এজন মুছলিমৰ বাবে যিখিনি জ্ঞান অৰ্জন কৰা অনিবাৰ্য্য
‘এজন মুছলিমে যিবোৰ বিষয় জনাটো অপৰিহাৰ্য্য’ শীৰ্ষক এই কিতাপখন হৈছে এখন মহান গ্ৰন্থ, যিখন জ্ঞান আৰু স্পষ্টতাৰ আলোকত এক নিপুণ শৈলীৰে সংকলন কৰা হৈছে। ইয়াত আক্বীদাৰ মূলনীতি, ইছলামী চৰীয়তৰ মৌলিক বিধি-বিধান, আৰু উত্তম শিষ্টাচাৰৰ দৰে এনেকুৱা বিষয়বোৰ একত্ৰিত কৰা হৈছে, যিবোৰৰ বিষয়ে কোনো এজন মুছলিম মানুহ অজ্ঞান থকা উচিত নহয়। ই অন্তৰ্দৃষ্টি আলোকিত কৰে আৰু অন্তৰত প্ৰশান্তি দিয়ে, লগতে বোধশক্তিক পৰিশোধিত কৰে আৰু আমলক শুধৰণি কৰে। সেয়েহে এইখন হৈছে প্ৰকৃতপক্ষে মুক্তিৰ চাবিকাঠি, আৰু আনুগত্য তথা জ্ঞানৰ পথত পথিকৰ বাবে পথ প্ৰদৰ্শক।
These files are generated automatically from the book's text; their layout may differ from the printed edition.
এজন মুছলিমৰ বাবে যিখিনি জ্ঞান অৰ্জন কৰা অনিবাৰ্য্য
ভূমিকা
সকলো ধৰণৰ প্ৰশংসা বিশ্বজগতৰ প্ৰতিপালক আল্লাহৰ বাবে। দৰূদ আৰু ছালাম বৰ্ষিত হওক সমগ্ৰ বিশ্বজগতৰ বাবে ৰহমতস্বৰূপে প্ৰেৰিত নবীৰ ওপৰত, তেওঁৰ পৰিয়ালবৰ্গ আৰু চাহাবাসকলৰ ওপৰত, আৰু সেইসকল লোকৰ ওপৰত যিসকলে কিয়ামত পৰ্যন্ত তেওঁৰ ছুন্নতৰ অনুসৰণ কৰিব আৰু তেওঁৰ হিদায়ত অনুসৰি পৰিচালিত হ’ব। ইয়াৰ পাছতঃ
এইখন এখন সংক্ষিপ্ত পুস্তিকা, য'ত এজন মুছলিমৰ বাবে নিজৰ আকীদা, ইবাদত আৰু পাৰস্পৰিক লেনদেনৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰয়োজনীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়সমূহ সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। আমি এইখন হাৰামাইন শ্বৰীফাইনৰ জিয়াৰতকাৰীসকলৰ বাবে সংকলন কৰিছোঁ, যাতে তেওঁলোকে নিজৰ দ্বীন সম্পৰ্কে সঠিক জ্ঞান আৰু সঠিক দিশ লাভ কৰিব পাৰে। আমি পৰম দয়ালু আল্লাহৰ ওচৰত প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ যে, তেওঁ যেন ইয়াৰ দ্বাৰা সকলোকে উপকৃত কৰে, আৰু ইয়াক কেৱল তেওঁৰ সন্তুষ্টিৰ বাবে এক সৎকৰ্ম হিচাপে কবুল কৰে। নিশ্চয় তেৱেঁই হৈছে উত্তম সহায়কাৰী আৰু মহানতম আশাৰ স্থল।
মছজিদুল হাৰাম আৰু মছজিদে নবৱীৰ ধৰ্মীয় বিষয়াদিৰ সৰ্বোচ্চ পৰিষদৰ অধীনত গৱেষণা সমিতি
আৰম্ভ কৰিছোঁ পৰম কৰুণাময় পৰম দয়ালু আল্লাহৰ নামত
প্ৰথম অধ্যায়
আক্বীদাহ সম্পৰ্কীয় বিষয়াদি
প্ৰথম পৰিচ্ছেদঃ ইছলামৰ অৰ্থ আৰু ইয়াৰ আৰকানসমূহঃ
ইছলাম হৈছে: তাওহীদৰ মাধ্যমত আল্লাহৰ ওচৰত পৰিপূৰ্ণৰূপে আত্মসমৰ্পণ কৰা, আনুগত্যৰ মাধ্যমত তেওঁৰ ওচৰত পৰিপূৰ্ণৰূপে বশ্যতা স্বীকাৰ কৰা, লগতে শ্বিৰ্ক আৰু মুশ্বৰিকৰ পৰা সম্পৰ্কচ্ছেদ ঘোষণা কৰা।
ইয়াৰ আৰকান হৈছে পাঁচটা।
প্ৰথমঃ এই কথাৰ সাক্ষ্য প্ৰদান কৰা যে, আল্লাহৰ বাহিৰে আন কোনো সত্য ইলাহ (উপাস্য) নাই, আৰু মুহাম্মদ (চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লাম) হৈছে আল্লাহৰ ৰাছুল।
দ্বিতীয়ঃ ছালাত (নামাজ) প্ৰতিষ্ঠা কৰা।
তৃতীয়ঃ যাকাত প্ৰদান কৰা।
চতুৰ্থঃ ৰমাজান মাহৰ ৰোজা ৰখা।
পঞ্চমঃ সামর্থ থাকিলে বায়তুল্লাহৰ হজ্জ কৰা।
তাওহীদৰ গুৰুত্ব:
