mum, kala nantiiɗo e diine mbo wonah islaam o jaɓantaake. Alla daali: Kala ɗaɓɓirɗo ko wonah islaam diine o jaɓantaake e mum tonto laakira ko e pertuɓe o jeyete. Aali Imraan 85 Alla daali: Pellet diine ka Alla to diine islaam, yeddandiraani jomen defte en si wonah caggal nde ganndal ari e mum en bewre hakkunde mum en ɓe luuri, kala jedduɗo aayeeje Alla pellet Alla ko jaawɗo hisaab. Aali Imraan 19. O Islaam woni laawol Annabi Ibraahiima yo jam kisal won e dow mum Alla daali: Alaa ɗuurnotooɗo (calotooɗo) diine Ibrahiima sonaa mbo fittaandu mum ɗaayi nganndee Min cuɓiima mo e aduna kanko o jeyaa ko e moƴƴuɓe to laakara. Al Baqara 130. Alla daali: Alah ɓurɗo moƴƴude diine wonannde oon jebbilɗo yeesa Alla tawa hombo moƴƴini o rewi diine Ibraahiima ooñiima gah kala majjere,Alla jaggarii Ibraahiima Sehil. Annisaa*i 125. Alla daali Hombo yamira Nulaaɗo makko Muhamadu yo o his yo O maaku: Maaku pellet Joom am feewnii kam e laawol poocingol diine pooccoowo diine Ibraahiima ooñiido gah gah mehre e fenaande,O jeyanooka e sirkooɓe ɓen. Al Anaam 161.

Alquraana tedduɗo o woni deftere nde Alla wahyii Nulaaɗo muhamed yo o his, konde haala Joomiraawo ronkinnde aade en e jinnaaji ndeɓe addata hono makka wolla simoore waande e mum, haa jooni na ronkaa,al quraana noon na jaaboo naamne kimmuɗe keewɗe weemnunooje miliyonji yimɓe,al quraana o na reenaa haa hannde e ɗemngal arab ngal mbo telli e mum ustaaka heen hay harfeere, honde muula defte kaanɗe janngeede, wollo janngude ko eggaa e maanaaji mayre faade e ɗemɗe goo, ko noon kadi sunna nelaaɗo o e siira makko na reena na egga fotde no habrooɓe hoolaaɓe kabriri nih, hombo muulaa e ɗemngal arab ngal nulaaɗo haalatnoon mbo eggaa faade e ɗemɗe keewɗe, alquraana e sunna, ngoni yaltirde wootere wonan de ñawooje sariya islaam, sariya islaal nanngetaake e pirlitale aade en askintinatooɓe e hembo, kono sariya nanngirtee ko e wahyu Alliyanke: AlQuraana e Sunna Nulaaɗo.

AlQuraana tedduɗo o woni deftere nde Alla wahyii Nulaaɗo mum muhamed yo jam kisal won e mum, tawa ko e ɗemngal arab, ko ngaal woni haala Jom binnde, Alla daali: Kannde dee pellet konde jippinaande ummorde to Jom binnde 192. Jippininde ko Ruuhu koolaaɗo On 193. E ɓernde Ma ngam ngona e jeertinooɓe. 194. E ɗemngal arabiyankeewal laaɓngal.195. Assu*araa 192-195. Alla daali: 6. E pellet, an hiɗa lonnginee Alqur'aanaare nden immorde ka Ñeeño Annduɗo. Annamli 6. O ɗoo Alquraana ko tellinaaɗo ummorde ka Alla, kombo goonɗinɗo ko adii mbo e defte, Alla daali: O Alquraana mbo wonah pekinteeɗo ko aldah e Alla, kono kay kombo goonɗinɗo ko adii mbo ko e defte, fencitde deftere nde sikke alah e mayre ummorde ka Joomiraawo. Yuunis 37. AlQuraana tedduɗo o fencita ko ɓuri heewde fiyakuuji ɗi yahuud en luuruno e Annasaara en e nder diine maɓɓe, Alla daali: Pellet o alquraana na daara e banii Israa*iil en ko ɓuri heewde koɓe luutrunoo ko. Annamli 76. AlQuraana tedduɗo o na soomi dallillaaji e burhaanji imminɗi hujja e dow yimɓe hee fof fii anndude haqiiqaaji jowitiiɗi e Alla ceniiɗo e diine Makko e njoɓdi Makko, Alla daali: wollahi Men piyanii yimɓe ɓen,e ndee Alqur'aan, kala misal,belajo'o, ɓe waajitora. Ajjumur 27. Toowɗo On daali: Min tellini e dow maa deftere feññinde kala huunde e peewal e yurmeende weltaare woodani juulɓe ɓe. Annahli 89.

ALQuraan tedduɗo o na jaaboo naamne buy himmuɗe heewɗe beemnuɗe miliynji yimɓe, alquraana na hollira hono Alla tagiri kammuuji e leydi, O daali: Mbele heefereeɓe ɓe yi*aani won de kammuuji e leydi ndii ngonno ko takkonsdirɗi, Min takkatiɗi, Min mbaɗi ummmaade ndiyam kala huunde wuurnde, mbele ɓe ngoonɗintah?. Al Anbiyaa 30. Hono Alla tagiri neɗɗo, Alla daali: Eehey mon yimɓe si on cikkatiima ummital pellet ko Minen tagii mon e leydi refti Min mbaɗi mon toɓɓe refti Min mbaɗi mon heɗɗere refti Min mbaɗi mon husere timmunde tagoore e nde timmaani tagoore ngam Min ɓanngina on,Min ñiiɓna e ranngaaji ko Min kaaji haa e lajal kappaaɗo refti Min njaltina mon suko refti njottaɗono satteende mon, ina e mon sankatooɓe ina e mon ruttateeɓe e nguurndam ɓurɗam jaasde haa o waasa anndude caggal ɗuum hay huunde,haɗa yi*a leydi ndi hondi woni maayndi so Min telliinii e mayri ndiyam ndi dilla ndi fuufa puɗi ndi fuɗna e kala teeltungel lobbel . Al Hajji (5) ko hoto woni battane makko, holko woni njoɓdi bonnuɗo e peewnuɗo caggal ɗam nguurndam ? daliilaaji ko faati ɗam nguurndam jantanooma e tonngoode(20) mbele goodal aduna ko nih tan ardi wolla hongal jogii faandaare teddunde ? Alla daali: Mbele ɓe ndaaraani nguu laamu teddungu nder kammuuji e leydi e ko Alla tagi e kala huunde, na hasoo nde lajal mum en ɓadato honde yeewtere caggal ɗum ɓe ngoonɗinta. Al Aaaraaf 185. Alla daali: Mbele on cikku ko fijirde waɗi tagmi mon, mbela mbela on cikku pellet on nduttataako e Amen. Al Muuminuun 155.

AlQuraana tedduɗo o na reenaa haa hannnde e ɗemngal mbo tellarii ngal, Alla daali: Ko Minen tellini Alquraana ko Minen reenata mbo. Al Hijri 9. Hay harfeere wootere ustaaki e mammba, na jommbi nde yanata e mammba beñandiral ma baylagol, Alla daali: Mbele ɓe teskataako Aluraana, sinde ummino ka wonah Alla maɓe taw e mayre luural keewngal. Annisa 82. Kombo muulaaɗ o mbo saraa, kombo deftere teddunde, ronkinde haannde janngeede wolla hetteede maa janngude maana mayre eggaande faade e ɗemɗe goo, ko hono noon sunna nulaaɗo Muhamed yo o his, e siira mum deenaaɗo o egga fotde no habrooɓe hoolaaɓe eggiri, kombo muulaaɗo e ɗemngal arab ngal Nulaaɗo haalatnoo, hombo eggaa faade e ɗemɗe keewɗe,al quraana tedduɗo o e sunna Nulaaɗo ngoni iwirde wootere wonande nyaawooje islaam e sariyaaji mum, islaam nanngirtaake pirlitale yimɓe askintooɓe e mammba, kono islaam nanngirtee ko: Wahyu deenaaɗo o, oon woni alquraana e sunna Annabiyanke, Alla daali: Pellet ɓeen yedduɓe alquraana nde mbo ari e mum en, pellet konde deftere teddunde, meere aratah e mayre wonah yeesa mayre maa caggal mayre, konde tellinaande ummorde ñeeña jettaaɗo. Fussilat 41-42. Alla daali ko faati e sunna Annabiyanke wonde kombo wahyu ummorde ka Alla: Ko Nulaaɗo addani on nanngee ɗum, ko o haɗi on ngaccee, kulee Alla sabu ko O cattuɗo lepte. Al Hasri 7.

Islaam na yamira diggan de e jipnaaɓe hay siɓe ngonah juulɓe e wasiyanaade sukaaɓe.

Islaam na yamira moƴƴande jipnaaɓe, Alla daali: Alla ñaawi nde on ndewatah si wonah Makko, moƴƴon e jipnaaɓe, si gooto e mum en naywii wollo kamɓe ɗiɗo fof woto wiiɓe uf woto wiib eh haalanɓe haala tedduka. Al Israa 23. Alla daali: Min mbasoyiimo neɗɗo jipnaaɓe mum yummako saawi mbo e lohre e dow lohre,e enteede makko woni e nde duuɓi ɗiɗi,nde njettataa Mi e jipnaaɓe ko e Am de woni wattindorde. Luqmaan 14. Alla daali: Min mbasayii neɗɗo yo moƴƴu e jipnaaɓe mum, yumma makko saawii mbo e tampere o jibini mbo e tampere,caawgol makko e entugol makko ko lebbi 30,haa nde o yottii cemmbe makko o yottii capande nayi hitaande,o wii Joom am lonngin am nde njettat mi dokkema Maa de ndokkuɗa e dow am e jipnaaɓe am e nde ngollat mi golle mojje belatɗe Ma peewnanaa mi geñol am, mi tuubii tigi faade Ma pellet ko e juulɓe njeyaa mi. Al Ahqaaf 15 Ummiima e Abuu Hurayrata yo welu Alla won e maako, o wii: Gorko arii Nulaaɗo o wii : Nulaaɗo hombo potmi ɓurde mojjinande gon digal? O wii: neene ma, o wii e hombo? O maaki : neene ma, o wii refti hombo? O maaki: neene ma, o wii refti e hombo ? O maaki : Baaba ma. Sahiih Muslim.

