الإسلام - نبذة موجزة عن الإسلام (مشتملة على الأدلة)

Okpukpe Islam

Nchịkọta dị nkenke banyere Islam dị ka o si dị na Qur'an Dị Ebube nakwa Sunnah nke Onye Amụma

Nke a bụ akwụkwọ dị mkpa nke nwere nkọwa nkenke banyere okpukpe Islam, nke na-akọwa ntọala ya ndị kachasị mkpa, ozizi ya, nakwa ịdị mma ya site n'isi mmalite ya mbụ, nke bụ́ Qur'an dị Nsọ nakwa Sunnah nke Onye Amụma. Akwụkwọ a bụ nke e wepụtara maka mmadụ nile ruru ogo ibu ọrụ, ma ndị Alakụba ma ndị na-abụghị ndị Alakụba, n'asụsụ ha dị iche iche, n'oge nile nakwa n'ebe nile, n'agbanyeghị ụdị ọnọdụ ọ bụla.

​(Nnomi nke nwere n'ime ya ihe akaebe sitere na Qur'an Dị Ebube na Sunnah Onye Amụma).

​1- Islam bụ ozi Chineke nye ndị mmadụ niile; ọ bụ ozi Chineke ebighị ebi, bụrụkwa ozi ikpeazụ n'ime ozi niile sitere n'aka Chineke:

Islam bụ ozi Chineke nye ndị mmadụ niile. Chineke Onye Dị Elu sịrị: ​﴿Anyị ezipụghị gị belụsọ nye ndị mmadụ niile dị ka onye na-eweta ozi ọma na onye na-adọ aka ná ntị, ma ihe ka ọtụtụ n'ime ndị mmadụ amaghị﴾ [Surah Saba: 28]. Nakwa okwu Chineke Onye Kachasị Elu Sịrị: {(Sị: O unu ndị mmadụ, n'ezie m bụ Onye Ozi Chineke nye unu niile)} [Surah Al-A'raf: 158]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​﴿O unu ndị mmadụ, n'ezie Onye Ozi abịakwutela unu na eziokwu sitere n'aka Onyenwe unu. Ya mere, kwerenụ, ọ bụ ihe ọma maka unu. Ma ọ bụrụ na unu ekweghị, n'ezie Chineke nwe ihe niile dị n'eluigwe na ụwa. Chineke bụkwa Onye ma ihe niile, Onye nwere amamihe.﴾ [Surah An-Nisaa: 170].

Okpukpe Islam bụ ozi Chineke nke na-adịgide adịgide, ọ bụkwa mmechi nke ozi niile sitere n'aka Chineke. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: ​﴿Muhammad abụghị nna onye ọ bụla n'ime ụmụ nwoke unu, kama ọ bụ Onye Ozi Chineke nakwa akara mmechi nke ndị amụma. Chineke bụkwa Onye maara ihe niile﴾ [Surah Al-Ahzab: 40].

​2- Islam abụghị okpukpe dịịrị naanị otu agbụrụ ma ọ bụ otu ndị, kama ọ bụ okpukpe Chineke maka mmadụ niile:

Okpukpe Islam abụghị okpukpe dịịrị naanị otu agbụrụ ma ọ bụ ndị, kama ọ bụ okpukpe Chineke maka mmadụ niile, na iwu mbụ n'ime Qur'an Dị Ukwuu bụ okwu Chineke Onye kachasị Elu kwuru sị: ​﴿O unu ndị mmadụ, feenụ Onyenwe unu ofufe, Onye kere unu nakwa ndị buru unu ụzọ bịa, ka unu wee nwee ike ichebe onwe unu.﴾ [Surah Albakara:21]. Nakwa okwu Chineke Onye ọ kachasị Elu Sịrị: ​﴿O unu ndị mmadụ, tụọnụ egwu Onyenwe unu, Onye kere unu site n'otu mkpụrụ obi, ma kee nwunye ya site na ya, wee gbasaa site na ha abụọ ọtụtụ ndị ikom nakwa ndị inyom.﴾ [Surah An-Nisaa: 1]. Site n'aka Ibn Umar (ka Chineke nwee afọ ojuju n'ebe ha abụọ nọ) na Onye Ozi Chineke ﷺ gwara ndị mmadụ okwu (Khutbah) n'ụbọchị mmeri Makkah, o wee sị: ​"O unu ndị mmadụ! N'ezie, Chineke ewepụla n'ebe unu nọ mpako nke oge amaghị ihe (Jahiliyyah) na iji nna nna ochie anya isi. Mmadụ nọ n'ụzọ abụọ: onye ezi omume, onye na-atụ egwu Chineke ma dịkwa mma n'ihu Chineke; na onye mmehie, onye jụrụ ajụ ma dị mfe n'ihu Chineke. Mmadụ niile bụ ụmụ Adam, Chineke jikwa ájá kee Adam. Chineke sịrị: {O unu ndị mmadụ! N'ezie, anyị sitere n'aka nwoke na nwanyị kee unu, mee unu mba dị iche iche na ezinụlọ ka unu wee mata onwe unu. N'ezie, onye kacha dị mma n'etiti unu n'ihu Chineke bụ onye kacha atụ egwu Ya. N'ezie, Chineke bụ Onye maara ihe niile, Onye nwere nghọta.} [Al-Hujurat:13]" At-Tirmidhi kọrọ ya (3270). "Ị gaghị ahụ n'ime iwu nke Quran dị ebube ma ọ bụ iwu nke onye ozi a na-asọpụrụ (udo dịrị ya), iwu ọ bụla gbasara otu ndị mmadụ ma ọ bụ otu òtù n'ihi agbụrụ ha, mba ha, ma ọ bụ okike ha."

3- Islam bụ ozi Chineke nke bịara iji mezuo ozi nke ndị amụma na ndị ozi gara aga (udo na ngọzi dịrị ha) wetara nye mba ha.

Islam bụ ozi sitere n'aka Chineke nke bịara iji mezuo ozi nke ndị amụma na ndị ozi gara aga (udo na ngọzi dịrị ha) nye mba ha. Dị ka Chineke Onye Dị Elu sịrị: ​﴿۞ N'ezie, Anyị kpughere gị mkpughe, dịka Anyị siri kpughee Nuh nakwa ndị amụma mgbe ọ gasịrị. Anyị kpughekwara Ibrahim, na Ismail, na Ishaq, na Ya'qub, na agbụrụ gasị (Al-Asbat), na Isa, na Ayyub, na Yunus, na Harun, nakwa Sulayman. Anyị nyekwara Dawud Zabur﴾ [Surah An-Nisaa: 163]. Okpukpe a nke Chineke kpughere nye Onye ozi bụ Muhammad ﷺ bụ okpukpe nke Chineke wepụtara dị ka iwu nye ndị amụma bu ụzọ, tụọkwa ha ya n'iwu. Dị ka Chineke Onye Dị Elu sịrị: ​﴿۞ O wepụtara nye unu n'okpukpe ihe ahụ O nyere Nuh n'iwu, nakwa ihe Anyị kpughere gị, tinyere ihe Anyị nyere Ibrahim, Musa, na Isa n'iwu (na-asị): "Ka unu guzobe okpukpe ahụ ma ghara ịkewapụ n'ime ya." Ihe ahụ ị na-akpọ ha òkù gaa na ya dị arọ n'ebe ndị na-ekunye Chineke ibe (Mushrikun) nọ. Chineke na-ahọrọ onye Ọ chọrọ gaa n'ebe Ọ nọ, Ọ na-edukwa gaa n'ebe Ọ nọ onye ọ bụla na-echegharị alaghachikwute Ya﴾ [Surah Ash-Shura: 13]. Nke a nke Chineke kpugheere onye ozi Muhammad ﷺ bụ nkwenye maka ihe bu ya ụzọ n'ime Akwụkwọ Nsọ nke Chineke, dịka Torah na Injil tupu e mebie ha. Chineke Onye Dị Elu sịrị: ​﴿Ma ihe Anyị kpughere gị n'ime Akwụkwọ nsọ bụ eziokwu, nke na-akwado ihe bu ya ụzọ. N'ezie, Chineke bụ Onye maara ihe niile nke ọma, Onye na-ahụkwa ihe niile n'ebe ndị ohu Ya nọ.﴾ [Surah Fatir: 31].

​4- Ndị amụma, udo dịrị ha, okpukpe ha bụ otu, mana iwu (Shari'ah) ha dị iche iche:

Okpukpe ndị amụma (udo dịrị ha) bụ otu, mana iwu (Shari'ah) ha dị iche iche. Chineke Onye Dị Elu kwuru sị: ​﴿Anyị kpughere gị Akwụkwọ ahụ n'eziokwu, nke na-akwado ihe bu ya ụzọ n'ime Akwụkwọ nsọ, ma bụrụkwa ihe na-achịkwa ya. Ya mere, kpee ikpe n'etiti ha site n'ihe Chineke kpughere, ma agbasokwala ọchịchọ ha ịhapụ eziokwu ahụ bịaara gị. Maka onye ọ bụla n'ime unu ka Anyị dowere Iwu nakwa usoro. A sị na Chineke chọrọ, Ọ gaara eme unu otu obodo, mana ọ bụ ka Ọ nwaa unu n'ihe ahụ O nyere unu. Ya mere, na-asọrịtanụ mpi n'ịrụ ezi ọrụ. N'ebe Chineke nọ ka nlọghachi unu niile dị, Ọ ga-akọwakwara unu gbasara ihe ahụ unu na-ese okwu n'ime ya.﴾ [Surah Al-Maa'idah: 48]. Nakwa Onye Ozi ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​«A bụ m onye kacha nso n'ime ndị mmadụ n'ebe Isa nwa Maryam nọ n'ụwa nakwa n'ụwa ọzọ, ndị amụma bụ ụmụnne sitere n'otu nna, ndị nne ha dị iche iche, nakwa okpukpe ha bụ otu.» Bukhari kọrọ ya (3443).

​5- Islam na-akpọ oku—dịka ndị amụma niile: Nuhu, Ibrahim, Musa, Sulayman, Dawuud, na Isa (udo dịrị ha) kpọrọ oku—gaa n'inwe okwukwe na Onyenwe anyị (Rabb) bụ Chineke: Onye Okike, Onye na-enye ihe eji ebi ndụ, Onye na-enye ndụ, Onye na-enye ọnwụ, na Onye Nwe Alaeze. Ọ bụ Ya na-ahụ maka ihe niile; Ọ bụkwa Onye Obi Ebere na Onye Na-eme Ebere.

Islam na-akpọ òkù—dịka ndị amụma niile kpọrọ òkù: Nuhu, Ibrahim, Musa, Sulayman, Dawuud, na Isa (udo dịrị ha)—gaa n'inwe okwukwe na Onyenwe anyị (Rabb) bụ Chineke: Onye Okike, Onye na-enye ihe eji ebi ndụ, Onye na-enye ndụ, Onye na-enye ọnwụ, na Onye Nwe Alaeze. Ọ bụ Ya na-ahụ maka ihe niile; Ọ bụkwa Onye Obi Ebere na Onye Na-eme Ebere. Chineke, Onye kachasị elu, kwuru sị: ​﴿O unu ndị mmadụ, chetanụ amara Chineke n'ebe unu nọ. Ọ̀ dị onye okike ọzọ na-abụghị Chineke nke na-enye unu ihe oriri site n'eluigwe nakwa n'ala? Ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Ya. Kedụzi otu e siri duhie unu?﴾ [Surah Fatir: 3]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​﴿Sị: Ònye na-enye unu ihe oriri site n'eluigwe nakwa n'ala? Ma ọ bụ ònye nwe ikike nke ịnụ ihe nakwa ịhụ ụzọ? Na ònye na-ewepụta ihe dị ndụ n'ime ihe nwụrụ anwụ, na-ewepụtakwa ihe nwụrụ anwụ n'ime ihe dị ndụ? Na ònye na-ahụ maka ịhazi ihe niile? Ha ga-asị: "Chineke". Ya mere, sị: Ọ̀ bụ na unu agaghị atụ egwu Ya?﴾ [Surah Yunus: 31]. Nakwa okwu Chineke Onye kach Elu Sịrị: ​﴿Ma ọ bụ ònye na-amalite okike, emesịa O weghachi ya, na ònye na-enye unu ihe oriri site n'eluigwe nakwa n'ala? Ọ̀ dị chi ọzọ ya na Chineke? Sị: Wetanụ ihe akaebe unu ma ọ bụrụ na unu na-ekwu eziokwu.﴾ [Surah An-Naml: 64].

Ma a zitere ndị amụma na ndị ozi niile (udo dịrị ha) iji kpọọ òkù ka e fee naanị Chineke ofufe; Chineke, Onye Kachasị Elu, kwuru: ​﴿N'ezie, Anyị zitere onye ozi n'ime mba ọ bụla (na-asị): Feenụ Chineke ofufe, ma zerenụ Taghut. Ma n'ime ha bụ ndị Chineke duziri, ma n'ime ha bụ ndị nduhie kwesịrị n'ahụ ha. Ya mere, gagharịanụ n'elu ụwa, ma hụkwanụ otu njedebe ndị na-agọnarị eziokwu siri bụrụ.﴾ [Surah Annahl:36]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị elu Elu Sịrị: ​﴿Anyị ezipụghị onye ozi ọ bụla tupu gị, belụsọ na Anyị kpugheere ya na ọ dịghị chi ọzọ kwesịrị ofufe n'eziokwu ma e wezụga Mụ, ya mere, feenụ M ofufe﴾ [Surah Al-Anbiya: 25]. ​Ya mere, Chineke kọrọ gbasara Nuh (udo dịrị ya) na ọ sịrị: ​{O ndị nke m, feenụ Chineke ofufe, unu enweghị chi ọzọ kwesịrị ofufe n'eziokwu ma ọ bụghị Ya. N'ezie, a na m atụrụ unu egwu ntaramahụhụ nke ụbọchị ukwu.} [Surah Al-A'raf: 59]. Khalil Ibrahim (udo dịrị ya) kwukwara - dịka Chineke kọrọ gbasara ya - na ọ sịrị: ​﴿Nakwa Ibrahim, mgbe ọ gwara ndị ya sị: Feenụ Chineke ofufe ma tụọrọnụ Ya egwu; nke ahụ ka mma maka unu, ma ọ bụrụ na unu maara.﴾ [Surah Al-Ankabut:16]. Nakwa Salih (udo dịrị ya) - dịka Chineke kọrọ banyere ya - Sịrị: ​{O kwuru sị: Ndị m, feenụ Chineke ofufe, unu enweghị chi ọzọ kwesịrị ofufe n'eziokwu ma ọ bụghị Ya. N'ezịe, ihe akaebe doro anya esitela n'aka Onyenwe unu bịara unu. Nke a bụ nne kamel nke Chineke nke bụ ihe ịrịba ama nye unu. Ya mere, hapụnụ ya ka ọ rie nri n'ala Chineke, ma emetụkwala ya aka ọjọọ, ka ahụhụ na-egbu mgbu wee ghara ijide unu.} [Surah Al-A'raf: 73]. Nakwa Shu'aib (udo dịrị ya) -dịka Chineke kọrọ gbasara ya- Sịrị: ​{O ndị nke m, feenụ Chineke ofufe, unu enweghị chi ọzọ kwesịrị ofufe n'eziokwu ma ọ bụghị Ya. N'ezie, ihe akaebe doro anya sitere n'aka Onyenwe unu abịarala unu. Ya mere, mejupụtanụ ihe ọ̀tùtù nakwa ihe isikwuo ihe n'uju, unu ebelatala ndị mmadụ ihe ha, unukwa emebila ihe n'ala ka emeziworo ya. Nke ahụ ka mma maka unu ma ọ bụrụ na unu bụ ndị kwere ekwe.} [Surah Al-A'raf: 85].

Nakwa, mgbe mbụ Chineke gwara Musa (udo dịrị ya) okwu, Onye dị nsọ gwara ya sị: ​﴿Ma mụ onwe m ahọrọla gị, ya mere gee ntị n'ihe a na-ekpughe 13﴾ ​﴿N'ezie, abụ m Chineke, o nweghị chi ọzọ kwesịrị ofufe n'eziokwu ma ọ bụghị m, ya mere fee m ofufe, ma guzobe ekpere maka ncheta m 14﴾ [Surah Taha: 13-14]. Nakwa, Chineke sịrị n'ịkọ gbasara Musa, ka udo dịrị ya, na ọ chọrọ mgbaba n'aka Chineke wee sị: ​{N'ezie, a na m agbaba n'ebe Onyenwe m nakwa Onyenwe unu nọ pụọ n'aka onye mpako ọbụla nke na-ekweghị n'Ụbọchị Ngụkọta.} [Surah Ghafir: 27]. Nakwa Chineke sịrị na-akọwa gbasara Mesaịya (udo dịrị ya) na ọ sịrị: ​﴿N'ezie, Chineke bụ Onyenwe m na Onyenwe unu, ya mere feenụ Ya ofufe. Nke a bụ ụzọ kwụ ọtọ﴾ [Surah Al Imran:51]. Nakwa Chineke Onye Dị Ebube na Onye Dị Ukwuu sịrị, na-akọ gbasara Al-Masih (udo Chineke dịrị ya) -ọzọkwa- na ọ sịrị: ​﴿Ụmụ Israel, feenụ Chineke ofufe, Onyenwe m na Onyenwe unu. N'ezie, onye ọbụla na-esonyere Chineke na ihe ọzọ, Chineke amachibidola ya Aljannah, ma ebe obibi ya bụ Ọkụ. Ma ọ dịghị ndị enyemaka dịịrị ndị ajọ omume.﴾ [Surah Al-Maa'idah: 72].

Ma ọbụna n'ime Taurat na Injil, e kwusiri ike banyere ife naanị Chineke ofufe, n'ezie okwu Musa (udo dịrị ya) pụtara n'ime Akwụkwọ Deuteronomi: ​(Nụrụ, O Izrel, Onyenwe anyị Chineke anyị bụ otu Onyenwe anyị) ​A mesikwara Ịdị n'otu (Tawhid) ike n'ime Injil Mak, ebe Al-Masih (udo n'elu ya) sịrị: ​(N'ezie, iwu nke mbụ bụ: Nụrụ, gị Israel, Onyenwe anyị Chineke anyị bụ naanị otu Onyenwe anyị).

Ma Chineke, Onye Dị Ike nakwa Onye Dị Ebube, kọwara na e zitere ndị amụma niile na nnukwu ọrụ a, nke bụ: ịkpọ òkù gaa na Tawhid. Chineke, Onye Dị Elu kwuru: ​﴿N'ezie, Anyị zitere onye ozi n'ime mba ọ bụla (na-asị): Feenụ Chineke ofufe, ma zerenụ Taghut. Ya mere n'ime ha bụ ndị Chineke duziri, ma n'ime ha bụ ndị nduhie kwesịrị.﴾ [Surah Annahl:36]. Nakwa okwu Ya, Onye kachasị Elu: ​{Sị: Ùnu ahụla ihe ndị ahụ unu na-akpọku na-abụghị Chineke? Gosinụ m ihe ha kere n'ụwa, ka ọ̀ bụ ha nwere òkè n'eluigwe? Wetaranụ m akwụkwọ buru nke a ụzọ, ma ọ bụ ihe fọdụrụnụ nke ihe ọmụma, ma ọ bụrụ na unu na-ekwu eziokwu.} [Surah Al-Ahqaf: 4] Shaykh As-Sa'di (ka Chineke meere ya ebere) sịrị: ​(N'ihi ya, a matara na arụmụka ndị na-ekunye Chineke ibe (Mushrikun) n'ịkunye ibe ha (Shirk) adabereghị n'ihe akaebe ma ọ bụ n'ihe mgbakwasị ụkwụ ọ bụla, kama ha dabere n'echiche ụgha, atụmatụ ndị na-enweghị isi; na uche (Aql) rụrụ arụ, nke inyocha ọnọdụ ha na isochi ihe ọmụma ha na ọrụ ha anya na-egosi gị nrụrụ arụ ya, tinyekwara n'ileba anya n'ọnọdụ ihe ndị ahụ ha mefuru ndụ ha niile n'ife ha: hà wetara ha uru ọ bụla (ya bụ, ihe ofufe ndị a e weere ma e wezụga Chineke) n'ụwa a ma ọ bụ n'ọdịnihu?) Taysir al-Karim al-Mannan: 779.

​6- Chineke Onye Dị Elu bụ Onye Okike, Ọ bụ naanị Ya kwesịrị ofufe, a gaghị efe onye ọ bụla ọzọ ofufe tinyere Ya.

Chineke bụ Onye kwesịrị ofufe naanị Ya, a gaghị efe onye ọ bụla ọzọ ofufe tinyere Ya. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: ﴿O unu ndị mmadụ, feenụ Onyenwe unu ofufe, Onye kere unu nakwa ndị buru unu ụzọ bịa, ka unu wee nwee ike ichebe onwe unu. ﴿21﴾﴾ ﴿Ọ bụ Ya mere unu ala ka ọ bụrụ ihe ndina, meekwa eluigwe ka ọ bụrụ ụlọ. O wee zidata mmiri site n'eluigwe, ma were ya mee ka mkpụrụ osisi si n'ala pụta dị ka ihe oriri maka unu. Ya mere, unu emela ka Chineke nwee ndị mmekọ, ebe unu maara. ﴿22﴾﴾ [Surah Albakara:21-22]. Ya mere, Onye ahụ kere anyị, keekwa ọgbọ ndị bu anyị ụzọ, meekwa ala ka ọ bụrụ ihe ndina maka anyị, zidataara anyị mmiri site n'eluigwe, ma were ya mee ka mkpụrụ osisi si n'ala pụta dị ka ihe oriri maka anyị; Ọ bụ naanị Ya kwesịrị ofufe. Chineke Onye Dị Elu sịrị: ​﴿O unu ndị mmadụ, chetanụ amara Chineke meere unu. Ọ̀ nwere Onye Okike ọzọ ma e wezụga Chineke nke na-enye unu ihe oriri site n'eluigwe nakwa n'ala? Ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Ya. Kedụzi otu e siri duhie unu?﴾ [Surah Fatir: 3]. ​Ya mere, Onye na-eke ihe nakwa na-enye ihe oriri bụ naanị Onye kwesịrị ofufe. Chineke Onye Dị Elu sịkwara: ​﴿Nke ahụ bụ Chineke, Onyenwe unu, ọ dịghị chi kwesịrị ofufe n'eziokwu ma e wezụga Ya, Onye kere ihe niile, ya mere feenụ Ya ofufe; Ọ bụkwa Ya bụ Onye na-elekọta ihe niile﴾ [Surah Al-An'am:102].

Ihe ọ bụla a na-efe ofufe na-abụghị Chineke ekwesịghị ofufe, n'ihi na ha enweghị ike n'ihe ruru nha ahụhụ kachasị nta n'eluigwe ma ọ bụ n'ụwa, ọ bụghịkwa onye mmekọ Chineke n'ihe ọ bụla, ọ bụghịkwa onye enyemaka ma ọ bụ onye nkwado maka Chineke, keduzi otu a ga-esi akpọku ya tinyere Chineke ma ọ bụ mee ya onye mmekọ Ya, Chineke Onye Dị Elu sịrị: ​﴿Sị: Kpọkuonụ ndị ahụ unu na-azọrọ na-abụghị Chineke. Ha enweghị ikike n'ihe ruru nha ahụhụ kachasị nta n'eluigwe ma ọ bụ n'ụwa, ha enweghịkwa òkè ọ bụla n'ime ha abụọ, Ọ nweghịkwa onye na-enyere Ya aka sitere n'ime ha.﴾ [Surah Saba: 22].

Ma Chineke, Onye dị nsọ, Onye Dị Elu, bụ Onye kere ihe ndị a e kere eke ma mepụta ha n'efu, ịdị adị ha bụkwa ihe na-egosi ịdị adị Ya, ịbụ Onyenwe Ya, nakwa ịbụ Chineke Ya. Chineke Onye Dị Elu sịrị: ​﴿Na n'ime ihe ịrịba ama Ya bụ na O kere unu site n'aja, ma mesịa unu wee bụrụ ndị mmadụ na-agbasa. ﴿20﴾ ​﴿Ma so n'ihe ịrịba ama Ya bụ na O kere maka unu ndị nwunye site n'onwe unu, ka unu wee nweta ntụsara ahụ n'ebe ha nọ, meekwa ka ịhụnanya nakwa ebere dịrị n'etiti unu. N'ezie, n'ime nke a, e nwere ihe ịrịba ama maka ndị mmadụ na-atụgharị uche. ﴿21﴾ ​﴿Ma n'ime ihe ịrịba ama Ya bụ: okike eluigwe na ala, nakwa ọdịiche dị n'asụsụ unu na ụcha unu. N'ezie, n'ime nke a, e nwere ihe ịrịba ama maka ndị nwere ihe ọmụma. ﴿22﴾ ​﴿Ma so n'ihe ịrịba ama Ya bụ ihi ụra unu n'abalị nakwa n'ehihie, na ịchọ unu site n'amara Ya. N'ezie, n'ime nke a nwere ihe ịrịba ama maka ndị na-ege ntị. ﴿23﴾ ​﴿Na n'ime ihe ịrịba ama Ya bụ na Ọ na-egosi unu àmụ̀mà n'ụjọ nakwa n'olileanya, O wee zidata mmiri site n'eluigwe, wee jiri ya mee ka ala dịghachi ndụ mgbe ọ nwụsịrị. N'ezie, n'ime nke a, e nwere ihe ịrịba ama dị iche iche maka ndị na-aghọta ihe. ﴿24﴾ ​﴿Na n'ime ihe ịrịba ama Ya bụ na eluigwe na ala na-eguzosi ike site n'iwu Ya, mgbe ahụ, ma O kpọọ unu oku site n'ala, ozugbo ahụ unu ga-apụta. ﴿25﴾ ​﴿Ndị niile dị n'eluigwe nakwa n'ụwa bụkwa nke Ya; ha niile na-erubere Ya isi. ﴿26﴾ ​﴿Ọ bụkwa Ya na-amalite okike, emesịa O weghachi ya, ma ọ dịkwara Ya mfe karị.﴾ [Surah Ar-Rum: 20 - 27].

Namrud gọnahụrụ ịdị adị nke Onyenwe ya, Ibrahim (udo dịrị ya) wee gwa ya dịka Chineke kọrọ gbasara ya, sị: ​﴿Ibrahim kwuru sị: "N'ezie, Chineke na-eweta anyanwụ site n'akụkụ ọwụwa anyanwụ, ya mere weta ya site n'ọdịda anyanwụ." Okwu wee gwụ onye ahụ gọnahụrụ. Ma Chineke adịghị eduzi ndị mmegbu.﴾ [Surah Albakara: 258]. Otu aka ahụ kwa, Ibrahim (udo dịrị ya) wetara ihe akaebe nye ndị ya na Chineke bụ Onye ahụ nke duziri ya, na-enye ya nri nakwa ihe ọṅụṅụ, ma ọ bụrụ na ọ rịawa ọrịa, Ọ na-agwọ ya, Ọ bụkwa Onye ahụ na-eme ka ọ nwụọ ma na-akpọlite ya n'ọnwụ, o wee kwuo dịka Chineke kọrọ gbasara ya, sị: ﴿Onye kere m, Ọ bụ Ya na-eduzi m ﴿78﴾ ​﴿Ọ bụkwa Ya bụ Onye na-enye m nri, na-enyekwa m ihe ọṅụṅụ ﴿79﴾ ​﴿Na mgbe m na-arịa ọrịa, Ọ bụ Ya na-agwọ m ﴿80﴾ ​﴿Ọ bụkwa Ya bụ Onye ga-eme ka m nwụọ, emesịa O mee ka m dịghachi ndụ ﴿81﴾ [Surah Ash-Shu'araa: 78 - 81] Chineke kwuru n'ịkọ gbasara Musa (udo dịrị ya) na ọ rụrụ Fir'awn ụka, gwara ya sị: N'ezie, Onyenwe ya bụ: ​{Onye nyere ihe ọ bụla okike ya, emesịa O duzie ya} [Surah Taha: 50].

Chineke mekwara ka ihe niile dị n'eluigwe na ụwa nọrọ n'okpuru mmadụ, O wee jiri ngọzi gbaa ya gburugburu; ka o wee fee Chineke ofufe ma ghara ịgọnarị Ya. Chineke Onye Dị Elu sịrị: ​﴿Ọ̀ bụ na unu ahụghị na Chineke mere ka ihe dị n'eluigwe nakwa ihe dị n'ala dịrị n'okpuru unu, O wee bunye unu ngọzi Ya n'uju, nke a na-ahụ anya nakwa nke zoro ezo? Ma n'ime ndị mmadụ, e nwere onye na-arụrịta ụka banyere Chineke, na-enweghị ihe ọmụma, ma ọ bụ nduzi, ma ọ bụ akwụkwọ na-enye ìhè.﴾ [Surah Luqman:20]. Dịkwa ka Chineke nyere mmadụ ihe niile dị n'eluigwe na n'ụwa, ọ bụ otú a ka O kere ya ma kwadebe ya na ihe niile dị ya mkpa, nke bụ ịnụ ihe, ịhụ ụzọ, na uche, ka o wee mụta amamihe nke ga-abara ya uru ma duo ya gakwuru Onyenwe ya nakwa Onye kere ya. Chineke Onye kachasị Elu kwuru sị: sị: ​﴿Chineke wepụtara unu site n'afọ ndị nne unu, ebe unu na-amaghị ihe ọ bụla, O wee nye unu ikike ịnụ ihe nakwa ịhụ ụzọ, nakwa obi, ka unu wee nwee ekele.﴾ [Surah An-Nahl: 78].

Ya mere, Chineke Onye Dị Elu kere ụwa ndị a niile ma keekwa mmadụ, wee kwadebe ya n'ihe niile ọ chọrọ site n'akụkụ ahụ na ike. Mgbe ahụ, O wee nye ya ihe niile na-enyere ya aka n'ife Chineke ofufe nakwa iwulite ụwa. Mgbe ahụ, O wee mee ka ihe niile dị n'eluigwe na ụwa nọrọ n'okpuru ya.

Ma Chineke jiri okike Ya nke nnukwu ihe ndị a e kere eke weta ihe akaebe banyere ịbụ Onyenwe Ya, nke chọrọ ka Ọ bụrụ Onye a na-efe ofufe; ya mere, O wee sị, Onye Dị Nsọ nakwa Onye Dị Elu: ​﴿(Sị: Ònye na-enye unu ihe oriri site n'eluigwe nakwa n'ala? Ma ọ bụ ònye nwe ikike nke ịnụ ihe nakwa ịhụ ụzọ? Na ònye na-ewepụta ihe dị ndụ n'ime ihe nwụrụ anwụ, na-ewepụtakwa ihe nwụrụ anwụ n'ime ihe dị ndụ? Na ònye na-ahụ maka ịhazi ihe niile? Ha ga-asị: "Chineke". Ya mere, sị: Ọ̀ bụ na unu agaghị atụ egwu Ya?)﴾ [Surah Yunus: 31]. Nakwa, Chineke, Onye bụ Eziokwu, Onye Dị Nsọ, sịrị: ​﴿(Sị: "Unu ahụwo ihe ndị ahụ unu na-akpọku na-abụghị Chineke? Gosinụ m ihe ha kere n'ụwa, ma ọ bụ ha nwere òkè n'eluigwe? Wetanụ m akwụkwọ bu nke a ụzọ, ma ọ bụ ihe fọdụrụ n'ime ihe ọmụma, ma ọ bụrụ na unu na-ekwu eziokwu.")﴾ [Surah Al-Ahqaf: 4]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​{ O kere eluigwe n'enweghị ogidi ọ bụla unu na-ahụ, O wee dọba ugwu ndị siri ike n'ala ka ọ ghara ịma jijiji kpụrụ unu, ma gbasaa ụdị anụmanụ niile n'ime ya. Anyị wee zidata mmiri site n'eluigwe, wee mee ka ụdị osisi ọma ọ bụla pue n'ime ya. Nke a bụ okike nke Chineke. Ya mere, gosinụ m ihe ndị ahụ na-abụghị Ya kere. Kama, ndị ajọ omume nọ n'ime nduhie pụtara ìhè. } [Surah Luqman: 10 11]. Nakwa, Chineke, Onye bụ Eziokwu, Onye Dị Nsọ, sịrị: ​﴿ (Ka ọ̀ bụ na e kere ha site n'enweghị ihe ọ bụla, ka ọ̀ bụ ha onwe ha bụ ndị okike? ﴿35﴾ Ka ọ̀ bụ ha kere eluigwe na ụwa? Kama, ha enweghị nkwenye siri ike ﴿36﴾ Ka ọ̀ bụ akụ na ụba nke Onyenwe gị dị n'aka ha, ka ọ̀ bụ ha bụ ndị na-achịkwa? ﴿37﴾ } [Surah At-Tur: 35 37 ]. Sheikh al-Sa'di sịrị: ​(Nke a bụ iweta ihe akaebe megide ha site n'okwu nke na-agaghị ekwe ha omume ime ihe ọ bụla na ya ma e wezuga ịnakwere eziokwu, ma ọ bụ ịpụ n'ụkpụrụ nke uche (Aql) nakwa okpukpe) Nkọwa Ibn Sa'di: 816.

​7- Chineke bụ Onye kere ihe niile dị n'ụwa, nke anyị na-ahụ nakwa nke anyị na-adịghị ahụ, ihe niile ọzọ na-abụghị Ya bụ ihe e kere eke n'ime ihe ndị O kere, Chineke kerekwa eluigwe na ụwa n'ime ụbọchị isii.

Chineke, Onye Dị Nsọ, bụ Onye kere ihe niile dị na mbara igwe, ma ihe anyị na-ahụ anya nakwa ihe anyị na-adịghị ahụ anya. Ihe ọ bụla ọzọ na-abụghị Ya bụ ihe e kere eke n'ime ihe ndị O kere. Chineke Onye Dị Elu sịrị: ​﴿(Sị: Ònye bụ Onyenwe eluigwe nakwa ụwa? Sị: Chineke. Sị: Ọ̀ bụ na unu ewerela ndị na-echebe na-abụghị Ya, ndị na-enweghị ikike maka onwe ha iweta uru ma ọ bụ ọghọm? Sị: Onye kpuru ìsì nakwa onye na-ahụ ụzọ, ha ọ̀ na-aha nhata? Ma ọ bụ ọchịchịrị nakwa ìhè, ha ọ̀ na-aha nhata? Ma ọ bụ ha emela ka Chineke nwee ndị mmekọ ndị kere ihe dị ka okike Ya, nke mere na okike ahụ gbagwojuru ha anya? Sị: Chineke bụ Onye kere ihe niile, Ọ bụkwa Onye nanị Ya, Onye na-emeri ihe niile.)﴾ [Surah Ar-Ra'd: 16]. Na Chukwu Onye Kachasị Elu Sịrị: { O na-ekekwa ihe unu na-amaghị } [Surah An-Nahl: 8].

Chineke kere eluigwe na ụwa n'ime ụbọchị isii, Chineke Onye Kachasị Elu Sịrị: ​(Ọ bụ Ya bụ Onye kere eluigwe na ụwa n'ime ụbọchị isii, mgbe ahụ O wee nọkwasị n'elu Oche-eze. Ọ maara ihe na-abanye n'ala na ihe na-esi na ya apụta, nakwa ihe na-esite n'eluigwe agbadata na ihe na-arịgo na ya. Ọ nọnyere unu n'ebe ọ bụla unu nọ. Chineke na-ahụkwa ihe unu na-eme.) [Surah Al-Hadid: 4]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​(Na n'ezie, Anyị kere eluigwe na ụwa na ihe dị n'etiti ha n'ime ụbọchị isii, ma ọ dịghị ike ọgwụgwụ ọ bụla metụrụ Anyị) [Surah Qaaf: 38].

​8- Chineke Onye Dị Elu enweghị onye mmekọ n'ọchịchị Ya, ma ọ bụ n'okike Ya, ma ọ bụ na njikwa Ya, ma ọ bụ n'ofufe Ya.