জানি থওক যে, মহান আল্লাহে সৃষ্টিজগতক এই কাৰণে সৃষ্টি কৰিছে, যাতে তেওঁলোকে কেৱল তেওঁৰেই ইবাদত কৰে আৰু তেওঁৰ লগত আন কাকো অংশীদাৰ স্থাপন নকৰে, মহান আল্লাহে কৈছেঃ "আৰু মই জিন আৰু মানুহক কেৱল এইকাৰণেই সৃষ্টি কৰিছোঁ, সিহঁতে যেন কেৱল মোৰেই ইবাদত কৰে।" (ছুৰা আজ-যাৰিয়াতঃ ৫৬) আৰু এই ইবাদত পদ্ধতি কেৱল ইল্মৰ দ্বাৰাহে জানিব পাৰি, যেনে- মহান আল্লাহে কৈছেঃ "গতিকে জানি থোৱা! আল্লাহৰ বাহিৰে আন কোনো সত্য ইলাহ নাই। লগতে ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰা নিজৰ আৰু মুমিন নৰ-নাৰীসকলৰ ভুল-ত্ৰুটিৰ বাবে। আল্লাহে তোমালোকৰ গতিবিধি আৰু অৱস্থান সম্পৰ্কে অৱগত।" (ছুৰা মুহাম্মদঃ ১৯) ইয়াত আল্লাহে কথা আৰু কৰ্মৰ আগত জ্ঞান অৰ্জন কৰিবলৈ আদেশ দিছে। এতেকে মুছলমানৰ বাবে আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ শিক্ষণীয় বিষয়টো হৈছে মহান আল্লাহৰ তাওহীদ; কাৰণ এইটোৱে হৈছে দ্বীনৰ মূল ভিত্তি। দ্বীন কেৱল তাওহীদৰ ওপৰতহে প্ৰতিষ্ঠিত। এইটোৱেই হৈছে মুছলিমসকলৰ প্ৰথম আৰু অন্তিম দায়িত্ব। আৰু তাওহীদ হৈছে ইছলামৰ স্তম্ভসমূহৰ প্ৰথম স্তম্ভ। ইছলামৰ স্তম্ভ হৈছে পাঁচটা, যিবোৰৰ বিষয়ে জনা আৰু সেইমতে আমল কৰা প্ৰত্যেক মুছলমানৰ ওপৰত অপৰিহাৰ্য্য্য। যিদৰে আব্দুল্লাহ ইবনে ওমৰ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুমাৰ হাদীছত আহিছে, তেওঁ কৈছেঃ মই ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামক কওঁতে শুনিছোঁ যে, “ইছলামৰ স্তম্ভ হৈছে পাঁচটা– এই কথাৰ সাক্ষ্য প্ৰদান কৰা যে, আল্লাহৰ বাহিৰে আন কোনো সত্য উপাস্য নাই আৰু মুহাম্মাদ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লাম হৈছে আল্লাহৰ ৰাছুল, চালাত (নামাজ) প্ৰতিষ্ঠা কৰা, যাকাত আদায় কৰা, বাইতুল্লাহৰ হজ্জ কৰা, আৰু ৰমজান মাহৰ ৰোজা পালন কৰা।”[1] [1] (বুখাৰীঃ হাদীছ নং ৮)
এতেকে তাওহীদৰ অর্থ শিকাটো মুছলিমৰ ওপৰত ওৱাজিব; আৰু সেয়া হৈছে একমাত্ৰ আল্লাহৰেই ইবাদত কৰা, একমাত্ৰ তেৱেঁই ইবাদতৰ যোগ্য। এতেকে ইবাদতত তেওঁৰ সৈতে আন কাকো অংশীদাৰ কৰাটো কোনো পধ্যেই উচিত নহয়; সেয়া কোনো নৈকট্যপ্ৰাপ্ত ফিৰিস্তাই হওক বা কোনো প্ৰেৰিত নবীয়েই নহওক কিয়।
আল্লাহৰ বাহিৰে আন কোনো সত্য ইলাহ (উপাস্য) নাই। এই সাক্ষ্যৰ অৰ্থ হৈছে:
বান্দাই দৃঢ় বিশ্বাসেৰে এই স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিব লাগিব যে, আল্লাহৰ বাহিৰে আন কোনো সত্য উপাস্য নাই। এতেকে, এককভাৱে আল্লাহৰ ইবাদত কৰিব, আৰু সকলো প্ৰকাৰৰ ইবাদত একমাত্ৰ তেওঁৰ বাবেই নিৰ্দিষ্ট কৰিব; যেনে- দুআ, ভয়, আশা, তাৱাক্কুল ইত্যাদি সকলো ক্ষেত্ৰতে।
কেৱল দুটা স্তম্ভৰ দ্বাৰাহে শ্বাহাদত প্ৰতিষ্ঠিত হয়:
প্ৰথমঃ আল্লাহৰ বাহিৰে আন সকলোৰে ইবাদতক অস্বীকাৰ কৰা৷ মিছা উপাস্য আৰু তাগুতৰ বাবে উপাসনা আৰু ইবাদতক অস্বীকাৰ কৰা।
দ্বিতীয়: একমাত্ৰ আল্লাহৰ বাবে উলুহিয়্যাহ আৰু প্ৰকৃত ইবাদত সাব্যস্ত কৰা, তেওঁৰ বাহিৰে আন কাৰো বাবে নহয়। মহান আল্লাহে কৈছেঃ "আৰু নিশ্চয় আমি প্ৰত্যেক জাতিৰ ওচৰলৈ একো একোজনকৈ ৰাছুল প্ৰেৰণ কৰিছিলোঁ, এই নিৰ্দেশ প্ৰদান কৰি যে, তোমালোকে আল্লাহৰ ইবাদত কৰা আৰু তাগুতক পৰিহাৰ কৰা।" (ছুৰা নাহলঃ ৩৬)
আনহাতে “লা-ইলাহা-ইল্লাল্লাহ”ৰ চৰ্তাৱলীসমূহ হৈছে:
প্ৰথমঃ এনেকুৱা জ্ঞান অৰ্জন কৰা, যিটো অজ্ঞতাৰ পৰিপন্থী।
দ্বিতীয়ঃ এনেকুৱা দৃঢ় বিশ্বাস পোষণ কৰা, যিটো সন্দেহৰ পৰিপন্থী।
তৃতীয়ঃ ইখলাচ অৱলম্বন কৰা, যিটো শ্বিৰ্কৰ পৰিপন্থী।
চতুৰ্থঃ সততা অৱলম্বন কৰা, যিটো মিছা কথাৰ পৰিপন্থী।
পঞ্চমঃ মুহাব্বত, যিটো বিদ্বেষৰ পৰিপন্থী ।
ষষ্ঠঃ আনুগত্য, যিটো পৰিত্যাগৰ পৰিপন্থী।
সপ্তমঃ গ্ৰহণ কৰা, যিটো প্ৰত্যাখ্যানৰ পৰিপন্থী।
অষ্টম: আল্লাহৰ বাহিৰে যিবোৰৰ ইবাদত কৰা হয়, সেইবোৰক অস্বীকাৰ কৰা।
এই চৰ্তসমূহ হৈছে অৱশ্য পালনীয়, যিবোৰক নিম্নোক্ত দুটা পংক্তিত একত্ৰিত কৰা হৈছে:
জ্ঞান, পূৰ্ণ বিশ্বাস, একনিষ্ঠতা, লগতে তোমাৰ সত্যায়ন, মুহাব্বতৰ সৈতে আনুগত্য, আৰু ইয়াক আন্তৰিকতাৰে গ্ৰহণ কৰা।