Ngol jamirgol wasiyanaade jipnaaɓe foti koɓe juulɓe wolla ngonah. Ummaade e Asmaa ɓiy Abuu Bakri o wii:(Neene am arii hombo woni cirkoowo e yonta Quraysi en e aadi mum en tuma ndeɓe aadandirnoo Annabi yo o his, hombo wondi e ɓiɗɗo makko,naamniimi Nulaaɗo mbiimi:Neene am arii hombo reerɗi,mbela mi jokka mbo?O maaki eey jokku neene ma). Sahiih Buhaari. Haysi jipnaaɓe ɓe tampii etaade waylude suko o ummaade e islaam faade e keefeeru, Islaam na yamira nde o waasata ɗoftaade ɓe o jokko goonɗinde Alla o ɗiggana ɓe, o wonda e mum en gondigal lobbal, Alla daali: Si ɓe tiiɗnorii ma fii sirkangol Lam e ko a alanaa ɗum ganndal, wata a ɗofto ɓe; wonndir e maɓɓe ka aduna ɗoo moƴƴere. Jokku laawol on ruttiiɗo e Am. Refti ko ka Am woni ruttorde mon, Mi yeetitoo on, ko gollaynoɗon. Luqmaan 15.

Islaam haɗatah juulɗo nde o ɗigganta ɓadiiɓe mbo sirkuɓe, wolla ɓe ngonah ɓadiiɓe tawde ɓe ngonah haɓdiiɓe makko, Alla daali: Alla haɗaani mon ɓe kaɓaani e mon ɓe e diine ɓe njaltinaani mon galleeji mon,nde ɗiggantoɓe nuunɗon faade e mum en,pellet Alla na yiɗi nuunɗuɓe. Al Mumtahina 8.

Islaam na yamira wasiyanaade ɓiɓɓe ɓuri mawnude ko islaam yamirta jipnaaɗo ko nde o jannginta ɓiɓɓe mum hakkeeji Joom mum en hono no Nulaaɗo mo jam e kisal maakiri ɓiy baaba makko Abdullaahi Ibnu Abbaas yo weluya Alla won e makko: Eey suko wolla aan cukalel mbele mi anndintaama konnguɗi ɗi Alla nafirat ma? Mbiimi eey kay. O maaki: reen Alla, Alla reen ma, reen Alla tawaa Mbo yeesa ma, anndu Alla saanga neema, Alla wallu ma saanga satteende, si a toriima toro Alla, si a wallaniima wallina Alla. Ko Ahmad fillii mbo 4/287.

Alla yamiri jipnaaɓe ndeɓe nganndinta ɓiɓɓe mum en ko nafataɓe e fiyaaku diine mum en e aduna maɓɓe Alla daali: Eehey mon goonɗinɓe ndeene ko*e mon e koreeji mon e yiite docate mannge ko yimɓe e kaaƴe ina e dow henge malaykaaji tekkuɗi cattuɗi ɗi ngoopatah ko Alla yamariɗi te hoɗi ngolla ko Alla yamiriɗi. Simoore Attahriim 6. Ummaade e Aliyyi yo weluya Alla won e Makko e konngol Alla: Ndeenee ko*e mon e koreeji mon e yiite. O wii : Ne*eeɓe njanngineeɓe. Nulaaɗo mo jam e kisal woni e dow mum yamiri nde jiknaaɗo jannginta ɓiy makko juulde, ngam o nehoo heen, Nulaaɗo maaki: Njamiree ɓiɓɓe mon juulde soɓe njottiima duuɓi jeeɗiɗi: Abuu Daawuud. Ɓe maaki kadi: Onon fof ko on aynaaɓe, onon fof ko on naamnitteeɓe, Imaam ko gaynaako, te ko naamnitteeɗo ngaynateeri makko, gorko ko gaynaako e galle mum, ko naamnitteeɗo ngaynateeri makko, debbo ko gaynaako e suudu jom galle makko, ko o naamnitteeɗo, ko o aynatno ko, liggatooɗo ko gaynaako e jawdi kiliifa makko, ko naamnitteeɗo ko o ayninaa ko, onon fof ko on aynaaɓe te ko on naamnitteeɓe ko ngayninaɗon ko. Sahiih Ibnu habbaan 4490.

Islaam yamarii jipnaaɗo nde o nafqata ɓiɓɓe makko e mbootu makko, en jantinooma ɗum e tonngoode(18) Nulaaɗo yo O his holliti ɓural nafqude ɓiɓɓe O maaki: Diinaar ɓurɗo laɓeede woni diinaar mbo gorko nafqi mbootu mum, e diinaar mbo o nafqi e daaba mum e laawol Alla e mbo nafqi e wondiiɓe mum e laawol Alla. Abu Qillaba wii: o adariima mbootu makko, refti Abuu Qilaada wii: alah ɓurɗo gorko nafqoowo e mbootu mum tokooso njoɓdi Alla nafaɓe e ɗuum e yondinaɓe. Sahiih Bukhaari 994.

Islaam na yamira nuunɗal to bannge bolle e kuuɗe hasindo ko won dude añɓe.

Alla ceniiɗo O na sifarii nuunɗal e golle mum e jiilgol mum hakkunde jiyaaɓe mum, O woni ko e laawol peewngol ko O yamiri ko e ko O haɗi ko, e ko O tagi ko e ko O hoddiri ko Alla daali: Alla seediima wonde pellet Alla alah si wonah kamko, e malaykaaji e jom en ganndal, Hombo darii e nuunɗal, deweteeɗo alah si wonah kamko, kamko woni poolɗo mbo fooletaake ñeeñɗuɗo. Aali Imraan 18 Alla na yamira nuunɗal, O daali: Maaku joom am yamarii nuunɗal. Al Aaraaf 29. Denndaangal Nulaaɓe e Annabaaɓe yo jam e kisal won e mum en, ɓe ngaddi ko nuunɗal, Alla daali: wollahi tigi Min neliri Nulaaɓe amen ɓannguɗi, Min tellini e mum en deftere e peesirɗe ngam yimɓe ɓe ndarna nuunɗal. Al Hadiid 25. Peesirgal woni nuunɗal e konngi e golle.

Islaam na yamira nuunɗal to bolle e golle hay si ko wondude e añyɓe, Alla daali: Eehey mon goonɗiɓe ngonee darantooɓe nuunɗal seedatooɓe sibi Alla hay si wonii e dow ko*e mon wolla e dow jipnaaɓe wolla ɓadiiɓe mon, si o wonii gala wolla baasɗo ko Alla ɓuri haandude e mum en, wotee ndewee belaaɗe haa mbaason nuunɗude, si on karlii maa ɗuurniɗon, ngannde pellet Alla na humpatti ko ngollaton ko. Annisaa 135. Alla daali: Woto nganñgu yimɓe faliiɓe gaa e masiide Alla hormaande nde haɗ mon nuunɗude, mballandiree e ɗiggere e kulol Alla, woto mballandiree e bakkaat e ngañngu, kulee Alla, pellet Alla ko cattuɗo lepte. Al Maa*ida 2. Alla daali: Eehey mon goonɗinɓe ngonee daraniiɓe Alla seediriiɓe nuunɗal, woto añde yimɓe duñ mon nde mbaasaton nuunɗude, nuunɗe ko ɗuum ɓuri ɓadaade kulol Alla. Al Maa*ida (8.) Mbela aɗa tawa laabi yimɓe ma e diineeji mum en hono ngol jamirgol seedaade goongo e haalde goongo hay si wonii e dow fittaandu ma wolla jipnaaɓe ma maa boom ɓaddiɓe ma, yamirde nuunɗal wondude e gaña wolla e giɗo.

Nulaaɗo yo jam e kisa won e mum na yamira nuunɗal hakkunde sukaaɓe. Ummiima e Aamir o wii: Mi nanii Nuumaan Ibnu Bassir yo weluya Alla won e mum en,hombo woni e minbar,hombo wiya:Baaba am okkii lan dokkal,Amarata Bint Rawaahata wii:mi weletaake haa ceetna Nulaaɗo,o ari e Nulaaɗo wii:mi okkii ɓiy am e Amarata Bint Rawaahata dokkale,o wii yomi ceetnuma mi aan Nulaaɗo owii:(A okki ɓiɓɓe ma fof hona ɗum?)O wii:alah Nulaaɗo maaki:(Kulee Alla nuunɗee hakkune ɓiɓɓe mon)O wii:o rutti dokkal makko ngal. Sahiih Bukhaari 2587.

Waɗi noon ko fiyakuuji aade e dowlaaji ndarataaka si wonah e nuunɗal, hoolaare heɓetaake wonande yimbe e diine mum en, ƴiiƴam mum en, geñol mum en, jawle mum en e koɗorɗe mum en si wonah e nuunɗal, ko ɗum nde heeferɓe makka tampini juulɓe, Nulaaɗo yamariɓe yoɓe per faade Habasa, sabu na woodi toon Laamɗo nuunɗuɗo mbo hay gooto toonyetaake e leydi makko hee.

Islaam na yamira laɓɓinde faade tagu nguu fof, na nodda faade jikkuuji laaɓɗi, e golle laaɓɗe.

Islaam na yamira moƴƴande jiknaaɓe, Alla daali: Pellet Alla na yamira nuunɗal e moƴƴinde e tottude e okkude ɓadiiɗo. Annahli 90. Alla daali: Nafqooɓe saango yaajeende e saango ɓittere moftooɓe tikkere, yaafatooɓe yimɓe ɓe, Alla de na yiɗi moƴƴinooɓe. Aali Imraan 134 Annabiijo on mo jam e kisiyee woni e mun on maaki: « Allaahu On Farlii moƴƴere e dow kala huunde. Si on waray moƴƴinee warugol ngol. Si on hirsay moƴƴyinee hirsugol ngol. Yo gooto e mo’on welnu laɓi makko ki o fooftina ko o hirsata kon ». Sahiih Muslim 1955.

Islaam na nodda faade e jikkuuji labaaɗi e golle labaaɗe, Alla daali e sifaadse Nulaaɗo yo jam e kisal ngon e makko: Rewatnooɓe Nulaaɗ o Annabi mboɓe tawatnoo na winndaa to mum en ka Tawraata e Injiil hombo yamiraɓe ko lobbi O haɗaɓe ko boni O dagnaɓe ko laaɓi O harminanaɓe ko tunwi O tellinanaɓe caɗeele mum en e tonngi mum en gonnooɗi e mumen, ɓeen goonɗinɓe mbo noon ɓe cemmbini mbo ɓe mballi mbo ɓe ndewi annore nde Min tellini, ɓeen ngoni malaaɓe ɓe. Al Aaraaf 157. Ɓe maaki kadi: Aan Aaysa Alla ko newiiɗo hombo yiɗi newaare, hombo okkira newaare ko O okkirtah e ñaaɗre e ko o okkirtah ko wonah ɗuum. Sahiih Muslim 2593. Ɓe maaki kadi: Alla harmanii e mon : salanaade yummiraaɓe e ubbude jiwɓe tawa na nguuri, O haɗi on kaari wii kaarii wii, e heewde naamni e yeebaade jawdi. Sahiih Bukhaari 2408. Ɓe maaki kadi: On naatatah Aljanna haa goonɗinon, on goonɗintah haa njiɗandiron, mbele Mi tinndintah mon huunde si on mbaɗiinde njiɗondiron? caree salminaandu hakkunde mon. Sahiih Muslim 54.