Ma Chineke, otuto dịrị Ya, Onye Dị Elu, bụ Onye nwe alaeze. O nweghị onye mmekọ n'okike Ya, ma ọ bụ n'alaeze Ya, ma ọ bụ na njikwa Ya. Chineke Onye Dị Elu sịrị: ​﴿(Sị: "Unu ahụla ihe ndị ahụ unu na-akpọku na-abụghị Chineke? Gosinụ m ihe ha kere n'ụwa, ma ọ bụ ha nwere òkè n'eluigwe? Wetanụ m akwụkwọ bu nke a ụzọ, ma ọ bụ ihe ọmụma fọdụrụnụ, ma ọ bụrụ na unu na-ekwu eziokwu.")﴾ [Surah Al-Ahqaaf: 4]. Shaykh As-Sa'di (ka Chineke meere ya ebere) sịrị: ​"(Nke a pụtara: {Sị} ndị ahụ weere arụsị na chi ndị ọzọ tinyere Chineke, ndị na-enweghị ike iweta uru ma ọ bụ mmerụ ahụ, ha enweghịkwa ike iweta ọnwụ, ndụ, ma ọ bụ mbilite n'ọnwụ. Sị ha - na-egosi adịghị ike nke arụsị ha nakwa na ha ekwesịghị ofufe ọ bụla: {Gosinụ m ihe ha kere n'ụwa, ka hà nwere òkè ọ bụla n'eluigwe?} Hà kere ihe ọ bụla n'ime ihe ndị dị n'eluigwe na n'ụwa? Hà kere ugwu dị iche iche? Hà mere ka osimiri na-asọ? Hà kesara ụmụ anụmanụ? Hà mere ka osisi too? Hà nyere enyemaka ọ bụla n'ịke ihe ọ bụla n'ime ihe ndị ahụ? Ọ dịghị ihe ọ bụla n'ime ihe ndị a mere site ná nkwupụta nke onwe ha megide onwe ha, ma ya fọdụkwa ndị ọzọ. Ya mere, nke a bụ ihe akaebe ezi uche doro anya na ihe ọ bụla na-abụghị Chineke, ofufe ya bụ ihe efu.)"

Mgbe ahụ, o kwuru maka enweghị ihe akaebe enyefere enyefe, wee sị: {Wetaaranụ m akwụkwọ dị tupu nke a} akwụkwọ na-akpọ òkù gaa na Shirk {ma ọ bụ ihe fọdụrụnụ n'ime ihe ọmụma} nke e ketara n'aka ndị ozi, nke na-enye iwu ime nke ahụ. Ọ bụ ihe a maara nke ọma na ha enweghị ike iweta ihe akaebe sitere n'aka onye ọ bụla n'ime ndị ozi na-egosi nke ahụ, kama anyị ji n'aka ma kwenye kpamkpam na ndị ozi niile kpọrọ òkù gaa na Tawhid nke Onyenwe ha, ma machibido Shirk na Ya, ma nke a bụ ihe kasị ukwuu a na-eketa n'aka ha n'ihe ọmụma.) "Nkọwa nke Ibn Saadi: 779."

Ma Chineke, Onye Dị Nsọ nakwa Onye Dị Elu, bụ Onye nwe alaeze, O nweghị onye mmekọ n'alaeze Ya. Chineke Onye Dị Elu sịrị: ​﴿(Sị: "O Chineke, Onye nwe alaeze, Ị na-enye onye Ị chọrọ alaeze, Ị na-anapụkwa onye Ị chọrọ alaeze, Ị na-enye onye Ị chọrọ nsọpụrụ, Ị na-ewedakwa onye Ị chọrọ n'ala; n'aka Gị ka ezi ihe dị. N'ezie, Ị nwere ike ime ihe niile.")﴾ [Surah Al Imran:26]. Nakwa okwu Chineke, Onye Dị Elu, n'ịkọwa na ọchịchị zuru oke bụ nke Ya n'Ụbọchị Mbilite n'Ọnwụ: ​"(Ụbọchị ha ga-apụta ìhè, ọ dịghị ihe ọ bụla n'ime ha ga-ezonahụ Chineke. Ònye nwe alaeze taa? Ọ bụ nke Chineke, Onye Dị Otu, Onye Na-emeri Ihe Niile)" [Surah Ghafir: 16].

Ma Chineke, Onye Dị Nsọ nakwa Onye Dị Elu, O nweghị onye mmekọ n'ọchịchị Ya, ma ọ bụ n'okike Ya, ma ọ bụ na njikwa Ya, ma ọ bụ n'ofufe Ya. Chineke Onye Dị Elu sịrị: Kwuo: Otuto niile dịrị Chineke, Onye na-ejighị onye ọ bụla mere nwa, Ọ nweghịkwa onye ha na Ya na-ekekọrịta n'ọchịchị, Ọ nweghịkwa onye nkwado sitere n'adịghị ike; ma kwupụta ịdị ukwuu Ya n'ụzọ kachasị ukwuu. [Surah Al-Isra: 111]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​"(Onye ahụ nke ala-eze eluigwe na ụwa bụ nke Ya, O nweghị nwa, O nweghịkwa onye òkè n'ala-eze. O kerekwa ihe niile, wee tụọrọ ya atụmatụ ziri ezi)" [Surah Al-Furqan: 2]. Ya mere, Ọ bụ Onye Nwe ihe niile, ma ihe ọ bụla ọzọ na-abụghị Ya bụ ihe O nwe (Otuto dịrị Ya). Ọ bụkwa Onye Okike, ma ihe ọ bụla ọzọ na-abụghị Ya bụ ihe e kere eke nke O kere. Ọ bụkwa Ya na-achịkwa ihe niile. Onye ọ bụla ọnọdụ Ya dị otu a, ofufe Ya na-abụ iwu, ma ife onye ọzọ na-abụghị Ya ofufe bụ ezughị okè n'uche, nakwa isonyeere Ya onye mmekọ nke na-emebi ụwa na ndụ a na-aga. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: ​(Ha sịrị: "Bụrụnụ ndị Juu ma ọ bụ ndị Kraịst, ka e wee duzie unu." Sị: "Mba, kama (anyị na-eso) okpukpe Ibrahim, onye kwụ ọtọ n'ezi okpukpe, o soghịkwa n'ime ndị na-ekunye Chineke ibe (Mushrikun).") [Surah Albakara:135]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​(Ma ònye nwere okpukpe kacha mma karịa onye ahụ nyefere ihu ya nye Chineke, ebe ọ bụ onye na-eme ezi omume, ma gbasoo okpukpe Ibrahim n'ezi ofufe? Chineke wekwara Ibrahim dịka ezigbo enyi.) [Surah An-Nisaa: 125]. Ma Chineke Onye Dị Ebube kọwara na onye ọ bụla gbasoro okpukpe ọzọ na-abụghị okpukpe Ibrahim, Al-Khalil (udo dịrị ya), onye ahụ emeela onwe ya onye nzuzu. Chineke Onye Dị Elu sịrị: ​{Ònye na-ajụ okpukpe Ibrahim ma ọ bụghị onye mere onwe ya onye nzuzu? N'ezie, Anyị họpụtara ya n'ụwa, n'eziekwa, n'ụbọchị ikpeazụ, o so n'ime ndị ezi omume.} [Surah Albakara:130].

​9- Na Chineke, Onye Dị Nsọ, Ọ mụtaghị nwa, a mụtaghịkwa Ya, O nweghịkwa onye ya na Ya ha ma ọ bụ onye yiri Ya.

Ma Chineke Onye Dị Nsọ, Ọ mụtaghị nwa, a mụtaghịkwa Ya, o nweghị onye ya na Ya ha, o nweghịkwa onye yiri Ya. Onye bụ Eziokwu, Onye Dị Nsọ nakwa Onye kachasị Elu sịrị: {Sị: Ọ bụ Chineke, naanị Otu {1}} Chineke, Onye ihe niile dabere na Ya. {2} Ọ mụtaghị nwa, a mụtaghịkwa Ya. Ma ọ dịghịkwa onye ọ bụla hà nhata Ya. {4} "[surah Al-Ikhlas: 1-4]." Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​(Onyenwe eluigwe na ala nakwa ihe dị n'agbata ha, ya mere, fee Ya ofufe, ma nwee ndidi n'ofufe Ya. Ị̀ maara onye ọ bụla yiri Ya?) [Surah Maryam: 65]. Nakwa, Chineke Onye Eziokwu (Onye kachasị Elu) sịrị: ​﴿Onye kere eluigwe na ụwa; O meere unu ndị ibe site n'onwe unu, nakwa anụ ụlọ ka ha dị abụọ abụọ, Ọ na-eme ka unu mụbaa n'ime ya. Ọ dịghị ihe ọ bụla yiri Ya, Ọ bụkwa Ya bụ Onye na-anụ ihe, Onye na-ahụ ihe.﴾ [Surah Ash-Shura: 11].

​10- Chineke Onye Dị Ọcha na Onye Dị Elu anaghị abanye n'ime ihe ọ bụla, O naghịkwa eji ihe ọ bụla n'ime ihe O kere aghọ ahụ:

Ma Chineke Onye Dị Elu anaghị abanye n'ime ihe ọ bụla, Ọ naghịkwa eji ihe ọ bụla n'ime ihe O kere aghọ ahụ, Ọ naghịkwa ejikọta Onwe Ya na ihe ọ bụla; nke a bụ n'ihi na Chineke bụ Onye Okike, ihe ọ bụla ọzọ na-abụghị Ya bụ ihe e kere eke. Ọ bụ Ya bụ Onye na-adịgide adịgide, ihe ọ bụla ọzọ na-abụghị Ya ga-ala n'iyi. Ihe ọ bụla bụkwa nke Ya, Ọ bụkwa Ya nwe ya. Ya mere, Chineke naghị abanye n'ime ihe ọ bụla O kere, ọ dịghịkwa ihe ọ bụla sitere n'ihe O kere na-abanye n'ime Onwe Ya, Onye Dị Elu. Chineke Onye Dị Elu karịrị ihe ọ bụla, Ọ dịkwa ukwuu karịa ihe ọ bụla. Chineke Onye Dị Elu sịrị n'ịgbagha ndị na-azọrọ na Chineke abanyela n'ime Mesaịa ahụ: ​﴿N'ezie, ndị ahụ kwuru sị na Chineke bụ Masịh nwa Maryam, agọnahụwo. Sị: "Ya mere, ònye nwe ikike igbochi Chineke n'ihe ọ bụla, ma ọ bụrụ na Ọ chọrọ ibibi Masịh nwa Maryam, nakwa nne ya, na ndị niile dị n'ala n'ozuzu ha?" Na ọ bụ Chineke nwe ọchịchị nke eluigwe nakwa ala, na ihe ọ bụla dị n'agbata ha. Ọ na-eke ihe Ọ chọrọ. Na Chineke nwere ikike n'elu ihe niile.﴾ [Surah Al-Maa'idah: 17]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​(Ọwụwa anyanwụ na ọdịda anyanwụ bụ nke Chineke; ya mere, ebe ọ bụla unu tụgharịrị ihu unu, n'ebe ahụ ka ihu Chineke dị. N'ezie, Chineke bụ Onye Zuru Ebe Niile, Onye Maara Ihe Niile 115) Ha sịrị: "Chineke ewerewo nwa." Otuto dịrị Ya! Kama, ihe dị n'eluigwe na ụwa bụ nke Ya; ihe niile na-erubere Ya isi. 116 ​{Onye malitere okike eluigwe na ụwa; mgbe O kpebiri otu ihe, naanị ihe Ọ na-asị ya bụ: "Dịrị", o wee dị 117} [Surah Albakara:115-117]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​﴿ (Ma ha sịrị: "Onye Ebere ewerewo nwa." 88﴾ N'ezie, unu ewetela otu ihe jọgburu onwe ya (89) ​(Eluigwe fọrọ obere ka ọ dọwaa n'ihi ya, ụwa agbawaa, nakwa ugwu dị iche iche adakpọọ kpamkpam ﴿90﴾) ​(N'ihi na ha kwuru na Onye-ebere nwere nwa 91) (Ma o rughị eru ka Onye-ebere nwee nwa 92) ​﴿(Ọ dịghị onye ọ bụla dị n'ime eluigwe nakwa ụwa ma e wezụga na ọ ga-abịakwute Onye Ebere n'ụzọ niile dị ka ohu 93)﴾ N'ezie, Ọ gụkọtawo ha, wee gụọ ha agụọ ﴿94﴾ Ha niile ga-abịakwute Ya n'Ụbọchị Mbilite n'ọnwụ n'otu n'otu ﴿95﴾ } [Surah Maryam: 88-95]. Nakwa okwu Ya, Onye kachasị Elu: ​"(Chineke, ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Ya, Onye Dị Ndụ Mgbe Niile, Onye Na-akwado Ihe Niile. Ntụrụ ụra anaghị ejide Ya, ụra anaghịkwa ejide Ya. Ihe niile dị n'eluigwe nakwa ihe niile dị n'ụwa bụ nke Ya. Ònye nwere ike ịrịọ arịrịọ n'ihu Ya ma e wezụga site na ikike Ya? Ọ maara ihe dị n'ihu ha nakwa ihe dị n'azụ ha, ha enweghịkwa ike ịmatacha ihe ọ bụla n'ime amamihe Ya ma e wezụga ihe O chọrọ. Oche-eze Ya gbasaara ruo n'eluigwe na ụwa, ma nchekwa ha abụọ anaghị agwụ Ya ike. Ọ bụ Ya bụ Onye kachasị elu, Onye kachasị ukwuu)" [Surah Albakara:255]. Ya mere, Onye nke a bụ ọnọdụ Ya, nke a abụrụkwa ọnọdụ ihe O kere, keduzi otu Ọ ga-esi biri n'ime otu n'ime ha? Ma ọ bụ were ya dị ka nwa Ya? Ma ọ bụ mee ya chi ọzọ tinyere Ya?

​11- Chineke Onye Dị Elu nwere ọmịiko na ebere n'ebe ndị ohu Ya nọ, ya mere O zitere ndị ozi ma zitekwara Akwụkwọ Nsọ.

Ma Chineke, Onye Dị Nsọ nakwa Onye Dị Elu, bụ Onye Ọmịiko nakwa Onye Ebere n'ebe ndị ohu Ya nọ. Ya mere, so n'ime ebere Ya n'ebe ndị ohu Ya nọ bụ na O ziteere ha ndị ozi ma zitekwara ha Akwụkwọ Nsọ; iji wepụta ha site n'ọchịchịrị nke ekweghị ekwe nakwa ikpere arụsị gaa n'ìhè nke ikwere n'otu Chineke nakwa nduzi. Chineke Onye kachasị Elu kwuru sị: ﴿(Ọ bụ Ya bụ Onye na-ewedata amaokwu ndị doro anya n'ahụ ohu Ya, ka Ọ wepụta unu site n'ọchịchịrị gaa n'ìhè. N'ezie, Chineke bụ onye obiọma nakwa onye nwere ebere n'ebe unu nọ.) ﴾ [Surah Al-Hadid: 9].

Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​(Anyị ezipụghị gị belụsọ dịka ebere nye ụwa niile.) [Surah Al-Anbiya: 107]. Chineke nyere onye amụma Ya iwu ka ọ gwa ndị ohu na Ya bụ Onye na-agbaghara, Onye na-eme ebere, Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: "Gwa ndị na-efe m na ọ bụ m bụ onye na-agbaghara mmehie, onye na-eme ebere." [Surah Al-Hijr: 49]. Site na ọmịiko Ya na ebere Ya, Ọ bụ Ya na-ewepụ nhụjuanya ma na-ezidatara ndị ohu Ya ihe ọma. Chineke, Onye kachasị elu kwuru, sị: ​(Ma ọ bụrụ na Chineke emetụ gị n'ọghọm, ọ dịghị onye nwere ike iwepụ ya ma e wezụga Ya. Ma ọ bụrụ na Ọ chọrọ ihe ọma maka gị, ọ dịghị onye nwere ike igbochi amara Ya. Ọ na-eme ka ọ ruo onye Ọ chọrọ n'ime ndị ohu Ya. Ọ bụkwa Onye na-agbaghara, Onye ebere.) [Surah Yunus: 107].

​12- Chineke bụ Onyenwe anyị, Onye Obi Ebere. Ọ bụ naanị Ya ga-ekpe ndị e kere eke ikpe n'Ụbọchị Mbilite n'Ọnwụ, mgbe Ọ ga-akpọlite ha niile n'ili ha, wee kwụọ onye ọ bụla ụgwọ maka ihe o mere, ma ọ bụ ezi ihe ma ọ bụ ihe ọjọọ. Onye ọ bụla mere ezi omume ma bụrụ onye kwere ekwe ga-enwe aṅụrị na-adịgide adịgide. Ma onye ọ bụla jụrụ okwukwe ma mee ihe ọjọọ ga-enweta ahụhụ dị ukwuu n'Ụwa Nke Ọzọ.

Chineke bụ Onyenwe anyị, Onye Obi Ebere. Ọ bụ naanị Ya ga-ekpe ndị e kere eke ikpe n'Ụbọchị Mbilite n'Ọnwụ, mgbe Ọ ga-akpọlite ha niile n'ili ha, iji kwụọ onye ọ bụla ụgwọ maka ihe o mere, ma ọ bụ ezi ihe ma ọ bụ ihe ọjọọ. Onye ọ bụla mere ezi omume, ebe ọ bụ onye kwere ekwe, ọ ga-enwe aṅụrị na-adịgide adịgide; ma onye ọ bụla jụrụ okwukwe ma mee ihe ọjọọ ga-enweta nnukwu ahụhụ n'Ụbọchị Mbilite n'Ọnwụ. Site n'izu oke nke ikpe nkwụmọtọ Chineke (Onye Dị Nsọ ma kachasị Elu), amamihe Ya, na ebere Ya n'ebe ihe ndị O kere eke nọ, bụ na O mere ụwa a ka ọ bụrụ ebe ịrụ ọrụ, ma mee ebe obibi nke abụọ ebe a ga-enwe nkwụghachị ụgwọ, ikpe ikpe, na ụgwọ ọrụ; ka onye na-eme ezi ihe nweta ụgwọ ọrụ maka ịdị mma ya, ma onye na-eme ihe ọjọọ, onye mmegbu, na onye nnupụisi nweta ntaramahụhụ nke nnupụisi na mmegbu ya. Ebe ọ bụ na ụfọdụ mkpụrụobi nwere ike ịhụ okwu a dị ka ihe agaghị ekwe omume, Chineke eguzobela ọtụtụ ihe akaebe na-egosi na mbilite n'ọnwụ bụ eziokwu nke enweghị obi abụọ ọ bụla n'ime ya. Chineke Onye kachasị Elu kwuru sị: ​(Na n'ime ihe ịrịba ama Ya bụ na ị na-ahụ ala ka ọ tọgbọrọ nkịtị, ma mgbe Anyị zitere mmiri n'elu ya, ọ ga-ama jijiji wee too. N'ezie, Onye ahụ mere ka ọ dịghachi ndụ ga-akpọliterịrị ndị nwụrụ anwụ n'ọnwụ. N'ezie, O nwere ike n'elu ihe niile). [Surah Fussilat: 39]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​(O unu ndị mmadụ, ọ bụrụ na unu nọ n'obi abụọ banyere mbilite n'ọnwụ, n'ezie, Anyị kere unu site n'ájá, emesịa site na mmiri ọmụmụ, emesịa site n'ọbara kpụkọrọ akpụkọ, emesịa site n'anụ akpụkọ - nke a kpụrụ akpụ na nke a na-akpụghị akpụ - ka Anyị wee mee ka ọ pụta ìhè nye unu. Anyị na-emekwa ka ihe Anyị chọrọ nọrọ n'ime akpa nwa ruo n'oge a kara aka, emesịa Anyị ga-ewepụta unu dị ka nwa ọhụrụ, ka unu wee too ruo ogo ntozu unu. E nwere ndị n'ime unu a na-anara ndụ ha, nweekwa ndị n'ime unu a na-eweghachi n'ogo ịka nká kachasị daa mba, ka o wee bụrụ na ha agaghị ama ihe ọ bụla mgbe ha nwechara ihe ọmụma. Ị na-ahụkwa ala ka ọ kpọrọ nkụ, ma mgbe Anyị zidataara mmiri n'elu ya, ọ na-emegharị, zaa, meekwa ka ụdị mkpụrụ osisi niile mara mma si n'ala pụta.) [Surah Al-Hajj: 5]. Yabụ, Chineke Onye bụ Eziokwu ekwuola n'ime amaokwu a banyere ihe akaebe atọ nke uche na-egosi mbilite n'ọnwụ; ha bụ:

​1- Na Chineke kere mmadụ na mbido site n'aja, ma Onye kere ya site n'aja nwere ike iweghachi ya ná ndụ mgbe ọ ghọrọ aja.

​2- Na Onye kere mmadụ site na ntapụ mmiri nwere ike iweghachi mmadụ ná ndụ mgbe ọ nwụsịrị.

​3- Na Onye ahụ mere ka ala dịghachi ndụ site na mmiri ozuzo mgbe ọ nwụsịrị, nwere ike ịkpọlite ndị mmadụ n'ọnwụ mgbe ọnwụ ha gasịrị. Ma n'ime amaokwu a ka e nwere ihe akaebe dị ukwuu banyere ọrụ ebube nke Qur'an, ya mere kedu ka amaokwu a si chịkọta —nke na-adịghị ogologo— ihe akaebe atọ pụtara ìhè nke ezi uche banyere okwu dị ukwuu.

Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: "(Ụbọchị ahụ Anyị ga-atụgharị eluigwe dịka a na-atụgharị akwụkwọ mpịakọta maka ide ihe. Dịka Anyị siri malite ọrụ okike mbụ, ọ bụ otú ahụ ka Anyị ga-emegharị ya ọzọ. Ọ bụ nkwa dị n’isi Anyị; n’ezie, Anyị ga-emezu ya.)" [Surah Al-Anbiya: 104]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: “(Ọ na-atụnyere Anyị ihe atụ, na-echefu mmalite ya; ọ na-asị, 'Onye ga-enye ọkpụkpụ ndị a ndụ mgbe ha mebiri emebi?) "Kwuo sị, 'Onye ahụ nke kere ha ná mmalite ga-enyeghachi ha ndụ; ma Ọ bụ Onye maara ihe niile gbasara okike.'" [Surah Yasin: 78]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​﴿ Ọ̀ bụ unu kacha sie ike n'okike, ka ọ̀ bụ eluigwe? Ọ rụrụ ya. 27﴾ Ọ welitere elu ya, wee dozie ya ﴿28﴾ ​O mekwara ka abalị ya gbaa ọchịchịrị, wee wepụta ìhè ụtụtụ ya (29). ​(Ma ala, mgbe nke ahụ gasịrị, O gbasara ya 30). ​O si n'ime ya wepụta mmiri ya nakwa ebe ịta nri ya ﴿31﴾ ​Na ugwu ukwu dị iche iche, O mere ka ha guzosie ike ﴿32﴾. [Surah An-Naziat: 27-32]. ​Ya mere, eziokwu ahụ mere ka o doo anya na okike nke mmadụ esighị ike karịa okike nke eluigwe na ụwa nakwa ihe dị n'ime ha, ya mere, Onye nwere ike ịke eluigwe na ụwa agaghị enwe enweghị ike n'imeghachi mmadụ nke ugboro abụọ.

13- Chineke Onye Dị Elu (otuto dịrị Ya) kere Adam site n'aja, ma mee ka ụmụ ụmụ ya na-amụba mgbe ọ gachara. Ya mere, mmadụ niile ha nhata na mmalite ha. O nweghị agbụrụ ka ibe ya mma, ma ọ bụ ndị ka ndị ọzọ mma, ma e wezụga site n'egwu Chineke (Taqwa).

Chineke Onye Dị Elu (otuto dịrị Ya) kere Adam site n'ájá, wee mee ka agbụrụ ya na-amụba mgbe ọ gasịrị. Ya mere, mmadụ niile ha nhata na mmalite ha. O nweghị agbụrụ ka ibe ya mma, ma ọ bụ ndị ka ndị ọzọ mma, ma e wezụga site n'egwu Chineke (Taqwa). Chineke Onye kachasị Elu wee sị: ​﴿(O unu ndị mmadụ, n'ezie Anyị kere unu site na nwoke nakwa nwaanyị, ma mee unu mba dị iche iche nakwa ebo dị iche iche, ka unu wee mara onwe unu. N'ezie, onye a kachasị asọpụrụ n'ime unu n'ebe Chineke nọ bụ onye kachasị echebe onwe ya n'ime unu. N'ezie, Chineke bụ Onye ma ihe niile, Onye maara nke ọma banyere ihe niile.)﴾. [Surah Al-Hujurat:13] Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​(Chineke kere unu site n'aja, emesịa site na mmiri ọmụmụ, emesịa Ọ mee unu di na nwunye. Ọ dịghịkwa nwanyị ọbụla na-atụrụ ime, ma ọ bụ mụọ nwa belụsọ site n'ọmụma Ya. Ọ dịghịkwa onye a na-eme ka ndụ ya dị ogologo, ma ọ bụ ka e belata n'afọ ndụ ya ma e wezụga na ọ dị n'ime Akwụkwọ. N'ezie, nke ahụ dịịrị Chineke mfe.) [Surah Fatir: 11]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​(Ọ bụ Ya bụ Onye kere unu site n'aja, emesịa site na mmiri ọmụmụ, emesịa site n'ọbara kpụkọrọ akpụkọ, emesịa O wepụta unu ka nwa ọhụrụ, emesịa ka unu wee ruo na ntozu okè unu, emesịa ka unu wee ghọọ ndị agadi. Ma n'ime unu ka e nwere onye a na-anara ndụ ya tupu mgbe ahụ, nakwa ka unu wee ruo n'oge a kara aka, nakwa ka unu wee nwee nghọta.) [Surah Ghafir: 67]. Chineke Onye Dị Elu sịkwara n'ịkọwa na Ọ kèrè Masịh site n'iwu okike, dịka O siri kee Adam site n'ájá site n'iwu okike. Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (N'ezie, ihe atụ nke Isa n'ebe Chineke nọ bụ dịka ihe atụ nke Adam. Ọ kere ya site na aja, emesia O kwuru sị ya: "Bụrụ", ọ wee bụrụ.) [Surah Al Imran:59]. ​A kọwaburu m na paragraf nke (2) na Onye Amụma ﷺ mere ka o doo anya na ndị mmadụ niile hara nhata, nakwa na o nweghị onye ka ibe ya ma e wezụga n'ịtụ egwu Chineke.

​14- A na-amụ nwa ọ bụla n'ọnọdụ Fitra (ọdịdị dị ọcha).

Na a na-amụ nwa ọ bụla n'ọnọdụ Fitrah, Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​​"Ya mere, chegharịa ihu gị n'ebe okpukpe ahụ dị n'eziokwu (ikwere n'otu Chineke). Nke ahụ bụ ọdịdị (Fitrah) Chineke nke O ji kere mmadụ n'ime ya. Enweghị mgbanwe ọ bụla n'ihe okike Chineke. Nke ahụ bụ okpukpe ziri ezi, mana ọtụtụ mmadụ amaghị." ​[Surah Ar-Rum: 30]. Ma Al-Hanifiyyah bụ okpukpe Ibrahim Al-Khalil (udo dịrị ya). Chineke Onye kachasị Elu kwuru: ​﴿ Mgbe ahụ, Anyị kpughere gị (na-asị): "Soro okpukpe Ibrahim, onye kwụ ọtọ (Hanif), ọ bụghịkwa otu n'ime ndị na-ekunye Chineke ibe (Mushrikun)." ﴾ [Surah An-Nahl: 123]. Nakwa Onye ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​«Ọ dịghị nwa a na-amụ ma e wezụga n'ọnọdụ Fitrah, mana ọ bụ nne na nna ya na-eme ya onye Juu, ma ọ bụ onye Kraịst, ma ọ bụ onye Majusi, dị ka anụmanụ si amụ nwa anụmanụ zuru oke, ùnu na-ahụ nkwarụ ọ bụla na ya?» Mgbe ahụ, Abụ Hurairah (onye Chineke nwere mmasị n’ebe ọ nọ) sịrị: ​(Ọdịdị Chineke nke Ọ kere ndị mmadụ na ya. Enweghị mgbanwe n'ihe okike Chineke. Nke ahụ bụ okpukpe ziri ezi, ma ọtụtụ n'ime ndị mmadụ amaghị.) [Surah Ar-Rum: 30] Sahih Albukhari 4775, Nakwa Onye ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​"«Nụrụnụ, n'ezie, Onyenwe m nyere m iwu ka m kụziere unu ihe unu na-amaghị, site n'ihe Ọ kụziiri m n'ụbọchị m a: Akụ na ụba niile M nyere ohu bụ ihe ziri ezi. Ma n'ezie, M kere ndị ohu M niile ka ha bụrụ ndị kwụ ọtọ n'ezi okpukpe; ma n'ezie, ndị ekwensu bịakwutere ha wee wezụga ha pụọ n'okpukpe ha, machibido ha ihe M mere ka o zie ezi maka ha, ma nye ha iwu ka ha kenye M ibe na ihe M na-ezidataaghị ihe akaebe ọ bụla maka ya.»" Muslim kọrọ ya 2865.

​15- O nweghị mmadụ a na-amụ dị ka onye mmehie, ma ọ bụ onye na-eketa mmehie onye ọzọ:

​O nweghị onye ọ bụla n'ime ụmụ mmadụ a na-amụ n'njehie ma ọ bụ onye na-eketa mmehie nke onye ọzọ. Chineke Onye Dị Elu wee gwa anyị na mgbe Adam, udo dịrị ya, nupụrụ isi n'iwu Chineke ma rie mkpụrụ sitere n'osisi ahụ, ya na nwunye ya, Hawa, na o wutere ya, o wee chegharịa, ma rịọ Chineke mgbaghara. Chineke wee kpalie ya ka o kwuo ezigbo okwu, o wee kwuo ha, Chineke wee nabata nchegharị ha abụọ. Chineke Onye Dị Elu kwuru sị: ​(Anyị wee sị: Ewuu Adam, gị na nwunye gị bìrìnụ n'ime Aljannah, ma rienu n'ime ya n'uju ebe ọ bụla unu chọrọ, ma unu abụọ abịarula nso n'osisi a, ka unu abụọ ghara ịghọ ndị mmegbu 35). ​﴿Ekwensu wee mee ka ha hie ụzọ pụọ na ya, wee chụpụ ha n'ihe ahụ ha abụọ nọbụ na ya. Anyị wee sị: Gbadaanụ; ụfọdụ n'ime unu ga-abụ ndị iro nye ibe ha. Unu ga-enwekwa nkwụsi ike n'ụwa, na ịnụ ụtọ ihe ọma ruo otu oge 36.﴾ ​﴿Adam wee nara okwu site n'aka Dinwenu ya, O wee nabata nchegharị ya. N'ezie, Ọ bụ Onye na-anabatakarị nchegharị, Onye na-eme ebere 37.﴾ ​﴿(Anyị sịrị: Unu niile sinụ na ya gbadata; ma ọ bụrụ na nduzi sitere n'aka M abịakwute unu, onye ọ bụla soro nduzi M, ha agaghị enwe egwu ọ bụla, ha agaghịkwa enwe mwute 38)﴾ [Surah Albakara:35-38]. Ebe ọ bụ na Chineke nabatara nchegharị Adam, udo dịrị ya, ọ naghịzi ebu mmehie ahụ; ya mere, ụmụ ya anaghị eketa mmehie nke nchegharị kpochapụrụla, ma ụkpụrụ ya bụ na mmadụ anaghị ebu ibu mmehie nke onye ọzọ. Chineke Onye Dị Elu kwuru sị: ​{Mkpụrụobi ọ bụla anaghị eme ihe ọ bụla ma ọ́bụghị na ọ ga-adị n'isi ya; onye na-ebu ibu agaghị ebukwa ibu onye ọzọ. Mgbe ahụ, n'ebe Onyenwe unu nọ ka nlọghachi unu dị, Ọ ga-agwakwa unu maka ihe unu na-enwe nghọtahie na ya.} [Surah Al-An'am:164].

Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​"(Onye ọ bụla nwetara nduzi, n'ezie, ọ na-enweta ya maka onwe ya, ma onye ọ bụla hiere ụzọ, ọ na-ehie ụzọ n'isi onwe ya. Onye na-ebu ibu agaghị ebu ibu nke onye ọzọ. Anyị agaghịkwa enye ntaramahụhụ ruo mgbe Anyị zipụrụ onye ozi.)" [Surah Al-Isra: 15]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​﴿(Ọ dịghị mkpụrụobi na-ebu ibu ga-ebu ibu nke ọzọ. Ma ọ bụrụ na mkpụrụobi ibu arọ na-anyịgbu akpọkụọ maka ibu ya, ọ nweghị ihe ọ bụla a ga-ebu na ya, ọbụlagodi ma ọ bụrụ onye ikwu. N'ezie, naanị ndị ị nwere ike ịdọ aka ná ntị bụ ndị na-atụ egwu Onyenwe ha na nzuzo, ma na-akwụsi ike n'ekpere. Ma onye ọ bụla mekwara onwe ya ka ọ dị ọcha, n'ezie ọ na-eme ka ọ dị ọcha naanị maka mkpụrụobi ya. Ma n'ebe Chineke nọ ka nloghachi dị.)﴾ [Surah Fatir: 18].

​16- Nzube e ji kee ụmụ mmadụ bụ: ife naanị Chineke ofufe:

Ma nzube e ji kee ụmụ mmadụ bụ: ife naanị Chineke ofufe. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: ​﴿"Ma ekeghị m ndị jinn na mmadụ ma ọ bụghị naanị ka ha wee na-efe m ofufe."﴾ [Suratul Adh-Dhariyat:56].

​17- Islam sọpụrụ mmadụ—ma ndị nwoke ma ndị nwanyị—ma kwadooro ya ikike ya niile zuru oke. O mere ka ọ bụrụ onye na-aza ajụjụ maka nhọrọ ya, ọrụ ya, na àgwà ya niile; o mere ka ọ buru ibu ọrụ nke omume ọ bụla na-emerụ ya onwe ya ma ọ bụ ndị ọzọ ahụ.

Islam sọpụrụ mmadụ—ma ndị nwoke ma ndị nwanyị—n'ihi na Chineke, Onye kachasị Elu, kere mmadụ iji bụrụ onye nnọchi anya (Khalifah) n'ụwa. Chineke, Onye kachasị Elu, kwuru: ​﴿(Ma mgbe Onyenwe gị gwara ndị mmụọ ozi sị: "N'ezie, aga m etinye onye nnọchiteanya n'ụwa")﴾ [Surah Albakara:30].

Nsọpụrụ a na-agụnye ụmụ Adam niile, Chineke Onye kachasị Elu sịrị: ​﴿(N'ezie, Anyị kwanyeere ụmụ Adam ùgwù, Anyị wee buru ha n'elu ala nakwa n'oke osimiri, wee nye ha ihe oriri site n'ihe ọma dị iche iche, wee bulie ha elu karịa ọtụtụ n'ime ihe Anyị kere, mbuli pụrụ iche.)﴾ [Surah Al-Isra: 70]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​(N'ezie, Anyị kere mmadụ n'ọdịdị kacha mma) [Surah At-Tin: 4].

Chineke machibidoro mmadụ ime onwe ya onye na-eso ụzọ na-eweda onwe ya n'ala nye ihe a na-efe ofufe, ma ọ bụ onye a na-eso, ma ọ bụ onye a na-erubere isi, na-abụghị Chineke. Chineke Onye Dị Elu sịrị: "(Ma n'ime ndị mmadụ nwere ndị na-ewere ihe ọzọ na-abụghị Chineke ka ndị ha na Ya hara, ha na-ahụ ha n'anya dị ka ha si ahụ Chineke n'anya. Ma ndị kwere ekwe nwere oké ịhụnanya karịa n'ebe Chineke nọ. Ma a sị na ndị mmegbu ga-ahụ mgbe ha na-ahụ ahụhụ ahụ, na ike nile bụ nke Chineke, nakwa na Chineke na-ata oké ahụhụ. Mgbe ndị ahụ a gbasoro ga-agọnahụ ndị gbasoro ha, ha ahụkwa ahụhụ ahụ, mmekọrịta nile dị n'etiti ha ebipụkwala.)" [Surah Albakara: 165 166]. Ma Chineke Onye Dị Elu Sịrị, mgbe Ọ na-akọwa ọnọdụ nke ndị na-eso na ndị a na-eso n'ụzọ ụgha n'Ụbọchị Mbilite n'Ọnwụ: "Ndị ahụ weliri onwe ha elu sịrị ndị ahụ e wedara n'ala: "Ọ̀ bụ anyị gbochiri unu pụọ na nduzi ahụ mgbe ọ bịakwutesịrị unu? Mba, unu bụ ndị mmebi iwu." 32 "Ndị ahụ e wedara n'ala ga-asị ndị ahụ weliri onwe ha elu: "Mba, ọ bụ atụmatụ nke abalị na ehihie, mgbe unu na-enye anyị iwu ka anyị gọnahụ Chineke, nakwa ka anyị kunyere Ya ibe." Ma ha ga-ezo akwa ụta ha mgbe ha hụrụ ahụhụ ahụ. Anyị ga-etinyekwa agbụ n'olu ndị ahụ gọnahụrụ. À ga-akwụ ha ụgwọ ọrụ maka ihe ọ bụla ma e wezụga ihe ha na-emebu? 33" [Surah Saba: 32 - 33].