আৰু অষ্টমটো হৈছে, তুমি আল্লাহৰ বাহিৰে উপাসনা কৰা আন সকলো বস্তুকে অস্বীকাৰ কৰা।
আৰু শ্বাহাদাত বাস্তৱায়িত হয়, অংশীদাৰবিহীন একমাত্ৰ আল্লাহৰ ইবাদত কৰাৰ দ্বাৰা আৰু ইবাদতক কেৱল তেওঁৰ বাবেই একনিষ্ঠ কৰাৰ দ্বাৰা। এতেকে আল্লাহৰ বাহিৰে আন কাৰো ওচৰত প্ৰাৰ্থনা কৰা উচিত নহয়, তেওঁৰ বাহিৰে আন কাৰো ওপৰত ভৰসা কৰা উচিত নহয়, তেওঁৰ বাহিৰে আন কাৰো ওচৰত কিবা পোৱাৰ আশা কৰাও উচিত নহয়, তেওঁৰ বাহিৰে আন কাৰো বাবে ছালাত আদায় কৰা উচিত নহয়, আৰু আল্লাহ তা‘আলাৰ বাহিৰে আন কাৰো বাবে জবেহ কৰাও উচিত নহয়।
গতিকে কিছুমান মানুহে যিবোৰ কৰ্ম কৰে, যেনে- কবৰক প্ৰদক্ষিণ কৰা, কবৰবাসীৰ ওচৰত সহায় প্ৰাৰ্থনা কৰা আৰু আল্লাহৰ বাহিৰে সিহঁতৰ ওচৰত দুআ কৰা; এইবোৰ হৈছে ইবাদতৰ ক্ষেত্ৰত শ্বিৰ্ক। এতেকে এইবোৰৰ পৰা সতৰ্ক থকা আৰু আনকো সতৰ্ক কৰা অনিবাৰ্য্য। কাৰণ এইটো হৈছে মহান আল্লাহৰ বাহিৰে মূৰ্তি, শিল আৰু গছ-গছনিৰ উপাসনা কৰা মুশ্বৰিকসকলৰ কামৰ দৰেই। এইটোৱেই হৈছে সেই শ্বিৰ্ক, যাৰ পৰা সতৰ্ক কৰিবলৈ আৰু যাক নিষেধ কৰিবলৈ কিতাবসমূহ অৱতীৰ্ণ কৰা হৈছে আৰু ৰাছুলসকলক প্ৰেৰণ কৰা হৈছে।
মুহাম্মদ আল্লাহৰ ৰাছুল, এই সাক্ষ্য দানৰ অর্থ হৈছে:
তেখেতে যি আদেশ দিছে সেইবোৰ মানি চলা তথা আনুগত্য কৰা, তেখেতে যি সংবাদ দিছে সেয়া বিশ্বাস কৰা, তেখেতে যিবোৰ বিষয়ৰ পৰা নিষেধ কৰিছে সেইবোৰৰ পৰা বিৰত থকা, আৰু তেখেতে যিটো পদ্ধতিৰ অনুমোদন দিছে কেৱল পদ্ধতিৰেই আল্লাহৰ ইবাদত কৰা। এতেকে মুছলিমে স্বীকাৰ কৰে যে, মুহাম্মদ বিন আব্দুল্লাহ আল-কুৰাশ্বী আল-হাশ্বেমী হৈছে মহান আল্লাহৰ ৰাছুল, জ্বিন আৰু মানৱজাতিকে ধৰি সমগ্ৰ সৃষ্টিজগতৰ প্ৰতি তেখেতক প্ৰেৰণ কৰা হৈছে। যেনে- মহান আল্লাহে কৈছেঃ "কোৱা, ‘হে মানৱ! নিশ্চয় মই তোমালোক সকলোৰে প্ৰতি আল্লাহৰ (প্ৰেৰিত) ৰাছুল..." (ছুৰা আল-আৰাফঃ ১৫৮)
মহান আল্লাহে তেওঁৰ দ্বীন পৌঁচাই দিবলৈ আৰু সৃষ্টিকুলক হিদায়ত কৰিবলৈ তেখেতক প্ৰেৰণ কৰিছে, যেনে- মহান আল্লাহে কৈছেঃ "আৰু আমি তোমাক সমগ্ৰ মানৱ জাতিৰ বাবে কেৱল সুসংবাদদাতা আৰু সতৰ্ককাৰীৰূপেহে প্ৰেৰণ কৰিছোঁ; কিন্তু অধিকাংশ মানুহেই নাজানে।" (ছুৰা ছাবাঃ ২৮) এইদৰে আল্লাহে আৰু কৈছেঃ "আৰু আমি তোমাক বিশ্ববাসীৰ বাবে কেৱল ৰহমত হিচাপেহে প্ৰেৰণ কৰিছোঁ।" (ছুৰা আল-আম্বিয়াঃ ১০৭)
এই সাক্ষ্যৰ দাবী হৈছে: এনেকুৱা বিশ্বাসৰ পৰা বিৰত থকা যে, আল্লাহৰ ৰাছুল (চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লাম)ৰ প্ৰভুত্বৰ ক্ষেত্ৰত কোনো অধিকাৰ আছে, অথবা সৃষ্টিজগত পৰিচালনাৰ ক্ষেত্ৰত তেখেতৰ কোনো কৰ্তৃত্ব আছে, নাইবা ইবাদতৰ ক্ষেত্ৰত কোনো অধিকাৰ আছে। বৰং তেখেত চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লাম হৈছে এজন বান্দাহ। গতিকে তেখেত উপাসনাৰ যোগ্য নহয়; আনহাতে তেখেত হৈছে এজন ৰাছুল, যাক অস্বীকাৰ কৰাও নাযাব। তেখেত স্বয়ং নিজৰ বাবে অথবা আনৰ বাবেও কোনো ধৰণৰ উপকাৰ বা অপকাৰ কৰাৰ ক্ষমতা নাৰাখে, কেৱল আল্লাহৰ ইচ্ছাৰ বাহিৰে। যেনে- মহান আল্লাহে কৈছেঃ "কোৱা, ‘মই তোমালোকক এইটো নকওঁ যে, মোৰ ওচৰত আল্লাহৰ ধন-ভাণ্ডাৰ আছে, আৰু মই গায়েবও নাজানো আৰু তোমালোকক এইটোও নকওঁ যে, মই হৈছোঁ এজন ফিৰিস্তা। মোৰ প্ৰতি যি অহীৰূপে প্ৰেৰণ কৰা হয়, মই কেৱল সেইটোকেই অনুসৰণ কৰোঁ’..." (ছুৰা আল-আনআমঃ ৫০)
দ্বিতীয় পৰিচ্ছেদঃ ঈমানৰ অৰ্থ আৰু ইয়াৰ আৰকানসমূহঃ
ঈমান হৈছে: অন্তৰেৰে স্বীকাৰ কৰা, জিভাৰে উচ্চাৰণ কৰা, আৰু অন্তৰ তথা অংগ-প্ৰত্যংগৰ দ্বাৰা আমল কৰা। সৎকৰ্মৰ দ্বাৰা ঈমান বৃদ্ধি হয় আৰু পাপকৰ্মৰ দ্বাৰা হ্ৰাস হয়।