Islaam na yamira jikkuuji jettaaɗi hono goonɗude e tottirde hoolaare e nefde ko boni e hersude e jaambaraagal e tottirde e teddungal,e wallude katajinɗo,e faabaade tampuɗo,e ñamminde keyɗuɗo,e mojjiin de koddigal e jokkude enɗam e yurmaade kulle.

Islaam na yamira jikkuuji labaaɗi, Nulaaɗo yo jam e kisal won e mum maaki: Neldaa Mi tigi ko ngam Mi timmina jikkuuji labaaɗi. Sahiih Al Adab Al Mufrad 207. Ɓe maaki kadi: Pellet mbo ɓurmi yiɗde e mon e ɓurɗomi ɓadaade e jonnde ñande darngo ko ɓurɗo labeede jikku, ɓurɗo tikkaneede e woɗɗude jonde e Am ko heewɓe haala e hebbinɓe gaɓɓuɗe e mawnikiniiɓe, ɓe min nganndii sarsaarin e mutashaddiquun hol ko woni mutafayhiquun? O maaki ko: mawnikiniiɓe. Assilsilatu Assahiihatu 791. Ummiima e Abdullaahi Ibnu Umara yo weluya Alla won e mum en, o wii: Annabi mo jam e kisal woni e mum, laatanooki jom pankare, o wonaana pankariɗnooɗo, Hombo maakatno: Ina jeyaa e ɓurɓe labeede ɓurɗo labeede jikku. Sahiih Bukhaari 3559. E ko wonah ɗee aayeeje e jolole tinndinooje wonde islaam na hirjina e jikkuuji tedduɗi e golle labaaɗe e mbaadi kuuɓtadinndi.

Islaam na yamira goonɗude, Nulaaɗo yo jam e kisal won e mum maaki: Mi wasiyiima mon goongo,sabu goonga na feewna e ɗiggere ɗiggere na feewna faade e aljanna, gorko seeratah goonɗo na faando goongo haa winnde to Alla goongiyanke. Sahiih Muslim 2607.

Na jeyaa e ko Islaam yamirta ko: Tottirde hoolaare Alla daali : Pellet Alla na yamira on nde tottirton hoolaareeji faade e jom mum en. Annisaa 58.

Islaam na yamira nefde ko boni, Nulaaɗo yo jam e kisal won e mum maaki: Tato na jojji e Alla walludeɓe: O inntii heen: desɗo jiɗɗo ɓurnaade. Sunanu Attirmiiji 1655. Ina jeyanoo e du*aa Makko yo jam e kisal won e mum: Aan Alla mbeɗa toro Ma peewal e kulol Alla e tewaade bone e yondinaade. Sahiih Muslim 2721.

Islaam na yamira wonde kersoowo, Nulaaɗo yo jam e kisal won e mum maaki: Hersude ko jam tan addata. Sahiih Bukhaari 6117. Ɓe maaki kadi: Kala diine na jogii jikku, woni jikku islaam ko kersa. Ko Bayhaqi yaltani mbo nder su*abi Iimaan 6/2619.

Ina jeyaa ko islaam yamirta: Jaambaraagal, ittaama e Anas yo Alla wele mbo, o wii: Nulaaɗo mo jam e kisal ngoni e makko ɓurnoo yimɓe kay ɓurnooɓe suusde ɓuriɓe wonde dokko, yimɓe madiina paayiina, Nulaaɗo woni gadiiɗo e puccu. Sahiih Bukhaari 2820. Nulaaɗo hombo moolotono Alla e kulol reedu, hombo maakatno: Aan Alla mbiɗa moolo Ma e kulol reedu. Sahiih Bukhaari 6374.

Na jeyaa e ko Islaam yamirta ko: Tottirde e teddungal, Alla daali : Nafkooɓe jawle mum en e laawol Alla mba*i kono abbere fuɗnunde butaali jeeɗiɗi kala heen wutaandu fof na soomi teemedere abbere, Alla na sowana Mbo O haajani, Alla ko jaacɗo ganndal. Al Baqara (261) Jikku Nulaaɗo wonno ko teddungal, ittaama e Ibnu Abbaas yo weluya Alla won e makko, o wii: Ko Nulaaɗo ɓurno yimɓe ɓe fulɗude, ko e lewru koorko fof o ɓurnoo won de dokko tuma nde Jibriil hawrata e Makko,Jibriil na hawratnoo e makko kala jemma ramadaan haa mbo huncoo,Nulaaɗo aarnda mbo alquraana,si Jibriil hawrii e Makko hombo wonatno ɓurɗo kenal soy soy labeede. Sahiih Bukhaari 1902.

Na jeyaa ko islaam yamirta wallude katajinɗo e faabaade cattiraaɗo e ñamminde keyɗuɗo e labinde koddigal e jokkude enɗam e newanaade kulle ɗe. Ummiima e Abdullaay Ibnu Umar yo welu Alla won e mum en wonde gorko gooto naamniima Annabi mo jam e kisal woni e mon, o wii: Hombo islaamuuji ɗi ɓuri labeede ? O maaki: ñamminde ñaamdu calminaa mbo ngannduɗa e mba a anndah. Sahiih Bukhaari 12. Ɓe maaki kadi: Gorko gooto na yahatno e laawol o ɗomɗi sanne, o heɓi woyndu, o telli e hendu o yari refti o yalti, tawi rawaandu na toon na laha hondu ñaama lesdi sabu ɗomka, gorko o wii: Ndu rawaandu ndu ɗomɗarii no ɗomɗirnoo mi, o hebbini kuffu makko ndiyam, refti o nanngi e hunduko mayru, o yarni rawaandu ndu, Alla yetti mbo o yaafii mbo. Sahabaaɓe mbii emin jogii e kulle hee baraaji? O maaki: eey, kala ko waɗi heeñre heccere na waɗi baraaje . Sahiih Ibnu habbaan 544. Ɓe maaki kadi: Jahanoowo mbo jom galle mum maayi e miskiin wa*i kono baɗoowo jihaadi e laawo Alla wolla dariiɗo juuloowo jemm e ñalawma. Sahiih Bukhaari 5353.

Islaal na teentina hakkeeji enɗam na waɗɗina jokkude enɗam, Alla daali: Annabi ɓuri haandude juulɓe e pittaali mum en, suddiiɓe makko ɓe ko yummiraaɓe mum en, jom en enɗam yogo e mum en ɓuri haandude e yogo e deftere Alla hee gaa e juulɓe e ferɓe, si wonah de mbaɗanton heedɓe mon moɓƴƴere, ɗum laatiima na winndaa e deftere hee. Al Ahjaab 6. O jeertini taƴde enɗam O sinndindiri ɗum e bonannde e nder leydi hee, Alla daali: Mbela si on nduntiima yaama bonnon e nder le leydi taƴon enɗam mon ɗam taƴon taƴon. Ko ɓeen ngoni ɓe Alla huɗi O fahɗiniɓe O wumni gite mum en. 23. Muhamed 22-23. Nulaaɗo yo o his maaki: ( Naatah aljanna taƴoowo enɗam) Sahiih Bukhaari 2556. Enɗemeeje ɗe na foti reeneede : Jipnaaɓe e musiɓɓe e banndiraaɓe rewɓe e bappa en gorgilaaɓe e kaawiraaɓe e yummiraaɓe sawndiiɓe

Islaam na tentini hakke koddiijo hay si o wonii keefeero, Alla daali: Ndewee Alla wotee ndenndinee Mbo e hay goota, moƴƴee e jipnaaɓe mon e ɓadiiɓe mon e Alyatimeeɓe e miskineeɓe e koddiijo ɓadiiɗoɓ e koddiijo deestiiɗo e gondiiɗo sera am e ɗatniiɗo e jeyal juuɗe mon, pellet Alla yiɗah ƴaaƴoowo basatooɗo. Annisaa 36. Ɓe maaki kadi: Jibriil seeraani na wasiyoo Mi koddiijo haa cikku Mi ma ronnu mbo. Sahiih Abii Daawuud 5152.

Islaam dagnii laaɓɗi e ñaamdu e njaram, o yamiri laɓɓinde ɓernde, ɓanndu e galle, ko ɗum saabii O dagni dewgal hono O yamirirnoo Annabaaɓe yo ɓe kis, hoɓe njmiratnoo ko labaa.

Islaam na ñaamdu e njaram laaɓaaɗi, Nulaaɗo yo jam e kisal won e mum maaki: « Alla ko Laaɓɗo Mo Jaɓataa si wanaa laaɓu-ɗum. Allaahu On Yamirii muumini en kon ko O Yamiri Nulaaɓe ɓen O Daali: (Ko onon yo Nulaaɓe, ñaamee laaɓuɗi ɗin gollon [golle] moƴƴe).[Al Mu’minuun: 51]. O Daali kadi: (Ko onon yo muumini en, ñaamee immorde e laaɓuɗi ɗi Men Arsiki on) ». [Al Baqarati: 172]. Abuu Hurayrah ɓeyditi:Hooti Nulaaɗo on janntii gorko juutinaynooɗo datngal, sirnganiiɗo punndudo ; mo no forta juuɗe mun ka asamaanu o wi’a: Ko an yo Joomam, ko an yo Jomam. Tawa non ñaametee makko on ko harmuɗo, njaram makko ɗam ko harmuɗam, comci makko ɗin ko harmuɗi, o ne’iraama ko harmi, hol no oo ɗoo jaabinirantee ? Sahiih Muslim 1015. Alla daali: Maaku ko hombo harmini cuɗaari Alla wonande jiyaaɓe Makko e dagiiɗi e arsuka, maaku ɗiin ko fii ɓeen gonɗinɓe e nguurndam aduna laaɓtuɗi nande darnga, ko hono nih Min pirtirta aayeeje wonande yimɓe annduɓe. Al Aaraaf 32.

Islaam yamarii laɓɓinde ɓernde, ɓanndu e galle, ko ɗum saabii mbo dagni dewgal, hono no mbo yamiriri Annabaaɓe e Nulaaɓe yo jam e kisal won e mum en, kamɓe hoɓe njamira ko moƴƴi, Alla daali: Alla waɗani on ummaade e ko*e mon kuɓe O waɗani on e kuɓe mon hee sukaaɓe e njaatiraaɓe O yeɗi on dagiiɗi mbela ko meere gonɗinton e dokke Alla ɗii njeddaton. Annahli 72. Alla daali: E comci Ma laɓɓin 4. Fer goopi baɗɗinooji lepte. 5. Al Mudassir 4-5. Ɓe maaki kadi: Naatatah aljanna mbo gabbel fotde jarra e mawnakinaare woni e ɓernde mum, gorko gooto wii: Gorko na faalee nde comci mum e paɗe mum ngonata labaaɗe, O maaki Alla ko jooɗɗo ko jiɗɗo njooɗndam, mawnakinaare ko yeddude goonga e yawaade yimɓe. Sahiih Muslim 91.