Ma o so n'izu okè ikpe ziri ezi nke Chineke, Onye Dị Ọcha, Onye Dị Elu, n'ụbọchị mbilite n'ọnwụ, na Ọ ga-ebo ndị na-akpọ oku na ndị ndú na-eduhie mmadụ ibu mmehie ha, nakwa ibu mmehie nke ndị ahụ ha na-eduhie n'enweghị ihe ọmụma. Chineke Onye Dị Elu sịrị: "(Ka ha wee buru ibu mmehie ha n'ozuzu oke n'Ụbọchị Mbilite n'ọnwụ, nakwa ụfọdụ n'ime ibu mmehie nke ndị ahụ ha na-eduhie n'enweghị ihe ọmụma. Lee ka ihe ahụ ha na-ebu si jọgbuo onwe ya.)" [Surah Annahl:25].

Islam kwere mmadụ nkwa ikike ya niile zuru oke n'ụwa a nakwa n'Ụwa Nke Ọzọ, ma ikike kachasị ukwuu nke Islam kwere nkwa ya ma kọwaara ndị mmadụ bụ: ikike Chineke nwere n'ebe ndị mmadụ nọ, nakwa ikike ndị mmadụ nwere n'ebe Chineke nọ. Site na Mu'adh (Chineke nwee mmasị n'ebe ọ nọ), o kwuru sị: A nọ m n'azụ Onye Amụma ﷺ, o wee sị: «O Mu'adh!» M sịrị: 'A nọ m ebe a n'ozi gị.' Mgbe ahụ o kwuru otu ụdị okwu ahụ ugboro atọ: «Ị maara ihe bụ ikike Chineke n'ahụ ndị ohu Ya?» M sịrị: 'Mba.' Ọ sịrị: «Ikike Chineke n'ahụ ndị ohu Ya bụ ka ha fee Ya ofufe ma ghara ikenye Ya ibe n'ihe ọ bụla.» Mgbe ahụ ọ gara n'ihu nwa oge, o wee sị: «O Mu'adh!» M sịrị: 'A nọ m ebe a n'ozi gị.' Ọ sịrị: «Ị maara ihe bụ ikike ndị ohu n'ahụ Chineke ma ọ bụrụ na ha emee nke ahụ? Ọ bụ ka Ọ ghara ịta ha ahụhụ.» Sahih Albukhari(6840).

Na Okpukpe Islam echekwabara mmadụ ezi okpukpe ya, agbụrụ ya, akụ na ụba ya, nakwa ùgwù ya. ​Ọ sịrị ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya): ​«N'ezie, Chineke emeela ka ọbara unu, akụ̀ na ụba unu, nakwa ùgwù unu bụrụ ihe nsọ n'ebe unu nọ, dị ka ịdị nsọ nke ụbọchị unu nke a, n'ime ọnwa unu nke a, nakwa n'ime obodo unu nke a.» Sahih Albukhari . (6501) N'ezie, Onye Ozi (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya) kwupụtara ọgbụgba ndụ a dị ebube na Njem Hajj nke Ikpeazụ (Hajj al-Wada') nke ihe karịrị otu narị puku mmadụ n'ime ndị Sahaba bịara, o wee kwughachi isiokwu a ma mesie ya ike n'Ụbọchị Ịchụ Àjà n'ime Njem Hajj nke Ikpeazụ (Hajj al-Wada').

Islam mere ka mmadụ bụrụ onye na-aza ajụjụ maka nhọrọ ya, ọrụ ya, na àgwà ya niile. Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: "(Ma mmadụ ọ bụla ka Anyị kekwasịrị ọrụ ya n'olu ya, Anyị ga-ewepụtakwara ya otu akwụkwọ n'Ụbọchị Mbilite n'ọnwụ, nke ọ ga-ahụ ka a gbasapụrụ oghe. (A ga-asị ya): "Gụọ akwụkwọ gị. Mkpụrụobi gị ezuola taa ịbụ onye na-ajụ ajụjụ megide gị")." [Surah Al-Isra: 13]. Nke a pụtara na ihe ọma ma ọ bụ ihe ọjọọ ọ bụla o mere, Chineke na-eme ka ọ rapado n'ahụ ya, ọ naghị agafe ya gaa n'ebe onye ọzọ nọ; n'ihi ya a gaghị ajụ ya ajụjụ maka omume onye ọzọ, a gaghịkwa ajụ onye ọzọ ajụjụ maka omume ya. Chineke Onye kachasị Elu kwuru, sị: (Ewoo gị mmadụ! N'ezie, ị na-agbalịsi ike ịgakwuru Onyenwe gị n'ezigbo mgbalị, ma ị ga-ezute Ya.) [Surah Al-Inshiqaq: 6]. Nakwa okwu Ya, Onye kachasị Elu: (Onye ọ bụla rụrụ ezi omume, ọ bụ maka onwe ya, ma onye ọ bụla mekwara ihe ọjọọ, ọ ga-adị n'isi ya. Onyenwe gị abụghị onye na-emegbu ndị ohu) [Surah Fussilat: 46]

Okpukpe Islam na-atụkwasị mmadụ ibu ọrụ maka omume ọ bụla nke na-emerụ onwe ya ahụ ma ọ bụ na-emerụ ndị ọzọ ahụ. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: "(Ma onye ọ bụla mere mmehie, n'ezie ihe o mere ga-adị n'isi ya; Chineke bụkwa Onye maara ihe niile, Onye nwere amamihe)" [Surah An-Nisaa: 111]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​﴿ N'ihi nke a, Anyị nyere Ụmụ Israel iwu na onye ọ bụla gburu otu mmadụ, na-abụghị n'ihi otu mmadụ ọ gburu, ma ọ bụ maka mmebi n'elu ụwa, ọ dị ka à ga-asị na o gburu mmadụ niile; ma onye ọ bụla zọpụtara ndụ ya, ọ dị ka à ga-asị na ọ zọpụtara ndụ mmadụ niile. ﴾ [Surah Al-Maa'idah: 32]. Nakwa Onye Ozi Allah ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: «Ọ dịghị mmadụ a na-egbu n'ụzọ na-ezighị ezi ma e wezụga na nwa Adam nke mbụ nwere òkè n'ọbara ya, n'ihi na ọ bụ ya bụ onye mbụ malitere igbu mmadụ.» Sahịh Muslim (5150).

18- Islam mere ka nwoke na nwanyị hara nhata n'ihe gbasara ọrụ, ịza ajụjụ, nkwụghachi ụgwọ, na ụgwọ ọrụ.

Islam mere ka ndị nwoke na ndị nwanyị hara nhata n'ihe gbasara ọrụ, ịza ajụjụ, nkwụghachi ụgwọ, na ụgwọ ọrụ. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: ​﴿Ma onye ọ bụla rụrụ ezi omume, ma ọ bụ nwoke ma ọ bụ nwaanyị, ma ọ bụrụ na ọ bụ onye kwere ekwe n'ezie, ndị ahụ ga-abanye n'Aljannah, a gaghịkwa emegbu ha n'ihe ọ bụla.﴾ [Surah An-Nisaa: 124]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​﴿ Onye ọ bụla rụrụ ezi omume, ma ọ bụ nwoke ma ọ bụ nwanyị, ma ọ bụrụ na ọ bụ onye kwere ekwe n'ezie, Anyị ga-enye ya ndụ dị mma ma kwụọ ha ụgwọ ọrụ ha kachasị mma n'ihe ọ bụla ha na-arụ ﴾ [Surah Annahl:97]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: "(Onye ọ bụla rụrụ ajọ omume, a gaghị akwụ ya ụgwọ ọrụ ma e wezụga ihe ruru nha ya, ma onye ọ bụla rụrụ ezi omume, ma ọ bụ nwoke ma ọ bụ nwanyị, ma ọ bụrụ na ọ bụ onye kwere ekwe n'ezie, ndị ahụ ga-abanye n'Aljannah, a ga-enye ha ihe oriri n'ime ya n'enweghị ngụkọ)" [Surah Ghafir: 40]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: "N'ezie, ndị nwoke bụ ndị Alakụba na ndị nwaanyị bụ ndị Alakụba, ndị nwoke kwere ekwe na ndị nwaanyị kwere ekwe, ndị nwoke na-erube isi na ndị nwaanyị na-erube isi, ndị nwoke na-ekwu eziokwu na ndị nwaanyị na-ekwu eziokwu, ndị nwoke nwere ndidi na ndị nwaanyị nwere ndidi, ndị nwoke na-eweda onwe ha ala na ndị nwaanyị na-eweda onwe ha ala, ndị nwoke na-enye onyinye ebere na ndị nwaanyị na-enye onyinye ebere, ndị nwoke na-ebu ọnụ na ndị nwaanyị na-ebu ọnụ, ndị nwoke na-echebe akụkụ ahụ ha zoro ezo na ndị nwaanyị na-echebe akụkụ ahụ ha zoro ezo, na ndị nwoke na-echeta Chineke nke ukwuu na ndị nwaanyị na-echeta Chineke nke ukwuu; Chineke akwadebeela ha mgbaghara na ụgwọ ọrụ dị ukwuu." [Surah Al-Ahzab: 35].

19- Islam sọpụrụ nwanyị ma were ya na ụmụ nwanyị bụ ibe ụmụ nwoke. O mere ka ọ bụrụ iwu dịịrị nwoke inye nlekọta ma ọ bụrụ na o nwere ike; n'ihi ya, inye nlekọta nwa nwanyị bụ iwu dịịrị nna ya, nke nne dịịrị nwa ya ma ọ bụrụ na o ruola ogo mmadụ ma nwee ike, nke nwunye adịrịkwa di ya.

Islam weere ụmụ nwanyị dịka ibe ụmụ nwoke. Onye Ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) sịrị: ​«N'ezie, ụmụ nwanyị bụ ibe ụmụ nwoke» At-Tirmidhi kọrọ ya 113.

Otu n'ime nsọpụrụ Islam nyere nwanyị bụ na Islam mere ka nlekọta mkpa nne bụrụ ibu ọrụ dịịrị nwa ya, ma ọ bụrụ na o nwere ike. Onye ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) sịrị: ​"«Aka onye na-enye ihe bụ aka dị n'elu; nye nne gị, na nna gị, na nwanne gị nwanyị, na nwanne gị nwoke, emesia onye kacha nso gị n'usoro n'usoro.»" Imam Ahmad kọrọ ya Nkọwa gbasara ọnọdụ nne na nna ga-abịa, site n'ikike Chineke, na paragraf nọmba (29).

Otu n'ime nsọpụrụ Islam nyere nwanyị bụ na o mere ka ọ dịịrị di mkpa ilekọta nwunye ya ma ọ bụrụ na o nwere ike. Chineke (Onye kachasị elu) kwuru, sị: (Ka onye nwere akụ na ụba nye site n'akụ na ụba ya; ma onye ọ bụla ihe e ji ebi ndụ ya dị nta, ka o nye site n'ihe Chineke nyere ya. Chineke anaghị ebunye mkpụrụobi ọ bụla ibu karịrị ihe Ọ nyere ya. Chineke ga-eweta ahụ efe mgbe ihe isi ike gasịrị.) [Surah At-Talaq: 7]. Otu nwoke jụrụ Onye Amụma ﷺ sị: "Gịnị bụ ikike nwunye nwere n'ebe di ya nọ?" Ọ kwuru sị: "Ị ga-enye ya nri mgbe ị riri nri, nye ya uwe mgbe ị nwetara uwe, akụla ya ihe n'ihu, akparịkwala ya." Imam Ahmad kọrọ ya, Nakwa Onye Ozi Chineke ﷺ kwuru, na-akọwa ụfọdụ ikike ụmụ nwanyị nwere n'ebe ndị di ha nọ, sị: ​«Ọ dịkwaara unu mkpa inye ha ihe oriri ha nakwa uwe ha n'ụzọ kwesịrị ekwesị.» Sahịh Muslim. Ọ sịkwara ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya): ​«Ọ zuru mmadụ ịbụ mmehie ileghara ndị ọ na-elekọta anya.» Imam Ahmad kọrọ ya Nakwa Al-Khattabi sịrị: ​(Okwu ya: "ndị ọ na-azụ" ọ pụtara ndị inye ha nri bụ iwu dịịrị ya, ma ihe ọ pụtara dị ka a ga-asị na ọ na-agwa onye na-enye onyinye ebere: Enyela ihe na-efọghị na nri ezinụlọ gị ka ọ bụrụ onyinye ebere iji na-achọ ụgwọ ọrụ; nke ahụ ga-atụgharịkwa ghọọ mmehie ma ọ bụrụ na ị leghara ha anya).

Otu n'ime nsọpụrụ Islam nwere maka nwanyị bụ na o mere ka nlekọta nwa nwanyị bụrụ iwu dịịrị nna ya. Chineke (Onye kachasị elu) kwuru sị: ​﴿Ndị nne ga-enye ụmụ ha ara afọ abụọ zuru ezu, maka onye chọrọ imezu inye ara ahụ. Ọ dịkwa n'isi nna nwa ahụ inye ha nri nakwa uwe ha n'ụzọ ziri ezi.﴾ [Surah Albakara:233]. N'ihi ya, Chineke mere ka o doo anya na ọ bụ ọrụ dịịrị nna a mụụrụ nwa inye nwa ya nri na iyiwe ya uwe n'ụzọ kwesịrị ekwesị, na okwu Ya, Onye kachasị Elu: { Ọ bụrụ na ha enyere unu (ụmụ unu) ara, nyenụ ha ụgwọ ha } [Surah Aṭ-Ṭalâq: 6]. Ya mere, Chineke mere ụgwọ inye nwa ara iwu n'ahụ nna; nke a na-egosi na nlekọta nwa dị n'ahụ nna, ma nwa a gụnyekwara ma nwoke ma nwanyị. Nakwa n'ime Hadith na-esonụ, e nwere ihe akaebe na nlekọta nwunye na ụmụ ya bụ iwu n'ahụ nna. Site n'aka Aisha (ka Chineke nwee afọ ojuju n'ebe ọ nọ): na Hind gwara Onye Amụma ﷺ sị: N'ezie, Abu Sufyan bụ nwoke aka ntagide, ya mere ọ na-adị m mkpa iwere site n'akụ ya. O kwuru sị: ​«Were ihe ga-ezuru gị na ụmụ gị n'ụzọ kwesịrị ekwesị» Bukhari kọrọ ya Onye Amụma a na-asọpụrụ kọwakwara uru dị n'ilekọta ụmụta nwanyị na ụmụnne ụmụ nwanyị, Onye ozi Chineke ﷺ wee kwuo sị: ​«Onye ọbụla lekọtara ụmụ nwaanyị abụọ ma ọ bụ ụmụ nwaanyị atọ, ma ọ bụ ụmụnne nwaanyị abụọ ma ọ bụ ụmụnne nwaanyị atọ, ruo mgbe ha kwụụrụ onwe ha, ma ọ bụ ya anwụọ hapụ ha, mụ na ya ga-adị ka abụọ ndị a. O wee jiri mkpịsị aka ntụ aka nakwa nke etiti ya tụọ aka.» As-Silsilah As-Sahihah 296.

20- Ma ọnwụ abụghị mbibi ebighị ebi, kama ọ bụ ịgafe site n'ụwa nke ọrụ gaa n'ụwa nke nkwụghachi ụgwọ; ọnwụ na-emetụta anụ ahụ nakwa mkpụrụobi, ma ọnwụ nke mkpụrụobi bụ nkewa ya na anụ ahụ, emesia ọ ga-alaghachikwuru ya mgbe mbilite n'ọnwụ gasịrị n'Ụbọchị Ikpe. Mkpụrụobi anaghị agafe gaa n'anụ ahụ ọzọ mgbe ọnwụ gasịrị, a naghịkwa atụgharị ya n'ime anụ ahụ ọzọ.

Ọnwụ abụghị mbibi ebighi ebi. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (Sị: "Mmụọ ozi nke ọnwụ, onye e nyere ọrụ n'ebe unu nọ, ga-ewere mkpụrụobi unu. Emesịa, a ga-eweghachi unu n'ebe Onyenwe unu nọ.") [Surah As-Sajdah: 11]. Ma ọnwụ na-emetụta ahụ na mkpụrụobi, ma ọnwụ nke mkpụrụobi bụ nkewa ya na ahụ, emesịa ọ ga-alaghachi n'ime ya mgbe mbilite n'ọnwụ gasịrị n'Ụbọchị Ikpe. Chineke, Onye kachasị Elu kwuru: (Chineke na-ewere mkpụrụobi n'oge ọnwụ ha, nakwa ndị nke na-anwụghị n'ụra ha. Ya mere, Ọ na-ejigide ndị O kpebiiri ọnwụ, ma na-ezighachi ndị ọzọ ruo oge a kara aka. N'ezie, n'ime nke a, e nwere ihe ịrịba ama maka ndị na-atụgharị uche.﴾ [Surah Az-Zumar:42]. Nakwa Onye Ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​«N'ezie, mgbe ewepụrụ mkpụrụobi, anya na-eso ya» Muslim kọrọ ya 920, ​Ma mgbe ọnwụ gasịrị, mmadụ na-esi n'ụwa ọrụ gaa n'ebe obibi ụgwọ ọrụ, Chineke Onye kachasị Elu sịrị: ​(N'ebe Ọ nọ ka nloghachi unu niile dị. Nkwa Chineke bụ eziokwu. N'ezie, Ọ na-amalite okike, emesịa O weghachi ya, ka O wee kwụọ ndị kwere ekwe bụ ndị rụrụ ezi omume ụgwọ ọrụ ha n'ikpe ziri ezi. Ma ndị gọnahụrụ Chineke ga-enwe ihe ọṅụṅụ sitere na mmiri na-esi oké ọkụ na ahụhụ na-egbu mgbu, maka ihe ha na-agọnahụ.) [Surah Yunus: 4].

Mkpụrụ obi anaghị akwaga n'ahụ ọzọ mgbe a nwụsịrị, a naghịkwa emepụtagharị ya. N'ihi na nzọrọ banyere imepụtagharị enweghị ihe Uche ma ọ bụ Mmetụta na-egosi banyere ya, ọ nweghịkwa ihe akaebe a bufere ebufe nke na-agba ama maka nkwenkwe a site n'aka ndị amụma (udo dịrị ha).

21- Islam na-akpọ oku ikwere na nnukwu ntọala okwukwe, nke bụ ikwere na Chineke na ndị mmụọ ozi Ya, na ikwere n'akwụkwọ niile sitere na Chineke (dịka Torah, Injil, na Zabur—tupu e mebie ha) nakwa Qur'an, na ikwere na ndị amụma na ndị ozi niile (udo dịrị ha), na ikwere n'onye ikpeazụ n'ime ha, nke bụ Muhammad onye ozi Chineke, onye ikpeazụ n'ime ndị amụma na ndị ozi, na ikwere n'Ụbọchị Ikpeazụ, ebe anyị maara na a sị na ndụ ụwa a bụ ngwụcha; ndụ na ịdị adị gaara abụ kpamkpam ihe efu, nakwa ikwere n'Akàrààkà (Qadar).

Islam na-akpọ oku n'ịkwere n'isi ihe okwukwe ndị dị ukwuu nke ndị amụma na ndị ozi niile—udo dịrị ha—kpọrọ oku na ha, ha bụ:

Nke mbụ: Ikwere na Chineke dịka Onyenwe anyị, Onye kere ihe niile, Onye na-enye nri, na Onye na-achị mbara igwe a. Ọ bụkwa naanị Ya kwesịrị ofufe, na ofufe ọ bụla e rubeere ihe ọzọ abaghị uru, onye ọ bụla ọzọ a na-efe ofufe abụghị eziokwu. Ya mere, ofufe ekwesịghị onye ọ bụla ma ọ bụghị naanị Ya, ofufe agaghịkwa adị mma ma ọ bụrụ na emere ya onye ọzọ. E depụtara ihe akaebe maka okwu a na paragraf nke asatọ (8).

Nakwa Chineke Onye Dị Nsọ nakwa Onye Dị Elu ekwuola banyere ụkpụrụ ukwu ndị a n'ime ọtụtụ amaokwu dị iche iche dị n'ime akwụkwọ nsọ Qur'an dị ukwuu, n'ime ha bụ okwu Ya ebe Ọ sịrị: (Onye Ozi kwere n'ihe e zitere ya site n'aka Onyenwe ya, ya na ndị kwere ekwe. Ha niile kwere na Chineke, na ndị mmụọ ozi Ya, na akwụkwọ Ya, na ndị ozi Ya, [na-asị]: "Anyị adịghị akpa oke n'etiti onye ọ bụla n'ime ndị ozi Ya." Ha wee sị: "Anyị anụla, anyị erubekwaala isi. Mgbaghara Gị, Onyenwe anyị, ọ bụkwa n'ebe Ị nọ ka nlọghachi dị") [Surah Albakara:285]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​﴿ ۞ (Ọ bụghị ezi omume ka unu tụgharịa ihu unu n'akụkụ ọwụwa anyanwụ na ọdịda anyanwụ, kama ezi omume bụ nke onye ahụ kweere na Chineke, n'Ụbọchị Ikpeazụ, ná ndị mmụọ ozi, n'Akwụkwọ Nsọ, nakwa ná ndị amụma, ma na-enye akụnụba, n'agbanyeghị ịhụnanya o nwere maka ya, nye ndị ikwu, ụmụ mgbei, ndị ogbenye, onye njem, ndị na-arịọ arịrịọ, nakwa maka ịgbapụta ndị ohu; ma na-eguzobe ekpere, na-enyekwa Zakat; nakwa ndị na-emezu nkwa ha mgbe ha kwere nkwa, na ndị na-enwe ndidi n'oge ahụhụ, n'oge ihe isi ike, nakwa n'oge agha. Ndị ahụ bụ ndị kwuru eziokwu, ndị ahụ bụkwa ndị na-atụ egwu Chineke.)﴾ [Surah Al bakara:177]. Chineke Onye Dị Elu kpọrọ òkù gaa n'inwe okwukwe na ntọala ndị a, ma mee ka o doo anya na onye ọ bụla gọnahụrụ ha akpafuwo nkpafu dị anya. Chineke Onye Dị Elu sịrị: (O unu ndị kwere ekwe, kwerenụ na Chineke nakwa onye ozi Ya, n'Akwụkwọ ahụ nke Ọ kpugheere onye ozi Ya, nakwa n'Akwụkwọ ahụ nke O kpugheere na mbụ. Ma onye ọ bụla jụrụ ikwere na Chineke, na ndị mmụọ ozi Ya, na akwụkwọ Ya, na ndị ozi Ya, nakwa n'Ụbọchị Ikpeazụ, n'ezie, ọ kpafuwo mkpafu dị anya) [Surah An-Nisaa: 136]. Nakwa n'ime Hadith, site n'aka Umar bin Al-Khattab (ka Chineke nwee afọ ojuju n'ebe ọ nọ), o kwuru sị: ​"(Ka anyị nọ ya na Onye Ozi Chineke ﷺ n'otu ụbọchị, otu nwoke pụtara na mberede n'ihu anyị. Uwe ya na-acha ọcha nke ukwuu, ntutu isi ya jikwa oji nke ukwuu. A hụghị ihe àmà njem ọ bụla n'ahụ ya, ọ dịghịkwa onye n'ime anyị maara ya. O wee nọdụ ala n'ihu Onye Amụma ﷺ, mee ka ikpere ya abụọ nọkwasị n'ikpere Ya, ma dọba ọbụ aka ya abụọ n'elu apata nke ya, wee sị: 'O Muhammad, gwa m banyere Okpukpe Islam.' Onye Ozi Chineke ﷺ wee sị: «Islam bụ: ịgba àmà na ọ dịghị chi kwesịrị ofufe n'eziokwu ma e wezụga Chineke, nakwa na Muhammad bụ Onye Ozi Chineke ﷺ, na ị na-edobe ekpere, na-enye Zakat, na-ebu ọnụ Ramadan, nakwa ịga njem Hajj n'Ụlọ Nsọ ahụ ma ọ bụrụ na i nwere ike ịchọta ụzọ ije ya.» Ọ sịrị: 'I kwuola eziokwu.' O sịrị: Nke a tụrụ anyị n'anya; na ọ na-ajụ ya ajụjụ ma na-akwado okwu ya. Ọ sịrị: Gwanụ m maka Okwukwe? Ọ sịrị: «Ịkwere na Chineke, ndị mmụọ ozi Ya, akwụkwọ Ya, ndị ozi Ya, na Ụbọchị Ikpeazụ, nakwa ịkwere n'akara aka, ma ihe ọma ya ma ihe ọjọọ ya.» Ọ sịrị: 'I kwuola eziokwu.' Ọ sịrị: Gwanụ m maka Ihsan? Ọ sịrị: «Ife Chineke ofufe dị ka à ga-asị na ị na-ahụ Ya, n'ihi na ma ọ bụrụ na ị hụghị Ya, n'ezie Ọ na-ahụ gị»" Sahịh Muslim 8. Ya mere, n'ime hadith a, Jibril (udo dịrị ya) bịakwutere Onye Ozi bụ Muhammad ﷺ, o wee jụọ ya gbasara ọkwa dị iche iche nke okpukpe, nke bụ: Islam, Imaan, nakwa Ihsan; Onye Ozi bụ Muhammad ﷺ wee zaa ya. Emesịa, Onye Ozi bụ Muhammad ﷺ wee gwa ndị enyi ya (Sahabah) - ka Chineke nwee mmasị n'ebe ha nọ - na nke a bụ Jibril (udo dịrị ya); o bịakwutere ha ka ọ kụziere ha okpukpe ha. Nke a bụ Islam, ozi si n'aka Chineke nke Jibril (udo dịrị ya) wetara, Onye Ozi bụ Muhammad ﷺ wee zie ya ndị mmadụ, ndị enyi ya (Sahabah) - ka Chineke nwee mmasị n'ebe ha nọ - chekwaa ya, ma zie ya ndị mmadụ mgbe ọ gasịrị.

Nke abụọ: Ịkwere na ndị mmụọ ozi; na ha bụ ụwa a na-adịghị ahụ anya (Ghayb), Chineke kere ha, mee ha n'ụdị njirimara a kapịrị ọnụ, ma nye ha ọrụ ndị dị ukwuu. Otu n'ime ọrụ ha kachasị ukwuu bụ iwegara ndị ozi na ndị amụma, udo dịrị ha, ozi Chineke. Ma onye kachasị ukwuu n'ime ndị mmụọ ozi bụ Jibril, udo dịrị ya. Ihe na-egosi na Jibril, udo dịrị ya, na-eji mkpughe arịdakwuru ndị ozi, ekpere na udo dịrị ha, bụ okwu Chineke Onye kachasị Elu nke sịrị: (Ọ na-ewedata ndị mmụọ ozi na mkpughe site n'iwu Ya n'ahụ onye Ọ chọrọ n'ime ndị ohu Ya, (na-asị): "Dọnụ aka ná ntị na ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga M, ya mere tụọnụ egwu M.") [Surah An-Nahl: 2]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Na n'ezie, ọ bụ mkpughe sitere n'aka Onyenwe ụwa niile 192). (Mmụọ onye ntụkwasị obi jiri ya rịtuo 193) (N'elu obi gị, ka ị wee so ná ndị na-adọ aka ná ntị 194). (N'asụsụ Arabik doro anya 195). (N'ezie, ọ dị n'ime Akwụkwọ Nsọ nke ndị mbụ 196). [Surah Ash-Shu'araa: 192-196].

Nke atọ: Ikwere n'Akwụkwọ Nsọ ndị sitere na Chineke dị ka Torah na Injil na Zabur —tupu e mebie ha— nakwa Qur'an. Chineke kachasị Elu kwuru sị: (Unu ndị kwere ekwe, kwerenụ na Chineke, na onye ozi Ya, n'akwụkwọ ahụ nke O kpugheere onye ozi Ya, nakwa n'akwụkwọ ahụ nke O kpugheere na mbụ. Ma onye ọ bụla jụrụ ikwere na Chineke, na ndị mmụọ ozi Ya, na akwụkwọ Ya, na ndị ozi Ya, nakwa n'Ụbọchị Ikpeazụ, n'ezie, ọ kpafuola akpafu dị anya). [Surah An-Nisaa: 136]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (O kpugheere gị Akwụkwọ ahụ n'eziokwu, nke na-akwado ihe bu ya ụzọ, ma O kpughekwara Torah na Injil ﴿3﴾. (N'oge mbụ, dị ka nduzi maka ndị mmadụ, ma O wedatara Al-Furqan. N'ezie, ndị gọnahụrụ ihe ịrịba ama nke Chineke ga-enweta ntaramahụhụ siri ike. Ma Chineke bụ Onye Dị Ike, Onye Nwe ịbọ ọbọ ﴿4﴾). [Surah Al Imran:3-4]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Onye Ozi kwere n'ihe e zitere ya site n'aka Onyenwe ya, ya na ndị kwere ekwe. Ha niile kwere na Chineke, na ndị mmụọ ozi Ya, na akwụkwọ Ya, na ndị ozi Ya, [na-asị]: "Anyị adịghị akpa oke n'etiti onye ọ bụla n'ime ndị ozi Ya." Ha wee sị: "Anyị anụla, anyị erubekwaala isi. Mgbaghara Gị, Onyenwe anyị, ọ bụkwa n'ebe Ị nọ ka nlọghachi dị"). [Surah Albakara:285]. Nakwa okwu Ya, Onye kachasị Elu: (Sị: “Anyị ekwerela na Chineke, nakwa n'ihe e zidataara anyị, nakwa n'ihe e zidataara Ibrahim, Isma'il, Ishaq, Ya'qub, nakwa ndị ebo asaa ahụ (Al-Asbat). Nakwa n'ihe e nyere Musa na Isa nakwa ndị amụma sitere n'aka Onyenwe ha. Anyị adịghị akpa oke n'etiti onye ọ bụla n'ime ha, anyị bụkwa ndị na-edonye onwe anyị nye Ya” 95). [Surah Al Imran:84]

Nke anọ: Ịkwere na ndị amụma na ndị ozi niile (udo dịrị ha). Ya mere, ọ dị mkpa ịkwere na ndị amụma na ndị ozi niile (udo dịrị ha) nakwa ikwere na ha niile bụ ndị ozi si n'aka Chineke ndị na-ezi mba ha ozi Chineke, okpukpe Ya, nakwa iwu Ya. Chineke Onye kachasị Elu kwuru sị: (Sịnụ: “Anyị ekwerela na Chineke, nakwa n'ihe e zidataara anyị, nakwa n'ihe e zidataara Ibrahim, Isma'il, Ishaq, Ya'qub, nakwa ndị ebo asaa ahụ (Al-Asbat). Nakwa n'ihe e nyere Musa na Isa nakwa n'ihe e nyere ndị amụma sitere n'aka Onyenwe ha. Anyị adịghị akpa oke n'etiti onye ọ bụla n'ime ha, anyị bụkwa ndị na-edonye onwe anyị nye Ya”). [Surah Albakara:136]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Onye Ozi kwere n'ihe e zitere ya site n'aka Onyenwe ya, ya na ndị kwere ekwe. Ha niile kwere na Chineke, na ndị mmụọ ozi Ya, na akwụkwọ Ya, na ndị ozi Ya, [na-asị]: "Anyị adịghị akpa oke n'etiti onye ọ bụla n'ime ndị ozi Ya." Ha wee sị: "Anyị anụla, anyị erubekwaala isi. Mgbaghara Gị, Onyenwe anyị, ọ bụkwa n'ebe Ị nọ ka nlọghachi dị"). [Surah Albakara:285]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Sị: “Anyị ekwerela na Chineke, nakwa n'ihe e zidataara anyị, nakwa n'ihe e zidataara Ibrahim, Isma'il, Ishaq, Ya'qub, nakwa ndị ebo asaa ahụ (Al-Asbat). Nakwa n'ihe e nyere Musa na Isa nakwa ndị amụma sitere n'aka Onyenwe ha. Anyị adịghị akpa oke n'etiti onye ọ bụla n'ime ha, anyị bụkwa ndị na-edonye onwe anyị nye Ya”). [Surah Al Imran:84].

Nakwa ikwere n'akara mmechi ha, onye bụ Muhammad, Onye Ozi Chineke, akara mmechi nke ndị amụma nakwa ndị ozi (udo na ngọzi Chineke dịrị ha), Onye Kasị Elu sịrị: (Chetakwa mgbe Chineke napụrụ n'aka ndị amụma ọgbụgba ndụ, sị: N'ezie, ihe ọbụla M nyere unu n'ime Akwụkwọ na amamihe, ma mesịa onye ozi abịakwute unu, nke na-akwado ihe unu ji, unu ga-ekwenyerịrị na ya, ma nyekwa ya aka. Ọ sịrị: Unu ekwetala, ma nara ọgbụgba ndụ M n'elu nke a? Ha sịrị: Anyị ekwetala. Ọ sịrị: Yabụ, gbaanụ ama, ma Mụ na unu sokwa n'ime ndị na-agba ama.). [Surah Al Imran:81]

Ya mere, Islam na-eme ya iwu ikwere na ndị amụma nakwa ndị ozi niile n'ozuzu ha, ma na-emekwa ya iwu ikwere n'onye mmechi ha, bụ Onye Ozi ahụ Muhammad ﷺ. Chineke Onye kachasị elu kwuru sị: "(Sị: O unu Ndị Nwe Akwụkwọ, unu anọghị n'elu ihe ọ bụla ruo mgbe unu guzobere Tawrah na Injil, nakwa ihe a kpugheere unu site n'aka Onyenwe unu.)" [Surah Al-Maa'idah: 68]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​﴿ Sị: O unu Ndị Nwe Akwụkwọ, bịanụ n'okwu ha nhata n'etiti anyị na unu: ka anyị ghara ife ofufe ma ọ bụghị naanị Chineke, ma ghara ijikọta Ya na ihe ọ bụla, ma ụfọdụ n'ime anyị ghara iwere ibe ha dị ka ndị nwenụ ma e wezụga Chineke. Ma ọ bụrụ na ha chigharịa azụ, mgbe ahụ sịnụ: 'Gbàànụ àmà na anyị bụ ndị Alakụba' ﴾ [Surah Al Imran:64].

Ma onye ọ bụla gọnahụrụ otu onye amụma, n'ezie ọ gọnahụla ndị amụma na ndị ozi niile (udo dịrị ha). Ya mere, Chineke sịrị mgbe Ọ na-akọ gbasara ikpe Ya n'ahụ ndị Nuh (udo dịrị ya): (Ndị Nuh gọnahụrụ ndị ozi). [Surah Ash-Shu'araa: 105]. A maara na ọ dịghị onye ozi bu Nuh (udo dịrị ya) ụzọ, ma n'agbanyeghị nke ahụ, mgbe ndị ya gọnahụrụ ya, ịgọnahụ a ha gọnahụrụ ya bụ ịgọnahụ ndị amụma na ndị ozi niile; n'ihi na ozi ha bụ otu, ma ebumnobi ha bụ otu.