ইবাদত শুদ্ধ আৰু কবূল হোৱাৰ পূৰ্ব চৰ্ত হৈছে ঈমান। ঠিক সেইদৰে শ্বিৰ্ক আৰু কুফৰে সকলো সৎকৰ্ম বিনষ্ট কৰি দিয়ে, যিদৰে অজু অবিহনে আল্লাহে চালাত কবূল নকৰে, সেইদৰে ঈমান অবিহনে ইবাদতো কবূল নকৰে। মহান আল্লাহে কৈছেঃ "আনহাতে পুৰুষেই হওক বা নাৰী যিয়েই ঈমানৰ অৱস্থাত সৎকৰ্ম কৰিব, তেওঁলোকেই জান্নাতত প্ৰৱেশ কৰিব আৰু তেওঁলোকৰ প্ৰতি অণু পৰিমাণো অন্যায় কৰা নহ’ব।" (ছুৰা আন-নিছাঃ ১২৪)
লগতে এই কথাও স্পষ্ট কৰিছে যে, শ্বিৰ্কে আমলক বিনষ্ট কৰি দিয়ে, যেনে- মহান আল্লাহে কৈছেঃ "নিশ্চয় তোমাৰ প্ৰতি আৰু তোমাৰ পূৰ্বৱৰ্তীসকলৰ প্ৰতি অহী কৰা হৈছে যে, ‘যদি তুমি শ্বিৰ্ক কৰা তেন্তে তোমাৰ সকলো আমল নিষ্ফল হৈ যাব আৰু নিশ্চয় তুমি ক্ষতিগ্ৰস্তসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ যাবা।" (ছুৰা আঝ-ঝুমৰঃ ৬৫)
ঈমানৰ আৰকান হৈছে ছয়টা: আল্লাহৰ প্ৰতি, তেওঁৰ ফিৰিস্তাসকলৰ প্ৰতি, তেওঁৰ কিতাপসমূহৰ প্ৰতি, তেওঁৰ ৰাছুলসকলৰ প্ৰতি, শেষ দিৱসৰ প্ৰতি, আৰু তাক্বদীৰৰ মঙ্গল-অমঙ্গলৰ প্ৰতি ঈমান পোষণ কৰা।
১) আল্লাহৰ প্ৰতি পোষণ কৰা ঈমানে তিনিটা বিষয়ক অন্তৰ্ভুক্ত কৰে:
১- আল্লাহৰ ৰুবুবিয়্যাতৰ প্ৰতি ঈমান:
এইটো হৈছে আল্লাহ তাআলাক তেওঁৰ কৰ্মৰাজিৰ জৰিয়তে একক বুলি স্বীকাৰ কৰা; যেনে- সৃষ্টি কৰা, জীৱিকা প্ৰদান কৰা, জীৱন দান কৰা আৰু মৃত্যু দান কৰা। আল্লাহৰ বাহিৰে আন কোনো স্ৰষ্টা নাই, আল্লাহৰ বাহিৰে আন কোনো জীৱিকাদাতা নাই, আল্লাহৰ বাহিৰে আন কোনো জীৱনদাতা নাই, আল্লাহৰ বাহিৰে আন কোনো মৃত্যুদাতা নাই, আৰু তেওঁৰ বাহিৰে এই বিশ্বজগতক আন কোনেও পৰিচালনা নকৰে।
সৃষ্টি জগতৰ কোনোৱেই আল্লাহৰ ৰুবুবিয়্যাতক অস্বীকাৰ কৰা নাই, কেৱল সেইজন অহংকাৰী ব্যক্তিৰ বাহিৰে যিয়ে নিজৰ কথাক নিজেই বিশ্বাস নকৰে, ফিৰআউনৰ ক্ষেত্ৰতো অনুৰূপ ঘটনা ঘটিছিল, যেতিয়া সি তাৰ সম্প্ৰদায়ক কৈছিলঃ "ময়ে হৈছোঁ তোমালোকৰ সৰ্বোচ্চ প্ৰতিপালক।" (ছুৰা আন-নাঝিয়াতঃ ২৪) কিন্তু এইটো কোনো আক্বীদাগত বিষয় নাছিল, যেনে- মহান আল্লাহে মুছা আলাইহিচ্ছালামৰ বিষয়ে কৈছেঃ মুছাই কৈছিল, "তুমি নিশ্চিতভাৱে জানা যে, এই স্পষ্ট নিদৰ্শনবোৰ আকাশসমূহ আৰু পৃথিৱীৰ প্ৰতিপালকেই অৱতীৰ্ণ কৰিছে—প্ৰত্যক্ষ প্ৰমাণস্বৰূপে। ‘হে ফিৰআউন! মোৰ মতে তুমি হৈছা এজন ধ্বংসপ্ৰাপ্ত ব্যক্তি।" (ছুৰা আল-ইছৰাঃ ১০২) মহান আল্লাহে আৰু কৈছেঃ "সিহঁতে অন্যায় আৰু উদ্ধতভাৱে নিদৰ্শনসমূহ প্ৰত্যাখ্যান কৰিলে, যদিও সিহঁতৰ অন্তৰে এইবোৰক নিশ্চিত সত্য বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল..." (ছুৰা আন-নামলঃ ১৪)
এই সৃষ্টিজগতৰ এজন স্ৰষ্টা নিশ্চয় আছে, কিয়নো এইবোৰে কেতিয়াও নিজেই নিজকে সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰে; কাৰণ, বস্তুৱে কেতিয়াও নিজেই নিজকে সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰে, আৰু হঠাৎ সৃষ্টি হোৱাটোও সম্ভৱ নহয়। কিয়নো প্ৰতিটো ঘটনাৰ যিকোনো এজন ঘটক থাকে। আৰু যিহেতু ইয়াৰ অস্তিত্ব এনে এক অভূতপূৰ্ব নিয়ম আৰু নিপুণ সামঞ্জস্যৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত, ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত হয় যে এইবোৰ হঠাৎ নিজে নিজেই সৃষ্টি হ'ব নোৱাৰে, এতেকে প্ৰমাণিত হ’ল যে ইয়াৰ এজন স্ৰষ্টা আছে, যিজন হৈছে সকলো জগতৰ প্ৰতিপালক আল্লাহ। মহান আল্লাহে কৈছেঃ "সিহঁতে স্ৰষ্টাবিহীন সৃষ্টি হৈছে নেকি, নে সিহঁত নিজেই স্ৰষ্টা? অথবা সিহঁতে আকাশমণ্ডল আৰু পৃথিৱীক সৃষ্টি কৰিছে নেকি? বৰং সিহঁতে দৃঢ় বিশ্বাস নকৰে।" (ছুৰা আত-তূৰঃ ৩৫-৩৬)