Islaam harmanii lasliiji karminaaɗI hono sirku,keefaraagu,rewde sanamuuji,haalde e Alla ko a anndah,warde sukaaɓe,warde fittaandu harmundu warde,bonnude e nder leydi,mbilewu,pankare ɓannguɗe e ko wirnii, jinaa,e golle luuti en? O harmini riba,e nyaamde jiiba e ko hirsanaa sanamuuji,O harmini ñaamde mbabba tugal e tuundiiji e sobeeji,O harmini ñaamde jawdi alyatiime, e ustude peese e ɓetu,O harmi taƴde enɗam. Annabaaɓe e Nulaaɓe fof na hawri e harmude ɗii kaɗaaɗi.

Islaam na harmini asli karminaaɗi hono renndinde Alla e tanah Makko, keefereegal, rewde sanamuuji e haalde e Alla ko a anndah e warde sukaaɓe, Alla daali: Maaku:"Aree mi janngana on ko Joom mon Harmini e mon:ko nde kafidoton e Makko huunde waɗanon jibimɓe mon ɓen moƴƴere wota on mbar ɓiɗɓe mon ɓe sabu kulol immorde e baasal.Ko Minen Arsikata on e kamɓe.Wata on ɓaɗto pankare ɗen ko feeñi e majje e ko wirnii.Wata mbar fittaandu ndu Alla Harmini si wanaa e goonga.Ko ɗum mooɗon O wasiyii on belajoo,on haqqilay. Wata on ɓaɗto jawdi alyatiimi si wanaa taw ko no ɓuri moƴƴirde, haa o yottoo kellefuyee makko. Timminiree betirɗe ɗen e manndikirɗe (peesirɗe) no nunɗiri. Min pawata fittaandu si wanaa ko ndu hattanata. Si on kaala nunɗee hay si ko e hoore jom-ɓaɗtodal. Ahadi Alla ndin hunnon. Ko ɗum mooɗon woni ko O Wasiyii on; belajo'o, on annditay. Al An*aam 151-152. Alla daali: Maaku Alla harmini ko pankare ko feeñi heen e ko wirnii e bakkaat e bewre ko aldah e goonga e nde ndennditon Alla ko O tellinaani e mum daliil e de kaalaton Alla ko on nganndah. Al Aaraaf 33.

Islaam harmini warde fittaandu hormaandu, Alla daali: Wote mbare wofittaandu ndu Allah harmini [warugol],si wonaa sabu hakkee.Mo tooñaama waraama,Men waɗanii heeduɓe e makko ɓen doole wota non o fantin ka warugol.Pellet Kanko o wonii wallaaɗo. Al Israa 33. Alla daali: e ɓeen ɓe noddatah wondude e Alla deweteeɗo goo ɓe mbaratah fittaandu ndu Alla harmini yo ndu ware si wonah goonga ɓe njinatah, kala baɗɗa ɗuum heɓa bakkaat. Al Furqaan 68.

Islaam harmini warde fittaandu hormaandu, Alla daali: wotee mbonne leydi caggal moƴƴinde ndi. Al Aaraaf 56. Alla daali hombo habra gaa e Annabi Su*aybu yo kisal won e Makko: Eey mon yimɓe am on alah deweteedo mbo wonah makko arii e mon ko ɓannguɗi ummorde ka Joom mon timminee ɓetu e peese wotee ustanee yimɓe ɓe geɗe maɓɓe woto on mbonnu e nder leydi he caggal ndendi feewnaa ko ɗuum ɓuri moƴƴannde on si on laatiima goonɗin ɓe. Al Aaraaf 85

Islaam harmini mbilewu, Alla daali: 69. Bugo ko woni kon ka ñaamo maaɗa ɗum moɗay ko ɓe moƴƴini kon, pellet, ko ɓe moƴƴini kon ko pewje mbile bileejo on maletaake nukku woo ka o ardi. Taahaa 69. Ɓe maaki kadi: Ndeentee jeeɗiɗi kalkooji, ɓe wii : Aan hoɗi woni ɗiin? O maaki : Sirkande Alla, mbilewu, warde fittaandu hormaandu ko aldah e goongo, ñaamde ribaa, ñaamde jawdi alyatiime, dogde ñande jihaadi e takkude juulɓe rewɓe goonɗinɓe welsandiiɓe koɓe takkaa ko. Sahiih Bukhaari 6857.

Islaam harmini pankare ɓannguɗi e wirniiɗi e jinaa e luutiyankeegal, ɗum jantanooma ko adii e huunde ko aayeeje jantii holli wonde islaam harmanii riba, Alla daali: Eehey mon goonɗinɓe kulee Alla accon ko heddii ko e riba si wonii ko on muuminiina.(278) Si on waɗaani kollliree hare ummaade e Alla e Nulaaɗo mum, si on tuubii woodanii ko*e jawdi mon on tooñatah on tooñetaake. (279) Al Baqara (278-279) Alla sappariraani jom goopol hare hono no O sappirani jom riba,sabu riba na soomi yirbere galleeji e koɗorɗe e jawle e pittaali.

Islaam harmini ñaamde jiiba e ko hirsira sanam e ko nanndi heen O harmini ñaamde teew mbabba ngirja, Alla daali: Harminaama e mon jiiba e ƴiiƴam e teew mbabba tugal e ko daknara ko wonah Alla e ɗeɗɗingol e lukkangol janngol ummorde dow e juwangol e ngol ponƴi ñaami si wonah ngol kirsuɗon e kirsangol e sanam e nde ɗaɓɓirton njeɗu ngennduko Ajlaam ɗuum ko faasiqaagal. Al Maa*ida 3.

Islaam na harmini yarde sanngara e denndaangal soɓeeji e tuundiiji, Alla daali: Eehey mon goonɗinɓe pellet sanngara e wure kaaƴe ɗeɓe ndarnatnoo sara Kaaba e ngenndu- won ko soɓe ko e golle seytaane jeya ndeenee ɗum ngam maleɗon 90. Pellet seyataane faalaa ko liɓde hakkunde mon ngañngu e tikkere nder sangara e wure o faddoo mon e jantaade Alla e juulde, mbela hoɗon kaɗto?. Al Maa*ida 90-91. Soggaama e tonngoode (31) jantagol kabrugol Alla sifaaji Nulaaɗo mo jam e kisal woni e mum nder Tawreeta wonde hombo harmini e mum en soɓeeji, Alla daali: Rewatnooɓe Nulaaɗ o Annabi mboɓe tawatnoo na winndaa to mum en ka Tawraata e Injiil hombo yamiraɓe ko mojji O haɗaɓe ko boni O dagnaɓe ko laaɓi O harminanaɓe ko tunwi O tellinaɓe caɗeele mum en e tonngi mum en gonnooɗi e mumen, ɓeen goonɗinɓe mbo noon ɓe cemmbini mbo ɓe mballi mbo ɓe ndewi annore nde Min tellini, ɓeen ngoni malaaɓe ɓe. Al Aaraaf 157.

Islaam harmini ñaamde jawdi alyatiima, Alla daali: Totte alyatimeeɓe jawle mum en wotee ngostore ko soɓi laaɓɗum, wotee ñaamee jawle mum en faade e jawle mon, pellet ɗuum woniino bakkaat mawɗo. Annisaa 2. Alla daali: ɓeen ñaamrooɓe jawdi alyatimeeɓe dow tooñange, pellet koɓe ñaamata ko e deedi mum en ko yiite, maɓe ka yiite huɓɓoowe. Annisa 10.

Islaam harmini ustude peese e ɓetu, Alla daali: Halkaare woodanii ustooɓe peese e ɓetu. ɓeen ɓetnatooɓe e yimɓe ɓe ɗaɓɓa timminaneede. Siɓe ɓetaniiɓe wolla ɓe peesaniɓe ɓe usta. Mbela ɓeen cikkaani maɓe ummine ñalngu darnga. 4. Al Muɗaffifiin 1-4.

Islaam na harmini kadi taƴde enɗameeje ɗum jantaama ko adii e tonngoode 31 e aayeeje e hadisaaji tinndinooji ɗuum, Annabaaɓe e Nulaaɓe fof na hawri e harminde ɗii karminaaɗi.

Islaam na haɗa jikkuuji bonɗi hono fenaande e fuuntude e janfaade, hodaade, njanfa, haasidaagal, hodo bonngo, nguyko bewre e tooñange e kala huunde soɓnde.

Islaam na haɗa jikkuuji bonɗi e mbaadi kuuɓtadinndi, Alla daali: Wata fal yimɓe ɓen yeeso maa ngon, wata a yahru ka leydi ñaaƴagol. Pellet, Alla yiɗaa kala ñaaƴotooɗo mantoo. Luqmaan 18. Ɓe maaki kadi: Pellet mbo ɓurmi yiɗde e mon e ɓurɗomi ɓadaade e jonnde ñande darngo ko ɓurɗo labeede jikku, ɓurɗo tikkaneede e woɗɗude jonde e Am ko heewɓe haala e hebbinɓe gaɓɓuɗe e mawnikiniiɓe, ɓe min nganndii sarsaarin e mutashaddiquun hol ko woni mutafayhiquun? O maaki ko: mawnikiniiɓe.f Assilsilatu Assahiiha 791.

Islaam na haɗa fenaande, Alla daali: Alla feewnatah oon ɓurtinɗo penoowo. Gaafiri 28. Ɓe maaki kadi: Ndeene fenaande sabu fenaande na nawma e faajiraagal faajiraagal na feewna e yiite, gorko seeratah na fena na faando fenaande haa o winnde ka Alla ko o penoowo. Sahiih Muslim 2607. Ɓe maaki kadi: Maande naafiqe ko tati: Si o yeewtii o fena, si o fodii o lunndo, si o hoolaama o janfoo. Sahiih Bukhaari 6095.

Islaam na haɗa fuuntude. Arii e hadiis wonde Nulaaɗo Alla yo jam e kisal ngon e makko wirtiima gennduwel ñaamde o naatni junngo makko e hengel,leppeendi heɓi peɗeeli mum,o maaki:Ko ɗum woni jom ñaamdu? o wii:Ko toɓo heɓindu aan nulaaɗo Alla,O maaki:Ko haɗmaa ɗum waɗde e dow ñaamdu he haa yimɓe ɓe nja*a ɗum,kala puuntuɗo amen jeyaaka e amen. Sahiih Muslim 102.