Nke ise: Ịkwere n'Ụbọchị Ikpeazụ, nke a bụ Ụbọchị Mbilite n'Ọnwụ; ma na njedebe ndụ ụwa a, Chineke ga-enye mmụọ ozi bụ Israfil (udo dịrị ya) iwu, o wee fụọ Opi ahụ ịfụ nke ịda mba (Sa'q), onye ọ bụla Chineke chọrọ ewee daa mba ma nwụọ. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: "(A ga-afụ Opi (Sur) ahụ, ndị nọ n'eluigwe nakwa ndị nọ n'ụwa ga-anwụ, ma e wezụga ndị Chineke chọrọ. E mesịa, a ga-afụ ya ọzọ, ozugbo ahụ ha ga-ebili ọtọ na-ele anya.)" [Surah Az-Zumar: 68]. Ma mgbe ndị niile dị n'eluigwe nakwa ndị dị n'ụwa lara n'iyi ma e wezụga ndị Chineke chọrọ, n'ezie Chineke ga-apịakọta eluigwe na ụwa dịka ọ dị n'okwu Ya, Onye kachasị Elu: (Ụbọchị Anyị ga-apịaji eluigwe dịka a na-esi apịaji akwụkwọ maka ihe e dere ede. Dịka Anyị siri malite okike nke mbụ ka Anyị ga-esi weghachi ya. Ọ bụ nkwa dị n'elu Anyị. N'ezie, Anyị ga-emerịrị ya). [Surah Al-Anbiya: 104]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: {Ma ha amataghị ịdị ukwuu Chineke n'ezie. Ụwa niile ga-adị n'ọbụ aka Ya n'ụbọchị mbilite n'ọnwụ, a ga-apịachikwa eluigwe n'aka nri Ya. Otuto dịrị Ya, Ọ kachasị elu karịa ihe ha na-ejikọta na Ya.} [Surah Az-Zumar:67]. Nakwa Onye ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​«Chineke, Onye dị ike nakwa Onye dị ebube, ga-apịachi eluigwe n'Ụbọchị Mbilite n'Ọnwụ, O wee were ha n'aka nri Ya, O wee sị: 'A bụ m Eze. Olee ebe ndị aka ike nọ? Olee ebe ndị nganga nọ?' O wee pịachi ụwa n'aka ekpe Ya, O wee sị: 'A bụ m Eze. Olee ebe ndị aka ike nọ? Olee ebe ndị nganga nọ?'» Muslim kọrọ ya.

Emesịa Chineke enye mmụọ ozi iwu, o wee fụọ n'ime ya ugboro ọzọ, na mberede ha ebilie ọtọ na-ele anya. Chineke Onye Dị Elu sịrị: {Emesịa, a ga-afụ ya ugboro ọzọ, ozugbo ahụ, ha ga-ebili ọtọ na-ele anya} [Surah Az-Zumar:68]. Mgbe Chineke kpọlitere ndị e kere eke, wee kpọkọta ha maka ịza ajụjụ, Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (Ụbọchị ala ga-agbawa pụọ n'ebe ha nọ ngwa ngwa; nke ahụ bụ mkpokọta dịrị Anyị mfe.). [Surah Qaaf: 44]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: "(Ụbọchị ha ga-apụta ìhè, ọ dịghị ihe ọ bụla gbasara ha zoro ezo n'ebe Chineke nọ. Ònye nwe ọchịchị n'ụbọchị taa? Ọ bụ nke Chineke, Onye Nanị Ya, Onye na-emeri ihe niile)" [Surah Ghafir: 16]. Ma n'ụbọchị a, Chineke ga-ekpe ndị mmadụ niile ikpe, bọọrọ onye ọ bụla e megburu emegbu ọbọ n'aka onye megburu ya, ma kwụọ mmadụ ọ bụla ụgwọ maka ihe o mere. Chineke Onye kachasị Elu kwuru, sị: "(Taa, a ga-akwụ mkpụrụobi ọ bụla ụgwọ ọrụ maka ihe o mere. Ọ dịghị mmegbu ọ bụla taa. N'ezie, Chineke na-eme ngwa ngwa n'ịjụ ajụjụ.)" [Surah Ghafir: 17]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: "(N'ezie, Chineke anaghị emegbu ihe ruru nha mkpụrụ ájá; ma ọ bụrụ na ọ bụ ezi omume, Ọ ga-amụba ya okpukpu, ma nye ụgwọ ọrụ dị ukwuu site n'ebe Ọ nọ)" [Surah An-Nisaa: 40]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: "{"Onye ọ bụla mere ezi ihe ruru nha otu ntụpọ (atom), ọ ga-ahụ ya. (7)" "(Ma onye ọ bụla rụrụ ihe ọjọọ hà ka ịdị arọ nke ururuka, ọ ga-ahụ ya ﴿8﴾)" [Surah Az-Zalzalah: 7 - 8]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Ma Anyị ga-edowe ihe ọ̀tụ̀tụ̀ nke ikpe nkwụmọtọ maka Ụbọchị Mbilite n'ọnwụ, ya mere a gaghị emegbu mkpụrụobi ọ bụla n'ihe ọ bụla. Ma ọ bụrụgodị na ọ hà ka ịdị arọ nke mkpụrụ mọstad, Anyị ga-eweta ya. Ma Anyị ezuola ịbụ ndị na-ajụ ajụjụ). [Surah Al-Anbiya: 47].

Ma mgbe mbilite n'ọnwụ nakwa ịza ajụjụ gasịrị, a ga-akwụ ụgwọ ọrụ; ya mere onye mere ezi omume, ngọzi ebighi ebi nke na-adịghị agwụ agwụ ga-adịrị ya, ma onye mere ihe ọjọọ nakwa ịgọnahụ Chineke, ahụhụ ga-adịrị ya. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: ﴿ Ọbụbụeze n'ụbọchị ahụ ga-abụ nke Chineke, Ọ ga-ekpe ikpe n'etiti ha. Ya mere, ndị ahụ kwenyere ma rụọ ezi omume ga-anọ n'ime Aljannah nke aṅụrị ﴿56﴾ . ​﴿Ma ndị ahụ na-ekweghị ekwe, gọnarịrịkwa ihe ịrịba ama Anyị, ndị ahụ ga-enweta ahụhụ na-eweda n'ala ﴿57﴾. [Surah Al-Hajj: 56-57]. Anyị makwaara na a sị na ndụ ụwa a bụ njedebe; ndụ na ịdị adị gaara abụ ihe efu kpamkpam. Chineke kachasị Elu kwuru: ​﴿ Ọ̀ bụ na unu chere na Anyị kere unu n'efu, nakwa na a gaghị akpọghachi unu n'ebe Anyị nọ? ﴾. [Surah Al-Mu'minun: 115].

Nke isii: Ikwere na Mkpebi na Akàrààkà (Qadaa na Qadar), nke bụ na a ghaghị ịkwere na Chineke amatawala ihe niile mere, ihe na-eme, nakwa ihe ga-eme n'ime ụwa a, nakwa na Chineke dere nke ahụ niile tupu okike eluigwe na ụwa. Chineke Onye kachasị Elu kwuru: ​﴿ ۞ Nakwa n'aka Ya ka igodo nke ihe ezoro ezo dị, ọ dịghị onye maara ha ma e wezụga Ya. Ọ makwaara ihe dị n'ala nakwa n'oké osimiri. Ọ dịghịkwa akwụkwọ osisi ọ bụla na-ada ma e wezụga na Ọ maara ya, ọ dịghịkwa mkpụrụ dị n'ime ọchịchịrị nke ụwa, ma ọ bụ ihe dị mmiri, ma ọ bụ ihe kpọrọ nkụ, ma e wezụga na ọ dị n'ime Akwụkwọ doro anya. ﴾ [Surah Al-An'am:59]. ​Nakwa na Chineke gbara ihe niile gburugburu n'ihe ọmụma. Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Chineke bụ Onye kere eluigwe asaa, nakwa n'ime ụwa ihe yiri ha. Iwu Ya na-agbadata n'etiti ha, ka unu wee mara na Chineke nwere ike ime ihe niile, nakwa na ihe ọmụma Chineke gbara ihe niile gburugburu.). [Surah At-Talaq: 12]. Nakwa na ọ dịghị ihe ọ bụla na-eme n'ime eluigwe na ụwa a ma e wezụga na Chineke chọrọ ya, nwee ọchịchọ maka ya, kee ya, nakwa mee ka ihe kpatara ya dị mfe. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (Onye ala-eze eluigwe nakwa ụwa bụ nke Ya, O nweghị nwa, O nweghịkwa onye mmekọ n'ala-eze, O kerekwa ihe niile, wee tụọrọ ya atụmatụ ziri ezi). [Surah Al-Furqan: 2]. ​Ọ nwekwara n'ime nke ahụ amamihe zuru oke nke ụmụ mmadụ na-enweghị ike ịghọta, Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​﴿Amamihe zuru oke, ma ịdọ aka na ntị abaghị uru.﴾ [Surah Al-Qamar: 5]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: "(Ọ bụkwa Ya bụ Onye na-amalite okike, emesịa O weghachi ya, ma ọ dịkwara Ya mfe karị; Njirimara kachasị elu n'eluigwe nakwa n'ụwa bụkwa nke Ya; Ọ bụkwa Ya bụ Onye Kachasị Ike, Onye Kachasị Amamihe)" [Surah Ar-Rum: 27]. Chineke Onye kachasị Elu kọwara onwe Ya n'amamihe wee kpọọ onwe Ya Onye Amamihe, Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Chineke na-agba akaebe, na-akwado ikpe ziri ezi, na ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Ya; ndị mmụọ ozi na ndị nwere amamihe na-agbakwa akaebe. Ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Ya, Onye kachasị ike, Onye kachasị amamihe.) [Surah Imran:18]. Chineke Onye Dị Elu kwukwara n'ịkọ gbasara Isa (udo dịrị ya) na ọ ga-agwa Chineke okwu n'Ụbọchị Ikpe, sị: "(Ọ bụrụ na Ị taa ha ahụhụ, n'ezie ha bụ ndị ohu Gị, ma ọ bụrụ na Ị gbaghara ha, n'ezie Gị onwe Gị bụ Onye dị ike, Onye amamihe.)" [Surah Al-Maa'idah: 118]. Nakwa, Chineke, Onye Dị Elu, gwara Musa (udo dịrị ya) mgbe Ọ kpọrọ ya ka ọ nọ n'akụkụ ugwu Tur, sị: (O Musa, n'ezie, Abụ m Chineke, Onye Kachasị Ike, Onye Kachasị Amamihe) [Surah An-Naml: 9].

Nakwa Ọ kọwara akwụkwọ nsọ Qur'an dị ukwuu site na amamihe, Chineke Onye Dị Elu wee sịrị: (Alif, Lam, Ra. Nke a bụ Akwụkwọ nke e mere ka amaokwu ya sie ike, ma mesịakwa kọwaa ya n'uju, site n'aka Onye Kachasị Amamihe, Onye Maara nke ọma.) [Surah Hud: 1]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: "(Nke ahụ so n'ihe Onyenwe gị kpugheere gị site na amamihe. Ma e tinyekwala chi ọzọ tinyere Chineke, ka a ghara ịtụba gị n'ime Jahannam, dị ka onye a na-ata ụta, onye a chụpụrụ achụpụ)" [Surah Al-Isra: 39].

​22- Ndị amụma (udo dịrị ha) nwere nchebe n'ihe ha na-ezisa site n'aka Chineke, nwekwara nchebe pụọ n'ihe niile megidere Uche, ma ọ bụ ihe agwa ziri ezi jụrụ. Ndị amụma bụ ha ka e nyere ọrụ izisa iwu Chineke nye ndị ohu Ya. Ndị amụma enweghị ihe ọ bụla n'ime njirimara nke Ịbụ Onye Nwe (Rububiyya) ma ọ bụ Ịbụ Chineke (Uluhiyya); kama, ha bụ mmadụ dịka mmadụ ndị ọzọ, ndị Chineke Dị Elu na-enyere mkpughe ozi Ya.

​Ndị amụma (udo dịrị ha) nwere nchebe n'ihe ha na-ezisa site n'aka Chineke; n'ihi na Chineke na-ahọpụta ndị kacha mma n'ime ihe okike Ya ka ha zisaa ozi Ya. Chineke kachasị Elu kwuru: (Chineke na-ahọrọ ndị ozi n'ime ndị mmụọ ozi, nakwa n'ime ndị mmadụ. N'ezie, Chineke bụ Onye na-anụ ihe, Onye na-ahụ ihe.) [Surah Al-Hajj: 75]. Nakwa okwu Ya, Onye kachasị Elu: ( ۞ N'ezie, Chineke họpụtara Adam, na Nuh, na ezinụlọ Ibrahim, nakwa ezinụlọ Imran karịa ndị ụwa nile.) [Surah Al Imran:33]. Nakwa okwu Ya, Onye kachasị Elu: ​﴿ Ọ sịrị: "O Musa, n'ezie, ahọrọla m gị karịa ndị mmadụ site n'ozi m dị iche iche nakwa n'okwu m. Ya mere, nara ihe m nyere gị, ma bụrụ otu n'ime ndị ekele." ﴾ [Surah Al-A'raf: 144]. Ma ndị ozi, udo na ngọzi dịrị ha, maara na ihe na-arịdakwuru ha bụ mkpughe nke Chineke, ma ha na-ahụ ndị mmụọ ozi ka ha na-eji mkpughe arịdata. Chineke, Onye kachasị Elu, kwuru: (Onye maara ihe e zoro ezo, Ọ dịghị onye ọ bụla Ọ na-ekpugheere ihe e zoro ezo Ya 26). (Belụsọ onye Ọ họọrọ n'ime ndị ozi, mgbe ahụ n'ezie Ọ na-eme ka ndị nche gaa n'ihu ya nakwa n'azụ ya 27). (Ka O wee mara na ha eziwo ozi nke Onyenwe ha, Ọ gbakwara ihe nọnyeere ha gburugburu, ma gụkọọ ihe ọ bụla n'ọnụọgụgụ 28)}. [Surah Al-Jinn: 26-28]. Chineke nyekwara ha iwu ka ha kwusaa ozi Ya, Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (O Onye Ozi, zie ihe e zidataara gị site n'aka Onyenwe gị. Ma ọ bụrụ na i meghị ya, mgbe ahụ i zibeghị ozi Ya. Chineke ga-echebe gị pụọ n'aka ndị mmadụ. N'ezie, Chineke anaghị eduzi ndị na-ekweghị ekwe.). [Surah Al-Maa'idah: 67]. Nakwa okwu Ya, Onye kachasị Elu: (Ndị ozi na-ezi ozi ọma ma na-adọ aka ná ntị, ka ndị mmadụ ghara inwe ihe ngọpụ megide Chineke mgbe ndị ozi ahụ gasịrị. Ma Chineke bụ Onye Dị Ike, Onye Nwere Amamihe). [Surah An-Nisaa: 165].

Ndị ozi—udo nakwa ngọzi Chineke dịrị ha—na-atụ egwu Chineke egwu kachasị ukwuu ma na-atụkwa Ya egwu, n'ihi ya ha anaghị atụkwasị ihe n'ozi Ya ma ọ bụ belata ihe site na ya. Chineke Onye Dị Elu kwuru: (A sị na ọ chepụtara ụfọdụ okwu megide Anyị 44). ​﴿N'ezie, Anyị gaara ejide ya n'aka nri ﴿45﴾. ​﴿Mgbe ahụ, Anyị gaara ebipụ akwara ndụ ya (46)﴾ "(Ma ọ dịghị onye ọ bụla n'ime unu nwere ike igbochi ya 47)" [Surah Al-Haaqqah: 44-47]. Ibn Kathir (ka Chineke meere ya ebere) sịrị: ​(Onye Dị Elu na-ekwu: {Ma ọ bụrụ na ọ rụpụtara okwu ụgha banyere Anyị} nke pụtara: Muhammad ﷺ, ma ọ bụrụ na ọ bụ onye na-arụpụta okwu ụgha megide Anyị dịka ha na-azọrọ, wee tinye ihe n'ime ozi ahụ ma ọ bụ wepụ ihe na ya, ma ọ bụ kwuo ihe ọ bụla site n'onwe ya wee kwuo na ọ si n'aka Anyị -nke ọ na-abụghị otú ahụ- Anyị gaara ewetara ya ntaramahụhụ ngwa ngwa, maka nke a ka O kwuru: {Anyị gaara eji aka nri jide ya} e kwuru: ihe ọ pụtara bụ na Anyị gaara eji aka nri bọọ ọbọ n'ahụ ya; n'ihi na ọ kacha sie ike na njide, e kwukwara: Anyị gaara ejide ya n'aka nri ya.). Nakwa okwu Ya, Onye kachasị Elu: (Ma mgbe Chineke sịrị: O Isa nwa Maryam, ọ bụ gị sịrị ndị mmadụ: Werenụ mụ na nne m dịka chi abụọ ma e wezụga Chineke? O wee sị: Otuto dịrị Gị, ọ dịghịịrị m ikwu ihe m na-enweghị ikike ikwu. Ọ bụrụ na m kwuru ya, n'ezie Ị gaara ama ya. Ị maara ihe dị n'ime m, ma amaghị m ihe dị n'ime Gị. N'ezie, Ị bụ Onye maara ihe nzuzo niile. Ekwughị m ihe ọ bụla nye ha ma e wezụga ihe Ị nyere m n'iwu: na feenụ Chineke, Onyenwe m na Onyenwe unu. Mụ onwe m bụkwa onye akaebe n'ahụ ha n'oge m nọnyere ha, ma mgbe Ị kpọọrọ m, ọ bụ Gị bụ Onye na-eche nche n'ahụ ha, Ị bụkwa Onye akaebe n'elu ihe niile.) [Surah Al-Maa'idah: 116-117].

​Ma otu n'ime amara Chineke n'ahụ ndị amụma Ya nakwa ndị ozi Ya (udo dịrị ha) bụ na Chineke na-eme ka ha kwụsie ike n'ịzisa ozi Ya, Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (Ọ sịrị: "N'ezie, a na m akpọ Chineke ka Ọ gbaa àmà, unukwa gbàànụ àmà na mụ onwe m agbapụrụ onwe m n'ihe ahụ unu na-ejikọta 54 ma ọ bụghị Ya, ya mere unu niile kpaanụ nkata megide m, mgbe ahụ unu enyekwala m ohere 55") {N'ezie, atụkwasịrị m Chineke obi, Onyenwe m na Onyenwe unu. Ọ dịghị ihe dị ndụ ọ bụla ma e wezụga na Ọ na-achịkwa ya kpamkpam. N'ezie, Onyenwe m nọ n'ụzọ ziri ezi.} [Surah Hud 54-56]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​﴿"(Ma n'ezie, ha fọrọ nke nta ka ha wezụga gị pụọ n'ihe ahụ Anyị kpughere gị, ka i wee chepụta ụgha megide Anyị nke na-abụghị ya; ma mgbe ahụ, ha gaara ewere gị dị ka ezi enyi. 73)"﴾ ​﴿Ma a sị na Anyị emeghị ka ị kwụsie ike, n'ezie ị fọrọ nke nta ka ị dabere n'ebe ha nọ ihe dị ntakịrị ﴿74﴾ (Ọ bụrụ otú ahụ, Anyị gaara eme ka ị detụ ahụhụ okpukpu abụọ na ndụ, nakwa ahụhụ okpukpu abụọ n'ọnwụ. Emesịa, ị gaghị enweta onye inyeaka ọ bụla megide Anyị. 75) [Surah Al-Isra: 73-75]. Ihe ịrịba ama ndị a, nakwa ndị nke bu ha ụzọ, na-agba àmà ma bụrụkwa ihe akaebe na Qur'an bụ mkpughe e wedatara site n'aka Onyenwe ụwa niile; n'ihi na a sị na ọ sitere n'aka Onye Ozi Muhammad ﷺ, ọ gaghị etinye n'ime ya ụdị okwu a nke a gwara ya.

Na Chineke Onye Dị Nsọ na Onye Dị Elu na-echedo ndị ozi Ya pụọ n'aka ndị mmadụ, Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​﴿ ۞ O Onye Ozi, zie ihe e wedaara gị site n'aka Onyenwe gị; ma ọ bụrụ na ị meghị otú ahụ, mgbe ahụ i zibeghị ozi Ya. Chineke ga-echebe gị pụọ n'aka ndị mmadụ. N'ezie, Chineke anaghị eduzi ndị na-ekweghị ekwe ﴾ [Surah Al-Maa'idah: 67]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​﴿"(Gụọrọ ha akụkọ Nuh, mgbe ọ sịrị ndị ya: "O ndị nke m, ọ bụrụ na ọnọdụ m nakwa nchetara m na-echetara unu amaokwu Chineke dị arọ n'ebe unu nọ, mgbe ahụ na Chineke ka m tụkwasịrị obi. Ya mere, chikọtaanụ atụmatụ unu na ndị unu na-ekunye Chineke ibe, mgbe ahụ ka atụmatụ unu ghara ịbụ ihe gbara ọchịchịrị n'ebe unu nọ. Mgbe ahụ, mezuonụ ya megide m, ma unu enyekwala m oge.")"﴾ [Surah Yunus: 71]. Nakwa, Chineke Onye Dị Elu Sịrị, n'ịkọ gbasara okwu Musa, udo dịrị ya: (Ha abụọ wee sị: "Onyenwe anyị! N'ezie, anyị na-atụ egwu na ọ ga-eme ngwa megide anyị ma ọ bụ na ọ ga-agabiga ókè." O wee sị: "Unu abụọ atụla egwu, n'ezie, anọ m ya na unu abụọ; ana m anụ, ana m ahụkwa.") [Surah Taha: 45-46]. Ya mere, Chineke Onye Dị Elu mere ka o doo anya na Ọ na-echekwa ndị ozi Ya (ka udo dịrị ha) pụọ n'aka ndị iro ha, nke mere na ha agaghị emeli ha ihe ọjọọ ọ bụla. Chineke Onye Dị Elu kwukwara na Ọ na-echekwa mkpughe Ya, ka a ghara ịgbakwunye ihe n'ime ya, a gaghịkwa ebelata ihe na ya. Chineke Onye Dị Elu sịrị: (N'ezie, Anyị kpughere Ncheta ahụ, ma n'ezie Anyị ga-echekwa ya.). [Surah Al-Hijr: 9].

Ndị amụma (udo dịrị ha) nwere nchebe pụọ n'ihe niile megidere Uche ma ọ bụ agwa; Chineke Onye Dị Elu kwuru mgbe Ọ na-eto Onye Amụma Ya bụ Muhammad: (N'ezie, i nwere agwa dị ukwuu.) [Surah Al-Qalam: 4]. Nakwa, Ọ sịrị maka ya ọzọ: (Ma enyi unu abụghị onye ara). [Surah At-Takwir: 22]؛ Nke a bụ ka ha wee rụọ ọrụ ozi ahụ n'ụzọ kachasị mma, nakwa ndị amụma (udo dịrị ha) bụ ndị e nyere ọrụ ịkọrọ ndị ohu Ya iwu Chineke. Ha enweghị ihe ọ bụla n'ime njirimara nke Ọbụbụenwe (Rububiyyah) ma ọ bụ Ọbụbụchi (Uluhiyyah), kama ha bụ ụmụ mmadụ dị ka ụmụ mmadụ ndị ọzọ niile, ndị Chineke na-ekpugheere ozi Ya. Chineke Onye kachasị Elu kwuru: (Ndị ozi ha gwara ha sị: "Anyị abụghị ihe ọzọ ma e wezụga ụmụ mmadụ dị ka unu, ma Chineke na-emere onye Ọ chọrọ n'ime ndị ohu Ya amara. O nweghịkwa otu anyị ga-esi ewetara unu ihe akaebe ma e wezụga site n'ikike Chineke. Ya mere, ka ndị kwere ekwe tụkwasị Chineke obi."). [Surah Ibrahim:11]. Nakwa Chineke Onye Dị Elu sịrị, na-enye Onye ozi Ya Muhammad ﷺ: (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)iwu ka ọ gwa ndị ya sị: (Sị: N'ezie, a bụ m naanị mmadụ dịka unu, a na-ekpugheere m na chi unu bụ naanị otu chi. Ya mere, onye ọ bụla na-atụ anya izute Onyenwe ya, ya rụọ ọrụ ọma, ma ghara isonye onye ọ bụla n'ofufe Onyenwe ya.). [Surah Al-Kahf: 110].

​23- Na Islam na-akpọku gaa n'ife naanị Chineke ofufe site n'ụkpụrụ ofufe ndị kachasị ukwuu nke bụ: Ekpere nke bụ iguzo ọtọ, ịhulatara Chineke, isekpu isiala, ncheta Chineke, ito Ya, nakwa arịrịọ, nke mmadụ na-ekpe ugboro ise kwa ụbọchị, ebe ọdịiche na-akwụsị, yabụ na ọgaranya na onye ogbenye, onye ndú na onye a na-achị na-anọ n'otu ahịrị n'ime ekpere; na Zakat nke bụ obere akụkụ n'ime akụ na ụba—dịka ọnọdụ nakwa ogo nke Chineke kpebiri siri dị—nke e nyere n'iwu inye site n'akụ na ụba ndị ọgaranya maka ndị ogbenye na ndị ọzọ, otu ugboro n'afọ; na ibu ọnụ nke bụ: izere ihe ndị na-emebi ibu ọnụ n'ehihie nke ọnwa Ramadan, nke na-azụlite uche na ndidi n'ime mkpụrụobi; nakwa ịga njem Hajj nke bụ: inwe ebumnobi ịga ụlọ nsọ nke Chineke dị na Makkah otu ugboro ná ndụ maka onye nwere ike ime ya, ma n'ime njem Hajj a ka mmadụ niile na-aha nhata n'iche ihu n'ebe Onye Okike nọ, Onye Dị Elu, nakwa ebe ọdịiche na nkewa niile na-apụ.

Islam na-akpọ òkù gaa n'ife Chineke ofufe site n'ụdị ofufe ndị ukwuu nakwa ụdị ofufe ndị ọzọ. Ma ofufe ndị a dị ukwuu ka Chineke mere iwu nye ndị amụma na ndị ozi niile (ka udo na ngọzi dịrị ha). Ma ofufe kachasị ukwuu bụ:

Nke mbụ: Chineke nyere ndị Alakụba ekpere n'iwu dịka O siri nye ya n'iwu nye ndị Amụma na ndị Ozi niile ọzọ (udo dịrị ha). Chineke nyekwara Onye Amụma Ya, bụ ezigbo enyi Ya Ibrahim (udo dịrị ya), iwu ka ọ mee ka Ụlọ Ya dị ọcha maka ndị na-agba ya gburugburu, ndị na-ekpe ekpere, ndị na-ehulata, nakwa ndị na-akpọ isiala. Chineke Onye kachasị Elu kwuru: (Ma mgbe Anyị mere Ụlọ ahụ ebe ndị mmadụ na-ezuje nakwa ebe nchekwa. Ma weerenụ ebe nguzọ Ibrahim dị ka ebe ekpere. Anyị nyekwara Ibrahim nakwa Ismail iwu sị: Meenụ ka Ụlọ M dị ọcha maka ndị na-agba ya gburugburu, nakwa ndị na-anọ n'ime ya maka ofufe, na ndị na-ahụlata, na-akpọ isiala.). [Surah Albakara:125]. Nakwa Chineke emeela ya iwu nye Musa n'òkù nke mbụ nye Musa, udo dịrị ya, Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (N'ezie, Abụ m Onyenwe gị. Ya mere, yipụ akpụkpọ ụkwụ gị. N'ezie, ị nọ na ndagwurugwu dị nsọ nke Tuwa. 12). ​﴿Mụ onwe m ahọrọla gị, ya mere gee ntị n'ihe a na-ekpughe (13). "{N'ezie, Abụ m Chineke, enweghị chi ọzọ kwesịrị ofufe n'eziokwu ma ọ bụghị m, ya mere fee m ofufe, ma guzobe ekpere maka ncheta m 14}" [Surah Taha: 12-14]. ​Al-Masih Isa (udo dịrị ya) wee kọọ na Chineke nyere ya n'iwu ka ọ kpee ekpere ma nye Zakat, o wee sị, dịka Chineke Onye Dị Elu si kọọ: (O mere m onye a gọziri agọzi n'ebe ọ bụla m nọ, ma nye m iwu ikpe ekpere na inye Zakat ogologo oge m dị ndụ.). [Surah Maryam: 31]. Ekpere n'ime Islam bụ iguzo ọtọ, iru ala site n'úkwù, ịkpọ isiala, icheta Chineke, inye Ya otuto, nakwa ịrịọ arịrịọ, nke mmadụ na-ekpe ugboro ise kwa ụbọchị. Chineke Onye Dị Elu kwuru, sị: (Chekwanụ ekpere niile, na ekpere nke etiti, ma guzoronụ maka Chineke dị ka ndị na-erube isi.). [Surah Albakara:238]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: {Kpee ekpere site na mgbada anyanwụ ruo n'ọchịchịrị abalị, nakwa ịgụ Qur'an nke ekpere Fajr. N'ezie, ịgụ Qur'an nke ekpere Fajr bụ nke a na-agba ama na ya.}. [Surah Al-Isra: 78]. Ọ sịkwara ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya): (Ma n'ihe banyere Rukuu', toọnụ Onyenwe, Onye Dị Ike ma Dị Ebube, n'ime ya; ma n'ihe banyere Sujuud, gbasienụ mbọ ike n'arịrịọ, n'ihi na o kwesịrị ka a zaa unu). Sahịh Muslim.

Nke abụọ: Chineke mere Zakat iwu nye ndị Alakụba dịka Chineke mere ya iwu nye ndị amụma na ndị ozi bu ụzọ (ka udo na ngọzi dịrị ha), ọ bụkwa obere òkè n'ime akụ na ụba - dịka ọnọdụ na òkè ndị Chineke kwadoro siri dị - nke iwu kwadoro n'ime akụ na ụba ndị ọgaranya, nke a na-enye ndị ogbenye na ndị ọzọ otu ugboro n'afọ. Chineke Onye Dị Elu kwuru sị: "Nara onyinye site n'akụ na ụba ha, nke ị ga-eji mee ka ha dị ọcha, doo ha nsọ site na ya, ma kpeere ha ekpere. N'ezie, ekpere gị bụ udo obi dịịrị ha. Chineke bụ Onye na-anụ ihe niile, Onye maara ihe niile." [Surah At-Tawbah:103]. Na mgbe Onye Amụma ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) zigara Mu'adh (ka Chineke nwee mmasị n'ebe ọ nọ) na Yemen, ọ gwara ya sị: ​«N'ezie, ị ga-abịakwute otu obodo bụ Ndị Nwe Akwụkwọ. Ya mere, kpọọ ha ka ha gbaa àmà na ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Chineke nakwa na m bụ Onye Ozi Chineke. Ma ọ bụrụ na ha erubere gị isi na nke ahụ, mee ka ha mara na Chineke Onye Dị Ebube na Onye Dị Ukwu emeela ya iwu nye ha ịkpe ekpere ise n'ụbọchị na abalị ọ bụla. Ma ọ bụrụ na ha erubere isi na nke ahụ, mee ka ha mara na Chineke Onye Dị Ebube na Onye Dị Ukwu emeela ya iwu nye ha iwepụta onyinye ebere n'ime akụ na uba ha, nke a ga-anara n'aka ndị ọgaranya ha wee nyeghachi ya ndị ogbenye ha. Ma ọ bụrụ na ha erubere gị isi na nke ahụ, kpachara anya ka ị ghara iwere ihe kachasị mma n'ime akụ na uba ha, na-atụkwa egwu arịrịọ nke onye a na-emegbu emegbu, n'ihi na o nweghị ihe mgbochi dị n'etiti ya na Chineke Onye Dị Ebube na Onye Dị Ukwu.» Tirmidhi kọrọ ya 625.

Nke atọ: Chineke Onye Dị Elu emeela ibu ọnụ iwu nye ndị Alakụba, dịka Chineke Onye Dị Elu siri mee ya iwu nye ndị amụma na ndị ozi gara aga (udo na ngọzi dịrị ha). Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (O unu ndị kwere ekwe, e denyere unu ibu ọnụ n'iwu, dịka e siri denye ya nye ndị bu unu ụzọ, ikekwe unu ga-echebe onwe unu.). [Surah Albakara:183]. ​Ọ bụ: izere ihe ndị na-emebi ibu ọnụ n'ehihie nke ọnwa Ramadan, na ibu ọnụ na-azụlite mkpebi siri ike nakwa ndidi n'ime mkpụrụobi. Ọ sịrị ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya): ​"Chineke Onye dị ike nakwa Onye dị ebube na-asị: Ibu ọnụ bụ nke m, ọ bụkwa m ga-enye ụgwọ ọrụ maka ya. Ọ na-ahapụ agụụ ya, nri ya, nakwa ihe ọṅụṅụ ya n'ihi m. Ibu ọnụ bụ ọta nchebe, onye na-ebu ọnụ nwekwara ọṅụ abụọ: ọṅụ mgbe ọ na-emeghe ọnụ ya, nakwa ọṅụ mgbe ọ ga-ezute Onyenwe ya." Sahih Albukhari 7492.

Nke anọ: Chineke mere Hajj iwu nye ndị Alakụba dịka Chineke siri mee ya iwu nye Ndị Amụma na Ndị Ozi ndị gara aga (udo dịrị ha). Chineke wee nye Onye Amụma Ya bụ Ibrahim Al-Khalil (udo dịrị ya) iwu ka ọ kpọọ òkù maka Hajj. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: ​﴿"Kpọsaakwa njem Hajj n'etiti ndị mmadụ; ha ga-abịakwute gị n'ụkwụ nakwa n'elu kamel ọ bụla tara ahụ, ha ga-esi n'ụzọ ọ bụla dị anya bịa."﴾ [Surah Al-Hajj: 27]. Chineke wee nye ya iwu ka o mee ka Ụlọ Ochie ahụ dị ọcha maka ndị na-eme Hajj, Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Ma mgbe Anyị gosiri Ibrahim ebe Ụlọ ahụ dị, (Anyị sịrị): Ejikọtala Mụ na ihe ọ bụla, ma mee ka Ụlọ M dị ọcha maka ndị na-agba ya gburugburu, na ndị na-eguzo, nakwa ndị na-ehulata, ndị na-akpọ isiala). [Surah Al-Hajj: 26].

Ma njem Hajj bụ: inwe ebumnuche ịga n'Ụlọ Chineke dị na Makkah a na-asọpụrụ iji rụọ omume ndị a maara ama otu ugboro na ndụ, dịịrị onye nwere ike ime ya. Chineke Onye kachasị Elu kwuru: (Ọ bụ ọrụ dịịrị ndị mmadụ n'ebe Chineke nọ ịga njem Hajj n'Ụlọ ahụ, maka onye ọ bụla nwere ike ịchọta ụzọ ije ya. Ma onye ọ bụla na-ekweghị ekwe, mgbe ahụ, n'ezie, Chineke enweghị mkpa ihe ọ bụla sitere n'ụwa niile.). [Surah Al Imran:97]. Nakwa na njem Hajj, ndị Alakụba na-aga njem Hajj na-ezukọ n'otu ebe, na-ewepụta ofufe ha n'eziokwu nye Onye Okike Onye Dị Elu, ma ndị njem Hajj niile na-arụkwa emume Hajj n'otu ụzọ ahụ, nke na-eme ka ọdịiche gburugburu ebe obibi, omenaala, nakwa ọkwa ibi ndụ pụọ n'anya.

24- Ma n'ime ihe kachasị ukwuu na-eme ofufe pụrụ iche n'ime Islam bụ na usoro ha, oge ha, nakwa ọnọdụ ha bụ Chineke (Onye dị ọcha, Onye Dị Elu) wepụtara iwu ha, nakwa Onye ozi Ya ﷺ kwusara ha; ma ụmụ mmadụ etinyeghị aka na ha site n'ịgbakwunye ma ọ bụ ibelata ruo taa. Ma ofufe ndị a niile dị ukwuu bụ ihe ndị amụma niile (udo dịrị ha) kpọkuru mmadụ gaa na ha.