মুশ্বৰিকসকলে আল্লাহৰ উলূহিয়্যাত বা ইবাদতত শ্বিৰ্ক কৰা সত্বেও তেওঁৰ ৰুবুবিয়্যাতক স্বীকাৰ কৰিছিল, কিন্তু এই স্বীকাৰোক্তিয়ে সিহঁতক ইছলামত প্ৰৱেশ কৰোৱা নাছিল। নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে সিহঁতৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল, আৰু সিহঁতৰ তেজ আৰু ধন-সম্পদক বৈধ বুলি গণ্য কৰিছিল; কাৰণ সিহঁতে ইবাদতত শ্বিৰ্ক কৰিছিল, আৰু সিহঁতে তেওঁৰ লগত আনৰো ইবাদত কৰিছিল; যেনে— মূৰ্তি, শিল, ফিৰিস্তা আৰু অন্যান্যসকলৰ।
২: আল্লাহৰ উলূহিয়্যাতৰ প্ৰতি ঈমান:
আল্লাহৰ উলূহিয়্যাতৰ প্ৰতি ঈমান, অৰ্থাৎ এই কথা স্বীকাৰ কৰা যে, একমাত্ৰ মহান আল্লাহেই হৈছে প্ৰকৃত মা‘বুদ বা উপাস্য, গতিকে ইবাদত উপাসনাত আন কোনেও তেওঁৰ অংশীদাৰ নহয়, (আল-ইলাহ)ৰ অৰ্থ হৈছে (আল-মা’লূহ), অৰ্থাৎ এনেকুৱা উপাস্য, যাক মুহাব্বত, তাজীম আৰু পূৰ্ণ আত্মসমৰ্পণৰ সৈতে ইবাদত কৰা হয়।
মহান আল্লাহে কৈছেঃ "আৰু তোমালোকৰ ইলাহ (উপাস্য) হৈছে কেৱল এজন ইলাহ। তেওঁৰ বাহিৰে আন কোনো (সত্য) ইলাহ নাই। তেওঁ পৰম কৰুণাময়, পৰম দয়ালু।" (ছুৰা আল-বাক্বাৰাহঃ ১৬৩)
গতিকে আল্লাহৰ বাহিৰে আন কাৰোবাক উপাস্যৰূপে গ্ৰহণ কৰি তাৰ ইবাদত কৰিলে, সেই ব্যক্তিৰ এই সিদ্ধান্ত বাতিল বুলি বিবেচিত হ’ব, মহান আল্লাহে কৈছেঃ "কাৰণ, নিশ্চয় আল্লাহ, কেৱল তেৱেঁই হৈছে সত্য (উপাস্য), আৰু তেওঁৰ বাহিৰে সিহঁতে যিবোৰক আহ্বান কৰে, সেই সকলোবোৰ হৈছে অসত্য। নিশ্চয় আল্লাহ, তেৱেঁই সুউচ্চ, সুমহান।" (ছুৰা আল-হজ্জঃ ৬২)
এই কাৰণেই নুহ আলাইহিচ্ছালামৰ পৰা মুহাম্মদ চাল্লাল্লা-হু আলাইহি অছাল্লামলৈকে সকলো ৰাছুলে নিজৰ সম্প্ৰদায়ক একমাত্ৰ আল্লাহৰ ইবাদত কৰিবলৈ আৰু তেওঁৰ বাহিৰে আন সকলো উপাস্যক পৰিহাৰ কৰিবলৈহে আহ্বান জনাইছিল। মুশ্বৰিকসকলে উপাস্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰি যিবোৰক আল্লাহৰ লগত উপাসনা কৰে, আৰু সিহঁতৰ ওচৰত সহায় কামনা কৰে তথা সিহঁতৰ ওচৰত ফৰিয়াদ কৰে, মহান আল্লাহে এই বিষয়টোক দুটা যুক্তিৰে খণ্ডন কৰিছে:
প্ৰথম: যিসকলক সিহঁতে মা‘বুদ বা উপাস্য সাব্যস্ত কৰি লৈছে, সিহঁতৰ মাজত উপাস্যগত কোনো গুণ নাই। সিহঁত নিজেই হৈছে সৃষ্টি, সৃষ্টিকৰ্তা নহয়। সিহঁতে সিহঁতৰ পুজাৰীসকলৰ কোনো উপকাৰ সাধন কৰিব নোৱাৰে, সিহঁতৰ কোনো বিপদ-আপদো দূৰ কৰিব নোৱাৰে, আৰু জীৱন, মৰণ আৰু পুনৰুত্থানৰো মালিক নহয়। যেনে- মহান আল্লাহে কৈছেঃ "তথাপিও সিহঁতে আল্লাহৰ বাহিৰে বহুতো ইলাহ গ্ৰহণ কৰিছে, যিবোৰে একোৱে সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰে, বৰং সিহঁত নিজেই হৈছে সৃষ্টি, আনকি সিহঁতে নিজৰ অপকাৰ বা উপকাৰ কৰাৰো ক্ষমতা নাৰাখে। লগতে মৃত্যু, জীৱন আৰু পুনৰুত্থানতো সিহঁতৰ কোনো অধিকাৰ নাই।" (ছুৰা আল-ফুৰক্বানঃ ৩)
দ্বিতীয়: যিহেতু মুশ্বৰিকসকলে স্বীকাৰ কৰে যে, একমাত্ৰ আল্লাহেই হৈছে স্ৰষ্টা আৰু পৰিচালক, তেনেক্ষেত্ৰত সিহঁতৰ বাবে অনিবাৰ্য্য হৈ উঠে এই বিষয়টোকো স্বীকাৰ কৰা যে, একমাত্র মহান আল্লাহেই হৈছে সৰ্বপ্ৰকাৰ ইবাদত বা উপাসনাৰ অধিকাৰী, যিদৰে সিহঁতে তেওঁক ৰুবুবিয়্যাতত একক বুলি স্বীকাৰ কৰে। যেনে- মহান আল্লাহে কৈছেঃ "কোৱা, ‘পৃথিৱী আৰু ইয়াত যি আছে সেই সকলোবোৰ(ৰ অধিকাৰ) কাৰ? যদি তোমালোকে জানা (তেন্তে কোৱাচোন)’। সিহঁতে তৎক্ষণাত ক’ব, ‘আল্লাহৰ’। কোৱা, ‘তথাপিও তোমালোকে শিক্ষা গ্ৰহণ নকৰিবানে’? ৮৫ কোৱা, ‘সাতখন আকাশ আৰু মহা আৰছৰ প্ৰতিপালক কোন’? শীঘ্ৰেই সিহঁতে ক’ব, ‘আল্লাহ’। কোৱা, ‘তথাপিও তোমালোকে তাক্বৱা অৱলম্বন নকৰিবানে’? কোৱা, ‘কাৰ হাতত সকলো বস্তুৰ কৰ্তৃত্ব? যিজনে আশ্ৰয় দান কৰে অথচ তেওঁৰ বিপক্ষে কোনোৱেই কাকো আশ্ৰয় দিব নোৱাৰে, যদি তোমালোকে জানা (তেন্তে কোৱাচোন)’। লগে লগে সিহঁতে ক’ব ‘আল্লাহ’। কোৱা, ‘তেন্তে ক’ৰ পৰা তোমালোকে যাদুগ্ৰস্ত হৈছা’?" [আল-মু’মিনূন, আয়াত: ৮৪-৮৯] এতেকে যেতিয়া সিহঁতে তাওহীদুৰ ৰূবুবিয়্যাতক স্বীকাৰ কৰে, তেতিয়া সিহঁতৰ ওপৰত অপৰিহাৰ্য্য হৈ পৰে একমাত্ৰ তেওঁৰেই ইবাদত কৰা, আৰু তেওঁৰ ইবাদতত আন কাকো অংশীদাৰ স্থাপন নকৰা।
৩- আল্লাহৰ নামসমূহ আৰু গুণাৱলীসমূহৰ প্ৰতি ঈমান:
অৰ্থাৎ আল্লাহে নিজৰ বাবে পৱিত্ৰ কোৰআনত যি সাব্যস্ত কৰিছে, সেইবোৰ সাব্যস্ত কৰা, এইদৰে ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে তেখেতৰ ছুন্নতত যি সাব্যস্ত কৰিছে, সেইবোৰ তেনেকৈয়ে সাব্যস্ত কৰা; আল্লাহৰ সুন্দৰ নামসমূহ আৰু গুণাৱলীসমূহক সেইদৰেই সাব্যস্ত কৰিব লাগিব তথা স্বীকাৰ কৰিব লাগিব, যিদৰে তেওঁৰ বাবে উপযুক্ত৷ কোনো ধৰণৰ অৰ্থ বিকৃত নকৰাকৈ, আৰু বাতিল নকৰাকৈ, এইদৰে আকৃতি-নিৰ্ধাৰণ নকৰাকৈ, আৰু সাদৃশ্য-স্থাপন নকৰাকৈ। মহান আল্লাহে কৈছেঃ "আৰু আল্লাহৰ বাবে আছে সুন্দৰ সুন্দৰ নামসমূহ। এতেকে তোমালোকে তেওঁক সেইবোৰ নামেৰেই আহ্বান কৰা; আৰু যিসকলে তেওঁৰ নামসমূহক বিকৃত কৰে সিহঁতক বৰ্জন কৰা; সিহঁতৰ কৃতকৰ্মৰ ফল অনতিপলমে সিহঁতক দিয়া হ’ব।" (ছুৰা আল-আৰাফঃ ১৮০) মহান আল্লাহে আৰু কৈছেঃ "...একোৱেই তেওঁৰ উপমাযোগ্য নহয়, তেওঁ সৰ্বশ্ৰোতা, সৰ্বদ্ৰষ্টা।" (ছুৰা আশ্ব-শ্বুৰাঃ ১১)
শ্বিৰ্কৰ প্ৰকাৰ হৈছে তিনিটা:
১- শ্বিৰ্কে আকবৰ বা ডাঙৰ শ্বিৰ্ক।
২. শ্বিৰ্কে আচগৰ বা সৰু শ্বিৰ্ক।
৩- শ্বিৰ্কে খাফী বা গোপন শ্বিৰ্ক।
১- শ্বিৰ্কে আকবৰ বা ডাঙৰ শ্বিৰ্ক
ইয়াৰ সংজ্ঞা হৈছে: আল্লাহৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট বিষয়সমূহত তেওঁৰ বাহিৰে আনক তেওঁৰ সমকক্ষ স্থিৰ কৰা। যেনে- মহান আল্লাহে কৈছেঃ "যেতিয়া আমি তোমালোকক বিশ্বজগতৰ প্ৰতিপালকৰ সমকক্ষ বুলি গণ্য কৰিছিলোঁ;" [আশ-শ্বু‘আৰা, আয়াত: ৯৮]
আৰু ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে: আল্লাহৰ বাহিৰে আনৰ ইবাদত কৰা, অথবা এইবোৰৰ কিছুমান মহান আল্লাহৰ বাহিৰে আনৰ বাবে কৰা; যেনে- আনৰ ওচৰত দুআ কৰা, সহায় প্ৰাৰ্থনা কৰা, মান্নত কৰা, জবেহ বা কুৰবানীকে আদি কৰি অন্যান্য প্ৰকাৰৰ ইবাদতসমূহ কৰা।
অথবা মহান আল্লাহে হাৰাম কৰা বস্তুক হালাল বুলি বিশ্বাস কৰা, অথবা হালালক হাৰাম বুলি গণ্য কৰা, নাইবা আল্লাহে ফৰজ কৰা বিধানক পৰিত্যাগ কৰা, যেনে- যিনা, মাদক দ্ৰৱ্য, পিতৃ-মাতৃৰ অবাধ্যতা অথবা সুতৰ দৰে দ্বীনৰ অকাট্যভাৱে প্ৰমাণিত হাৰাম বিষয়বোৰক হালাল বুলি গণ্য কৰা।
নাইবা মহান আল্লাহে হালাল কৰা উত্তম বস্তুসমূহক হাৰাম সাব্যস্ত কৰা, অথবা, আল্লাহে যিবোৰ বিষয় অৱশ্য পালনীয় কৰিছে সেইবোৰক ৰহিত কৰা; যেনে- এই বিশ্বাস পোষণ কৰা যে, চালাত ওৱাজিব নহয়, অথবা চিয়াম ওৱাজিব নহয়, বা যাকাত ওৱাজিব নহয়।
শ্বিৰ্কে আকবৰে আমল বিনষ্ট কৰি দিয়ে, আৰু যিয়ে ইয়াৰ ওপৰত মৃত্যুবৰণ কৰে, সি জাহান্নামত চিৰকাল থাকিবলগীয়া হয়। যেনে- মহান আল্লাহে কৈছেঃ "...কিন্তু যদি তেওঁলোকে শ্বিৰ্ক কৰিলেহেঁতেন তেন্তে তেওঁলোকৰ সকলো আমল নিষ্ফল হৈ গ’লহেঁতেন।" (ছুৰা আল-আনআমঃ ৮৮)