Islaam na haɗa hodo e njanfa, Alla daali: Eehey mon goonɗinɓe woto njanfaɗe Alla e Nulaaɗo njanfaɗon ko koolnaɗon mon tawa hoɗon nganndi. Al Anfaal 27. O daali ɓen hunnooɓe ahadi Alla ndin, ɓe firtataa ahodal(hoolaare). Arraad 20. Nulaaɗo mo jam e kisal woni na wiyatnoo konuuji Makko siɗi njalta: Kone woto on pantin wotoo njanfee wotee muusnee wotee mbaree cuklel. Sahiih Muslim 1731. Ɓe maaki kadi: Geɗe nay mboɗe ngoni e mum wona naafiqe laaɓtuɗo, kala mbo gootel e majji woni e mum, wona e mum geɗel e naafiqaagal haa o acca ngel: Si o tottaama hoolaare o njanfo, si o yeewti, o fena, si tottii aadi o janfo, si o dukdaama o yawta keerol. Sahiih Bukhaari 34.

Islaam na haɗa haasidaagal, Alla daali: Mbela ɓe kaasidoto yimɓe ko Alla okkiɓe ko e ɓural Makko, Min tottii Ibraahiima defre e ñeeñal Min tottiɓe laamu mawngu. Annisa. 54. Alla daali: yiɗii heewɓe e yimɓe defte en ndeɓe nduttata mon caggal nde ngoonɗin ɗon ngonton heefereeɓe haasidaaɓe to bannge mum en caggal de googna feeñani on, njaafee njarlaɗon haa Alla adda yamiroore Mum, pellet Alla ko kattanɗo kala huunde. Al Baqara. 109. Ɓe maaki kadi: Ruɓii faade e mon ñaw dente ngadiiɗe: Haasidaagu,tikkere laɓoore mi wiyaani laɓoore sukundu kono ko laɓoore diine, Mi woondarii mbo fittaandu am woni e Junno Mum, on naatatah aljanna haa ngoonɗinon on ngoonɗintah haa njɗandiron, mbela hafratah on ko tabitinanta mon ɗuum? caaktee salminaandu hakkunde mon. Sunanu Attirmiiji 2510.

Islaam na haɗa hodaade, Alla daali: Ko hono noon Min mbaɗi e kala wuro mawɓe banndiiji manngo, haa ɓe kodo e hengo, ɓe kodotaako si wonah ko*e mum en kono ɓe tinatah. Al Anaam 123. Alla habri wonde Yahuud en etinooma warde Masiih mo jam e kisal ngoni e Mum, ɓe kodii kono Alla fewjaniɓe, Alla holliri wonde hodo bonngo ko e joom mum tan yanata, Alla daali: Nde Iisaa so'unoo keeferaaku ngun e maɓɓe,o maaki:"Ko hommbo wallata lam e [diina] Alla [kan]?".Hawaaruyaŋko'en wi'i:"Menen ko men wallooɓe [e diina] Alla [kan],men gomɗinii Alla,seedo wonnde ko men jebbiiliiɓe". Joomi amen, men gomɗinii ko jipinɗaa kon, men jokkii Nulaaɗo on. Winndu men e seediiɓe ɓen 53. Ɓe fewji Alla kadi fewji.Ko Alla Ɓuri Moƴƴude e fewjooɓe ɓen. (Janto) nde Alla daalunoo:"Ko an yo Iisaa, Min ko mi hunnoowo ma e ɓamtoowo ma faade ka Am,e Laɓɓinoowo ma e ɓen yedduɓe,(Mi) Waɗa ɓen jokkuɓe ma e hoore ɓen yedduɓe haa Ñalnde Darngal. Refti ko faade ka Am woni ruttorde mon,Mi ñaawa hakkunde mon ko luutondirayno-ɗon e muuɗum. Aali Imraana 52-55. Alla habri wonde yimeɓe Annabi Saalihu faalanoomo warde Mbo e hodo, ɓe kodii hodo, Alla fewjaniɓe O yirbiniɓe kamɓe e yimɓe mum en fof, Alla daali: ɓe ngoondandiree ma on kollir ɗum e koreeji makko, refti ma min mbiiyan keedo makko min ceedaaki halkaare koreeji makko, pellet ko min goonɗuɓe. ɓe kodii hodo, Min kodii hodo, pellet ko Minen njirbini ɓe kamɓe e yimɓe mum en tawi ɓe tinaani. Ndaar hono wonnoo batte hodo mum en pellet Min njirbaniiɓ e kamɓe e yimɓe mum en denndaangal.51. Annamli 49-51.

Islaam na haɗa nguyka, Nulaaɗo yo jam e kisal won e mum maaki: Jinoowo jinatah saango nde o jinata nde hombo wini goonɗini, gujjoowo wujjatah nde o wujjata ndee tawa hombo goonɗini, jaroowo yaratah tumo nde o yarata nde tawa hombo goonɗini, tuubuya noon na holliraa caggal ɗuum. Sahiih Bukhaari 6810.

Islaam na haɗa bewre, Alla daali: Pellet Alla na yamira nuunɗal e moƴƴinde e okkude ɓadiiɗo na haɗa pankare e ko sariya añi e bewre, hombo waajoo mon yaamo joo ciftaron. Annahli 90. Ɓe maaki kadi: Alla wahyiima e Am yo on njankina, haa gooto e mon waasa yawtude keerol, gooto e mon waasa wasaade e dow goɗɗo o. Sahiih abi Daawuud 4895.

Islaam na haɗa tooñanngee, Alla daali: Alla yiɗah tooñooɓe. Aali Imraan 57. O daali: Pellet O malnatah tooñooɓe. Al An Aam 21. O daali: Tooñooɓe ɓe O heblani ɓe lepte muusɗe. Al Insaan 31. Ɓe maaki kadi: Tato noddaandu mum en ruttetaake: Imaam nuunɗuɗo e koorɗo haa o humto e noddaandu tooñaaɗo hondu roonde e duule dame kammuuji uddite,Alla daala,e teddungal Am ma Mi wallu ma hay si ko caggal dummuna. Ko muslim yaltani mbo (2749) hombo tonnga e luural setta, e Tirmijiyyu (2526) e luural setta, e Ahmad (8043) ko kanko woodani ngol konngol. Tumo nde Nulaaɗo nulnoo Mu*aaj faade Yaman ngam o nodda faade e Islaam,o maaki: Reenta du*aaw tooñaaɗo sabu heedo alah hakkunde mammbo e Alla. Sahiih Bukhaari 1496. Ɓe maaki kadi: Kala tooñɗo ahdandiraaɗo wolla o firti ahdi wolla o fawi mbo ko o hattanah wolla o nanngi e mum huunde ko aldah e mbelamma fittaandu ko Miin o hujjandirta ñande darnga. Sunnaaji Abii Daawuud 3052. Islaam na haɗa kala jikku coɓɗo wolla gollondiral gondungal e tooñannge.

Islaam na haɗa gollandire jawdi gonduɗe e riba wolla lorla maa puunti wollo tooñannge wolla ko addata boneeji e loruuji e mbaadi kuɓtadinndi e dow renndooji e ɓiɓɓe leydi e teelɗuɗo.

Islaam na haɗa gollandire jawdi gonduɗe e riba wolla lorla maa puunti wollo tooñannge wolla ko addata boneeji e loruuji e mbaadi kuɓtadinndi e dow renndooji e ɓiɓɓe leydi e teelɗuɗo. Aayeeje e hadisaaji karminooji riba e toonyannge e puunti e bonande ka leydi ɓenniina e tayre adiinde, Alla daali: Lorlooɓe juulɓe worɓe e juulɓe rewɓe ko ɓe paggitaaki ɓeen de ndoondiima fenaande mawnde e bakkaat ɓannguɗo. Al Ahjaab 58. Alla daali: Kala golluɗo ko moƴƴi ko hoore mum o gollani, kala bonnuɗo ko e dow mum artata, Joome wonah tooñoowo jiyaaɓe ɓe. Fussilat 46. Arii e sunna Nulaaɗo mo jam e kisal woni e dow mum, o ñaawii wota a lor wota a lore. Sunan Abii Daawuud. Ɓe maaki kadi: « kala on gomɗinɗo Alla e Ñalaande cakkitiinde nden, yo o wowlu moƴƴere maa o deƴƴa. Kala on gomɗinɗo Alla e Ñalaande Sakkitiinde nden, yo o teddin koddiijo makko ngal. Kala on gomɗinɗo Alla e Ñalaande Sakkitiinde nden, yo o teddin koɗo makko on ». Sahiih Musim 47. Ɓe maaki kadi: Debba leptiraama ullundu ndu o soknoo haa ndu maayi, o naatnaa yiite, sabu o ñamminaani ndu o yarnaani ndu, o sokndu o accaani ndu ndu ñaamoyi kuule leydi. Sahiih Bukhaari 3482. ɗum ko lorɗo ullundu, hono lorɗo yimɓe noon wa*ta, ittaama e Ibnu umar o wii: Nulaaɗo wonii e dow minbar O noddi sawtu toowɗo, O maaki: Eehey mon jebbiliriiɓe ɗemɗe ɓe iimaan yottaaki e ɓerɗe mum en wotee loree juulɓe wotee ngaybineeɓe wotee ndewindee awraaji mum en, sabu kala dewindiiɗo awra musiɗɗo makko, Alla rewindoo awra makko, mbo Alla rewindii awra makko O hoyna mbo hay si o woni e nder hirke makko, o wii: Ibnu Umar ndaarii faade e suudu wolla faade Kaaba o wii: Ndaw ko tedduɗa ndaw ko hurum ma mawni, kono ko neɗɗo ɓur ma hurma ka Alla. Ko Tirmijii yaltani mbo (2032) e Ibnu Habbaan(5763) Ɓe maaki kadi: « kala on gomɗinɗo Alla e Ñalaande Sakkitiinde nden, woto o lorlu koddiijo makko, Kala on gomɗinɗo Alla e Ñalaande Sakkitiinde nden, yo o teddin koddiijo makko . Kala on gomɗinɗo Alla e Ñalaande Sakkitiinde nden, yo haal ko moƴƴi wollo o sukko ». Sahiih Bukhaari 6018. Ittaama e Abuu Hurayrata ummaade e Annabi yo jam e kisa won e mum maaki: Mbela hoɗon nganndi pellisaaɗo? ɓe mbii pellisaaɗo e amen woni mbo alah mbuuɗu alah kaake. O maaki: pellet woni pellisaaɗo e lenyolam ko gaodoowo ñande darnga koorko e juulde e askal, o ara hombo yenni o, hombo tukki o, hombo naami jawdi o, o joɗɗinee oya yoftoo e moƴƴi makko, si moƴƴi makko ngasii ko adii nde yoɓata ko fawii mbo ko e goopi, goopi maɓɓe nannge mbeddee e dow makko, refti o werlee e yiite. Ko muslim yaltani mbo(2581) e Tirmijiyyu (2418) e Ahmad (8029) ko kanko konngol woodani.

Nulaaɗo Alla maaki: Catal lekki woniino e laawol hongal lorla yimɓe, gorko gooto itti ngal, o naatna aljanna. Bukaari yaltanii mbo(652) e maana mammba, e muslim(1914) ko wa*i noon e Ibnu Maaja (3682) e Ahmad (10432)konngol ngol woodaniiɓe, ittude ko lorata e laawol na naatna aljanna, hono njiruɗa loroowo yimɓe bonno nguurndam mum en.