Ma otu n'ime ihe kachasị ukwuu na-eme ka ofufe pụọ iche n'ime Islam bụ na ụzọ e si eme ha, oge ha, nakwa ọnọdụ ha bụ nke Chineke Onye Dị Elu nyere n'iwu, ma Onye Ozi Ya (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya) zie ha, ma mmadụ etinyeghị aka na ha n'ịgbakwunye ma ọ bụ n'ibelata ruo taa. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (Taa, emezuwo M okpukpe unu maka unu, ma mezuokwa amara M n'ahụ unu, ma anabatawo M Islam maka unu dị ka okpukpe). [Surah Al-Maa'idah: 3]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Ya mere, jidesie ike n'ihe ahụ e kpugheere gị; n'ezie, ị nọ n'ụzọ ziri ezi.). [Surah Az-Zukhruf:43]. Ma Chineke Onye kachasị Elu Sịrị gbasara ekpere: (Mgbe unu kpesịrị ekpere, chetanụ Chineke n'iguzo ọtọ, na n'ịnọdụ ala, nakwa n'elu akụkụ ahụ unu. Ma mgbe unu nwetara udo na nwayọọ, guzobenụ ekpere. N'ezie, ekpere bụ iwu e denyere ndị kwere ekwe n'oge a kara aka.). [Surah An-Nisaa: 103]. Nakwa okwu Ya, Onye Dị Elu, banyere ndị ruru eru ịnata Zakat: ​﴿ ۞ (N'ezie, onyinye ebere bụ naanị maka ndị dara ogbenye, na ndị nọ ná mkpa, na ndị na-arụ ọrụ ịnakọta ya, na ndị a na-adọta obi ha, na maka ịgbapụta ndị ohu, na ndị ji ụgwọ, na n'ụzọ nke Chineke, nakwa onye njem; ọ bụ iwu sitere na Chineke. Chineke bụ Onye maara ihe niile, Onye nwere amamihe.). [Surah At-Tawbah:60]. Nakwa okwu Ya, Onye kachasịElu banyere ibu ọnụ: (Ọnwa Ramadan bụ nke e wedatara Qur'an n'ime ya dị ka nduzi maka ndị mmadụ, yana ihe akaebe doro anya sitere na nduzi ahụ nakwa ihe nkewa eziokwu na ụgha. Ya mere, onye ọ bụla n'ime unu nọrọ n'ọnwa ahụ, ya buo ọnụ n'ime ya. Ma onye ọ bụla na-arịa ọrịa maọbụ nọ na njem, ọ ga-abụ ọnụọgụgụ sitere n'ụbọchị ndị ọzọ. Chineke na-achọrọ unu ịdị mfe, Ọ chọghịkwa ihe isi ike maka unu, nakwa ka unu wee mezuo ọnụọgụgụ ahụ, na ka unu too ịdị ukwuu nke Chineke maka etu O siri duzie unu, nakwa ikekwe unu ga-enwe ekele.). [Surah Albakara:185]. Onye kachasị Elu kwuru gbasara Hajj: (Hajj na-adị n'ọnwa ndị a maara ama. Ya mere, onye ọ bụla mere ka Hajj bụrụ ọrụ dịịrị ya n'ime ha, mgbe ahụ, a gaghị enwe mmekọahụ, ma ọ bụ mmehie, ma ọ bụ esemokwu n'oge Hajj. Ma ezi ihe ọ bụla unu mere, Chineke maara ya. Ma kwadebenụ ihe nkwado njem, n'ihi na n'ezie, ihe nkwado njem kasị mma bụ ịtụ egwu Chineke. Ma tụọnụ egwu M, unu ndị nwere nghọta.). [Surah Albakara:197]. Na ofufe ndị a niile dị ukwuu ka ndị amụma niile (udo dịrị ha) kpọrọ oku gaa na ya.

25- Onye Ozi nke Alakụba bụ Muhammad nwa Abdullah, onye si n'agbụrụ Isma'il nwa Ibrahim (ka udo dịrị ha). A mụrụ ya na Makkah n'afọ 571 A.D., e zipụkwara ya dị ka onye ozi n'ime ya, o wee kwaga Madinah. O sonyeghị ndị obodo ya n'ihe gbasara ife arụsị, mana o sonyere ha n'ezi ọrụ ndị pụtara ìhè. O nwere omume ọma pụrụ iche tupu a zite ya dị ka onye ozi, ndị obodo ya na-akpọkwa ya Al-Amin (Onye a tụkwasịrị obi). Chineke wee zite ya mgbe ọ dị afọ iri anọ, Chineke wee jiri ihe ịrịba ama (ọrụ ebube) dị ukwuu kwado ya. Nke kachasị ukwuu n'ime ha bụ Qur'an Nsọ, nke bụ ihe ịrịba ama kachasị ukwuu n'ime ihe ịrịba ama nke ndị amụma, ọ bụkwa ya bụ ihe ịrịba ama na-adịgide adịgide n'ime ihe ịrịba ama nke ndị amụma ruo taa. Mgbe Chineke mezuru okpukpe a maka ya, Onye Ozi (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya) wee zie ozi ahụ n'ụzọ zuru oke. Ọ nwụrụ mgbe ọ dị afọ iri isii na atọ, e wee lie ya na Madinah nke Onye Amụma (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya). Onye Ozi bụ Muhammad (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya) bụ Onye Ikpeazụ nke ndị amụma na ndị ozi. Chineke zitere ya na nduzi na okpukpe nke eziokwu, ka O wepụta ndị mmadụ n'ọchịchịrị nke ife arụsị, ekweghị ekwe, na amaghị ihe, wee duo ha banye n'ìhè nke ikwere na Chineke bụ Otu (Tawhid) na okwukwe. Chineke gbakwara ya akaebe na O zitere ya dị ka onye na-akpọku ndị mmadụ n'ebe Ọ nọ site n'ikike Ya.

Onye Ozi nke Alakụba bụ Muhammad nwa Abdullah, onye si n'agbụrụ Isma'il nwa Ibrahim (ka udo dịrị ha). A mụrụ ya na Makkah n'afọ 571 A.D., e zitekwara ya ka ọ bụrụ Onye Ozi n'ebe ahụ, o wee kwaga na Madinah nke Onye Amụma. Ndị ya na-akpọ ya 'Onye Nkwesịntụkwasịobi'. Ọ naghị esonye ndị ya n'ihe gbasara ofufe arụsị, mana ọ na-esonyere ha n'ime ọrụ ndị dị ugwu. O nwere agwa ọma pụrụ iche tupu e zite ya n'ozi, Onyenwe ya kọwakwara ya dị ka onye nwere agwa ọma pụrụ iche; Chineke Onye kachasị Elu wee kwuo gbasara ya sị: (N'ezie, i nwere agwa dị ukwuu.). [Surah Al-Qalam: 4]. Chineke zitere ya mgbe ọ ruru afọ iri anọ, ma Chineke kwadoro ya site n'ihe ịrịba ama (ihe ebube) dị ukwuu, nke kachasị ukwuu n'ime ha bụ Qur'an kachasị Ebube. Onye Ozi ya ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) sịrị: ​«O nweghị onye amụma ọ bụla n'ime ndị amụma, belụsọ na e nyere ya ihe ụdị ya mere ka ụmụ mmadụ kwere. Ma n'ezie, ihe ahụ e nyere m bụ mkpughe Chineke kpugheere m. Ya mere, a na m atụ anya na m ga-abụ onye kacha nwee ndị na-eso ụzọ n'ime ha n'Ụbọchị Mbilite n'Ọnwụ.» Sahih Albukhari. Qur'an Dị Ukwuu bụ mkpughe Chineke nye Onye Ozi Ya (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya), Chineke sịrị gbasara ya: (Nke ahụ bụ Akwụkwọ ahụ, ọ dịghị obi abụọ ọ bụla dị na ya, nduzi nye ndị na-atụ egwu Chineke). [Surah Albakara:2]. Nakwa Chineke Onye kachasị Elu sịrị n'ime ya: "(Ọ́ bụ na ha adịghị atụgharị uche na Qur'an? Ma a sị na ọ si n'aka onye ọzọ na-abụghị Chineke, ha gaara ahụ ọtụtụ nghọtahie n'ime ya.)" [Surah An-Nisaa: 82]. Chineke mara ndị Jinn na ndị mmadụ aka ka ha weta ihe dị ka ya, Chineke Onye kachasị Elu sịrị: ​﴿Kwuo: Ma ọ bụrụ na ndị mmadụ na ndị Jinn zukọtara ka ha mepụta ihe dị ka Qur'an a, ha agaghị emepụta ihe dị ka ya, ọ bụrụgodị na ụfọdụ n'ime ha na-akwado ibe ha.﴾ [Surah Al-Isra: 88]. Chineke agbaala ha aka ka ha mepụta Surah (isiakwụkwọ) iri yiri ya, Chineke Onye kachasị Elu sịrị: ​﴿Ka ọ bụ ha na-asị: "Ọ chepụtara ya"? Sị: "Wetanụ Surah (isiakwụkwọ) iri dị ka ya e chepụtara echepụta, kpọkwanụ onye ọ bụla unu nwere ike ya na-abụghị Chineke, ma ọ bụrụ na unu na-ekwu eziokwu."﴾ [Surah Hud: 13]. Kama, Chineke agbaala ha aka ka ha mepụta otu Surah (isiakwụkwọ) yiri ya. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: ​{Ma ọ bụrụ na unu nọ n'obi abụọ banyere ihe Anyị kpughere ohu Anyị, wetanụ otu Surah (isiakwụkwọ) dị ka ya, kpọkwanụ ndị àmà unu na-abụghị Chineke, ma ọ bụrụ na unu na-ekwu eziokwu.} [Surah Albakara:23].

Qur'an Dị Ebube bụ naanị ihe ịrịba ama na-adịgide adịgide n'ime ihe ịrịba ama nke ndị amụma ruo taa. Mgbe Chineke mezuru okpukpe ahụ maka Onye Ozi (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya), ma o zisaa ozi ahụ n'ụzọ zuru oke, Onye Ozi (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya) wee hapụ ụwa mgbe ọ dị afọ iri isii na atọ, e wee lie ya n'obodo Onye Amụma (Madinah), ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya.

Ma Onye-ozi Muhammad (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya) bụ akara mmechi nke ndị amụma na ndị ozi. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (Muhammad abụghị nna onye ọ bụla n'ime ụmụ nwoke unu, kama ọ bụ Onye Ozi Chineke nakwa akara mmechi nke ndị amụma. Chineke bụkwa Onye maara ihe niile). [Surah Al-Ahzab: 40]. Site n'aka Abu Hurairah (ka Chineke nwee afọ ojuju n'ebe ọ nọ) na Onye Ozi Chineke ﷺ kwuru sị: ​«N'ezie, ihe atụ m na ihe atụ nke ndị amụma bịara tupu m dịka ihe atụ nke otu nwoke rụrụ ụlọ, rụọ ya nke ọma ma chọọ ya mma, ma ewezuga ọnọdụ otu brik n'otu nkuku. Ndị mmadụ wee malite ịgagharị ya gburugburu, ọ na-atụ ha n'anya, ha na-ekwu sị: Gịnị mere na etinyeghị brik a? Ọ sịrị: Ya mere a bụ m brik ahụ, a bụkwa m akara mmechi nke ndị amụma.» Sahih Albukhari, Nakwa n'ime Injil, Almasịịh (udo Chineke dịrị ya) sịrị mgbe ọ na-enye ozi ọma gbasara Onye Ozi ahụ bụ Muhammad ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya): ​"(Nkume ahụ ndị na-ewu ụlọ jụrụ aghọwo isi nkume nke nkuku, ọ̀ bụ na unu agụbeghị ma otu mgbe n'ime akwụkwọ nsọ: Jisọs gwara ha sị, nke a sitere n'aka Onyenwe anyị, ọ bụkwa ihe ịtụnanya n'anya anyị). Nakwa n'ime akwụkwọ Taurat nke dị taa, e depụtara n'ime ya okwu Chineke gwara Musa: (Aga m akpọliteere ha onye amụma n'etiti ụmụnne ha onye dịka gị, aga m etinye okwu m n'ọnụ ya, o wee gwa ha ihe niile m na-enye ya n'iwu)."

Ma Onye Ozi bụ Muhammad (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya), Chineke zitere ya na nduzi nakwa okpukpe nke eziokwu, ma Chineke gbara àmà maka ya na ọ nọ n'eziokwu, nakwa na O zitere ya dị ka onye na-akpọ òkù gaa n'ebe Ọ nọ site n'ikike Ya. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (Ma Chineke na-agba akaebe maka ihe Ọ kpugheere gị; Ọ kpughere ya n'amamihe Ya; ndị mmụọ ozi na-agbakwa akaebe. Chineke ezuola ịbụ Onye akaebe.). [Surah An-Nisaa: 166]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​﴿Ọ bụ Ya bụ Onye zitere Onye Ozi Ya na nduzi nakwa okpukpe nke eziokwu, ka O mee ka ọ dị elu karịa okpukpe niile, ma Chineke ezuola ịbụ Onye akaebe﴾ [Surah Al-Fath: 28]. Chineke zitere ya na nduzi ka O wepụta ndị mmadụ n'ọchịchịrị nke ife arụsị, ekweghị ekwe, na amaghị ihe, wee duo ha banye n'ìhè nke ikwere na Chineke bụ Otu (Tawhid) na okwukwe. Chineke, Onye kachasị Elu, kwuru: ​﴿Chineke na-esi na ya eduzi onye ọ bụla na-agbaso ihe na-amasị Ya gaa n'ụzọ nke udo, Ọ na-ewepụtakwa ha n'ọchịchịrị gaa n'ìhè site n'ikike Ya, na-eduzikwa ha gaa n'ụzọ kwụ ọtọ﴾. [Surah Al-Maa'idah: 16]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Alif, Lam, Ra. Akwụkwọ nke Anyị kpugheere gị, ka ị wepụta ndị mmadụ site n'ọchịchịrị gaa n'ìhè site n'ikike nke Onyenwe ha, gaa n'ụzọ nke Onye Dị Ike, Onye kwesịrị otuto). [Surah Ibrahim:1].

26- Iwu Islam nke Onye Ozi Muhammad (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya) wetara bụ mmechi nke ozi niile na iwu niile sitere n'aka Chineke. Ọ bụ iwu zuru oke, n'ime ya ka ọdịmma nke okpukpe ndị mmadụ na ndụ ụwa ha dị. Ọ na-echebe n'ọkwa nke mbụ: okpukpe ndị mmadụ, ndụ (ọbara) ha, akụ na ụba ha, uche ha, na ụmụ ha. Ọ na-akagbu iwu ọ bụla bu ya ụzọ, dịka iwu ndị bu ya ụzọ si kagbuo ibe ha.

Iwu Islam nke Onye Ozi Muhammad (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya) wetara bụ mmechi nke ozi niile na iwu niile sitere n'aka Chineke. Chineke jikwa ozi a mee ka okpukpe zuo oke, ma mezuo amara n'ahụ ndị mmadụ site n'izite Onye Ozi Muhammad (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya). Dị ka Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (Taa, emezuwo M okpukpe unu maka unu, ma mezuokwa amara M n'ahụ unu, ma anabatawo M Islam maka unu dị ka okpukpe). [Surah Al-Maa'idah: 3].

Iwu Islam bụ Iwu zuru oke; n'ime ya ka ọdịmma nke okpukpe ndị mmadụ na ụwa ha dị. Nke a bụ n'ihi na ọ chịkọtara ihe niile dị n'ime iwu ndị bu ya ụzọ, mezuo ha, ma mee ka ha zuo oke. Chineke Onye kachasị Elu kwuru sị: (N'ezie, Qur'an a na-eduzi n'ụzọ kachasị ziri ezi, ma na-enye ndị kwere ekwe, ndị na-arụ ezi omume, ozi ọma na ha nwere ụgwọ ọrụ dị ukwuu). [Surah Al-Isra: 9]. Ma Iwu Islam wepụrụ n'ahụ ndị mmadụ ibu arọ ndị ahụ dịkwasịrị mba ndị gara aga, Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (Ndị ahụ na-agbaso Onye Ozi, Onye Amụma ahụ na-agụghị akwụkwọ, onye ha na-ahụ ka e dere n'ebe ha nọ n'ime Torah na Injil, ọ na-enye ha iwu ime ezi omume ma na-egbochi ha ime ihe ọjọọ, ọ na-eme ka ezi ihe dị ọcha bụrụ ihe ziri ezi nye ha, ma na-amachibido ha ihe rụrụ arụ, ọ na-ewepụkwa ibu arọ ha nakwa agbụ ndị ahụ dịkwasịrị ha. Ya mere, ndị ahụ kwere na ya, ma sọpụrụ ya, ma nyere ya aka, ma soro ìhè ahụ e zitere soro ya; ndị a bụ ndị ga-enwe ihe ịga nke ọma.) [Surah Al-A'raf: 157].

Iwu Islam na-akagbu iwu ọ bụla bu ya ụzọ. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (Anyị kpugheere gị Akwụkwọ ahụ n'eziokwu, nke na-akwado ihe bu ya ụzọ n'ime Akwụkwọ, ma bụrụkwa ihe na-achịkwa ya. Ya mere, kpee ikpe n'etiti ha n'ihe ahụ Chineke kpughere, esokwala agụụ obi ha pụọ n'eziokwu ahụ nke bịaara gị. Maka onye ọ bụla n'ime unu ka Anyị dowere Iwu nakwa usoro. A sịkwa na Chineke chọrọ, Ọ gaara eme unu otu mba, mana (Ọ chọrọ) inwale unu n'ime ihe ahụ O nyere unu. Ya mere, sọọnụ mpi n'ịrụ ezi ọrụ. N'ebe Chineke nọ ka nloghachi unu niile dị, Ọ ga-akọkwara unu maka ihe ahụ unu na-ese okwu n'ime ya.). [Surah Al-Maa'idah: 48]. N'ezie, Qur'an Dị Ebube nke nwere Iwu (Shari'ah) bịara na-akwado ihe bu ya ụzọ n'ime Akwụkwọ nsọ nke Chineke, ma bụrụkwa ihe na-achịkwa ha, nakwa na-akagbu ha.

27- Chineke Onye kachasị elu adịghị anabata okpukpe ọ bụla ọzọ na-abụghị Islam, nke onye ozi Muhammad (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya) wetara. Ma onye ọ bụla nakweere okpukpe ọzọ na-abụghị Islam, a gaghị anabata ya n'aka ya.

Chineke Onye kachasị elu adịghị anabata okpukpe ọzọ na-abụghị Islam oge ezitechara Muhammad (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya), nke onye ozi bụ Muhammad (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya) wetara, ma onye ọ bụla na-achọ okpukpe ọzọ na-abụghị Islam, a gaghị anabata ya n'aka ya.. Chukwu Onye kachasị Elu Sịrị: (Ma onye ọ bụla na-achọ okpukpe ọzọ na-abụghị Islam, a gaghị anabata ya n'aka ya, ma n'Ụwa Nke Ọzọ, ọ ga-anọ n'etiti ndị funahụrụ). [Surah Al-Imran:85]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (N'ezie, okpukpe n'ebe Chineke nọ bụ Islam. Ma ndị ahụ e nyere Akwụkwọ nsọ enweghị nghọtahie ma e wezụga mgbe amamihe bịachara ha, n'ihi anyaụfụ dị n'etiti ha. Ma onye ọ bụla gọnahụrụ amaokwu dị iche iche nke Chineke, n'ezie Chineke na-adị ngwa n'ịgbakọ ihe.). [Surah Āl-ịmran:19]. Okpukpe Islam a bụ okpukpe Ibrahim Al-Khalil (udo dịrị ya). Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (Ònye na-ajụ okpukpe Ibrahim, ma e wezụga onye mere onwe ya onye nzuzu? N'ezie, Anyị họpụtara ya n'ụwa, n'eziekwa, n'ụbọchị ikpeazụ, ọ so n'ime ndị na-eme ezi omume). [Surah Albakara:130]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Ma ònye nwere okpukpe kacha mma karịa onye doro onwe ya n'okpuru Chineke, ebe ọ bụ onye na-eme ezi omume, ma gbasoro okpukpe Ibrahim n'ụzọ ziri ezi? Ma Chineke weere Ibrahim dịka ezigbo enyi.). [Surah An-Nisaa: 125]. Nakwa Chineke nyere Onyeozi Muhammad ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) iwu ka ọ sị: (Sị: N'ezie, mụ onwe m, Onyenwe m eduziwo m gaa n'ụzọ kwụ ọtọ, okpukpe ziri ezi, okpukpe Ibrahim, onye jiri ezi obi na-efe Chineke naanị Ya (Hanifan); ọ bụghịkwa n'ime ndị na-ekunye Chineke ibe (Mushrikun)). [Surah Al-An'am:161].

28- Qur'an Dị Ebube bụ Akwụkwọ Chineke kpugheere Onye Ozi Muhammad (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya); ọ bụkwa Okwu nke Onye Nwe Ụwa Niile. Chineke mara mmadụ na ndị Aljannu aka ka ha weta ihe yiri ya, ma ọ bụ otu Sura yiri ya; aka a O mara ha ka dịgide ruo taa. Qur'an Dị Ebube na-aza ọtụtụ ajụjụ dị mkpa nke na-agbagwoju ọtụtụ nde mmadụ anya. Echekwara Qur'an Dị Ukwuu ruo taa n'asụsụ Arabic nke e jiri kpughee ya; o nweghị otu mkpụrụedemede furu efu na ya. E bipụtara ya ma gbasaa ya ebe niile. Ọ bụ akwụkwọ dị ukwuu nke na-arụ ọrụ ebube; o kwesịrị ka a gụọ ya, ma ọ bụ gụọ ntụgharị nke ihe ọ pụtara. N'otu aka ahụ, Sunnah nke Onye Ozi Muhammad (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya), nkuzi ya, na akụkọ ndụ ya, bụ ihe echekwara; a kọrọ ya site n'usoro ndị na-akọ akụkọ a tụkwasịrị obi. E bipụtara ya n'asụsụ Arabic nke Onye Ozi (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya) sụrụ, ma sụgharịa ya n'ọtụtụ asụsụ. Qur'an Dị Ebube na Sunnah nke Onye Ozi (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya) bụ naanị isi mmalite maka iwu na ụkpụrụ nke Alakụba (Islam). N'ihi ya, anaghị enweta Alakụba (Islam) site n'omume ndị mmadụ n'otu n'otu jikọtara onwe ha na ya; kama a na-enweta ya site na mkpughe nke Chineke: Qur'an Dị Ukwuu na Sunnah nke Onye Amụma.

Qur'an Dị Ebube bụ Akwụkwọ Chineke kpugheere Onye Ozi onye Arab Muhammad (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya) n'asụsụ Arabic; ọ bụkwa Okwu nke Onye Nwe Ụwa Niile. Chineke Onye kachasị Elu kwuru: (Na n'ezie, ọ bụ ihe e wedatara site n'aka Onyenwe ụwa niile 192) (Mmụọ onye ntụkwasị obi ji ya wee rịtuo 193). (N'elu obi gị, ka ị wee bụrụ otu n'ime ndị na-adọ aka ná ntị 194). (N'asụsụ Arabik doro anya 195). [Surah Ash-Shu'araa: 192-195]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (N'ezie, ị na-anata Qur'an site n'aka Onye nwere amamihe, Onye maara ihe niile.). [Surah An-Naml: 6]. Qur'an a bụ mkpughe sitere na Chineke, ọ bụkwa ihe na-egosi eziokwu nke ihe bu ya ụzọ n'ime akwụkwọ nsọ ndị sitere na Chineke. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (Qur'an a enweghị ike ịbụ ihe e chepụtara site n'aka onye ọzọ na-abụghị Chineke, kama ọ bụ nke na-akwado ihe bu ya ụzọ, nakwa nkọwa nke Akwụkwọ ahụ, ọ dịghị obi abụọ ọ bụla dị na ya, o sitere n'aka Onyenwe ụwa niile.). [Surah Yunus: 37]. Qur'an Dị Ukwuu na-edozi ọtụtụ n'ime okwu ndị Juu na ndị Kraịst na-ekwekọrịtaghị na ya n'okpukpe ha, Chineke Onye kachasị Elu sịrị: "(N'ezie, Qur'an a na-akọrọ Ụmụ Israel ihe ka ukwuu n'ime ihe ha na-enwe nghọtahie na ya)" [Surah An-Naml: 76]. Qur'an dị ukwuu gụnyere ihe akaebe na ihe ngosi nke na-eguzobe ihe akaebe n'elu mmadụ niile n'ịmata eziokwu niile metụtara Chineke, Onye Dị Ọcha nakwa Onye Dị Elu, nakwa okpukpe Ya nakwa nkwụghachi Ya. Chineke Onye Dị Elu kwuru: (N'ezie, Anyị tụụrụ ndị mmadụ ihe atụ ọ bụla n'ime Qur'an a, ka ha wee cheta.) [Surah Az-Zumar: 27]. Nakwa okwu Ya, Onye kachasị Elu: (Ma Anyị kpugheere gị Akwụkwọ ahụ dịka nkọwa maka ihe ọ bụla, nakwa nduzi, na ebere, na ozi ọma nye ndị Alakụba.). [Surah An-Nahl: 89].

Qur'an Dị Ebube na-aza ọtụtụ ajụjụ dị mkpa nke na-agbagwoju ọtụtụ nde mmadụ anya. N'ihi na Qur'an Dị Ebube na-akọwa otu Chineke siri kee eluigwe na ụwa. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (Ọ̀ bụ na ndị na-ekweghị ekwe ahụghị na eluigwe na ụwa jikọrọ ọnụ, Anyị wee kewaa ha, Anyị wee mee ihe niile dị ndụ site na mmiri? Ya mere, hà agaghị ekwere?). [Surah Al-Anbiya: 30]. ​Na otu Chineke siri kee mmadụ, Onye kachasị Elu sịrị: (O unu ndị mmadụ, ọ bụrụ na unu nọ n'obi abụọ banyere mbilite n'ọnwụ, n'ezie Anyị kere unu site n'aja, emesịa site na mmiri ọmụmụ, emesịa site n'ọbara kpụkọrọ akpụkọ, emesịa site na mpempe anụ a kpụrụ akpụ nke ọma nakwa nke akpụghị nke ọma, ka Anyị wee mee ka o doo unu anya. Anyị na-emekwa ka ihe Anyị chọrọ nọgide n'ime akpa nwa ruo oge a kara aka, emesịa Anyị ga-ewepụta unu dị ka ụmụ ọhụrụ, emesịa ka unu wee ruo n'ike ntozu okè unu. Ma n'ime unu e nwere ndị a na-eme ka ha nwụọ, nweekwa ndị n'ime unu a na-eweghachi n'ogo ịka nká kachasị daa mba, ka ha wee ghara ịma ihe ọ bụla mgbe ha nwechara ihe ọmụma. Ị na-ahụkwa ala ka ọ nwụrụ anwụ, ma mgbe Anyị zidatara mmiri n'elu ya, ọ na-ama jijiji, fụlie, ma mịpụta ụdị ihe ọkụkụ ọ bụla mara mma nke na-enye ọṅụ.). ​[Surah Al-Hajj: 5]. Ebee ka njedebe ya ga-abụ, kedukwa ụgwọ ọrụ maka onye na-eme ihe ọma na onye na-eme ihe ọjọọ mgbe ndụ a gasịrị? E kwuwo maka ihe akaebe banyere okwu a na mbụ na paragraf nke (20). Ọ̀ bụkwa na ịdị adị a bịara na mberede, ka ọ dị adị maka ebumnobi dị elu? Chukwu Onye kachasị Elu Sịrị: (Ọ̀ bụ na ha elebaraghị anya n'ala eze nke eluigwe na ụwa na n'ihe ọ bụla Chineke kere, nakwa na o nwere ike ịbụ na oge ha erukwola nso? Ya mere, okwu dị aṅaa ka ha ga-ekwere na ya mgbe nke a gasịrị?). "[Surah Al-A'raf: 185]." Nakwa okwu Ya, Onye kachasị Elu: ​﴿ Ọ̀ bụ na unu chere na Anyị kere unu n'efu, nakwa na a gaghị akpọghachi unu n'ebe Anyị nọ? [Surah Al-Mu'minun: 115].

Echekwara Qur'an Dị Ukwuu ruo taa n'asụsụ nke e jiri kpughee ya. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (N'ezie, ọ bụ Anyị kpughere Ncheta ahụ, ma n'ezie Anyị ga-echekwa ya nche.). [Surah Al-Hijr: 9]. ​Ọ dịghị otu mkpụrụ edemede belatara na ya, ọ gaghịkwa ekwe omume ka e nwee mmegide, mbelata, ma ọ bụ mgbanwe n'ime ya. Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​"(Ya mere, ha anaghị atụgharị uche na Qur'an? Ma a sị na ọ sitere n'aka onye na-abụghị Chineke, ha gaara ahụ ọtụtụ nghọtahie n'ime ya.)" [Surah An-Nisaa: 82]. ​E bipụtara ya ma gbasaa ya ebe niile. Ọ bụ akwụkwọ dị ukwuu nke na-arụ ọrụ ebube, o kwesịrị ka a gụọ ya, ma ọ bụ gee ya ntị, ma ọ bụ gụọ ntụgharị nke ihe ọ pụtara. N'otu aka ahụ, Sunnah nke Onye Ozi Muhammad (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya), nkuzi ya, na akụkọ ndụ ya, bụ ihe echekwara; a kọrọ ya site n'usoro ndị na-akọ akụkọ a tụkwasịrị obi. E bipụtara ya n'asụsụ Arabic nke Onye Ozi (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya) sụrụ, ma sụgharịa ya n'ọtụtụ asụsụ. Qur'an Dị Ebube na Sunnah nke Onye Ozi (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya) bụ naanị isi mmalite maka iwu na ụkpụrụ nke Alakụba (Islam). N'ihi ya, a naghị ewere Alakụba (Islam) site n'omume nke ndị mmadụ n'otu n'otu na-azọrọ na ha so na ya; kama a na-ewere ya site na mkpughe sitere n'aka Chineke nke na-enweghị ndudue: Qur'an Dị Ukwuu nakwa Sunnah nke Onye Amụma. Chineke Kasị Elu kwuru banyere Qur'an: ​"(N'ezie, ndị na-ekweghị ekwe n'Ozi ncheta ahụ mgbe ọ bịakwutere ha... Ma n'ezie, ọ bụ Akwụkwọ dị ike - ihe ụgha adịghị abịakwute ya site n'ihu ya ma ọ bụ site n'azụ ya. Ọ bụ mkpughe sitere n'aka Onye nwere amamihe, Onye kwesịrị otuto.)" [Surah Fussilat: 41 42]. Nakwa Chineke Onye Dị Elu sịrị gbasara Sunnah nke Onye Amụma, na ọ bụ mkpughe sitere n'aka Chineke: ​(Ma ihe ọbụla Onye ozi nyere unu, naranụ ya, ma ihe ọbụla ọ machibidoro unu, hapụnụ ya. Ma tụọnụ egwu Chineke; n'ezie, ntaramahụhụ Chineke siri ike.) [Surah Al-Hashr:7].

​29- Islam na-enye iwu ime ezi omume nye nne na nna, ọbụlagodi ma ọ bụrụ na ha abụghị ndị Alakụba, nakwa ịdụ ọdụ banyere ụmụaka.

Islam na-enye iwu ime ezi omume nye nne na nna. Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​﴿Onyenwe gị enyela iwu ka unu ghara ife ihe ọ bụla ofufe ma e wezụga Ya, nakwa imere nne na nna ezi omume. Ọ bụrụ na otu n'ime ha ma ọ bụ ha abụọ eruo oge nká n'ebe ị nọ, asịla ha okwu nledaanya (Uff), ma anwala ha mba, ma gwa ha okwu nkwanye ùgwù.﴾ [Surah Al-Isra: 23]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​﴿Anyị nyekwara nwa mmadụ iwu banyere nne na nna ya, nne ya bu ya n'afọ n'ime adịghị ike n'elu adịghị ike, ịkwụsị ara ya dịkwa n'ime afọ abụọ, (na-asị): Kelee M nakwa nne na nna gị; n'ebe M nọ ka ebe nloghachi dị.﴾ [Surah Luqman: 14]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​﴿Anyị enyewo nwa mmadụ iwu imere nne na nna ya ezi omume; nne ya buuru ya n'afọ n'ime ihe isi ike, wee mụọ ya n'ime ihe isi ike; oge ibu afọ ime ya nakwa ịkwụsị ya ara dị ọnwa iri atọ. Ruo mgbe o ruru n'ogo ntozu, ma ruokwa afọ iri anọ, o wee sị: 'Onyenwe m, mee ka m nwee ike inye Gị ekele maka amara Gị nke Ị meere m nakwa nne na nna m, nakwa ka m mee ezi omume nke Ị ga-enwe obi ụtọ na ya; ma doziekwara m ụmụ m ka ha bụrụ ndị ezi omume. N'ezie, echegharịwo m n'ebe Ị nọ, ma n'ezie abụ m otu n'ime ndị Alakụba.' ﴾ [Surah Al-Ahqaf:15]. Site n'aka Abu Hurayrah (ka Chineke nwee afọ ojuju n'ebe ọ nọ), o kwuru sị: Otu nwoke bịakwutere Onye Ozi Chineke ﷺ wee sị: "O Onye Ozi Chineke, ònye kachasị ruo eruo n'ime ndị mmadụ inweta ezigbo mmekọrịta m?" Ọ sịrị: "Nne gị." O kwuru sị: "Emesia, ònye?" Ọ sịrị: "Emesia, nne gị." O kwuru sị: "Emesia, ònye?" Ọ sịrị: "Emesia, nne gị." O kwuru sị: "Emesia, ònye?" Ọ sịrị: "Emesia, nna gị." Sahịh Muslim.

Iwu a e nyere banyere nne na nna bụ otu, ma ha bụ ndị Muslims ma ọ bụ ndị na-abụghị ndị Muslims. Site n'aka Asma' bint Abi Bakr, o kwuru sị: (Nne m bịakwutere m ebe ọ bụ onye na-ekpere arụsị n'oge nkwekọrịta udo nke ndị Quraysh na oge ha, mgbe ha na Onye Amụma (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya) mere nkwekọrịta, ya na nwa ya nwoke. M wee jụọ Onye Amụma (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya) ajụjụ, m sịrị: N'ezie, nne m bịakwutere m ebe ọ na-atụ anya ihe ọma, m̀ ga-ejigide mmekọrịta mụ na ya? Ọ sịrị: «Ee, jigide mmekọrịta gị na nne gị») Sahih Albukhari, Kama nke ahụ, ọ bụrụ na nne na nna agbalịa ma gbasie mbọ ike ime ka nwa ha gbanwee site na Islam gaa n'ekweghị ekwe, mgbe ahụ Islam na-enye ya iwu —n'ọnọdụ a— ka ọ ghara irubere ha isi, kama ka ọ nọgide na-abụ onye kwere na Chineke, na-emere ha ezi omume, nakwa isoro ha biri n'ụzọ dị mma. Chineke Onye kachasị elu kwuru, sị: ​﴿Ma ọ bụrụ na ha abụọ agbaa mbọ ịmanye gị ka ị kunye M ibe n'ihe ị na-enweghị ihe ọmụma banyere ya, erubela ha isi. Ma soro ha biri n'ụwa n'ụzọ dị mma, sorokwa ụzọ nke onye na-echigharịkwute M. Emechaa, n'aka M ka nloghachi unu dị, M ga-akọrọ unu ihe unu na-emebu.﴾ [Surah Luqman: 15].

Islam anaghị egbochi onye Alakụba ime ezi omume nye ndị ikwu ya na-ekpere arụsị ma ọ bụ ndị na-abụghị ndị ikwu ya, ma ọ bụrụ na ha anaghị alụso ya agha. Chineke Onye Dị Elu sịrị: ​"(Chineke adịghị amachibido unu banyere ndị na-alụsoghị unu agha n'okpukpe, na ndị na-achụpụghị unu n'ebe obibi unu, ka unu meere ha ihe ọma ma na-ekpe ikpe ziri ezi n'ebe ha nọ. N'ezie, Chineke hụrụ ndị na-ekpe ikpe ziri ezi n'anya.)" [Surah Al-Mumtahanah: 8].

Islam na-enye iwu ilekọta ụmụ, ma ihe kachasị ukwuu Islam na-enye nna n'iwu bụ ịkụziri ụmụ ya ikike nke Onyenwe ha n'ahụ ha, dịka Onye Amụma ﷺ kwuru nye nwa nwanne nna ya nwoke bụ Abdullah ibn Abbas (ka Chineke nwee afọ ojuju n'ebe ha abụọ nọ) sị: ​«Nwa okorobịa (ma ọ bụ nwatakịrị), ọ́ bụghị ka m kụziere gị okwu ndị Chineke ga-eji baara gị uru? M wee sị: Ee. Ọ sịrị: 'Debe iwu Chineke, Ọ ga-echebe gị. Debe iwu Chineke, ị ga-ahụ Ya n'ihu gị. Mata Ya n'oge ihe na-aga nke ọma, Ọ ga-amata gị n'oge ihe isi ike. Ọ bụrụ na ị na-arịọ ihe, rịọ Chineke, ma ọ bụrụ na ị na-arịọ enyemaka, rịọ Chineke enyemaka.'» Ahmad kọrọ ya 4/287.

Chineke nyekwara nne na nna iwu ka ha kụziere ụmụ ha ihe ga-abara ha uru n'ihe gbasara okpukpe ha nakwa ụwa ha, Onye kachasị Elu sịrị: ​﴿O unu ndị kwere ekwe, chebenụ onwe unu nakwa ezinụlọ unu pụọ n'Ọkụ nke a ga-eji ndị mmadụ nakwa nkume mụnye, nke ndị mmụọ ozi obi tara mmiri ma siri ike na-elekọta; ha anaghị enupụrụ Chineke isi n'ihe Ọ nyere ha n'iwu, ma ha na-eme ihe ọ bụla e nyere ha n'iwu.﴾ [Surah At-Tahrim:6] Ya na, site n'aka Ali, ka Chineke nwee obi ụtọ n'ebe ọ nọ, n'okwu Onye kachasị Elu: ​{Chekwaanụ onwe unu na ezinụlọ unu pụọ n'ọkụ}. ​Ọ sị: "Zụọ ha n'ezigbo omume, kụziere ha ihe". Onye Amụma ﷺ nyekwara nna iwu ka ọ kụziere nwa ya ekpere; ka a zụlite ya na ya, ya mere Onye Amụma ﷺ kwuru sị: ​(Nyenụ ụmụ unu iwu ka ha kpee ekpere mgbe ha dị afọ asaa). Abu Dawud kọrọ ya, Ọ sịkwara ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya): ​«Onye ọ bụla n'ime unu bụ onye nlekọta, onye ọ bụla n'ime unu bụkwa onye na-aza ajụjụ maka ndị nọ n'okpuru nlekọta ya. Onye ndu (Imam) bụ onye nlekọta, ọ bụkwa onye na-aza ajụjụ maka ndị nọ n'okpuru nlekọta ya. Nwoke bụ onye nlekọta n'ime ezinụlọ ya, ọ bụkwa onye na-aza ajụjụ maka ndị nọ n'okpuru nlekọta ya. Nwanyị bụ onye nlekọta n'ụlọ di ya, ọ bụkwa onye na-aza ajụjụ maka ndị nọ n'okpuru nlekọta ya. Odibo bụ onye nlekọta n'akụ̀ na ụba nna ya ukwu, ọ bụkwa onye na-aza ajụjụ maka ihe nọ n'okpuru nlekọta ya. Ya mere, onye ọ bụla n'ime unu bụ onye nlekọta, onye ọ bụla n'ime unu bụkwa onye na-aza ajụjụ maka ihe nọ n'okpuru nlekọta ya.» Sahịh Ibn Hibban 4490.

Islam nyere nna iwu imere ụmụ ya nakwa ndị ezinụlọ ya mmefu, a kpọtụrụla ụfọdụ n'ime nke a aha na mbụ n'ime paragraf nọmba (18). Onye Amụma ﷺ kọwakwara uru dị n'imere ụmụ mmefu, o wee sị: ​«Dina kachasị mma nwoke na-emefu bụ: dina ọ na-emefu n'ahụ ezinụlọ ya, na dina nwoke na-emefu n'ahụ anụmanụ ya n'ụzọ nke Chineke, nakwa dina ọ na-emefu n'ahụ ndị enyi ya n'ụzọ nke Chineke». Abu Qilaabah kwuru, sị: "O bidoro n'ezinụlọ." Mgbe ahụ Abu Qilaabah kwuru, sị: "Olee nwoke nwere ụgwọ ọrụ kachasị ukwuu karịa nwoke na-emefu ihe n'ahụ ụmụntakịrị nọ n'okpuru ya, iji chebe ha pụọ n'ịrịọ arịrịọ, ma ọ bụ ka Chineke wetara ha uru site na ya, ma mee ka ha nweere onwe ha.» Sahịh Muslim 994.

​30- Islam na-enye iwu maka ikpe ziri ezi n'okwu nakwa n'omume ọbụna n'ebe ndị iro nọ.

Chineke (Onye dị nsọ nakwa Onye kachasị elu) nwere njirimara nke ikpe ziri ezi na ịkwụwa aka ọtọ n'omume Ya nakwa na njikwa Ya n'etiti ndị ohu Ya. Ọ nọkwa n'ụzọ ziri ezi n'ihe Ọ nyere n'iwu nakwa ihe Ọ machibidoro, nakwa n'ihe O kere ma kpebie. Chineke (Onye kachasị elu) kwuru, sị: ​(Chineke na-agba akaebe, na-akwado ikpe ziri ezi, na ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Ya; ndị mmụọ ozi na ndị nwere amamihe na-agbakwa akaebe. Ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Ya, Onye kachasị ike, Onye kachasị amamihe.) [Surah Imran:18]. Chineke na-enye iwu ikpe ziri ezi, Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​{Sị: Onyenwe m nyere iwu ikpe ziri ezi.}. [Surah Al-A'raf: 29]. Ma ndị ozi na ndị amụma niile (udo na ngọzi dịrị ha) bịara jiri ikpe ziri ezi, Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (N'ezie, Anyị zitere ndị ozi Anyị na ihe akaebe doro anya, ma Anyị kpughere Akwụkwọ ahụ na ihe ọ̀tụ̀tụ̀ soro ha, ka ndị mmadụ wee kwụrụ n'ikpe nkwụmọtọ). "[Surah Al-Hadid: 25]." Ihe ọ̀tụ̀tụ̀ bụ ikpe ziri ezi n'okwu na omume.

Islam na-enye iwu maka ikpe ziri ezi n'okwu nakwa n'omume ọbụna n'ebe ndị iro nọ. Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​(O unu ndị kwere ekwe, guzosienụ ike na-akwado ikpe ziri ezi, bụrụnụ ndị àmà maka Chineke, ọbụlagodi na ọ megidere onwe unu, ma ọ bụ nne na nna, na ndị ikwu na ibe. Ma ọ bụ onye ọgaranya ma ọ bụ onye ogbenye, Chineke kachasị ruo eru n'ahụ ha abụọ. Ya mere, unu esola agụụ obi unu, ka unu wee ghara ịhapụ ikpe ziri ezi. Ma ọ bụrụ na unu agbagọọ okwu ma ọ bụ jụ ịgba akaebe, n'ezie, Chineke maara nke ọma ihe ọ bụla unu na-arụ.) [Surah An-Nisaa: 135]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​"(Unu ekwela ka ịkpọasị nke ndị mmadụ, n'ihi na ha gbochiri unu site n'Ụlọ ekpere Nsọ, kpalie unu ịgabiga ókè. Nyere onwe unu aka n'ezi omume nakwa n'ịtụ egwu Chineke, ma unu enyerela onwe unu aka ná mmehie na mmegbu. Tụonụ egwu Chineke; n'ezie, Chineke na-ata ahụhụ siri ike.)" [Surah Al-Maa'idah: 2]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​(Enyị ndị kwere ekwe, bụrụnụ ndị na-eguzosi ike n'ihi Chineke, dịka ndị àmà n'ikpe ziri ezi. Ma e kwela ka ịkpọasị nke otu ndị kpalie unu ịghara ikpe ikpe ziri ezi. Kpeenụ ikpe ziri ezi, ọ kacha nso n'ịtụ egwu Chineke.) [Surah Al-Maa'idah: 8]. ​Ị̀ na-ahụ n'ime iwu nke mba dị iche iche taa, ma ọ bụ n'okpukpe ndị mmadụ, ụdị iwu a gbasara ịgba ama maka ihe ziri ezi nakwa ikwu eziokwu, ọbụlagodi ma ọ na-emegide onwe onye, nne na nna, na ndị ezigbo ikwu; nakwa iwu gbasara ikpe ziri ezi n'ebe onye iro na onye enyi nọ?

Onye Amụma ﷺ nyekwara iwu ikpe ziri ezi n'etiti ụmụ. Site n'aka Aamir o kwuru sị: Anụrụ m An-Nu'man bin Bashir (ka Chineke nwee afọ ojuju n'ebe ha abụọ nọ) ka ọ nọ n'elu minbar na-ekwu sị: Nna m nyere m onyinye, yabụ Amrah bint Rawahah kwuru sị: Agaghị m enwe afọ ojuju ruo mgbe ị mere Onye Ozi Chineke ﷺ onye akaebe. Ya mere ọ bịakwutere Onye Ozi Chineke ﷺ wee kwuo sị: N'ezie, enyere m nwa m nwoke site na Amrah bint Rawahah onyinye, ọ gwakwara m ka m mee gị onye akaebe, Enyị Onye Ozi Chineke. O kwuru sị: "Ị nyere ụmụ gị ndị ọzọ onyinye dị ka nke a?" O kwuru sị: Mba. O kwuru sị: "Tụọnụ egwu Chineke ma kpeenụ ikpe ziri ezi n'etiti ụmụ unu." O kwuru sị: Yabụ na ọ laghachiri wee weghachi onyinye ya. Sahih Albukhari 2587.

Nke a bụ n'ihi na ihe gbasara ndị mmadụ na mba dị iche iche anaghị eguzosi ike ma ọ bụghị site n'ikpe ziri ezi, ndị mmadụ anaghịkwa enwe nchekwa na okpukpe ha, ọbara ha, ụmụ ha, ugwu ha, akụ na ụba ha, nakwa obodo ha ma ọ bụghị site n'ikpe ziri ezi. N'ihi nke a, anyị na-ahụ na mgbe ndị ekweghị ekwe nke Makkah megburu ndị Alakụba na Makkah, Onye Amụma (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya) nyere ha iwu ka ha kwaga Ala Habasha (Abyssinia); o wee kọwaa ihe kpatara nke a sị na e nwere eze na-ekpe ikpe ziri ezi n'ebe ahụ, onye a na-anaghị emegbu mmadụ n'obodo ya.

​31- Islam na-enye iwu maka ime ihe ọma nye ihe niile e kere eke, ma na-akpọ òkù maka ezi àgwà (Akhlaq) nakwa ezi omume.

Islam na-enye iwu ime ihe ọma nye ihe niile e kere eke. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: ​{N'ezie, Chineke na-enye iwu maka ikpe ziri ezi, ime ihe ọma, na inye ndị ikwu na ibe}. [Surah An-Nahl: 90]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​﴿Ndị na-enye onyinye n'oge ụbara nakwa n'oge ihe isi ike, na ndị na-ejide iwe ha, nakwa ndị na-agbaghara ndị mmadụ; ma Chineke hụrụ ndị na-eme ezi omume n'anya﴾. [Surah Al Imran:134]. Nakwa Onye Ozi Muhammad ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​«N'ezie, Chineke enyewo iwu ịrụ ezi omume n'ihe niile. Ya mere, mgbe unu na-egbu ihe, meenụ ka ogbugbu ya dị mma, na mgbe unu na-egbu àjà, meenụ ka igbu àjà ahụ dị mma. Ka onye ọ bụla n'ime unu mee ka mma ya dị nkọ, ma mee ka anụ àjà ya zuo ike.» Sahịh Muslim 1955.

Islam na-akpọ òkù gaa n'ezi àgwà (Akhlaq) nakwa ezi omume. Chineke Onye kachasị Elu sịrị gbasara àgwà Onye Ozi ahụ, Muhammad ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya), n'ime akwụkwọ ndị mbụ: ​(Ndị ahụ na-eso Onye Ozi ahụ, Onye Amụma ahụ na-agụghị akwụkwọ, onye ha hụrụ ka e dere banyere ya n'ebe ha nọ n'ime Torah na Injil; ọ na-enye ha iwu ime ezi ihe, na-egbochi ha ime ihe ọjọọ, ọ na-eme ka ezigbo ihe niile bụrụ ihe iwu kwadoro maka ha, na-achibidokwa ha ihe rụrụ arụ, ọ na-ewepụkwa n'ahụ ha ibu arọ ha nakwa agbụ niile ahụ dịkwasịrị ha. Ya mere, ndị ahụ kwere na ya, kwanyeere ya ùgwù, nyere ya aka, ma gbasoo ìhè ahụ e zitere so ya; ndị ahụ bụ ndị ga-enwe ihe ịga nke ọma.) [Surah Al-A'raf: 157]. Nakwa Onye Ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​"E Aisha, n'ezie, Chineke dị nwayọọ, Ọ hụrụ ịdị nwayọọ n'anya, Ọ na-enye n'ihi ịdị nwayọọ ihe Ọ na-adịghị enye n'ihi ime ihe ike, nakwa ihe Ọ na-adịghị enye n'ihi ihe ọzọ ọ bụla." Sahịh Muslim 2593. Nakwa Onye Ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​"N'ezie, Chineke amachibidoro unu: inupụrụ ndị nne isi, na ili ụmụ nwanyị na ndụ, nakwa ịjụ inye ihe na ịchọ ịnara ihe. Ọ kpọkwara asị maka unu: okwu asịrị, ịjụ ọtụtụ ajụjụ, na imefusị akụ." Sahih Albukhari 2408. Nakwa Onye Ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​«Unu agaghị abanye Aljannah ruo mgbe unu nwere Okwukwe, unu agaghị enwekwa Okwukwe ruo mgbe unu hụrụ onwe unu n'anya. Ọ̀ bụ na m gaghị eduzi unu gaa n'ihe nke ọ bụrụ na unu mee ya, unu ga-ahụ onwe unu n'anya? Gbasaanụ udo (Salam) n'etiti onwe unu.» Sahịh Muslim 54.

​32- Islam na-enye iwu maka àgwà ọma a na-eto eto dịka eziokwu, idebe ikwesị ntụkwasị obi (Amanah), idebe onwe onye ọcha n'omume (Afaf), ihere ọma na nsọpụrụ (Haya), obi ike, mmesapụ aka, aka nchere (Karam), inyere ndị nọ na mkpa aka, ịgbatara ndị nọ na nsogbu ọsọ enyemaka, inye ndị agụụ na-agụ nri, inwe ezi agbata obi, idebe mmekọrịta ndị ikwu, nakwa inwe obiọma n'ebe ụmụ anụmanụ nọ.

Islam na-enye iwu maka ezi àgwà (Akhlaq) kwesịrị otuto. Onye-ozi Chineke ﷺ kwuru: "(N'ezie, a zitere m naanị ka m mezuo ezi àgwà (Akhlaq))" Sahịh Al-Adab Al-Mufrad 207, Nakwa Onye Ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​(N'ezie, ndị m kacha hụ n'anya n'ime unu, bụkwa ndị ga-anọnyere m nso n'Ụbọchị Mbilite n'Ọnwụ, bụ ndị kacha nwee ezigbo àgwà n'ime unu. Ma n'ezie, ndị m kacha kpọọ asị n'ime unu, bụkwa ndị ga-anọkarị m anya n'Ụbọchị Mbilite n'Ọnwụ, bụ ndị na-ekwu okwu aghara aghara (Thartharun), na ndị na-anya isi n'okwu ha (Mutashaddiqun), nakwa ndị 'Mutafaihiqun'. Ha wee sị: Anyị amatala ndị na-ekwu okwu aghara aghara nakwa ndị na-anya isi n'okwu ha, ma ndịna bụzi ndị 'Mutafaihiqun'? O wee sị: Ha bụ ndị mpako.) As-Silsilah As-Sahịhah 791. Site n'aka Abdullah bin Amr (ka Chineke nwee afọ ojuju n'ebe ha abụọ nọ), ọ kwuru sị: "Onye Amụma ﷺ abụghị onye okwu rụrụ arụ, ma ọ bụ onye na-ama ụma ekwu okwu rụrụ arụ." Ọ na-ekwukwa sị: «N'ezie, ndị kacha mma n'ime unu bụ ndị nwere àgwà kacha mma». Sahih Albukhari 3559, Nakwa amaokwu Akwụkwọ Nsọ na okwu Onye Amụma (Hadith) ndị ọzọ niile na-egosi na Islam na-agba ume maka ezi àgwà (Akhlaq) na ezi omume n'ozuzu.

​Ma n'ime ihe Islam na-enye iwu bụ: ikwu eziokwu. Onye Ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) sịrị: ​«Jidesienụ ikwu eziokwu ike, n'ihi na ikwu eziokwu na-eduga n'ezi omume, nakwa na ezi omume na-eduga n'Aljannah. Mmadụ na-anọgide na-ekwu eziokwu ma na-achọsi eziokwu ike ruo mgbe a ga-ede ya n'ebe Chineke nọ dị ka onye eziokwu.» Sahịh Muslim 2607.

Ma n'ime ihe Islam na-enye n'iwu bụ: idebe ntụkwasị obi. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: "(N'ezie, Chineke na-enye unu iwu ka unu weghachi ihe ntụkwasị obi n'aka ndị nwe ya)" [Surah An-Nisaa: 58].

Nakwa n'ime ihe Islam na-enye n'iwu bụ: ịdị ọcha, Onye ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) sịrị: ​«Mmadụ atọ ka ọ dịịrị Chineke inyere aka: o kwukwara n'ime ha: nakwa onye na-alụ di na nwunye nke chọrọ ịdị ọcha» Sunan At-Tirmidhi 1655. ​O so n'arịrịọ (Du'a) ya ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) na ọ na-asị: ​«O Chineke, n’ezie, a na m arịọ Gị nduzi, egwu Chineke, ịdị ọcha, na akụ na ụba.» Sahịh Muslim 2721.

Nakwa otu n'ime ihe Islam na-enye iwu ya bụ inwe ihere, Onye Ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) sịrị: ​«Ihere anaghị eweta ihe ọ bụla ma ọ́ bụghị ezi ihe» Sahih Albukhari 6117, Nakwa Onye Ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​«Okpukpe ọ bụla nwere àgwà, ma àgwà nke Islam bụ ihere.» ​Al-Bayhaqi dekọtara ya na Shu'ab al-Iman 6/2619.

Otu n'ime ihe Islam na-enye n'iwu bụ inwe obi ike, ya mere site n'aka Anas (ka Chineke nwee afọ ojuju n'ebe ọ nọ), ọ sị: ​«Onye Amụma ﷺ bụ onye kachasị mma n'ime ndị mmadụ, onye kachasị nwee obi ike n'ime ndị mmadụ, na onye kachasị enwe mmesapụ aka n'ime ndị mmadụ. N'ezie, ụjọ tụrụ ndị obodo Madinah, Onye Amụma ﷺ wee buru ha ụzọ n'elu ịnyịnya.» Sahih Albukhari 2820 . Nakwa Onye Ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) na-achọ nchedo n'aka Chineke pụọ n'ụjọ, o wee na-asị: ​«O Chineke, n’ezie, a na m arịọ Gị mgbaba pụọ n'ụjọ.» Sahih Albukhari 6374.

Otu n'ime ihe Islam na-enye n'iwu bụ inye onyinye nakwa mmesapụ aka. Chineke Onye Dị Elu sịrị: (Ihe atụ nke ndị na-emefu akụ na ụba ha n'ụzọ nke Chineke dị ka ihe atụ nke otu mkpụrụ nke pupụtara okporo asaa, n'okporo ọ bụla e nwere narị mkpụrụ. Ma Chineke na-amụbara onye ọ bụla O chọrọ ya n'okpukpu. Ma Chineke bụ Onye na-enye n'uju, Onye maara ihe niile.) [Surah Albakara:261]. Àgwà Onye Ozi Chineke (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya) bụ mmesapụ aka. Site n'aka Ibn Abbas (ka Chineke nwee afọ ojuju n'ebe ha nọ), ọ sịrị: ​«Onye Amụma ﷺ bụ onye kachasị ndị mmadụ niile emesapụ aka n'ihe ọma, ọ na-akachasịkwa emesapụ aka n'ime Ramadan n'oge Jibril na-ezute ya. Jibril (udo dịrị ya) na-ezutekwa ya n'abalị ọ bụla n'ime Ramadan ruo mgbe ọnwa ahụ ga-agwụ, ebe Onye Amụma ﷺ na-agụpụtara ya Qur'an. Ya mere, mgbe Jibril (udo dịrị ya) zutere ya, ọ na-emesapụ aka n'ihe ọma karịa ifufe a zighara.» Sahih Albukhari 1902.

Nakwa n'ime ihe Okpukpe Islam na-enye n'iwu bụ inyere ndị nọ ná mkpa aka, ịgbatara ndị nọ n'ihe isi ike ọsọ enyemaka, inye ndị agụụ na-agụ nri, inwe ezi mmekọrịta agbata obi, idobe njikọ ndị ikwu na ibe, nakwa inwe ọmịiko n'ebe anụmanụ nọ. Site n'aka Abdullah bin Amr (ka Chineke nwee mmasị n'ebe ha abụọ nọ) na otu nwoke jụrụ Onye Amụma ﷺ: 'Kedu ihe kacha mma n'ime Islam?' Ọ sịrị: «Ị na-enye nri, nakwa inye ekele udo (Salam) nye onye ị maara nakwa onye ị na-amaghị.» Sahih Albukhari 12. Nakwa Onye Ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​«Ka otu nwoke na-aga ije n'ụzọ, oké akpịrị ịkpọ nkụ wee jide ya. O wee hụ otu olulu mmiri, gbadaa n'ime ya wee ṅụọ, emesịa ọ pụta. O wee hụ otu nkịta ka ọ na-ekukusi ume ike, na-ata ájá n'ihi akpịrị ịkpọ nkụ. Nwoke ahụ wee sị: 'N'ezie, oké akpịrị ịkpọ nkụ emejọọla nkịta a dị kpọmkwem ka o siri mejọọ m.' Ya mere, o wee gbadaghachi n'olulu mmiri ahụ, were mmiri mejupụta akpụkpọ ụkwụ ya, emesịa o jide ya n'ọnụ ya, wee nye nkịta ahụ mmiri ka ọ ṅụọ. Chineke wee nwee ekele maka ihe o mere, wee gbaghara ya.» Ha sịrị: "O Onye Ozi Chineke, n'ezie ànyị nwere ụgwọ ọrụ n'ebe ụmụ anụmanụ nọ?" Ọ sịrị: «Ee, e nwere ụgwọ ọrụ n'ime ihe ọ bụla nwere ume ndụ.» Sahịh Bin Hibban 544. Nakwa Onye Ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​«Onye na-agba mbọ maka nwanyị di ya nwụrụ na onye na-enweghị ka ọ ha dị ka onye na-alụ ọgụ n'ụzọ Chineke, ma ọ bụ onye na-ekpe ekpere n'abalị ma na-ebu ọnụ n'ehihie.» Sahih Albukhari 5353.

Islam na-ekwusi ike n'ikike nke ndị ikwu, ma na-eme ka idobe njikọ ezinụlọ bụrụ iwu. Chineke Onye Dị Elu sịrị: (Onye amụma kacha nwee ikike n'ebe ndị kwere ekwe nọ karịa onwe ha, ndị nwunye ya bụkwa nne ha. Ndị ikwu kacha nso n'ọbara kachakwa nwee ikike n'ebe ibe ha nọ n'ime Akwụkwọ Chineke karịa ndị kwere ekwe na ndị gbara ọsọ ndụ, belụsọ ma unu mere ndị enyi unu ezi omume. Nke a bụ ihe e dekọrọ n'ime Akwụkwọ ahụ.) [Surah Al-Ahzab: 6]. ​Ọ dọkwara aka ná ntị megide ibipụ njikọ ikwu na ibe, wee jikọọ ya na ime mmebi n'elu ụwa, Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (Ya mere, ọ nwere ike ịbụ, ma ọ bụrụ na unu atụgharịa azụ, na unu ga-emebi ihe n'ụwa, ma bipụkwa njikọ ezinụlọ unu ﴿22﴾﴾. ​﴿Ndị ahụ bụ ndị Chineke abụọla ọnụ, wee mee ka ha chie ntị, wee kpuokwa anya ha ìsì ﴿23﴾ [Surah Muhammad: 22-23]. Nakwa Onye ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) sịrị: «Onye na-ebipụ njikọ ezinụlọ agaghị abanye n'Aljannah» Sahịh Muslim 2556. Ma ndị ikwu ndị iwu kwadoro idobe mmekọrịta ha na ha bụ: nne na nna, ụmụnne nwoke, ụmụnne nwanyị, ụmụnne nna nwoke, ụmụnne nna nwanyị, ụmụnne nne nwoke, nakwa ụmụnne nne nwanyị.

Okpukpe Islam na-emesi ike ikike onye agbata obi ọbụna ma ọ bụrụ na ọ bụ onye na-ekweghị ekwe. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (Feenụ Chineke ofufe, ma unu esonyela Ya ihe ọ bụla n'ofufe, nakwa imere nne na nna ihe ọma, na ndị ikwu na ibe, na ụmụ mgbei, na ndị ogbenye, na onye agbata obi nke bụ onye ikwu, na onye agbata obi na-abụghị onye ikwu, na enyi nọ unu nso, na onye njem, nakwa ndị aka nri unu nwe. N'ezie, Chineke adịghị ahụ onye ọ bụla na-eme nganga, na-anya isi n'anya.﴾ [Surah An-Nisai: 36]. Nakwa Onye Ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​"(Jibril nọgidere na-adụ m ọdụ gbasara onye agbata obi ruo mgbe m chere na ọ ga-eme ya onye nketa)" Sahih Abu Dawud 5152.

​​33- Islam mere ka ihe ọma niile nke nri na ihe ọṅụṅụ bụrụ ihe iwu kwadoro, ma nye iwu maka ịdị ọcha nke obi, ahụ, na ebe obibi; n'ihi ya, o mere ka alụmdi na nwunye bụrụ ihe iwu kwadoro, dịka Ndị Amụma (ka udo dịrị ha) siri nye iwu maka nke a, n'ihi na ha na-enye iwu maka ihe ọma ọ bụla.

Nakwa Islam mere ka ezi ihe bụrụ ihe ziri ezi n'ihe oriri na ihe ọṅụṅụ. Onye ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) sịrị: ​«Enyi ndị mmadụ, n'ezie Chineke dị mma, Ọ dịghịkwa anabata ihe ọ bụla ma e wezụga ihe dị mma. N'ezie, Chineke nyere ndị kwere ekwe iwu ihe O nyere ndị ozi iwu. Onye kachasị elu kwuru, sị: {Enyi ndị ozi, rienụ site n'ihe ndị dị mma, ma mee ezi omume. N'ezie, A bụ m Onye maara ihe niile unu na-eme.} Onye kachasị elu kwukwara, sị: {Enyi ndị kwere ekwe, rienụ site n'ihe ndị dị mma nke Anyị nyere unu, ma kelee Chineke ma ọ bụrụ na ọ bụ Ya ka unu na-efe.} (Amaokwu ahụ). Ọ sịrị: O wee kwuo banyere otu nwoke na-aga njem dị ogologo, ntutu isi ya ghasasịrị aghasasị ma jupụta n'ájá, ọ na-esetịpụ aka ya abụọ n'ebe eluigwe dị na-asị: 'Onyenwe m, Onyenwe m,' ma nri ya bụ ihe amachibidoro (Haram), uwe ya bụ ihe amachibidoro, ihe ọṅụṅụ ya bụ ihe amachibidoro, a zụkwara ya n'ihe amachibidoro, yabụ kedu otu a ga-esi aza ekpere ya?!» Sahịh Muslim 1015. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Sị: "Ònye machibidoro ihe ịchọ mma nke Chineke nke O wepụtara maka ndị ohu Ya, nakwa ihe ndị dị mma sitere n'ihe oriri?" Sị: "Ha bụ maka ndị kwere ekwe na ndụ nke ụwa a, ha ga-abụkwa naanị maka ha n'Ụbọchị Mbilite n'Ọnwụ." Otú a ka Anyị si akọwa amaokwu ndị a n'ụzọ doro anya maka ndị maara ihe.) [Surah Al-A'raf: 32].

Okpukpe Islam nyere iwu maka ịdị ọcha nke obi, ahụ, na ụlọ, n'ihi ya, o kwadoro alụmdi na nwunye, dị ka ndị amụma na ndị ozi (ka udo dịrị ha) si nye iwu maka ya, n'ihi na ha na-enye iwu maka ezi ihe ọ bụla, ma Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (Chineke meere unu ndị nwunye site n'onwe unu, meekwa maka unu ụmụ na ụmụ ụmụ site na ndị nwunye unu, O wee nye unu ihe oriri site n'ihe ndị dị mma. Ọ bụ n'ihe efu ka ha kwenyere, wee na-agọnarị amara Chineke?) [Surah An-Nahl: 72]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Ma uwe gị, mee ka ọ dị ọcha (4)) Ma arụsị, gbahapụ ha. (5) } [Surah Al-Muddaththir:4 5]. Nakwa Onye Ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​«Onye ọ bụla nwere mpako ruru ịdị arọ nke atọm n'ime obi ya agaghị abanye n'Aljannah. Otu nwoke wee sị: 'N'ezie, mmadụ na-enwe mmasị ka uwe ya maa mma nakwa ka akpụkpọ ụkwụ ya maa mma.' Ọ sịrị: 'N'ezie, Chineke mara mma, Ọ na-ahụkwa ịma mma n'anya. Mpako bụ ịjụ eziokwu nakwa ilelị ndị mmadụ.'» Sahịh Muslim 91.

​34- Islam machibidoro isi ihe ndị a machibidoro iwu dị ka: Ikunye Chineke ibe (Shirk), ekweghị ekwe, ife arụsị, ikwu okwu gbasara Chineke n'enweghị ihe ọmụma, igbu ụmụaka, ikwa ọbara mmadụ a na-asọpụrụ, ịkpata nrụrụ aka n'ụwa, ime anwansi, ajọ omume rụrụ arụ nke pụtara ìhè na nke zoro ezo, ịkwa iko, na idina ụdị onwe. Ọ machibidoro iri ego ọmụrụ nwa (Riba), machibido iri anụ nwụrụ anwụ na ihe e gburu (n'ịchụ àjà) nye arụsị na chi ụgha, ọ machibidokwara anụ ezi na ihe ndị ọzọ niile na-adịghị ọcha nakwa ihe ọjọọ. Ọ machibidokwara irifu akụ na ụba nwa mgbei, igwu wayo n'ihe ọ̀tụ̀tụ̀ na n'ịtụ ihe, ma machibido ibipụ njikọ ezinụlọ (Qati'at al-Rahim). Ndị Amụma niile (udo dịrị ha) nwere nkwekọrịta n'ịmachibido ihe ndị a niile a machibidoro iwu.

Islam machiri isi ihe ndị e machibidoro dị ka ikunye Chineke ibe (Shirk), nakwa ịgọnahụ Chineke (Kufr), nakwa ife arụsị, nakwa ikwu okwu gbasara Chineke n'enweghị ihe ọmụma, na igbu ụmụaka. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (Sị: Bịanụ ka m gụpụta ihe Onyenwe unu machibidoro unu: ka unu ghara ijikọta Ya na ihe ọ bụla, nakwa imere ndị nne na nna ihe ọma, ma ghara igbu ụmụ unu n'ihi ịda ogbenye - Anyị na-enye unu nakwa ha ihe oriri; ma ghara ịbịaru nso n'omume rụrụ arụ, ihe pụtara ìhè n'ime ya nakwa ihe zoro ezo, ma ghara igbu mkpụ obi nke Chineke machibidoro ma ọ bụghị n'ikpe ziri ezi. Nke ahụ bụ ihe O nyere unu n'iwu, ka unu wee nwee nghọta.). {Unu agala nso n'akụ na ụba nwa mgbei, ma ọ bụghị n'ụzọ kachasị mma, ruo mgbe o ruru n'ogo okenye; ma mejupụtanụ ihe ọ̀tụ̀tụ̀ na ihe ntụle n'ikpe nkwụmọtọ. Anyị anaghị ebunye mkpụrụobi ọ bụla ibu karịrị ike ya. Ma mgbe unu na-ekwu okwu, kpeenụ ikpe ziri ezi, ọ bụrụgodị na o metụtara ndị ikwu na ibe; mezuokwanụ ọgbụgba ndụ Chineke. Nke a ka O nyere unu n'iwu, ka unu wee cheta.} [Surah Al-An'am:151-152]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: "(Sị: Naanị ihe Onyenwe m machibidoro bụ omume rụrụ arụ, nke pụtara ìhè nakwa nke zoro ezo, na mmehie, na mmegbu n'enweghị ikike ziri ezi, nakwa ijikọta Chineke na ihe Ọ na-ewedataghị ikike maka ya, nakwa ikwu megide Chineke ihe unu na-amaghị.)" [Surah Al-A'raf: 33].

Islam machibidoro igbu mkpụrụ obi a na-akwanyere ùgwù, Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (Ma unu egbula mkpụrụobi nke Chineke mere ka ọ dị nsọ, ma ọ bụghị n'eziokwu. Ma onye ọ bụla e gburu na mmegbu, n'ezie Anyị enyela onye nnọchi anya ya ikike; ya mere, ka ọ ghara ịgabiga ókè n'igbu ọchụ. N'ezie, ọ bụ onye a na-enyere aka.﴾ [Surah Al-Isra: 33]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Ma ndị na-adịghị akpọku chi ọzọ tinyere Chineke, ha anaghịkwa egbu mkpụrụ obi nke Chineke machibidoro, belụsọ n'ikpe ziri ezi, ha anaghịkwa akwa iko. Ma onye ọ bụla mere nke ahụ ga-enweta ntaramahụhụ.). "[Surah Al-Furqan: 68]."

Islam machibidoro ịkpata mmebi n'elu ụwa, Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: "(Ma unu arụla ala n'elu ala mgbe mmezi ya gasịrị.)" "[Surah Al-A'raf: 56]." Chineke Onye Dị Elu kwukwara n'ịkọ gbasara Onye Amụma Shu'aib (udo dịrị ya) na ọ gwara ndị ya sị: {O ndị m, feenụ Chineke ofufe, unu enweghị chi ọzọ kwesịrị ofufe n'eziokwu ma ọ bụghị Ya. N'ezie, ihe akaebe doro anya esitela n'aka Onyenwe unu bịakwute unu. Ya mere, mezuonụ ihe ọ̀tùtù na ihe ọ̀tùtù ịdị arọ, unu ebelatala ndị mmadụ ihe ha nwere, unukwa emela mmebi n'ala mgbe e dozisịrị ya. Nke ahụ ka mma maka unu ma ọ bụrụ na unu bụ ndị kwere ekwe.} [Surah Al-A'raf: 85].

Okpukpe Islam machibidoro anwansi, Chineke Onye bụ Eziokwu, Onye Dị Nsọ nakwa Onye kachasị Elu sịrị: (Ma tụba ihe dị n'aka nri gị, ọ ga-eloda ihe ha mepụtara. N'ezie, ihe ha mepụtara bụ naanị aghụghọ onye anwansi. Onye anwansi anaghịkwa enwe ihe ịga nke ọma n'ebe ọ bụla o si bịa.). [Surah Taha: 69]. Nakwa Onye Ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) sịrị: ​«Zerenụ mmehie asaa ahụ na-ala mmadụ n'iyi.» Ha sịrị: «Onye Ozi Chineke, gịnị ka ha bụ?» Ọ sịrị: «Ikunye Chineke ibe (Shirk), ime anwansi, ikwa ọbara mmadụ nke Chineke machiri ma ọ bụghị n'usoro ziri ezi, iri ego ọmụrụ nwa (Riba), irifu akụ na ụba nwa mgbei, ịgba ọsọ n’ụbọchị agha, na ibò ụmụ nwanyị kwere ekwe ndị nọ n’udo ma dịkwa ọcha ebubo ịkwa iko.» Sahih Albukhari 6857.

Okpukpe Islam machibidoro ajọ omume ndị pụtara ìhè na ndị zoro ezo (Fawahish), ịkwa iko (Zina), na idina ụdị onwe (Liwat), e burula ụzọ kpọtụrụ aha amaokwu ndị na-egosi nke ahụ n'isi mmalite paragraf a. Okpukpe Islam machibidokwara ọmụrụ nwa (Riba). Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (O unu ndị kwere ekwe, tụọnụ egwu Chineke ma hapụnụ ihe fọdụrụ n'ọmụrụ nwa, ọ bụrụ na unu bụ ndị kwere ekwe 278). {Ma ọ bụrụ na unu emeghị ya, maranụ maka agha nke ga-esi n'aka Chineke nakwa Onye ozi Ya bịa; ma ọ bụrụ na unu echegharịa, isi akụ̀ unu dịịrị unu. Unu agaghị emegbu mmadụ, a gaghịkwa emegbu unu 279}. [Surah Albakara:278 279]. Chineke eyighị onye mere mmehie egwu agha dị ka O siri yie onye na-eri ọmụrụnwa (riba) egwu; n'ihi na n'ime ọmụrụnwa ka nbibi nke okpukpe, obodo, akụnụba na ndụ dị.

Islam machibidoro iwu iri anụ nwụrụ anwụ, na ihe e gburu àjà nye arụsị na arụsị a kpụrụ akpụ, o machibidokwara anụ ezi iwu. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: ​﴿A machibidoro unu anụ nwụrụ onwe ya, na ọbara, na anụ ezi, na ihe a kpọkuru aha ọzọ na-abụghị Chineke n'ahụ ya, na anụ a nyagburu anyagbu, na anụ a kụgburu akụgbu, na anụ si n'elu daa nwụọ, na anụ a chọgburu achọgbu, nakwa nke anụ ọhịa riri, belụsọ nke unu gburu n'usoro ziri ezi, na ihe e gburu n'elu ebe ịchụàjà, nakwa ịchọ mkpebi site n'ịkpa nza (Azlam). Nke ahụ bụ mmehie (Fisq).﴾ [Surah Al-Maa'idah: 3].