যিয়ে এই শ্বিৰ্কৰ ওপৰত মৃত্যুবৰণ কৰিব, তাক কেতিয়াও ক্ষমা কৰা নহ’ব, আৰু তাৰ ওপৰত জান্নাত হাৰাম কৰা হৈছে। যেনে- মহান আল্লাহে কৈছেঃ "নিশ্চয় আল্লাহে তেওঁৰ লগত অংশী স্থাপন (শ্বিৰ্ক) কৰাক কেতিয়াও ক্ষমা নকৰে। ইয়াৰ বাহিৰে অন্যান্য অপৰাধসমূহ যাক ইচ্ছা কৰে ক্ষমা কৰি দিয়ে।..." (ছুৰা নিছাঃ ৪৮) মহান আল্লাহে আৰু কৈছেঃ "নিশ্চয় যিয়ে আল্লাহৰ লগত অংশীদাৰ স্থাপন কৰিব, আল্লাহে তাৰ ওপৰত জান্নাত হাৰাম কৰি দিছে আৰু তাৰ ঠিকনা হৈছে জাহান্নাম..." (ছুৰা মায়িদাহঃ ৭২)
২- সৰু শ্বিৰ্কঃ
এইটো হৈছে এনেকুৱা কৰ্ম যাক চৰীয়তৰ দলীলৰ দ্বাৰা শ্বিৰ্ক বুলি নামাকৰণ কৰা হৈছে, কিন্তু ই ডাঙৰ শ্বিৰ্কৰ পৰ্যায়ত উপনীত নহয়, সেয়েহে ইয়াক শ্বিৰ্কে আচগৰ বা সৰু শ্বিৰ্ক বুলি কোৱা হয়। যেনে- আল্লাহৰ বাহিৰে আনৰ শপত খোৱা; কাবা ঘৰৰ শপত খোৱা, নবীসকলৰ শপত খোৱা, আমানতৰ শপত খোৱা, অমুকৰ জীৱনৰ শপত খোৱা, (মাকৰ শপত খোৱা, বিদ্যাৰ শপত খোৱা, কাৰোবাৰ মূৰৰ শপত খোৱা) ইত্যাদি। যেনে- তেখেত চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছেঃ "যিয়ে আল্লাহৰ বাহিৰে আনৰ নামত শপত কৰিছে, সি দৰাচলতে কুফৰী কৰিছে অথবা শ্বিৰ্ক কৰিছে।"[2] [2] মুছনাদে আহমদ (হাদীছ নং ৬০৭২), তিৰমিজী (হাদীছ নং ১৫৩৫) আৰু কৈছে: হাদীছটো হাছান।
আৰু সেই শপত খোৱা ব্যক্তিজনৰ অন্তৰত থকা বিশ্বাস অনুসৰি এই অপৰাধ অধিক ডাঙৰ হ'ব পাৰে, এতেকে, যদি নবী বা কোনো বুজৰ্গৰ নামত শপতকাৰীৰ অন্তৰত এই বিশ্বাস থাকে যে, তেওঁ আল্লাহৰ সমতুল্য, অথবা আল্লাহৰ বাহিৰে তেওঁক আহ্বান কৰা হয়, নাইবা তেওঁ এই বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ড পৰিচালনা কৰে; তেন্তে সেইটো শ্বিৰ্কে আকবাৰ হিচাপে গণ্য হ'ব। কিন্তু যদি আল্লাহৰ বাহিৰে আনৰ নামত শপত খোৱা ব্যক্তিজনে এনে কোনো উদ্দেশ্য ৰখা নাছিল, বৰঞ্চ কেৱল অভ্যাসৰ বাবেহে তেওঁৰ মুখত এনে কথা ওলাই গৈছিল, তেন্তে সেয়া শ্বিৰ্কে আচগৰ হ'ব, এইটো বহুতো অঞ্চলত সঘনাই সংঘটিত হয়। এতেকে তাওহীদক সংৰক্ষণ আৰু সুৰক্ষা প্ৰদানৰ বাবে এই বিষয়ে সচেতন হোৱা আৰু ইয়াৰ পৰা সতৰ্ক কৰা অনিবাৰ্য্য।
৩- শ্বিৰ্কে খাফী বা গোপন শ্বিৰ্ক:
অন্তৰৰ দ্বাৰা কৰা ৰিয়া বা লোকক দেখুৱাবলৈ কৰা আমল। যেনে- কোনোবাই মানুহক দেখুৱাবলৈ চালাত আদায় কৰে বা কোৰআন পাঠ কৰে, অথবা তাছবীহ পাঠ কৰে যাতে মানুহে তাৰ প্ৰশংসা কৰে, অথবা এই আশাত ছাদাকা কৰে যাতে মানুহে তাক প্ৰশংসা কৰে। ইয়াৰ ফলত কেৱল সেই আমলটোহে ব্যৰ্থ হ'ব, যিটো আনক দেখুৱাবলৈ কৰা হৈছে, কিন্তু সেইবোৰ আমলক নিষ্ক্ৰিয় নকৰিব, যিবোৰ একনিষ্ঠভাৱে আল্লাহৰ উদ্দেশ্যে কৰা হৈছে।
তেখেত চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছেঃ “অন্ধকাৰ ৰাতিত ক'লা শিলৰ ওপৰত গতি কৰা ক'লা পৰুৱাৰ খোজতকৈও অধিক সূক্ষ্মভাৱে এই উম্মতৰ মাজত শ্বিৰ্ক প্ৰৱেশ কৰিব, আৰু ইয়াৰ কাফফাৰা (প্ৰায়শ্চিত্ত) হৈছে এইদৰে কোৱা: "হে আল্লাহ, মই জানি-শুনি তোমাৰ লগত কৰা শ্বিৰ্কৰ পৰা তোমাৰ ওচৰত আশ্ৰয় বিচাৰিছোঁ, আৰু যি গুনাহ মই নজনাকৈ কৰোঁ তাৰ বাবেও তোমাৰ ওচৰত ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰিছোঁ"।”[3] [3] বুখাৰীয়ে 'আল-আদাবুল মুফৰাদত' (৭১৬), আহমদে 'মুছনাদত' (১৯৬০৬), দ্বিয়া মাকদিছীয়ে 'আল-আহাদীছুল মুখতাৰাত' (১/১৫০) উল্লেখ কৰিছে, আৰু 'ছহীহ জামে ছগীৰত' শ্বাইখ আলবানীয়ে ইয়াক ছহীহ বুলি কৈছে (৩৭৩১)।
কুফৰৰ শ্ৰেণীসমূহঃ
প্ৰথম প্ৰকাৰ: ডাঙৰ কুফৰ
যাৰ ফলত জাহান্নাম অনিবাৰ্য্য হৈ পৰে, এইটো হৈছে পাঁচ প্ৰকাৰঃ
১- অস্বীকাৰ কৰাৰ ফলত হোৱা কুফৰঃ