Islaam arii reende hakkille, mbo harmini kala ko bonnata mbo hono yarde dolo, Islaam ɓamtii daraja hakkille, mbo waɗi mbo yoworde pawe ɗe Alla fawata aade, mbo rimɗini mbo e tonngi ko yaadaani e hakkille e sanamuuji. Islaam alah sirruuji ma ñaawooje keeraniiɗe hinnde gaa e wonnde, kala sariyaaji hembo na hawri e hakkille celluɗo te hoɗi njaadi e nuuɗal e nyeenyal.

Islaam arii reende kakkille mbo ɓamti tolnde hembo, Alla daali: Pellet neɗɗo ko naamnitteɗo nanɗe e jiiɗe e ɓernɗe ɗñee fof ko o naamnitteeɗo ɗe . Al Israa 36. Na waɗɗii e neɗɗo nde o reenata hakkille makko,ko ɗum saabi harmineede sanngara e dorog,karmugol sanngara jantaama e tonngoode (34)na heewi e aayeeje alqurana gasrooje e konngol toowɗo: Yaama kakkilon. Al Baqara 242. Alla daali: Aduna wonaani si wonah ko fijrde e belaaɗe, ko galle laakara ɓuri labaneede wonande hulɓe Alla mate on kakkiltah. Al Anaam 32. Alla daali: Min tellanii mbo quraana arbiyanke ngam kakkilon. Yuusuf 2. Alla holliti wonde peewal e ñeeñal naftorta ɗum tan ko jom hakkilleeji ko ɓeen mbiyetee ulul albaabai, Alla daali: Alla na totta neenyal Mbo haajani, kala tottaaɗo ñeenyal tottaama ɓural manngal siftortah ɗum si wonah joman en hakkillaaji. Al Baqara 269.

Ko ɗum waɗi Islaam waɗi hakkille won de faworde ko fawe tee e neɗɗo, Nulaaɗo yo his maaki: Kuɗol ɓamtaama e tata: ɗaaniiɗa haa fina, suko haa hoyɗito e kaangaaɗo haa hakkila. Bukaari o yowitiri mbo e tafngo fellitde ko adii hadiis (5269) O yaltani mbo hombo jokka e Abuu Daawuud (4402) ko kamko woodani lafju o, e Tirmijiyyu (1423) e Nisaa*ii nde (ASUNANUL KUBRA) (7346) e Ahmad (956) e luural setta, e Ibnu Maaja.na tonnga. Rimɗini mbo e tonngi jiɓuyaaji e sanamuuji, Alla daali hombo habra fiyakuuji leƴƴi nanngitinooɗi e jiɓuyaaji e salaade goongo garduɗo ka Alla: Ko hono noon Min nelaani e wura e jeertinoowo si wonah wiya neemiiɓe wuro ngo, pellet min tawii baabiraaɓe e dental ko batte mum en min ñeemtinta; Ajjukhrufi 23. Alla daali hombo habra gaa e Annabi Ibraahiim yo kisal won e Makko: Holko woni ɗii nanndinaaɗi ɗi uufnani ɗon. 52. ɓe mbi min tawii baabiraaɓe amen na ndewaɗi. 53. Al Anbiyaa 52-53. Islaam ari yamiri yimɓe accude rewde sanamuuji, e accude jiɓuyaaji donaaɗi e baabiraaɓe e taaniraaɓe, mbo yamiri rewde laawol Nulaaɓe yo jam kisal won e dow mum en.

Islaam alah ñaawooje keerinaaɗe hinnde gaa e wonnde. Aliyyu Ibnu Abii Taalib ɓiy baaba mum Nulaaɗo e jom galle ɓiy Nulaaɗo Faatima:Mbela won ko Nulaaɗo heertirani on e huunde?O wii Nulaaɗo heerinaani amen huunde nde huftidinaani yimɓe fof tawi wonah ko woni e wana jaasi am ki:O yaltini heen ɗerawol na winnda heen Alla huɗii kirsirɗo ko wonah Alla gujjuɗo manaar leydi Alla huɗii kuɗɗo jipnaaɗo makko Alla huɗii moolɗo pepintooɗo e diine ko alah heen. Sahiih Muslim 1978. Denndaangal ñawooje islaam e sariyaaji mum na yaadi e hakkille e nuunɗal e ñeeñal.

Diineeji meere si sukkuɓe mum faamaani ko woni e mum e beñandiral ngal hakkillaaji celluɓi calato, kono tan won e heyniiɓe diine pawi e hakkillaji sukkubɓ e mum en wonde diine woni ko dow hakkille, alah do rewete haa hakkille faama diine. kona tan islaam teskii diine koko fooyninta laawol hakkille, jom en diineeji meeere na faala nde aade accata hakkille makko o rewa e mum en, islaam noon faala ko findinde hakkille, ngam goongaaji fiyakuuji ngannde e jaati.

Diineeji meere si sukkuɓe mum faamaani ko woni e mum e beñandiral ngal hakkillaaji celluɗi calato, kono tan won e heyniiɓe diine pawi e hakkillaji sukkuɓe mum en wonde diine woni ko e dow hakkille, alah ɗo rewete haa hakkille faama diine. kona tan islaam teskii diine koko fooyninta laawol hakkille, jom en diineeji meere na faala nde aade accata hakkille makko o rewa e mum en, islaam noon faala ko findinde hakkille, ngam goongaaji fiyakuuji ngannde e jaati, Alla daali: Ko hono nih Mbahyii faade e ma yurmeende e yamiroore Amen, a annadaana ko woni binndol wolla iimaan kono Min mbaɗaniimo ma annoore emin peewna heen mbo Min kaaja e jiyaaɓe Amen, pellet ana feewna e laawo poocingol. Assuuraa 52. Wahyu Alliyanke na soomi burhaanuuji e hujjaaji peewnooji hakkille kisɗo faade goongaaji ɗimbo faala anndude e goonɗinde mbo, Alla daali: Eehey mon yimɓe arii e mon daliil ummaade e Joomi mon, Min tellinii faade e mon annoore ɓanngunde. Annisaa 174. Alla faalaa ko yo neɗɗo wuur e peewal e ganndal e goonga, seytanuuji e walladiiɓe paala ko yo neɗɗo hedda e niɓe keefaraagu e majjere e wemmbeede, Alla daali: Alla woni keeda ɓeen goonɗinɓe O yaltinaɓe e niɓe faade e annoore, ɓeen yedduɓe noon ko keeda mum en Taaguut ɗuum woni kala rewete ko wonah Alla, hoɓe yaltinaɓe e annoore faade niɓɓe. Al Baqara 257.

Islaam na mawnina ganndal cellungal na hirjina e witto ganndal ngal wondaani e belaaɗe, hombo noddo faade ndaarde e miijaade e nder ko*e men e winndere wonnde sara men, e njencudi ganndal cellundi luutandirtah e islaam.

Islaam na teddini ganndal cellungal, Alla daali: Alla na ɓamta darajaaji ɓeen goonɗinɓe ummaade e mon, e ɓeen tottaaɓe ganndal, Alla na humpatii ko golloton ko. Al Mujaadala 11. Alla sinndindiri seede anndube e seede Makko e ceedagol malaykaaji Makko ko buri mawnude ko seedete, Alla daali: Alla seediima wonde pellet Alla alah si wonah kamko, e malaykaaji e jom en ganndal, Hombo darii e nuunɗal, deweteeɗo alah si wonah kamko, kamko woni poolɗo mbo fooletaake ñeeñɗuɗo. Aali Imraan 18 Ko nih feeñrata tolnde jom en ganndal nder islaam, Alla yamiraani annabi Makko Muhamed yo jam e kisal ngon e makko ɗaɓɓuude ɓeydaneede huunde si wonah ganndal, Alla dali : Maaku joom am ɓeydam ganndal. Taahaa 114. Ɓe maaki kadi: Kala naatɗo e laawol hombo ɗaɓɓa heen ganndal, Alla newna mbo laawol faade aljanna, pellet malaykaaji na lelna bibje majji weleede ɗaɓɓoowo ganndal, ɗaɓɓoowo ganndal kala ko woni e kammuuji e leydi na torono ɗum yaafuya haa e liɗɗi nder ndiyam, ɓural gannda e dow dewoowa ko hono no lewru wa*i e denndaangal koode, pellet annduɓe ngoni ronooɓe annabaaɓe, pellet annabaaɓe ndonnatah diinaar wonah mbuuɗu, kono ɓe ndonnata ko ganndal, mbo dañi ganndal danyii geɗal keewngal. Ko Abuu Daawuud yaltani mbo(3641) e Tirmijjiyu(2682) e Ibnu Maaja (223) ko kanko jeyi ngol konngol, e Ahmad (21715).

Islaam na hirjina e witto gannal teelɗunga e belaaɗe, hombo nodda faade e ndaarde e miijaade e nder pittaali men e nder ndee winndere sara men Alla daali: Ma Min kolluɓe kaawisaaji Amen e jookli e nder ko*e mum en haa feeñana ɓe ko kanko woni goonga tigi, mbela yonaani Joom ma ko kamko woni ceediiɗo e kala huunde. Fussilat 53. Alla daali: Mbele ɓe ndaaraani nguu laamu teddungu nder kammuuji e leydi e ko Alla tagi e kala huunde, na hasoo nde lajal mum en ɓadato honde yeewtere caggal ɗum ɓe ngoonɗinta. Al Aaaraaf 185. Alla daali: Mbela ɓe njahaani e nder leydi ɓe ndaara hono batte ɓeen adiiɓe ɓe, ko kamɓe ɓurnooɓe sattude doole e batte ɓe mbattini e leydi ɓe nguurni ndi ko ɓuri koɓe nguurni ndi ko, Nulaaɓe mum en ngaddaniɓe ɓannguɗi, Alla wonaana toonyoowo ɓe kono ko kamɓe tooñata pittaali maɓɓ. Arruum (9)

E njeñcudi ganndal cellundi ndi luutandiraani e islaam,ma en njnta heen yeru gooto mbo quraana fenciti fiyaaku mum ko adii duuɓi ujunere, ganndal kesal anndi. ɗum ko sakkitii ko,njenycudi ganndal ari na hawri e ko ari ko e quraana, ɗuum woni tagde liiryel e nder reedu neene mum,Alla daali: Min tagii aade e cengalawal ummaade e loopal 12. Refti Min mbaɗi mbo heɗɗere e ñiibirde hubandiinde. 13. Refti Min tagi toɓɓere nde heɗɗere Min mbatti heɗɗere nde husre, Min tagi husre nde ƴi*al Min min muurdi ƴi*al ngal teewu refti Min puɗɗi tagoore wod nde, Alla barkanii ɓurɗo labeede e tagooɓe 14. Al Muuminuun (12-14)

Alla jaɓatah barjatah golle si wonah e goonɗinɗo Alla o ɗoftii Mbo o goonɗini Nulaa ɗo makko, Alla jaɓatah e dewe Alla si wonah ko O sariyini ko, hono aade yeddirta Alla refti o joorto nde okkata mbo mbelnaari? Alla jaɓantah iimman hay gooto si wonah o goonɗin annabaaɗe fof, o goonɗini wonde muhamadu ko nulaaɗo.