Islam machiri ịṅụ ihe na-aba n'anya (Khamr), na ihe ndị ọzọ niile na-adịghị ọcha (Najasat), nakwa ihe rụrụ arụ (Khaba'ith). Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (O unu ndị kwere ekwe, n'ezie, ihe na-aba n'anya, ịgba chaa chaa (Maysir), arụsị, na akụ ịgba afa bụ ihe rụrụ arụ sitere n'ọrụ Ekwensu. Ya mere, zerenụ ya ka unu wee nwee ihe ịga nke ọma. 90﴾. "(N'ezie, ihe Ekwensu na-achọ bụ ịkpata ibu iro na ịkpọ asị n'etiti unu site n'ihe na-aba n'anya nakwa ịgba chaa chaa (Maysir), na igbochi unu icheta Chineke nakwa ikpe ekpere. Ya mere, unu ọ̀ ga-akwụsị? 91)" [Surah Al-Maa'idah: 90-91]. ​E kwuolarị na paragraf nke (31) banyere ka Chineke Onye Dị Elu siri mee ka a mara na otu n'ime njirimara nke Onye Ozi (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya) n'ime Tọra bụ na ọ na-amachibido ha ihe rụrụ arụ. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: ​{Ndị ahụ na-eso Onye Ozi ahụ, bụ Onye Amụma na-amaghị akwụkwọ, onye ha na-ahụ ka e dere gbasara ya n'ebe ha nọ n'ime Torah na Injil; onye na-enye ha iwu ime ezi omume ma na-egbochi ha ime ihe ọjọọ, na-eme ka ihe ndị dị mma bụrụ ihe ziri ezi nye ha ma na-amachibido ha ihe ndị rụrụ arụ, na-ewepụkwara ha ibu arọ ha nakwa agbụ ndị ahụ dị ha n'ahụ.} [Surah Al-A'raf: 157].

Islam machibidorokwa iri akụ nwa mgbei, Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Nyenụ ụmụ mgbei akụ̀ na ụba ha, unu ejikwala ihe ọjọọ gbanwere ihe ọma, ma unu erikwala akụ̀ na ụba ha tinyere akụ̀ na ụba unu. N'ezie, nke a bụ mmehie dị ukwu.). [Surah An-Nisaa: 2]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​﴿"N'ezie, ndị ahụ na-eri akụ na ụba ụmụ mgbei n'ụzọ mmegbu, ọ bụ sọọsọ ọkụ ka ha na-eri n'ime afọ ha, ma ha ga-abanye n'ime ọkụ na-enwu gbaa."﴾ [Surah An-Nisaa: 10].

Islam machibidoro aghụghọ n'ihe ọ̀tụ̀tụ̀ na ihe aro, Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Ahụhụ ga-adịrị ndị na-erigharị mmadụ n'ihe ọ̀tụ̀tụ̀ ﴿1﴾. ​﴿Ndị nke bụ na mgbe ha na-anara ihe ọ̀tụ̀tụ̀ n'aka ndị mmadụ, ha na-anara ya n'ozuzu oke ﴿2﴾. ​﴿Ma mgbe ha tụụrụ ha n'ihe ọ̀tùtù ma ọ bụ tụọrọ ha n'ihe ọ̀tùtù igwe, ha na-ebelata ya ﴿3﴾. ​﴿Ndị ahụ ọ̀ naghị eche na a ga-akpọlite ha n'ọnwụ ﴿4﴾} [Surah Al-Mutaffifin: 1-4].

Islam amachibidoro ibipụ njikọ ezinụlọ (Qat' al-Arham), ma e kwuburu na paragraf nke (31) banyere amaokwu na hadith ndị na-egosi nke a. Ndị amụma na ndị ozi (udo dịrị ha) niile kwenyere n'ịmachibido ihe ndị a a machibidoro iwu.

​35- Islam na-amachibido àgwà ọjọọ ndị a na-akatọ dịka ịgha ụgha, ịghọ aghụghọ, ịgba okpuru (Ghadar), ịrara mmadụ nye, iduhie mmadụ, inwe anyaụfụ, ịkpa ajọ nkata, izu ohi, mmegide, na imegbu mmadụ, ma na-amachibido àgwà ọjọọ ọ bụla.

Islam na-amachibido àgwà ọjọọ n'ozuzu ya. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (Ma atụgharịrịla ndị mmadụ ntì gị, ma ejekwala ije n'ụwa na nganga. N'ezie, Chineke adịghị ahụ onye ọ bụla na-anya isi ma na-etu ọnụ n'anya). [Surah Luqman:18]. Onye ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) sịrị: ​« N'ezie, ndị m kachasị hụ n'anya n'ime unu, nakwa ndị ga-akachasị nọrọ m nso n'ọdụ n'Ụbọchị Mbilite n'Ọnwụ, bụ ndị kachasị mma n'àgwà. Ma n'ezie, ndị m kachasị kpọọ asị n'ime unu, nakwa ndị ga-akachasị nọrọ m anya n'ọdụ n'Ụbọchị Mbilite n'Ọnwụ, bụ ndị na-ekwu okwu ọtụtụ (Thartharun), na ndị na-eme ọnụ (Mutashaddiqun), nakwa ndị Mutafayhiqun. Ha wee sị: 'O Onye Ozi nke Chineke, anyị amatala ndị na-ekwu okwu ọtụtụ nakwa ndị na-eme ọnụ, ma olee ndị bụ ndị Mutafayhiqun?' O wee sị: 'Ndị mpako.' » As-Silsilah As-Sahịhah 791.

Islam na-amachibido ịgha ụgha, Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​{N'ezịe, Chineke adịghị eduzi onye na-emebiga ihe ókè, bụrụ onye ụgha.} [Surah Ghafir: 28]. Nakwa Onye Ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​«Kpacharanụ anya maka ịgha ụgha, n'ihi na ịgha ụgha na-eduga n'ajọ omume, ma ajọ omume na-eduga n'ọkụ ala mmụọ. Ma mmadụ na-anọgide na-agha ụgha, na-achọkwa ịgha ụgha, ruo mgbe e dere ya n'ebe Chineke nọ dị ka onye ụgha.» Sahịh Muslim 2607. Nakwa Onye ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: «Ihe ịrịba ama nke onye ihu abụọ dị atọ: mgbe o kwuru okwu, o ghaa ụgha; mgbe o kwere nkwa, o mebie ya; na mgbe e tụkwasịrị ya obi, o raa mmadụ nye.» Sahih Albukhari 6095.

Okpukpe Islam na-amachibido ịghọ aghụghọ. ​A kọrọ na Hadith na Onye Ozi Chineke ﷺ gafere n'otu ikpo nri, o wee tinye aka ya n'ime ya, mkpịsị aka ya wee metụ mmiri, o wee sị: «Gịnị bụ nke a, O onye nwe nri?» Ọ sịrị: Mmiri ozuzo mara ya, O Onye Ozi Chineke. O wee sị: Gịnị kpatara ị debereghị ya n'elu nri ahụ ka ndị mmadụ nwee ike ịhụ ya? Onye ọbụla na-aghọ aghụghọ esiteghị na m.» Sahịh Muslim 102.

Islam na-amachibido ịgba okpuru, nraranye na aghụghọ. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (O unu ndị kwere ekwe, unu ararala Chineke na Onye ozi ahụ nye, ma unu emebikwala ihe ntụkwasị obi unu, ebe unu maara.) [Surah Al-Anfal: 27]. Nakwa okwu Ya, Onye kachasị Elu: (Ndị na-emezu nkwa Chineke, ma ha anaghị emebi ọgbụgba ndụ ahụ.) [Surah Ar-Ra'd: 20]. Onye ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) na-agwa ndị agha ya, mgbe ha pụrụ, sị: ​«Lụọnụ agha, ma ezukwalanụ ohi, agbakwalanụ okpuru, emebisikwalanụ ozu, egbukwalanụ nwata» Sahịh Muslim 1731. Nakwa Onye Ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​«Àgwà anọ, onye ọbụla ha dị n'ime ya na-abụ onye ihu abụọ zuru oke, ma onye ọbụla nwere otu àgwà n'ime ha na-enwe otu àgwà nke ihu abụọ ruo mgbe ọ hapụrụ ya: mgbe a tụkwasịrị ya obi, ọ daa ntụkwasị obi ahụ; na mgbe ọ na-ekwu okwu, ọ ghaa ụgha; na mgbe o mere nkwekọrịta, ọ mebie ya; na mgbe ọ na-arụ ụka, o mee ajọ omume.» Sahih Albukhari 34.

Islam na-amachibido anyaụfụ, Chukwu Onye kachasị Elu Sịrị: (Ka ọ bụ ha na-enwere ndị mmadụ anyaụfụ n'ihe Chineke nyere ha site n'amara Ya? N'ezie, Anyị nyere ndị ezi na ụlọ Ibrahim Akwụkwọ nakwa amamihe, Anyị nyekwara ha nnukwu ọchịchị). [Surah An-Nisaa: 54]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Ọtụtụ n'ime Ndị Nwe Akwụkwọ na-achọ ka ha weghachi unu azụ ka unu bụrụ ndị na-agọnahụ Chineke mgbe okwukwe unu gasịrị, n'ihi ekworo sitere n'ime onwe ha, mgbe eziokwu doro ha anya gasịrị. Ya mere, gbagharanụ ma legharanụ anya ruo mgbe Chineke wetara iwu Ya. N'ezie, Chineke nwere ike ime ihe niile.) [Surah Albakara:109]. Nakwa Onye Ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​«Ọrịa nke mba ndị dị tupu unu abatala n'etiti unu: Ekworo nakwa ịkpọasị. Ọ bụ ihe na-akpụcha akpụcha; adịghị m asị na ọ na-akpụcha ntutu isi, kama ọ na-akpụcha okpukpe. Eji m Onye ahụ mkpụrụ obi m dị n'aka Ya aṅụ iyi, unu agaghị abanye na Jannah ruo mgbe unu kwere ekwe, unu agaghịkwa abụ ndị kwere ekwe n'ezie ruo mgbe unu hụrụ ibe unu n'anya. M̀ gwa unu ihe ga-eme ka nke a guzosie ike maka unu? Gbasaanụ udo n'etiti unu.» Sunan At-Tirmidhi 2510.

Islam machibidoro aghụghọ ọjọọ, Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Otu a kwa, Anyị mere n'ime obodo ọ bụla ndị ukwuu n'ime ndị omekome ya ka ha mee aghụghọ n'ime ya. Ma ha adịghị eme aghụghọ ọ bụla belụsọ megide mkpụrụobi ha, ma ha amataghị.). [Surah Al-An'am:123]. Chineke Onye Dị Elu kọrọ na ndị Juu gbalịrị igbu Almasịh (udo dịrị ya) ma kpaa nkata ọjọọ, mana Chineke kpara nkata megide ha. Chineke mekwara ka o doo anya na nkata ọjọọ anaghị adakwasị onye ọzọ ma ọ bụghị ndị kpara ya. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (Mgbe Isa chọpụtara ekweghị ekwe n'ime ha, ọ sịrị: "Ònye bụ ndị inyeaka m n'ụzọ Chineke?" Ndị na-eso ụzọ ahụ (Al-Hawariyun) wee sị: "Anyị bụ ndị inyeaka Chineke. Anyị ekwerela na Chineke, ma gbàà àmà na anyị bụ ndị Alakụba" 52). ​﴿"Onyenwe anyị, anyị ekwerela n'ihe I kpughere, anyị esowokwa Onye Ozi ahụ, ya mere dee anyị n'ime ndị àmà ﴿53﴾" ​﴿Ha mere atụmatụ, Chineke wee mee atụmatụ, Chineke bụkwa Onye kacha mma n'ime ndị na-eme atụmatụ ﴿54﴾. {Mgbe Chineke kwuru sị: "O Isa, n'ezie, A ga m eme ka ị nwụọ, ma bulie gị elu n'ebe M nọ, ma sachapụ gị pụọ n'aka ndị na-ekweghị ekwe, ma mee ndị na-eso gị ka ha dị elu karịa ndị na-ekweghị ekwe ruo Ụbọchị Mbilite n'ọnwụ. Emesịa, n'ebe M nọ ka nlọghachi unu ga-adị; mgbe ahụ, A ga m ekpezikwa n'etiti unu n'ihe unu na-ese okwu na ya ﴿55﴾ }. [Surah Al Imran:52-55]. Chineke Onye Dị Elu kọkwara na ndị Onye Amụma Salih (udo dịrị ya) chọrọ igbu ya n'aghụghọ, ha wee kpaa nkata aghụghọ, Chineke wee kpaara ha nkata wee bibie ha na ndị ha niile. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: ​﴿Ha sịrị: "Ṅụọnụ iyi na Chineke, na n'ezie anyị ga-awakpo ya na ezinụlọ ya n'abalị. Emesịa, n'ezie anyị ga-asị onye ikwu ya: 'Anyị abụghị ndị akaebe na mbibi ezinụlọ ya, n'eziekwa, anyị bụ ndị na-ekwu eziokwu.'" ﴿49﴾. (Ha wee mee atụmatụ, Anyị wee mee atụmatụ, ebe ha na-amataghị ﴿50﴾. {Ya mere, lee otú njedebe nke aghụghọ ha siri dị, na Anyị bibiri ha na ndị ha niile ﴿51﴾ } [Surah An-Naml: 49-51].

Islam na-amachibido izu ohi, Onye ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) sịrị: ​«Onye na-akwa iko anaghị akwa iko n'oge ọ na-akwa iko ebe ọ bụ onye kwere ekwe n'ezie, onye ohi anaghị ezu ohi n'oge ọ na-ezu ohi ebe ọ bụ onye kwere ekwe n'ezie, onye na-aṅụ ihe na-egbu uche (ihe na-aba n'anya/Khamr) anaghị aṅụ ya n'oge ọ na-aṅụ ya ebe ọ bụ onye kwere ekwe n'ezie, ma nchegharị ghere oghe mgbe nke ahụ gasịrị.» Sahih Albukhari 6810.

Islam na-amachibido mmegbu, Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: "(N'ezie, Chineke na-enye iwu maka ikpe ziri ezi, ime ihe ọma, na inye ndị ikwu na ibe; ma na-amachibido omume rụrụ arụ, ihe ọjọọ, na mmegbu. Ọ na-adụ unu ọdụ ka unu wee cheta.)" [Surah An-Nahl: 90]. Nakwa Onye Ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​«N'ezie, Chineke ekpugheere m ka unu dịrị umeala, ka otu onye ghara imegbu ibe ya, ma ka otu onye ghara ịnya isi n'ahụ ibe ya.» Sahịh Abu Dawud 4895.

Islam na-amachibido mmegbu, Onye kachasị Elu sịrị: (Ma Chineke anaghị ahụ ndị ajọ omume n'anya) [Surah Al Imran:57]. Nakwa okwu Ya, Onye kachasị Elu: (N'ezie, ndị ajọ omume agaghị enwe ọganihu.). [Surah Al-An'am:21]. Nakwa okwu Ya, Onye kachasị Elu: ​{ Ma ndị mmegbu, Ọ kwadola maka ha ahụhụ na-egbu mgbu.} [Surah Al-Insan: 31]. Nakwa Onye Ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​«Mmadụ atọ a naghị ajụ ekpere ha: Onye ndú na-ekpe ikpe nkwụmọtọ, onye na-ebu ọnụ ruo mgbe ọ saghere ọnụ ya, nakwa ekpere onye a na-emegbu; a na-ebu ya n'elu igwe ojii, a na-emeghekwaara ya ọnụ ụzọ nke eluigwe, Onyenwe anyị (Onye Dị Ebube nakwa Onye Dị Ukwuu) ga-asị: 'Eji m ebube m aṅụ iyi, aga m enyere gị aka n'ezie, ọbụlagodi mgbe oge ụfọdụ gasịrị.'» Muslim dekọtara ya (2749) na nkenke n'enwe obere ọdịiche, na At-Tirmidhi (2526) n'enwe obere ọdịiche, na Ahmad (8043), ma okwu a bụ nke ya. ​Na mgbe Onye Ozi Muhammad ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) zigara Muadh na Yemen, otu n'ime ihe o kwuru sị ya bụ: ​«Kpachara anya maka ekpere nke onye e megburu, n'ihi na n'ezie ọ nweghị ihe mgbochi dị n'etiti ya na Chineke.» Sahih Albukhari 1496. Nakwa Onye Ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​«Maranụ na onye ọ bụla megburu onye nọ n'okpuru nkwekọrịta, ma ọ bụ belata ihe ruuru ya, ma ọ bụ bunye ya ibu ọrụ karịrị ike ya, ma ọ bụ nara ihe ọ bụla n'aka ya n'enweghị afọ ofufo ya, mụ onwe m ga-abụ onye ga-arụrịta ụka megide ya n'ụbọchị mbilite n'ọnwụ.» Sunan Abu Dawud 3052. Ya mere, Islam, dịka ị hụrụ, na-amachibido àgwà ọjọọ ọ bụla ma ọ bụ mmeso na-ezighị ezi ma ọ bụ mmegbu.

​36- Okpukpe Islam na-amachibido azụmahịa gbasara ego nke nwere ọmụrụnwa (Riba), mmerụ ahụ, ihe a na-ejighị n'aka (Gharar), mmegbu, ma ọ bụ aghụghọ, ma ọ bụ nke na-ebute ọdachi na mmerụ ahụ n'ozuzu nye ọha mmadụ, mba dị iche iche, nakwa ndị mmadụ n'otu n'otu.

Okpukpe Islam na-amachibido azụmahịa gbasara ego nke gụnyere ọmụrụnwa (Riba), mmerụ ahụ, ihe ejighị n'aka (Gharar), mmegbu, aghụghọ, ma ọ bụ nke na-eduga n'ọdachi nakwa mmerụ ahụ n'ozuzu nye ọha mmadụ, mba dị iche iche, na ndị mmadụ n'otu n'otu. ​E burula ụzọ kpọtụrụ aha na mbido paragraf a amaokwu na okwu Onye Amụma (Hadith) dị iche iche nke machiri ịnata ọmụrụ nwa (Riba), ma ọ bụ mmegbu, ma ọ bụ aghụghọ, ma ọ bụ nrụrụ aka n'elu ụwa. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: ​"(Ma ndị ahụ na-emegbu ndị nwoke kwere ekwe nakwa ndị nwaanyị kwere ekwe n'enweghị ihe ọjọọ ha rụrụ, n'ezie ha ebuola ụgha nkwutọ nakwa mmehie pụtara ìhè.)" [Surah Al-Ahzab: 58]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​(Onye ọ bụla rụrụ ezi omume, ọ bụ maka onwe ya, ma onye ọ bụla mekwara ihe ọjọọ, ọ ga-adị n'isi ya. Onyenwe gị abụghị onye na-emegbu ndị ohu) [Surah Fussilat: 46]. ​Ọ bịakwara na Sunnah: «na Onye ozi Chineke ﷺ kpebiri na a gaghị emerụ mmadụ ahụ, a gaghịkwa akwụghachi mmerụ ahụ» Sunan Abu Dawud, Nakwa Onye Ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​«Onye ọ bụla nke kweere na Chineke nakwa n'Ụbọchị Ikpeazụ, ya ewutela onye agbata obi ya; onye ọ bụla nke kweere na Chineke nakwa n'Ụbọchị Ikpeazụ, ya sọpụrụ onye ọbịa ya; onye ọ bụla nke kweere na Chineke nakwa n'Ụbọchị Ikpeazụ, ya kwuo ihe ọma, ma ọ bụ ya gbaa nkịtị. N'akụkọ ọzọ: ya meere onye agbata obi ya ihe ọma.» Sahịh Muslim 47, Nakwa Onye Ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​"A tara otu nwaanyị ahụhụ maka otu nwamba nke ọ tụrụ mkpọrọ ruo mgbe ọ nwụrụ, o wee banye n'ime ọkụ n'ihi ya. O nyeghị ya ihe oriri maọbụ nye ya mmiri mgbe ọ kpọchiri ya, ọ hapụghịkwa ya ka o rie site n'ụmụ ahụhụ dị n'ala." Sahih Albukhari 3482, Nke a bụ banyere onye nyere nwamba nsogbu, kedu maka onye nsogbu ya ruru ndị mmadụ. Ya mere, site n'aka Ibn Umar o kwuru sị: Onye Ozi Chineke ﷺ rịgoro n'elu Minbar wee jiri olu dara ụda kpọọ òkù, o wee sị: ​"(O unu igwe mmadụ bụ ndị nabatara Alakụba n'ire ha, ma okwukwe abanyebeghị n'obi ha, emela ndị Alakụba (Muslim) ahụ, akọchalala ha, unukwa achọgharịla mmejọ ha. N'ihi na n'ezie, onye ọbụla na-achọgharị mmejọ nke nwanne ya onye Alakụba (Muslim), Chineke ga-achọgharịkwa mmejọ ya, ma onye ọbụla Chineke chọgharịrị mmejọ ya, O ga-ekpughe ya, ọbụlagodi n'ime ime ụlọ ya. Ọ sịrị: Otu ụbọchị, Ibn Umar lepụrụ anya n'Ụlọ Nsọ ahụ maọbụ na Ka'aba wee sị: Lee ka ị dị ukwuu, lee kwa ka nsọpụrụ gị siri dị ukwuu, ma onye kwere ekwe (Mu'min) kachasị gị inwe nsọpụrụ n'ebe Chineke nọ.»" At-Tirmidhi dekọtara ya (2032), na Ibn Hibban (5763). Nakwa Onye Ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​(Onye ọ bụla kweere na Chineke nakwa n'Ụbọchị Ikpeazụ, ya ghara imejọ onye agbata obi ya; ma onye ọ bụla kweere na Chineke nakwa n'Ụbọchị Ikpeazụ, ya sọpụrụ onye ọbịa ya; ma onye ọ bụla kweere na Chineke nakwa n'Ụbọchị Ikpeazụ, ya kwuo ihe ọma ma ọ bụ ya gbaa nkịtị.) Sahih Albukhari 6018, Site n'aka Abu Huraira, site n'aka Onye Amụma ﷺ, ọ sịrị: "Unu maara onye bụ onye dara ogbenye?" Ha wee sị: "Onye dara ogbenye n'ime anyị, O onye ozi Chineke, bụ onye na-enweghị dirham ma ọ bụ ihe onwunwa." Ọ sịrị: "N'ezie, onye dara ogbenye n'ime obodo m (Ummah) bụ onye ga-abịa n'Ụbọchị Mbilite n'Ọnwụ jiri ibu ọnụ, ekpere na zakat, ma o bịa ebe ọ kparịrị ùgwù onye a, kwutọọ onye a, ma rie akụ na ụba onye a. A ga-eme ka ọ nọdụ ala, onye a ewere site n'ọrụ ọma ya, onye a ewere kwa site n'ọrụ ọma ya. Ọ bụrụ na ọrụ ọma ya agwụ tupu o kwụọ ụgwọ mmehie ndị dị n'isi ya, a ga-ewere site na mmehie ha wee tụkwasị ya, mesịa a tụba ya n'Ọkụ Jahannam.» Muslim dekọtara ya (2581), na At-Tirmidhi (2418), na Ahmad (8029), mkpụrụokwu ahụ bụkwa nke ya.

Nakwa Onye ozi Chineke ﷺ sịrị: ​(Enwere alaka osisi dị n'okporo ụzọ nke na-enye ndị mmadụ nsogbu, otu nwoke wee wepụ ya, e wee mee ka ọ banye n'Aljannah.) Al-Bukhari kọrọ ya (652) n'ihe pụtara ya, nakwa Muslim (1914) n'ụdị yiri ya, na Ibn Majah (3682), nakwa Ahmad (10432) ma okwu a bụ nke ha abụọ, ya mere iwepụ ihe na-emerụ ahụ n'ụzọ na-akpọbata n'Aljannah, gịnịzi banyere onye na-emerụ ndị mmadụ ahụ ma na-ebibi ndụ ha.

​37- Islam bịara iji chekwaa uche, ma machibido ihe niile na-emebi ya, dị ka ịṅụ mmanya na-egbu egbu. Ọ welitere ọkwa nke uche, mee ya ntọala nke ibu ọrụ (okpukpe), ma tọhapụ ya na agbụ nke nkwenkwe ụgha na ife arụsị. Ọ dịghị ihe nzuzo ma ọ bụ iwu dị n'ime Islam nke metụtara otu ọkwa ndị mmadụ ma hapụ ndị ọzọ. Mkpebi ya na iwu (Shari'ah) ya niile kwekọrọ n'uche ziri ezi, ma daberekwa n'usoro nke ikpe nkwụmọtọ na amamihe.

Islam bịara iji chekwaa uche ma welite ọkwa ya. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: ​{N'ezie, ntị, na anya, na obi, ihe ndị a niile ka a ga-ajụ ajụjụ gbasara ha.} [Surah Al-Isra: 36]. ​Ya mere, ọ bụ ibu ọrụ dịịrị mmadụ ichekwa uche ya, n'ihi ya, Islam machibidoro mmanya na-egbu egbu nakwa ọgwụ ike -(a kpọtụwo ịmachibido mmanya na-egbu egbu aha na paragraf nke (34))- ma ọtụtụ n'ime amaokwu (Ayat) nke Qur'an Nsọ na-ejedebe n'okwu nke Onye Kachasị Elu: (Ka unu wee ghọta.) [Surah Albakara:242]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​(Ndụ ụwa abụghị ihe ọzọ ma ọ bụghị egwuregwu na ntụrụndụ. Ma n'ezie, ebe obibi nke Ụwa Nke Ọzọ ka mma maka ndị na-atụ egwu Chineke. Ọ bụ na unu agaghị aghọta?). "[Surah Al-An'am:32]." Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (N'ezie, Anyị kpughere ya ka ọ bụrụ Qur'an n'asụsụ Arabik, ka unu wee nwee nghọta.). [Surah Yusuf: 2]. Chineke Onye kachasị Elu mere ka o doo anya na nduzi na amamihe bụ sọ naanị ndị nwere uche ka ha na-abara uru, ha bụ ndị nwere nghọta. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (Ọ na-enye amamihe nye onye ọ bụla Ọ chọrọ; ma onye ọ bụla e nyere amamihe, n'ezie, e nyewo ya ezi ihe dị ukwuu. Ma ọ dịghị onye na-echeta belụsọ ndị nwere nghọta.) [Surah Albakara:269].

​Ya mere, Islam mere uche ntọala nke ibu ọrụ (okpukpe), Onye Ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) sịrị: ​«E welitere mkpịsị ode n'ahụ mmadụ atọ: onye na-ehi ụra ruo mgbe ọ tetara, na nwata ruo mgbe o tozuru okè, nakwa onye ara ruo mgbe o nwetaghachiri uche ya.» Al-Bukhari kọrọ ya dịka mu'allaq n'ụdị e jiri n'aka tupu hadith (5269) nke yiri ya, na Abu Dawud dekọtara ya n'usoro jikọrọ ọnụ (4402) ma mkpụrụokwu ya bụ nke ya, na At-Tirmidhi (1423), na An-Nasa'i n'ime ((As-Sunan Al-Kubra)) (7346), na Ahmad (956) n'enwe obere ọdịiche, na Ibn Majah (2042) n'ụzọ dị mkpirikpi. Ma ọ tọhapụrụ ya n'agbụ nke nkwenkwe ụgha na ofufe arụsị. Chineke Onye Dị Elu sịrị, na-akọwa banyere ọnọdụ mba dị iche iche n'otú ha siri jidesie nkwenkwe ụgha ha ike, nakwa ịjụ eziokwu nke bịaara ha site n'aka Chineke: (Otu a kwa, Anyị eziteghị onye ịdọ aka ná ntị n'ime obodo tupu gị, ma e wezụga na ndị ọgaranya ya kwuru sị: "N'ezie, anyị hụrụ ndị nna anyị n'otu okpukpe, na n'ezie anyị na-agbaso usoro ụkwụ ha."). [Surah Az-Zukhruf: 23]. Chineke Onye kachasị Elu kwukwara na-akọ gbasara Ibrahim Al-Khalil (udo dịrị ya) na ọ gwara ndị ya sị: (Gịnị bụ ihe oyiyi ndị a unu na-anọgidesi ike na-efe ofufe? 52). ​"(Ha sịrị: Anyị hụrụ ndị nna anyị ka ha na-efe ha 53)" [Surah Al-Anbiya: 52 53]. Islam wee bịa nye ndị mmadụ iwu ịhapụ ofufe arụsị, nakwa ịhapụ nkwenkwe ụgha ndị a ketara n'aka ndị nna na ndị nna nna ochie, nakwa isoro ụzọ ndị ozi (ekpere na udo dịrị ha).

N'ime Islam, o nweghị ihe nzuzo ma ọ bụ iwu pụrụ iche maka otu ọkwa mmadụ karịa ndị ọzọ. ​A jụrụ Ali bin Abi Talib (ka Chineke nwee afọ ojuju n'ebe ọ nọ), onye bụ nwa nwanne nna Onye Ozi Chineke (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya) nakwa di nwa ya nwanyị, sị: È nwere ihe Onye Ozi Chineke (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya) wepụtaara unu iche? O wee sị: «Onye Ozi Chineke (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya) ewepụtaraghị anyị ihe ọ bụla iche nke na o metụtaghị ndị mmadụ niile, ma e wezụga ihe dị n'ọbọ mma agha m a. O kwuru sị: O wee wepụta otu mpempe akwụkwọ e dere na ya: Ka ịbụ ọnụ Chineke dịrị onye na-egburu ihe na-abụghị Chineke anụ, ka ịbụ ọnụ Chineke dịrị onye na-ezu ihe iriba ama ókè ala, ka ịbụ ọnụ Chineke dịrị onye na-abụ nne na nna ya ọnụ, nakwa ka ịbụ ọnụ Chineke dịrị onye na-enye onye omekome ebe mgbaba.» Sahịh Muslim 1978 . Mkpebi nakwa iwu niile nke Islam kwekọrọ n'uche ziri ezi, ha dịkwa n'ikwekọ n'ihe ikpe ziri ezi nakwa amamihe chọrọ.

​38- Ma n'okpukpe ụgha, mgbe ndị na-eso ya na-aghọtaghị ihe na-emegide onwe ya nakwa ihe uche na-ajụ dị n'ime ya, ndị ndú okpukpe na-eduhie ndị na-eso ha site n'ime ka ha kwenye n'echiche ụgha na okpukpe dị n'elu uche, nakwa na uche enweghị ọnọdụ ọ bụla n'ịghọta okpukpe na ịma ya nke ọma. Ebe Islam were okpukpe dị ka ìhè nke na-amụnyere uche ụzọ ya; ya mere ndị okpukpe ụgha chọrọ ka mmadụ gbahapụ uche ya ma soro ha, ma Islam chọrọ ka mmadụ kpọtee uche ya; ka o wee mara eziokwu nke ihe niile otu ha siri dị.

Ma okpukpe ụgha, ọ bụrụ na ndị na-eso ha aghọtaghị mmegiderịta onwe ha nakwa ihe ndị uche na-ajụ dị n'ime ha, ndị ndú okpukpe na-eme ka ndị na-eso ha chee na okpukpe karịrị uche, nakwa na uche enweghị ohere ọ bụla n'ịghọta okpukpe nakwa ịmụta ya n'uju. Ebe Islam were okpukpe dị ka ìhè nke na-amụnyere uche ụzọ ya; ya mere, ndị nwe okpukpe ụgha na-achọ ka mmadụ hapụ uche ya wee soro ha, ma Islam na-achọ ka mmadụ kpalite uche ya; ka o wee na-atụgharị uche ma na-eche echiche, nakwa ka ọ mata eziokwu nke ihe otu ha siri dị. Chineke, Onye kachasị Elu, kwuru sị: (Otu a kwa, Anyị kpugheere gị mmụọ site n'iwu Anyị. Ị maghị ihe Akwụkwọ ahụ bụ, maọbụ okwukwe, mana Anyị mere ya ka ọ bụrụ ìhè, nke Anyị ji eduzi onye Anyị chọrọ n'ime ndị ohu Anyị. N'ezie, ị na-eduzi gaa n'ụzọ ziri ezi.). [Surah Ash-Shura: 52]. Ya mere, mkpughe nke Chineke nwere n'ime ya ihe mgbakwasị ụkwụ nakwa ihe akaebe nke na-eduga ezi uche gaa n'eziokwu ọ na-achọsi ike ịmata nakwa ịkwere na ya. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (O unu ndị mmadụ, n'ezie ihe akaebe sitere n'aka Onyenwe unu abịakwutela unu, ma Anyị kpugheere unu ìhè doro anya). [Surah An-Nisaa: 174]. Ya mere, Chineke, Onye Dị Nsọ ma Dị Elu, chọrọ ka mmadụ bie ndụ n'ime ìhè nke nduzi, ihe ọmụma, na eziokwu, ebe ndị Ekwensu na ndị Taghut na-achọ ka mmadụ nọgide n'ime ọchịchịrị nke ekweghị ekwe, amaghị ama, na nduhie. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (Chineke bụ Onye nlekọta ndị kwere ekwe, Ọ na-ewepụta ha site n'ọchịchịrị gaa n'ìhè; ma ndị gọnahụrụ Chineke, ndị nlekọta ha bụ Taghut, ha na-ewepụta ha site n'ìhè gaa n'ọchịchịrị.). [Surah Albakara:257].

​39- Islam na-ebuli ezi mmụta elu; ọ na-agba ume maka nchọpụta sayensị nke na-enweghị mmasị onwe onye. Ọ na-akpọku ka a tụgharịa uche n'ime onwe anyị, nakwa n'ime eluigwe na ụwa gbara anyị gburugburu. Nsonaazụ sayensị ziri ezi adịghị emegide Islam.

Islam na-ebuli ezi mmụta elu. Chineke Onye Dị Elu sịrị: (Chineke ga-ebuli ndị kwenyere n'ime unu nakwa ndị e nyere amamihe n'ọkwa dị iche iche; Chineke bụkwa Onye maara nke ọma maka ihe unu na-arụ). [Surah Al-Mujadilah: 11]. Chineke jikọtara ịgba akaebe nke ndị nwere ihe ọmụma na ịgba akaebe Ya nakwa ịgba akaebe nke ndị mmụọ ozi Ya maka ihe kachasị ukwuu a gbara akaebe maka ya, Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (Chineke na-agba akaebe, na-akwado ikpe ziri ezi, na ọ dịghị chi kwesịrị ofufe n'eziokwu ma e wezụga Ya; ndị mmụọ ozi nakwa ndị nwere amamihe na-agbakwa akaebe. Ọ dịghị chi kwesịrị ofufe n'eziokwu ma e wezụga Ya, Onye Kachasị Ike, Onye Kachasị Amamihe). [Surah Imran:18]. Nke a na-egosi ọkwa nke ndị nwere ihe ọmụma n'ime Islam, ma Chineke enyeghị Onye Amụma ya Muhammad ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) iwu ka ọ rịọ maka mmụba n'ihe ọ bụla ma e wezụga n'ihe ọmụma. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: ​{Ma sị: Onyenwe m, tụkwasịrị m ihe ọmụma }. [Surah Taha: 114]. Nakwa Onye ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​«Onye ọbụla gbasoro ụzọ ọ na-achọ ihe ọmụma na ya, Chineke ga-eme ka ụzọ na-eduga n'Aljannah dịrị ya mfe. N'ezie, ndị mmụọ ozi na-atọgbọ nku ha n'ihi afọ ojuju n'ebe onye na-achọ ihe ọmụma nọ. N'ezie, ndị nọ n'eluigwe na n'ụwa na-arịọrọ onye na-achọ ihe ọmụma mgbaghara, ọbụna azụ ndị nọ n'ime mmiri. N'ezie, ịdị ukwuu nke onye ọkà mmụta karịa onye na-efe ofufe dị ka ịdị ukwuu nke ọnwa karịa kpakpando ndị ọzọ niile. N'ezie, ndị ọkà mmụta bụ ndị nketa nke ndị amụma. N'ezie, ndị amụma ahapụghị dinar ma ọ bụ dirham dị ka ihe nketa; kama, ha hapụrụ ihe ọmụma dị ka ihe nketa. Ya mere, onye ọbụla were ya, ewerela nnukwu òkè.» Abu Dawud kọrọ ya (3641), na At-Tirmidhi (2682), na Ibn Majah (223) na okwu ahụ bụ nke ya, na Ahmad (21715).