Alla jaɓatah O barjatah golle ñande laakara si wonah e goonɗinɗo Alla o ɗoftii Mbo o goonɗini nulaaɓe Alla ɓe fof, Alla daali: Kala faalaɗo yaawnaneede Min njaawnana mbo ko Min muuyi ko heen,wonande mbo min muuyi refti min mbaɗana mbo jahannama hombo sumee heen hombo woni nyinyaaɗo diiwaaɗo e yurmeende Alla.18. Kala paalaaɗo laakara o gollanii mbo golle makko tawa hombo goonɗini ɓeen de yahdu mum en na yettaa. Al Israa 18-19. Alla daali: Kala golluɗo golle labaaɗe hombo gooninɗi, oon yeddantaake yaadu makko, pellet ma Min mbinndan mbo ɗe. Al Anbiya 94. Alla jaɓatah e dewe Alla si wonah ko O sariyini, Alla daali: Kala joortiiɗo hawrude e Joomi makko yo o gollu golle labaaɗe woto o renndin dewal mum Alla e hay gooto; AL Kahfi 110. O holli wonde golle labetaake si wonah ɗe Alla sariyini, te kadi jom majje wona laɓɓinɗo ɗe fii Alla te hombo goonɗini Alla e Annabaaɓe e Nulaaɓe yo jam e kisal won e mum en, kono mbo golle mum wonah ɗuum, Alla daali: Min ngari e koɓe ngolluno e golle, min mbaɗiɗe punndi(nduggu) caraandi. Al Furqaan 23. Alla daali: E geece koyɗe nyande heen. Gollooje tampuɗe. Na sume e jaynge wulnge (4). Al Gaasiya (2-4) Geece ɗe na koyi nummorde e golle, kono ɗe ngollatno ko aldah e peewal ummorngal ka Alla, Alla waɗi battane majje ko jaynge, sabu ɗe ngollir ko Alla sariyinaani, kono ɗe ndewi ko dewgol meere, ɓe cukki e ko*e majjere ɗeen cosatnooɓe ɓe diineeji meere, golle labaaɗe jaɓaaɗe ka Alla woni kawruɗe ko Nulaaɗo addi ko hono neɗɗo yeddirta Alla o joortoo nde Alla yoɓata mbo ko labaa?

Alla jaɓantah iimaan hay gooto si wonah o goonɗin Annabaaɓe fof o goonɗina nulal Muhamed, en kaaliina yogo e dallilaaji e ɗuum e tonngoode (20) Alla daali: Nulaaɗo goonɗinii ko tellinaa ko e mum ummaade Joom makko, fof en ngoonɗinii Alla e malaykaaji Mum e defte mum e Nulaaɓe Mum, Min ceerndatah hay gooto e Nulaaɓe Mum, ɓe wii min nanii min ɗoftiima hafran amen, Joomi amen ko e Maa woni weernde. Albaqara 285. Alla daali: Onon goonɗinɓe ngoonɗinee Alla e Nulaaɓe Makko e deftere nde O tellini e Nulaaɗo Makko e deftere telliinde ko adii, kala jedduɗo Alla e malaykaaji Mum e defte Mum e Nulaaɓe Mum e ñalawma cakkitiiɗo o majjii majjer woɗɗunde. Anniss 136. Alla daali: Tuma nde Alla nanngi aadi e Annabaaɓe nd ngaddan Mi mon deftere e ñeeñal, refti ari e mon Nulaaɗo goonɗinɗo ko ngonduɗon ko, ma on ngoonɗin ɗum mballon mbo, o wii mbela on qirriima aadi Am o e ɗuum, ɓe mbii min qirriima, O wii ceedee Miin mbeɗo seedadoo e mon. Aali Imraan 81.

Woni faandaare nule Alliyankooje konde: Islaam diine goongo o ɓamtata aade haa o wona maccuɗo Alla tigi, mbo rimɗina mbo e maccungaagal rigi e jiɓuyaaji, islaam senintah aade en ɓamtaɓe dow darajaaji mum en, mbo waɗataaɓe Allaaji;

Woni faandaare denndaangal nule Alliyankooje ko: nde diine goongo ɓamtata aade, o wona maccuɗo Alla tigi, islaam na rimɗina aade e maccungaagu jawdi e jiɓuyaaji, Nulaaɗo mo jam e kisal woni e makko maaki: Malkisaama maccuɗo diinaar e mbuuɗu e qaɗiifa e khamiisa, si o rokkaama o welto si rokkaaka o weltataako. Sahiih Bukhaari 6435. Neɗɗo peewɗo wonatah lorkinaniiɗo si wonah Alla, jawdi e koongu e palaas e leñol fof waɗataa mbo maccuɗo, e ngol tinndol na huncana janngoowo o, no yimɓe mbaano ada ko nulal e hono ɓe mbattini.

Nde juulɗe adinooɗe pernoo faade Ecoppi, laamɗo leydi ndi naamniiɗe, oon woni Najaasi, o wii: Hombo woni o diine ceernduɗo on e yimɓe mon, te on naataani e diine am wolla diine mofte goo? Jaafar Ibnu Abii Taalib wii: Eehey ma laamɗo min ngonno ko jaahiliyankoo- ɓe, rewooɓe sanamuuji, ñaamooɓe jiiba, jinooɓe taƴooɓe enɗam, bonɓe e hoddiiɓe, cemmbinɗo ñaama lohɗo, min ngoni e ɗuum haa Alla neli faade e amen nulaaɗo ummmiiɗo e amen mbo min nganndi asko makko e goonɗugol makko e hoolaare makko, e ɓurnaade mbo, o noddi amen faade e tawhiid Alla e rewde Mbo, e accude ko min ndewatno minen e baabiraae amen ko wonah Alla, ko wa*i na kaaxe e sanamuuji, O yamiri amen goonɗude e yeewtere e tottirde hoolaare e jokkude enɗam e labinde koddigal e accude ko harmi e ɗiiƴam, O haɗi amen pankare e haalde fenaande e naamde jawdi alyatiime e tukkude deeniiɗo, O yamiri min nde min ndewata Alla kanko tan, min mbaasa Mbo renndinde e hay huunde, o yamiri amen juulde e askal e koorko. o wii: O limtani mbo geɗe islaam min goonɗani mbo min ndewi mbo ko o addi ko, min ndewi Alla, min mbaasi renndinde Mbo e huunde, min karmini ko o harmini e dow amen min ndakni ko o daknani amen; Ahmad yaltani mbo(1740) e luural setta, e Abuu Na*iim nder(HILYATUL AWLIYA) (1/115) na tonnga. Islaam hono no paamirtaa senintah aade en mbo toownaɓe dow daraja mum en mbo waɗdataabe Allaaji e reweteeɗi. Alla daali: Maaku:"Ko onon yo yimɓe Defte,aree e konngol fotayngol hakkunde amen e mo'on:wonnde en rewataa si wanaa Alla,en kafidataa Mo e huune wata yoga e me'en jogitor yogo Joomi-raaɓe ko woori Alla".Si ɓe huccitii,wi'ee:"Seeditee wonnde menen ko men jebbiliiɓe". Aali Imraan 64. Alla daali: O yamirtaa on jogitorgol Malaa’ikaaɓe ɓen e Annabaaɓe ɓen reweteeɓe. E O yamiray on keeferaaku, ɓaawo nde laatinoɗon jebbiliiɓe? Aali Imraan 80. Ɓe maaki kadi: Wotee nguttee kam honono Nasaaraa en nguttiri Ibnu Maryama, Miin de ko Mi maccuɗo makko, mbi*ee maccuɗo Makko e Nulaaɗo Makko. Sahiih Bukhaari 3445.

Alla sariyinii tuubde ko ɗuum woni: ruttaade neɗɗo e Joom mum e accude bakkatuuji, islaam na yirbina ko adinoo mbo e bakkatuuji, tuubaabuya na itta ko adinoo ɗum e bakkatuuji, haajaraani qirraade bakkatuuji yeesa yimɓe.

Alla sariyanii tuubgol e islaam ko ɗuum woni: ruttaade e Joom mum e accude goopi, Alla daali: Ndutte e Alla onon fof juulɓe mbela joo maleɗon. Annuur 31. Alla daali: Mbele ɓe nganndah Alla na jaɓa tuubaabuya e jiyaaɓe Makko, hombo nannga sadakaaji pellet Alla ko jaɓoowo tuubaabuya ko O jurmatooɗo. Attawba 104. Alla daali: Ko kamko woni jaɓoowo tuubaabuya e jiyaaɓe Makko hombo yaafoo bonɗi hombo anndi ko mbaɗaton ko. Assuura 25. Ɓe maaki kadi: Alla ɓuri sattude weltaare e tuubgol jiyaaɗo Makko goonɗinɗo e gorko gonɗo e leydi kalkoori hombo wondi e daaba makko gonduɗo e ñaamdu e njaram makko,o ɗaani o fini o tawi mbo yahii,o ɗaɓɓi mbo haa ɗomko hefti mbo,refti o wii: mi ruttoto e nokku ngonnoo mi, mi ɗaano haa mi maaya,o fawi hoore mum e seemde makko ngam o maaya,o fini o tawi daaba mum ɗoon hombo wondi e njooɓa e ñaamdu e njaram makko,ko Alla ɓuri sattude weltaare e maccuɗo goonɗinɗo e oon gorko jiituɗo daaba mum o. Sahiih Muslim 2744.