Islam na-agba ume maka nchọpụta sayensị nke na-enweghị mmasị onwe onye, ma na-akpọku ka a tụgharịa uche n'ime onwe anyị nakwa n'ime eluigwe na ụwa nke gbara anyị gburugburu. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (Anyị ga-egosi ha ihe ịrịba ama Anyị n'akụkụ ụwa niile nakwa n'ime onwe ha, ruo mgbe ọ ga-edo ha anya na ọ bụ Eziokwu. Ọ̀ bụ na o zughị ezu na Onyenwe gị bụ onye àmà n'elu ihe niile?). [Surah Fussilat: 53]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Ọ̀ bụ na ha eleghị anya n'alaeze nke eluigwe na ụwa, nakwa n'ihe ọ bụla Chineke kere, nakwa na ọ nwere ike ịbụ na oge njedebe ha abịala nso? Kedụzi okwu ha ga-ekwere na ya mgbe nke a gasịrị?). [Surah Al-A'raf: 185]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Hà emeghị njem n'ala wee hụ otú njedebe nke ndị bu ha ụzọ siri dị? Ha siri ike karịa ha, ha tụgharịkwara ala wee wulite ya karịa otú ha siri wulite ya, ma ndị ozi ha jiri ihe akaebe doro anya bịakwute ha. Ya mere, ọ bụghị Chineke megburu ha, mana ha na-emegbu mkpụrụobi ha). [Surah Ar-Rum: 9].

Nsonaazụ sayensị ziri ezi adịghị emegide Islam, anyị ga-ekwukwa banyere otu ihe atụ ebe Qur'an nyere nkọwa ziri ezi banyere ya ihe karịrị otu puku afọ na narị anọ gara aga, nke sayensị ọgbara ọhụrụ chọpụtara mgbe oge gachara; n'ihi ya, nsonaazụ sayensị bịara kwekọọ na ihe dị n'ime Qur'an Dị Ebube, nke ahụ bụ okike nke nwa ebu n'afọ n'ime afọ nne ya. Chineke, Onye kachasị elu, kwuru sị: ​﴿ (Na n'ezie, Anyị kere mmadụ site na mmịpụta ụrọ 12﴾ (Emesịa, Anyị mere ya ntapu mmiri n'ime ebe obibi siri ike 13) ​﴿Emesịa, Anyị kere mmiri ọmụmụ ahụ ka ọ bụrụ mkpụkọ ọbara, Anyị wee kee mkpụkọ ọbara ahụ ka ọ bụrụ mpempe anụ, Anyị wee kee mpempe anụ ahụ ka ọ bụrụ ọkpụkpụ, Anyị wee jiri anụ kpuchie ọkpụkpụ ahụ, emesịa Anyị wee mepụta ya ka ọ bụrụ okike ọzọ. Ya mere, ngọzi dịrị Chineke, Onye kacha mma n'ime ndị na-eke eke ﴿14﴾} [Surah Al-Mu'minun: 12-14].

40- Chineke anaghị anabata ọrụ ọ bụla, Ọ naghịkwa akwụ ụgwọ ọrụ maka ya n'Ụwa Nke Ọzọ, belụsọ n'aka onye kwere na Chineke, rubere Ya isi, ma kwere na ndị ozi Ya (udo na ngọzi dịrị ha). Chineke anaghịkwa anabata ofufe ọ bụla belụsọ ihe O nyere n'iwu. Yabụ, kedu ka mmadụ ga-esi agọnahụ Chineke (Kufr) ma na-atụ anya ka Ọ kwụọ ya ụgwọ ọrụ? Chineke agaghịkwa anabata okwukwe nke onye ọ bụla n'ime ndị mmadụ belụsọ ma o kwere na Ndị Amụma niile (udo dịrị ha), kwerekwa n'ozi Muhammad ﷺ.

Chineke Onye Dị Elu anaghị anabata ọrụ, Ọ naghị enyekwa ụgwọ ọrụ maka ya n'Ụwa Nke Ọzọ ma e wezụga n'aka onye kwere na Chineke, rubere Ya isi, ma kwerekwa na ndị ozi Ya (ka udo na ngọzi dịrị ha). Chineke Onye Dị Elu sịrị: (Onye ọ bụla chọrọ ndụ ngwa ngwa a, Anyị ga-eme ka ihe Anyị chọrọ bịara ya ngwa ngwa n'ime ya, nye onye Anyị chọrọ. Mgbe ahụ, Anyị meere ya Jahannam nke ọ ga-abanye na-ere ọkụ n'ime ya, bụrụ onye a katọrọ na onye a chụpụrụ achụpụ. 18). {Ma onye ọ bụla chọrọ Ndụ Ikpeazụ ma gbaa mbọ maka ya dịka o siri kwesị, ma ọ bụrụ na ọ bụ onye kwere ekwe n'ezie, ndị ahụ, mbọ ha ga-abụ nke a ga-enwe ekele maka ya ﴿19﴾. [Surah Al-Isra: 18-19]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​{ Ya mere, onye ọ bụla rụrụ ezi omume, ma ọ bụrụ na ọ bụ onye kwere ekwe n'ezie, a gaghị ajụ mbọ ya, ma n'ezie Anyị ga-edekọrọ ya.} [Surah Al-Anbiya: 94]. Chineke Onye Dị Elu anaghị anabata ofufe ọ bụla ma e wezụga ihe O nyere n'iwu. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (Ya mere, onye ọ bụla na-atụ anya izute Onyenwe ya, ya rụọ ọrụ ọma, ma ghara isonye onye ọ bụla n'ofufe Onyenwe ya.). [Surah Al-Kahf: 110]. Ya mere, o mere ka o doo anya na ọrụ adịghị ezi ezi ma ọ bụghị naanị ma ọ bụrụ ihe Chineke nyere n'iwu, nakwa na onye na-arụ ya jiri obi eziokwu (Ikhlas) meere Chineke n'ọrụ ya, na-abụ onye kwere ekwe na Chineke, onye na-ekwenye na Ndị Amụma Ya na Ndị Ozi Ya, udo dịrị ha. Ma onye ọ bụla ọrụ ya bụ ihe ọzọ na-abụghị nke a, n'ezie Chineke, Onye Kasị Elu kwuru: (Anyị wee bịakwute ọrụ ọ bụla ha rụrụ, Anyị wee mee ya uzuzu a gbasasịrị agbasasị). [Surah Al-Furqan: 23]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Ihu ụfọdụ n'ụbọchị ahụ ga-edo onwe ha ala 2). ​﴿Na-arụsi ọrụ ike, ike na-agwụ ha ﴿3﴾. {Ha ga-abanye n'ime ọkụ dị ezigbo ọkụ ﴿4﴾ . "[Surah Al-Ghashiyah: 2-4]." Ya mere, ihu ndị a ga-eweda onwe ha ala, na-adọgbu onwe ha n'ọrụ, mana ebe ọ bụ na ha rụrụ ọrụ n'enweghị nduzi sitere na Chineke; Chineke mere ka Ọkụ Jahannam bụrụ njedebe ha; n'ihi na ha arụghị ọrụ kwekọrọ n'ihe Chineke nyere n'iwu, kama ha fere ụdị ofufe ndị na-abaghị uru, wee soro ndị ndú nke ịkpafu bụ ndị na-echepụtara ha okpukpe ụgha. Ya mere, ezi ọrụ nke a na-anabata n'aka Chineke bụ nke kwekọrọ n'ihe Onye Ozi ahụ wetara, ka Chineke gozie ya, nyekwa ya udo. Oleezi otú mmadụ ga-esi agọnahụ Chineke wee na-atụ anya na Ọ ga-akwụ ya ụgwọ ọrụ??

Chineke anaghị anabata okwukwe onye ọ bụla n'ime ụmụ mmadụ belụsọ ma o kwere na ndị amụma niile, udo dịrị ha, ma kwekwara n'ozi Muhammad ﷺ - anyị ekwubula ụfọdụ ihe akaebe maka nke a na paragraf nke (20). Chineke Onye Dị Elu sịrị: (Onye Ozi kwere n'ihe e zitere ya site n'aka Onyenwe ya, ya na ndị kwere ekwe. Ha niile kwere na Chineke, na ndị mmụọ ozi Ya, na akwụkwọ Ya, na ndị ozi Ya, [na-asị]: "Anyị adịghị akpa oke n'etiti onye ọ bụla n'ime ndị ozi Ya." Ha wee sị: "Anyị anụla, anyị erubekwaala isi. Mgbaghara Gị, Onyenwe anyị, ọ bụkwa n'ebe Ị nọ ka nlọghachi dị"). [Surah Albakara:285]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Ewo unu ndị kwere ekwe, kwerenụ na Chineke nakwa onye ozi Ya, na akwụkwọ ahụ nke O kpugheere onye ozi Ya, nakwa akwụkwọ ahụ nke O zitere na mbụ. Ma onye ọ bụla jụrụ ikwere na Chineke, na ndị mmụọ ozi Ya, na akwụkwọ Ya, na ndị ozi Ya, nakwa n'Ụbọchị Ikpeazụ, n'ezie onye ahụ akpafuola n'ụzọ dị anya.). [Surah An-Nisaa: 136]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Chetakwa mgbe Chineke napụrụ n'aka ndị amụma ọgbụgba ndụ: Maka ihe ọbụla M nyere unu site n'Akwụkwọ na amamihe, ma emesịa onye ozi abịakwute unu, nke na-akwado ihe dị n'aka unu, unu ga-ekwenyerịrị na ya ma nyere ya aka. Ọ sịrị: Unu ekwetala, ma nara ọgbụgba ndụ M siri ike n'ihe gbasara nke a? Ha sịrị: Anyị ekwetala. Ọ sịrị: Ya mere gbaanụ ama, ma Mụ onwe M sokwa unu n'ime ndị akaebe.) [Surah Al Imran:81].

​41- Ebumnuche nke ozi niile sitere n'aka Chineke bụ: ka ezi okpukpe ahụ bulie mmadụ elu, ka ọ bụrụ ohu na-efe naanị Chineke (Onye Nwe Ụwa Niile) n'ụzọ dị ọcha, ma tọhapụ ya n'ịgba ohu nye mmadụ, ma ọ bụ nye ihe onwunwe, ma ọ bụ nye nkwenye ụgha. Ya mere, Islam —dịka ị na-ahụ— anaghị edo ndị mmadụ nsọ ma bulie ha elu karịa ọkwa ha, ọ naghịkwa eme ha ka ha bụrụ ndị nwe ma ọ bụ chi dị iche iche.

Ebumnuche nke ozi niile sitere n'aka Chineke bụ: ka ezi okpukpe ahụ bulie mmadụ elu, ka ọ bụrụ ohu na-efe naanị Chineke (Onye Nwe Ụwa Niile) n'ụzọ dị ọcha. Islam na-atọhapụkwa mmadụ n'ịgba ohu nye ihe onwunwe, ma ọ bụ nye nkwenye ụgha. Onye Ozi Chineke (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya) sịrị: ​«Nhụsianya na-adịrị onye ohu Dinar na Dirham, na uwe okomoko mara mma; ọ bụrụ na e nye ya, ọ na-enwe afọ ojuju, ma ọ bụrụ na e nyeghị ya, ọ naghị enwe afọ ojuju.» Sahih Albukhari 6435. Ya mere, mmadụ ziri ezi anaghị edo onwe ya n'okpuru onye ọ bụla ma e wezụga Chineke, n'ihi ya ọ naghị abụ ohu nye akụ̀ na ụba, ùgwù, ọnọdụ, ma ọ bụ ebo. N'ime akụkọ a, e nwere ihe na-ekpughe nye onye na-agụ ya etu ọnọdụ ndị mmadụ siri dị tupu Ozi ahụ, nakwa etu ha siri ghọọ mgbe ọ gasịrị?

Mgbe ndị Alakụba mbụ kwagara Ala Habasha (Abyssinia), eze Ala Habasha n'oge ahụ - Najashi - jụrụ ha, o wee sị ha: ​"Gịnị bụ okpukpe a nke unu ji kewapụ na ndị unu, ma unu abanyeghị n'okpukpe m, ma ọ bụ n'okpukpe onye ọ bụla n'ime mba ndị a?" Ja'far bin Abi Talib sịrị ya: ​"Onye eze, anyị bụbu obodo nọ n'amaghị ihe, na-efe arụsị, na-eri anụ nwụrụ anwụ, na-eme ihe arụ, na-ebipụ njikọ ezinụlọ, na-emeso ndị agbata obi ihe ọjọọ, onye siri ike n'ime anyị na-erigbu onye na-adịghị ike. Anyị nọgidere n'ọnọdụ ahụ ruo mgbe Chineke ziteere anyị Onye Ozi sitere n'ime anyị, onye anyị maara usoro ọmụmụ ya, eziokwu ya, ntụkwasị obi ya, na ịdị ọcha ya. Ọ kpọrọ anyị òkù gaa na Chineke ka anyị kwere na Ọ dị otu ma feekwa Ya, nakwa ka anyị hapụ ihe ndị ahụ anyị na ndị nna anyị na-efe ma e wezụga Ya, nke bụ nkume na arụsị. O nyere anyị n'iwu ikwu eziokwu, imezu ntụkwasị obi, ijikọ mmekọrịta ezinụlọ, ịbụ ezigbo onye agbata obi, na ịzere ihe ndị a machibidoro iwu nakwa ịkwafu ọbara. Ọ machibidoro anyị ịme ihe arụ, ikwu okwu ụgha, iri akụ na ụba nwa mgbei, na ibo ezi nwaanyị ebubo. O nyekwara anyị n'iwu ka anyị fee Chineke naanị Ya ma ghara ikunye Ya ibe n'ihe ọ bụla, O nyekwara anyị n'iwu ikpe ekpere, inye Zakah, na ibu ọnụ." Ọ sịrị: O gụpụtaara ya ihe ndị gbasara Alakụba, "ya mere anyị kwenyeere ya eziokwu, kwere na ya, ma soro ya n'ihe ahụ o wetara. Anyị feere Chineke naanị Ya, anyị ekunyeghịkwa Ya ibe n'ihe ọ bụla, anyị machibidoro ihe O machibidoro anyị, ma mee ka ihe O mere ka o zie ezi bụrụ ihe kwesịrị ekwesị nye anyị. . ." Ahmad dekọtara ya (1740) na obere ọdịiche, na Abu Nu'aym na ((Hilyat Al-Awliya')) (1/115) na nkenke. Islam, dị ka ị na-ahụ, anaghị edo ndị mmadụ nsọ ma ọ bụ bulie ha elu karịa ọnọdụ ha, ọ naghịkwa eme ha ndị nwe nakwa chi. Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Sị: O unu Ndị Nwe Akwụkwọ, bịanụ n'okwu ha nhata n'etiti anyị na unu: ka anyị ghara ife ofufe ma ọ bụghị naanị Chineke, ma ghara ijikọta Ya na ihe ọ bụla, ma ụfọdụ n'ime anyị ghara iwere ibe ha dị ka ndị nwenụ ma e wezụga Chineke. Ma ọ bụrụ na ha chigharịa azụ, mgbe ahụ sịnụ: 'Gbàànụ àmà na anyị bụ ndị Muslims) [Surah Al Imran:64]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Ọ gaghịkwa enye unu iwu ka unu were ndị mmụọ ozi nakwa ndị amụma dị ka ndị nwe unu. Ọ̀ ga-enye unu iwu ka unu nwee ekweghị ekwe mgbe unu bụchara ndị Alakụba?) [Surah Al Imran:80]. Nakwa Onye Ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​«Etozila m ókè n'otito dịka Ndị Kraịst siri too nwa Maryam, n'ezie, a bụ m naanị ohu Ya, ya mere sịnụ: Ohu Chineke na Onye Ozi Ya.» Sahih Albukhari 3445.

​42- Chineke nyere usoro Nchegharị (Tawbah) n'ime Islam, nke bụ: mmadụ ịlọghachikwute Onye Nwe ya na ịhapụ mmehie. Islam na-ehichapụ mmehie ndị e mere tupu ya; nchegharị na-ekpochapụkwa mmehie ndị e mere tupu ya. N'ihi ya, ọ dịghị mkpa ikwupụta mmehie n'ihu mmadụ.

Chineke nyere usoro Nchegharị (Tawbah) n'ime Islam, nke bụ: mmadụ ịlọghachikwute Onye Nwe ya na ịhapụ mmehie. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: ​{Chegharịanụ laghachikwute Chineke unu niile, unu ndị kwere ekwe, ka unu wee nwee ihe ịga nke ọma.} [Surah An-Nur: 31]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Ọ̀ bụ na ha amaghị na Chineke bụ Onye na-anabata nchegharị n'aka ndị ohu Ya, na-anarakwa onyinye ebere, nakwa na Chineke bụ Onye na-anabatakarị nchegharị, Onye ebere?) [Surah At-Tawbah:104]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: {Ọ bụkwa Ya bụ Onye na-anabata nchegharị n'aka ndị ohu Ya, na-agbaghara mmehie, ma mara ihe unu na-eme.} [Surah Ash-Shura: 25] Nakwa Onye ozi Chineke ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) Sịrị: ​«N'ezie, ọṅụ Chineke na-enwe maka nchegharị nke ohu Ya kwere ekwe (Mu'min) karịrị nke otu nwoke nọ n'ala tọgbọrọ n'efu nke na-egbu egbu, onye ya na anụ njem ya nọ, ebe nri ya na ihe ọṅụṅụ ya dịkwasịrị n'elu ya. O wee hie ụra, ma mgbe o tetara, ọ chọpụtara na ọ pụọla. O wee chọọ ya ruo mgbe akpịrị ịkpọ nkụ siri ya ike. O wee sị: 'Aga m alaghachi n'ọnọdụ m ebe m nọbu, wee hie ụra ruo mgbe m ga-anwụ.' O wee tụkwasị isi ya n'elu ogwe aka ya ka o nwụọ. Ma mgbe o tetara, ọ hụrụ anụ njem ya n'akụkụ ya, ebe ihe oriri njem ya, nri ya, na ihe ọṅụṅụ ya dịkwasịrị n'elu ya. Ya mere, ọṅụ Chineke na-enwe maka nchegharị nke ohu kwere ekwe (Mu'min) karịrị ọṅụ nwoke a nwere maka anụ njem ya na ihe oriri njem ya.» Sahịh Muslim 2744.

Islam na-ehichapụ mmehie ndị e mere tupu ya; nchegharị na-ekpochapụkwa mmehie ndị e mere tupu ya. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: ​﴿Sị ndị na-ekweghị ekwe: Ọ bụrụ na ha akwụsị, a ga-agbaghara ha ihe gafeworonụ. Ma ọ bụrụ na ha alaghachi, n'ezie usoro e si meso ndị mbụ agafeela.﴾. [Surah Al-Anfal: 38]. Chineke kpọkwara ndị Kraịst ka ha chegharịa, O wee sị, Onye kachasị Ukwu: {Ọ̀ bụ na ha agaghị echegharị laghachikwute Chineke ma rịọ Ya mgbaghara? Ma Chineke bụ Onye na-agbaghara, Onye ebere.} [Surah Al-Maa'idah: 74]. Chineke gbara ndị nnupụisi na ndị mmehie niile ume ka ha chegharịa, ya mere Onye kachasị Elu sịrị: ​﴿ ۞ (Sị: O unu ndị ohu M ndị gabigara ókè megide onwe ha, unu enwela nkụda mmụọ n'ebere Chineke. N'ezie, Chineke na-agbaghara mmehie niile. N'ezie, Ọ bụ Ya bụ Onye na-agbaghara, Onye na-emere ebere.). [Surah Az-Zumar:53]. Mgbe Amr bin Al-Aas kpebisiri ike ịbanye n'Islam, ọ tụrụ egwu na a gaghị agbaghara mmehie ya ndị o mere tupu Islam. Amr kwuru ka ọ na-akọ maka ọnọdụ a sị: ​"(Mgbe Chineke (Onye dị ike ma dịkwa ebube) tinyere Islam n'obi m, o kwuru sị: Agakwuru m Onye Amụma ﷺ ka m kwe ya nkwa nrubeisi, o wee setịpụrụ m aka ya. M wee sị: Agaghị m ekwe gị nkwa nrubeisi, O Onye Ozi Chineke, ruo mgbe ị gbaghaara m mmehie m ndị gara aga. O kwuru sị: Onye Ozi Chineke ﷺ wee sị m: O Amr! Ị maghị na Hijrah na-ehichapụ mmehie ndị bu ya ụzọ? O Amr! Ị maghị na Islam na-ehichapụ mmehie ndị bu ya ụzọ?)" Muslim dekọtara ya (121) n'ụzọ dị ogologo nke yiri ya, na Ahmad (17827) na mkpụrụokwu bụ nke ya.

43- N'ime Islam, mmekọrịta dị n'etiti mmadụ na Chineke bụ ozugbo; ya mere, o nweghị mkpa inwe onye ogbugbo n'etiti gị na Chineke. N'ihi na Islam na-amachibido ime mmadụ chi, ma ọ bụ ime ha ndị mmekọ nye Chineke n'Ọbụbụenwe Ya (Rububiyyah) ma ọ bụ n'Ọbụbụchi Ya (Uluhiyyah).

N'ime Islam, ọ dịghị mkpa ikwupụta mmehie n'ihu mmadụ. N'ime Islam, mmekọrịta dị n'etiti mmadụ na Chineke bụ ozugbo; ya mere, o nweghị mkpa inwe onye ogbugbo n'etiti gị na Chineke. Dịka ọ gara aga na paragraf nke (36) na Chineke Onye Dị Elu kpọrọ ndị mmadụ niile oku ime nchegharị (Tawbah) nakwa ịlọghachikwute Ya, otu a ka O machibidokwara ndị mmadụ iji Ndị Amụma ma ọ bụ mmụọ ozi mee ndị ogbugbo n'etiti Ya na ndị ohu Ya. Chineke Onye kachasị Elu sịrị: (Ọ gaghịkwa enye unu iwu ka unu were ndị mmụọ ozi na ndị amụma dị ka chi. Ọ̀ ga-enye unu iwu ime ekweghị ekwe mgbe unu ghọrọchara ndị Alakụba?) [Surah Al Imran:80]. Ya mere Islam - dịka ị na-ahụ - na-egbochi anyị ime ụmụ mmadụ chi ma ọ bụ ndị a na-ekunye Chineke ibe n'Ọbụbụenwe Ya (Rububiyyah) ma ọ bụ n'Ọbụbụchi Ya (Uluhiyyah). Chineke Onye kachasị Elu sịrị gbasara ndị Kraịst(Christians): (Ha ewerewo ndị ọkà mmụta ha na ndị mọnk ha dị ka chi na-abụghị Chineke, nakwa Mesiya nwa Maryam; ma e nyeghị ha iwu ọ bụla belụsọ naanị ka ha fee Otu Chi ofufe. Enweghị chi ọzọ kwesịrị ofufe n'eziokwu ma ọ bụghị Ya. Otuto dịrị Ya pụọ n'ihe ha na-esonyere Ya n'ofufe.) [Surah At-Tawbah: 31]. Chineke katọkwara ndị na-ekweghị ekwe maka na ha na-ewere ndị ogbugbo n'etiti ha na Ya, ya mere Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (N'ezie, okpukpe dị ọcha bụ nke Chineke. Ma ndị weere ndị nchebe ma e wezụga Ya (na-asị): "Anyị anaghị efe ha ofufe ma ọ bụghị naanị ka ha mee ka anyị bịaruo nso n'ebe Chineke nọ." N'ezie, Chineke ga-ekpe ikpe n'etiti ha n'ihe ahụ ha na-ese okwu n'ime ya. N'ezie, Chineke anaghị edu onye ọ bụla bụ onye ụgha, onye na-agọnahụ Chineke.) [Surah Az-Zumar: 3]. Chineke kọwara na ndị na-efe arụsị (Al-Wathaniyyun) - ndị oge amaghị ihe (Ahl al-Jahiliyyah) - na-ewere ndị ogbugbo n'etiti ha na Chineke, na-ekwu sị: Ha na-eme ka ha bịaruo Chineke nso.

Ma ọ bụrụ na Chineke amachibidoro ndị mmadụ iji ndị Amụma ma ọ bụ ndị mmụọ ozi mee ndị ogbugbo n'etiti Ya na ndị ohu Ya; ya fọdụkwazi ndị na-abụghị ha. Kedu ka nke a ga-esi kwe omume ebe ndị Amụma na ndị ozi, udo dịrị ha, na-eme ngwa ngwa n'ịbịaru Chineke nso. Chineke Onye Dị Elu kwuru mgbe Ọ na-akọwa banyere ọnọdụ ndị Amụma na ndị ozi, udo dịrị ha: (N'eziokwu, ha na-eme ngwa ngwa n'ime ezi ọrụ, na-akpọkukwa Anyị n'olileanya na n'egwu; ha bụkwaara Anyị ndị na-edo onwe ha ala.) [Surah Al-Anbiya: 90]. Nakwa okwu Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Ndị ahụ ha na-akpọku, ha onwe ha na-achọ ụzọ ha ga-esi bịaruo Onyenwe ha nso, maka onye n'ime ha kachasị nso. Ha na-atụ anya ebere Ya, na-atụkwa egwu ahụhụ Ya. N'ezie, ahụhụ nke Onyenwe gị bụ ihe a na-akpachara anya na ya.) [Surah Al-Isra: 57]. Ya bụ, n'ezie ndị ahụ unu na-akpọku na-abụghị Chineke - n'ime ndị amụma na ndị ezi omume - ha onwe ha na-achọ ịbịaru Chineke nso, na-enwe olileanya n'ebere Ya, na-atụkwa egwu ntaramahụhụ Ya; yabụ kedu ka a ga-esi akpọku ha na-abụghị Chineke.

​44- N'ọgwụgwụ nke ozi a, anyị na-echeta na ndị mmadụ, n'agbanyeghị ọdịiche dị n'oge ha, agbụrụ ha nakwa mba ha — n'ezie, ọha mmadụ niile n'ozuzu ya — dị iche iche n'echiche ha nakwa ebumnuche ha, ma dịkwa iche n'ọnọdụ ha nakwa ọrụ ha. Ya mere, ọ nọ ná mkpa dị ukwuu maka onye nduzi nke ga-eduzi ya, usoro nke ga-ejikọta ya, nakwa onye ọchịchị nke ga-echebe ya. Ndị ozi a na-asọpụrụ - ka udo na ngọzi Chineke dịrị ha - na-arụ ọrụ a site ná mkpughe sitere n'aka Chineke - Onye Dị Ebube -, na-eduzi ndị mmadụ banye n'ụzọ nke ịdị mma nakwa ezi omume, na-achịkọta ha n'okpuru iwu Chineke, ma na-ekpe ikpe n'etiti ha n'eziokwu. Ya mere, ihe omume ha na-adozi dabere n'otú ha si anabata ndị ozi ndị a, nakwa ịdị nso nke oge ha n'ozi nke Chineke. Chineke wee jiri ozi nke Onye Ozi ahụ, Muhammad ﷺ mechie ozi niile, O deere ya ịdịgide adịgide, ma mee ya nduzi nye mmadụ niile, ebere, ìhè, nakwa ntụziaka gaa n'ụzọ nke na-eduga n'ebe Ọ nọ, Onye Dị Elu.

N'ọgwụgwụ nke ozi a, anyị na-echeta na ndị mmadụ, n'agbanyeghị ọdịiche dị n'oge ha, agbụrụ ha nakwa mba ha — n'ezie, ọha mmadụ niile n'ozuzu ya — dị iche iche n'echiche ha nakwa ebumnuche ha, ma dịkwa iche n'ọnọdụ ha nakwa ọrụ ha. Ya mere, ọ nọ ná mkpa dị ukwuu maka onye nduzi nke ga-eduzi ya, usoro nke ga-ejikọta ya, nakwa onye ọchịchị nke ga-echebe ya. Ndị ozi a na-asọpụrụ - ka udo na ngọzi Chineke dịrị ha - na-arụ ọrụ a site ná mkpughe sitere n'aka Chineke - Onye Dị Ebube -, na-eduzi ndị mmadụ banye n'ụzọ nke ịdị mma nakwa ezi omume, na-achịkọta ha n'okpuru iwu Chineke, ma na-ekpe ikpe n'etiti ha n'eziokwu. Ya mere, ihe omume ha na-adozi dabere n'otú ha si anabata ndị ozi ndị a, nakwa ịdị nso nke oge ha n'ozi nke Chineke. Ma mgbe njehie mụbara, amaghị ihe juru ebe niile, nakwa mgbe a na-efe arụsị ofufe; Chineke wee zite onye amụma Ya bụ Muhammad (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya) na nduzi nakwa okpukpe nke eziokwu, ka o wepụta ndị mmadụ n'ọchịchịrị nke ekweghị ekwe, amaghị ihe, nakwa ife arụsị, wee duo ha banye n'okwukwe nakwa nduzi.

45- Ya mere, a na m akpọku gị, gị nwa mmadụ, ka ị kwụrụ ọtọ maka Chineke n'ezi obi, na-ewepụ onwe gị n'ịgbaso kpuru ìsì nakwa omenala, ma mara na mgbe ị nwụsịrị, ị ga-alaghachikwuru Onyenwe gị, nakwa ka ị lee anya n'ime onwe gị nakwa n'ihe ndị gbara gị gburugburu. Banye n'okpukpe Islam ka i wee nweta ezi obi ụtọ n'ụwa gị nakwa n'Ụwa Nke Ọzọ gị. Ọ bụrụ na ịchọrọ ịbanye n'okpukpe Islam, naanị ihe ị ga-eme bụ ịgba àmà na ọ dịghị chi kwesịrị ofufe n'eziokwu ma e wezụga Chineke, nakwa na Muhammad bụ Onye Ozi Chineke, nakwa ịjụsị ihe ọ bụla a na-efe ofufe ma e wezụga Chineke, nakwa ikwere na Chineke ga-akpọlite ndị nọ n'ime ili, nakwa na ịza ajụjụ na nkwụghachi ụgwọ bụ eziokwu. Ọ bụrụ na ị gbaa àmà a, ị ghọọla onye Alakụba. Ihe ị ga-eme mgbe ahụ bụ ife Chineke ofufe site n'ihe O nyere n'iwu, nke bụ: idebe ekpere, inye Zakat, ibu ọnụ, nakwa ịga njem Hajj ma ọ bụrụ na i nwere ike ịchọta ụzọ ije ya.

Ya mere, a na m akpọ gị, O nwa mmadụ, ka ị kwụrụ ọtọ maka Chineke n'ezi obi, pụọ n'iṅomi nakwa omenala, dịka Chineke Onye kachasị Elu kpọrọ gị n'okwu Ya: (Kwuo sị: Ana m adụ unu ọdụ naanị n'otu ihe: ka unu kwụrụ maka Chineke, abụọ abụọ nakwa n'otu n'otu, wee chee echiche; ọ dịghị ara ọ bụla dị n'ahụ onye enyi unu. Ọ bụghị ihe ọzọ belụsọ onye ịdọ aka ná ntị nye unu tupu ntaramahụhụ siri ike.) [Surah Saba: 46]. ​Ị makwa na mgbe ị nwụsịrị, ị ga-alaghachikwute Onyenwe gị. Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Nakwa na ọ dịghị ihe dịịrị mmadụ ma e wezụga ihe ọ rụrụ 39). ​﴿Na n'ezie, mbọ ya ka a ga-ahụ ﴿40﴾. ​﴿Mgbe ahụ, a ga-akwụ ya ụgwọ ọrụ zuru oke ﴿41﴾. ​﴿Ma na ọ bụ n'ebe Onyenwe gị nọ ka njedebe dị (42)}. [Surah An-Najm: 39-42]. ​Nakwa ka ị leba anya n'ime onwe gị nakwa na mbara ụwa gbara gị gburugburu, Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: ​﴿Ọ̀ bụ na ha elebeghị anya n'alaeze eluigwe na ụwa nakwa n'ihe ọ bụla Chineke kere, nakwa na ikekwe oge ha erutela nso? Ya mere, kedu okwu ha ga-ekwere na ya mgbe nke a gasịrị?﴾. [Surah Al-A'raf: 185].

Banye n'okpukpe Islam ka ị nweta obi ụtọ n'ụwa gị nakwa n'Ụwa Nke Ọzọ, ma ọ bụrụ na ị chọrọ ịbanye n'ime Islam, ọ dịghị ihe ị ga-eme ma e wezụga ịgba àmà na ọ dịghị chi kwesịrị ofufe n'eziokwu ma e wezụga Chineke, nakwa na Muhammad bụ Onye Ozi Chineke. Mgbe Onye Ozi ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) zigara Mu'adh na Yemen ịkpọ oku ka ha bata n'okpukpe Islam , ọ gwara ya sị: ​«N'ezie, ị na-agakwuru otu ndị sitere na Ndị Nwe Akwụkwọ, ya mere kpọọ ha ka ha gbaa àmà na ọ dịghị chi kwesịrị ofufe n'eziokwu ma ọ bụghị Chineke, nakwa na m bụ Onye Ozi Chineke. Ọ bụrụ na ha erube isi na nke ahụ, mgbe ahụ mee ka ha mara na Chineke emeela ya iwu nye ha ekpere ise n'ụbọchị na abalị ọ bụla. Ọ bụrụ na ha erube isi na nke ahụ, mgbe ahụ mee ka ha mara na Chineke emeela ya iwu nye ha onyinye ebere nke a ga-ewere n'aka ndị ọgaranya ha wee weghachi ya n'aka ndị ogbenye ha. Ọ bụrụ na ha erube isi na nke ahụ, mgbe ahụ kpachara anya ka ị ghara iwere ihe kachasị mma n'akụ na uba ha.» Sahịh Muslim 19. Nakwa ịjụ ihe niile a na-efe ofufe na-abụghị Chineke, ma ịjụ ihe niile a na-efe ofufe na-abụghị Chineke bụ Al-Hanifiyyah—okpukpe Ibrahim (udo dịrị ya). Chineke Onye kachasị Elu kwuru: (N'ezie, e nwere ezi ihe ịṅomi dịịrị unu n'ime Ibrahim nakwa ndị nọnyeere ya, mgbe ha sịrị ndị ha: N'ezie, anyị onwe anyị agbapụrụ onwe anyị n'ebe unu nọ nakwa n'ihe ahụ unu na-efe ma e wezụga Chineke. Anyị ajụla unu, iro na ịkpọasị apụtakwala ìhè n'etiti anyị na unu ruo mgbe ebighị ebi, ruo mgbe unu kwere na Chineke naanị Ya). "[Surah Al-Mumtahanah: 4]." Nakwa ịkwere na Chineke ga-akpọlite ndị nọ n'ime ili n'ọnwụ; Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: (Nke ahụ bụ n'ihi na Chineke bụ Eziokwu, nakwa na Ọ na-akpọlite ndị nwụrụ anwụ n'ọnwụ, nakwa na O nwere ike n'elu ihe niile 6). (Nakwa na Oge ahụ na-abịa, o nweghị obi abụọ dị na ya, nakwa na Chineke ga-akpọlite ndị nọ n'ili n'ọnwụ. 7)}. [Surah Al-Hajj: 6-7]. Nakwa na ịza ajụjụ na nkwụghachi ụgwọ bụ eziokwu, Chineke Onye kachasị Elu Sịrị: {(Chineke kerekwa eluigwe na ụwa n'eziokwu, nakwa ka e wee kwụọ mkpụrụobi ọ bụla ụgwọ ọrụ maka ihe o mere, ma a gaghị emegbu ha)}. [Surah Al-Jathiyah: 22].

​Ya mere, ọ bụrụ na i gbaa àmà a, ị ghọọla onye Alakụba. Emesịa, ị ghaghị ife Chineke ofufe site n'ihe O wepụtara n'iwu, nke gụnyere ekpere, Zakat, ibu ọnụ, na Hajj ma ọ bụrụ na i nwere ike ịchọta ụzọ ije ya, nakwa ihe ndị ọzọ.

Mbipụta nke ụbọchị 19-11-1441.

Onye dere ya bụ Ọkammụta, Dọkịta Muhammad bin Abdullah as-Suhaym.

Prọfesọ nke Okwukwe na Ngalaba Ọmụmụ Islam (n'oge gara aga).

Kọleji Mmụta, Mahadum King Saud.

Riyadh, Ala Eze Saudi Arabia.