Islaam na yirbina bakkatuuji gadiiɗi mbo, tuubuubuya na momta bakkatuuji gadiiɗi, Alla daali: Maakan ɓen yedduɓe: si ɓe haɗtike; ɓe haforante ko yawti. Si ɓe ruttiima, haray gomɗii laawol adinooɓe ɓen yawtii. Anfaal 38. Alla noddi nasaaraa yoɓe tuub, O daali: Mbele ɓe nduttataako e Alla, ɓe ɗaɓɓa e Makko yaafeede, Alla ko jaafatooɗo jurmotooɗo. Al Maa*ida 74. Islaam reerɗini denndaangal woopɓe e bakkodinɓe nde ɓe tuubata, Alla daali: Maaku eehey mon jiyaaɓe Am fantinɓe e dow ko*e mum en, wotee piɓtee yurmeende Alla, pellet Alla na yaafo denndaangal bakkatuuji, ko Kanko woni jaafatooɗo jurmotooɗo. Ajjumur 53. Nde Amru Ibnul Aas faalaa naatde islaam, o huli nde o waasat yaafeede bakkatuuji mum ɗi o golli ko adii islaam, Amru wii hombo haalana men ndee darnde: Nde Alla werlii e ɓernde am islaam o wii: Ngarmi e annabi yo o his ngam O soodandira e am, O werti junngo makko faade e am mbii mi: Mi soondandirtah e ma haa ñaafaɗaa mi ko mbaɗmi ko e bakkat, o wii: Nulaaɗ maaki : Aan Umar mate a anndah fergo na momta bakkatuuji gadiiɗi fergo ngo, Aan Umar mate a anndah wonde fergo na momta bakkatuuji gadiiɗi ngo. Ko muslim yatani bmo(121) hombo juutna hono noon, e Ahmadu (17827)

E nder islaam jotondiral hakkunde aade e Joom makko alah heedo, a hatajinaani nde gooto wonata hakkunde ma e Joome, islaam na haɗa nde mbadaten aade deweteeɗo wollo renndube e Alla e Alliyankeewal Makkoe he ma ko O heeranii ko e reweede;

E islaam haajaraaka nde aade qirratoo goopi makko e yeese aade, e nder islaam jotondiral hakkunde aade e Joom makko alah heeda, hatajinaaka e goɗɗo ngam wona hakkunde ma e joom ma, ko hono no yawtiri e tonngoode (36) Alla noddii denndaangal yimɓe ndeɓe nduttotoo e Makko, O haɗi yimɓe nde nde nanngirta malaykaaji wolla annabaaɓe wonde hakkunde Alla e e jiyaaɓe Makko, O daali: O yamirtaa on jogitorgol Malaa’ikaaɓe ɓen e Annabaaɓe ɓen reweteeɓe. E O yamiray on keeferaaku, ɓaawo nde laatinoɗon jebbiliiɓe? Aali Imraan 80 Islaam na haɗa nde aade nanngirtee Alla wolla renndude e Alla e jeyal Makko e Alliyakeewal Mum, Alla daali: Ɓe jogitike cernooɓe maɓɓe e ruuɗiiɓe maɓɓe reweteeɓe ko woori Alla, e Mema-sella geɗal Maryama. Ɓe yamiraaka si wonaa rewugol reweteeɗo gooto. Reweteeɗo alaa si wonaa Kanko. Senayee woodanii Mo e kon ko ɓe sirkaa ko. Attawba 31. Alla yeddii heeferɓe koɓe jogittoo ko jokkorɗe hakkunde maɓɓe e Makko, Alla daali: Ko noon de woodanii Alla diine laaɓtuɗo, ɓeen jaggirɓe tanah Makko waliyaaɓe min ndewataaɓe si wonah yoɓe ɓadin amen malal pellet Alla ko ñaawoowo hakkunde mum ennder koɓe luutraatnoo ko, pellet Alla feewnatah kala gonɗo penoowo keefeero. Ajjumur 3. Alla holliri wonde wasaniyankooɓe -jaahilii en- na njogotono jokkorɗe hakkunde mum en Alla ɓe mbi*a: ɓeen ɓadnaɓe Alla.

Si Alla haɗii aade en nde nanngirta Annabaaɓe e malaykaaji jokkorɓe hakkunde Makko e jiyaaɓe Makko, tanah mum en ɓuri waasde haandude wonde jokkorɗe hakkunde Alla jiyaaɓe Makko, Annabaaɓe e Nulaaɓe na yaawnoo ngam ɓadaade Alla, Alla daali na habra alhaali Annabaaɓe e Nulaaɓe: Pellet hoɓe njaawnatonoo e moƴƴi hoɓe noddatnoo Amen reerɗude e kulol ɓe ngoniino hulɓe Alla. Al anbiyaa 90. Alla daali: Ko ɓeen ngoni noddooɓe ɗaɓɓooɓe faade e Joomi mum en jokkorgal hombo e mum en ɓuri ɓadaade homɓe joortoo yurmeende makko, hombo hula lepte makko, pellet lepte makko ɗe ko deentaaɗe. Al Israa 57. ɓeen ɓe noddoton ko wonah Alla - e annabaaɓe e moɓƴƴuɓe - ɓeen hoɓe ɓalloroo faade Alla hoɓe njoortoo yurmeende makko, hoɓe kula lepte makko, ko hono ɓe noddirtee ko wonah Alla.

E sakket ngal nulal en ciftarat wonde aade en e seertude jamanuuji mum en e yimɓe mum en e leyɗe wollo boom e rennda aade en fof na seerti miijooji e paandale ka neesu e ka golle, na haajora e peewnoowo tinndinoowo e njuuɓɓudi ndenndinatndi e laamu deenoowu mbo, Nulaɓe tedduɓe ɓe noon ndoondinoo ngaal donngal ummorde e wahyu ka joomiraawo, be peewna aade en e laawo peewal e fooccaare, be ndenndinabe e sariya Alla, ɓe ñaawira hakkunde mum en e goonga fiyakuuji mum en poocco fotde noɓe nootari Nulaaɓe e ɓadaade yonto mum en e nele Alliyankooje, O timminiri nele e nelal Muhamed yo jam e kisal won e mum, O winndi e maggal heddaade, O waɗi ngal peewal aade en e annoore yottinatnde e Alla.

E sakket ngal nulal en ciftarat wonde aade en e seertude jamanuuji mum en e yimbe mum en e leyɗi wollo boom e rennda aade en fof na seerti miijooji e paandale ka neesu e ka golle, na haajora e peewnoowo tinndinoowo e njuuɓɓudi ndenndinatndi e laamu deenoowo mbo, Nulabe tedduɓe ɓe noon ndoondinoo ngaal donngal ummorde e wahyu ka joomiraawo, be peewna aade en e laawo peewal e fooccaare, be ndenndinaɓe e sariya Alla, be naawira hakkunde mum en e goonga fiyakuuji mum en poocco fotde nobe nootari Nulaaɓe e ɓadaade yonto mum en e nele Alliyankooje, O timminiri nele e nelal Muhamed yo jam e kisal won e mum, O winndi e maggal heddaade, O waɗi ngal peewal aade en e annoore yottinatnde e Alla.

Sabu ɗuum noddumaami aan neɓɓe nde ndarantaɗa Alla ndarnde goonɗunde ɓoliinde ñeemtinde e aada, anndu aan caggal maayde ma a rutta faade e Joom ma,ndaar hoore ma e jookli hedde ma, jebbila kisa aduna ma e laakara ma,si a faalaama naatde islaam alah ko fawii e ma si wonah seedaade alah deweteeɗo e goongo si wonah Alla e Muhamed ko Nulaaɗo, e nde kisataa kala kala ko rewetee si wonah Alla, goonɗinen ma Alla yaltin wonɓe to genaale, goonɗinaa hasboore e njoɓdi ko goongo,si a seediima ɗii seedeeji a wontii juulɗo,oon tuma noon fawiiwo ma nde ndewataa Allano sariya ardiri nih hono juulde,askal,koorko e hajju si ana hattani.

Ko ɗum waɗi mbeɗa noddu ma aan aade nde ndarotaɗa sabu Alla accaa ñeemtinde e aada, hono no Alla noddir ma, O daali: Maaku pellet mi waajoto mon e gootel nde ndaranatoɗon Alla ɗiɗo e gooto gooto refti miiccaɗon,kaaɗi ngalah e gondiijo mon hee,ko O jeertinoowo mon tan na e yeesa mum lepte cattuɗe. Sabaa (46) Anndu aan ko a ruttto e Joom ma, Alla daali: Aade alah si wonah ko yahani. (39) Yaama yahdu mum ndu yi*ee (40) Refti o yoɓee mbo njɓdi ɓurndi timmude (41) Ko faade Joom ma woni haattirde (42) Annajmi 39-42. Nde ndaarata e hoore ma e jookli sera ma, Alla daali: Mbela ɓe ndaaraani nguu laamu teddungu nder kammuuji e leydi e ko Alla tagi e kala huunde, na hasoo nde lajal mum en ɓadato honde yeewtere caggal ɗum ɓe ngoonɗinta. Al Aaaraaf 185.

Jebbila maleɗa aduna ma e laakara ma, si a faalaama naatde e Islaam,alah ko fawii e maa si wonah seedaade deweteeɗo alah si wonah Alla gooto, Muhamed yo jam e kisal won e mum ko Nulaaɗo Alla tigi. Tumo nde Nulaaɗo nulnoo Mu*aaj faade Yaman ngam o nodda faade e Islaam,o maaki: Pellet ma a ar e yimɓe joman en defte, nodduɓe faade e seedaade alah deweteeɗo e ngoonga si wonah Alla, Miin komi Nulaaɗo Alla tigi, siɓe ɗoftiimo ma e ɗuum anndiɓe farlaama e mum en juulɗeele joy kala ñalawma e kala jemma, siɓe ɗoftiima ma e ɗuum anndiɓe Alla fawii e mum en askal ummaade e jawle mum en ngal nannge e alɗuɓe maɓɓe tottee waasɓe, siɓe ɗoftiimo ma e ɗuum reento jawle mum en ɓurɗe teddude, reento noddugol toonyaaɗo sabu heedo alah hakkunde nduun noddaandu e Alla. Sahiih Muslim 19. Nde kisataa e kala ko rewetee ko wonah Alla, hisde e kala ko rewetee ko wonah Alla, woni laawol Annabi Ibraahiima peewngol, Alla daali: Wonanii on e Ibraahiima ñeemtanirgal labangal e ɓee ɓe o wondi tumo ndeɓe wii yimɓe mum en pellet min kisii e mon e koon ko ndewaton ko wonah Alla,min njeddii mon,gañandiral ɓanngii hakkunde amen e mon pooma haa ngoonɗinon Alla kanko tan. Al Mumtahina 4. Goonɗinde Alla umminat wonɓe nder baamuule, Alla daali: Sabu ko Alla woni goongo,pellet ko Kanko woni guurtinoowo maayɓe, ko Kanko woni kattanɗo kala huunde.6. Pellet darngo koko arata sikke alah heen, pellet Alla umminat wonɓe e genaale. 7. Al Hajji 6-7. Hasboore e njoɓdi ko goono, Alla daali: Alla tagiri kammuuji e leydi goongo e haa yoɓee kala fittaandu ko ndu faggitii ko, kamɓe ɓe tooñetaake. Al Jaasiya 22.

Si a seediima ndu seedanfaagu ngonaa juuldo, fawama e ma rewrude Alla ko O sar*ini ko e juulde, askal koorko e hajju wonande baawɗo .

Tummbitere e taariik 19-11-1441.

ko dr Muhamed Abdu Sahiim winndi nde.

Porofisoor fiɓnde to bannge wittooji Islaam (ko adii)

Duɗal Jaaɓi haattirde Uniwersite Malik Sa*uud.

Riyad laamaandi Arabi Sa*uudi.