আৰু সেয়া হৈছে ৰাছুলসকলক মিছলীয়া বুলি ধাৰণা কৰা, আৰু কাফিৰসকলৰ ক্ষেত্ৰত এইটো খুব কমেই ঘটে; কাৰণ সৰ্বশক্তিমান আল্লাহে তেওঁৰ ৰাছুলসকলক স্পষ্ট প্ৰমাণাদিৰ দ্বাৰা সমৰ্থন কৰিছে, আৰু এইসকল অস্বীকাৰকাৰীৰ অৱস্থা হৈছে সেইটোৱে, যিটো আল্লাহে বৰ্ণনা কৰিছেঃ "সিহঁতে অন্যায় আৰু উদ্ধতভাৱে নিদৰ্শনসমূহ প্ৰত্যাখ্যান কৰিছে, যদিও সিহঁতৰ অন্তৰে এইবোৰক নিশ্চিত সত্য বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল..." (ছুৰা আন-নাহলঃ ১৪)
২- অহংকাৰ তথা অবাধ্যতাৰ কুফৰ:
আৰু এইটো ইবলীছৰ কুফৰীৰ দৰে, কাৰণ সি আল্লাহৰ আদেশক অস্বীকাৰ কৰা নাছিল, বৰং সি অহংকাৰবশতঃ অবাধ্যতা প্ৰকাশ কৰিছিল। মহান আল্লাহে কৈছেঃ "আৰু স্মৰণ কৰা, যেতিয়া আমি ফিৰিস্তাসকলক কৈছিলোঁ, তোমালোকে আদমক ছাজদা কৰা। তেতিয়া ইবলিছৰ বাহিৰে সকলোৱে ছাজদা কৰিছিল। সি অস্বীকাৰ কৰিলে আৰু অহংকাৰ কৰিলে, আৰু সি কাফিৰসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ গ’ল।" (ছুৰা আল-বাক্বাৰাহঃ ৩৪)
৩- বিমুখ হোৱাৰ কুফৰ:
অৰ্থাৎ নিজৰ শ্ৰৱণশক্তি আৰু অন্তৰৰ দ্বাৰা সত্যক অনুসৰণ কৰাৰ পৰা বিমুখ হোৱা, ফলত সি সেইফালে কৰ্ণপাত নকৰে, আৰু কোনো গুৰুত্বও নিদিয়ে। মহান আল্লাহে কৈছেঃ "যি ব্যক্তিয়ে নিজ প্ৰতিপালকৰ আয়াতসমূহৰ মাধ্যমত উপদেশপ্ৰাপ্ত হোৱাৰ পিছতো তাৰ পৰা মুখ ঘূৰাই লয়, তাতকৈ ডাঙৰ যালিম আৰুনো কোন হ’ব পাৰে? নিশ্চয় আমি অপৰাধীবিলাকৰ পৰা প্ৰতিশোধ গ্ৰহণ কৰিম।" (ছুৰা আছ-ছাজদাহঃ ২২)
আনহাতে আংশিকভাৱে বিমুখ হোৱাটো ফিছক্ব বুলি গণ্য হ'ব, কুফৰ নহয়। যেনে- কোনোবাই যদি দ্বীনৰ কিছুমান ওৱাজিব বিষয়, উদাহৰণস্বৰূপে ছিয়াম বা হজ্জৰ আহকাম আদি শিকাৰ পৰা বিমুখ হয়।
৪- সন্দেহৰ কুফৰঃ
অৰ্থাৎ সত্যৰ বিষয়ে নিশ্চিত নহৈ দ্বিধাগ্ৰস্ত হোৱা, বৰং তাত সন্দেহ পোষণ কৰা। যেনে- মহান আল্লাহে কৈছে: "আৰু সি অহংকাৰ কৰি তাৰ উদ্যানত প্ৰৱেশ কৰিলে। সি ক’লে, ‘এইখন কেতিয়াও ধ্বংস হ’ব বুলি মোৰ ধাৰণা নহয়; ‘আৰু কিয়ামত সংঘটিত হ’ব বুলিও মোৰ ধাৰণা নহয়, আৰু মোক যদি মোৰ প্ৰতিপালকৰ ওচৰলৈকে ওভোতাই নিয়াও হয়, তথাপিও মই নিশ্চয় ইয়াতকৈও উৎকৃষ্ট প্ৰত্যাৱৰ্তন স্থল পাম’।" (ছুৰা আল-কাহাফঃ ৩৫-৩৬)
৫- নিফাক্বৰ কুফৰঃ
অন্তৰত অস্বীকাৰ গোপন ৰাখি মুখেৰে ঈমান প্ৰকাশ কৰা। মহান আল্লাহে কৈছেঃ "আৰু মানুহৰ মাজত এনেকুৱা কিছুমান মানুহো আছে যিসকলে কয়, ‘আমি আল্লাহ আৰু শেষ দিৱসৰ প্ৰতি ঈমান আনিছোঁ’, অথচ সিহঁত মুমিন নহয়।" (ছুৰা আল-বাক্বাৰাহঃ ৮)
এইবোৰেই হৈছে ডাঙৰ কুফৰৰ শ্ৰেণীসমূহ, যিবোৰে মানুহক ইছলামৰ পৰা বহিষ্কাৰ কৰি দিয়ে।
দ্বিতীয় শ্ৰেণীঃ সৰু কুফৰঃ
এই ধৰণৰ কুফৰীৰ ফলত ব্যক্তি চিৰস্থায়ীভাৱে জাহান্নামী নহয়। এইটো হৈছে সেই কুফৰ, যাক কিতাপ আৰু ছুন্নাহত আলিফ-লামৰ দ্বাৰা নিৰ্দিষ্ট নকৰাকৈ, বৰং অনিৰ্দিষ্ট ৰূপতহে উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ উদাহৰণ বহুত। যেনে- আবু হুৰাইৰাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ পৰা বৰ্ণিত হাদীছ, ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছেঃ "মানুহৰ মাজত পোৱা দুটা বস্তু কুফৰ হিচাপে বিবেচিতঃ বংশীয় ক্ষেত্ৰত কটাক্ষ কৰা, আৰু মৃত ব্যক্তিকলৈ বিলাপ কৰা।" [4] [4] ছহীহ মুছলিম (১২১), আহমদ (১০৪৩৪)।
২) ফিৰিস্তাসকলৰ প্ৰতি ঈমান:
ফিৰিস্তাসকল হৈছে গাইবী জগতৰ অধিবাসী, আল্লাহে তেওঁলোকক নূৰেৰে সৃষ্টি কৰিছে। তেওঁলোক হৈছে আল্লাহৰ বান্দা, তেওঁলোকে আল্লাহৰ ইবাদত কৰে, আৰু তেওঁলোকৰ মাজত প্ৰভুত্ব আৰু উপাস্য হোৱাৰ কোনো গুণেই নাই। আৰু তেওঁলোকে আল্লাহৰ আদেশ অমান্য নকৰে, আৰু তেওঁলোকক যি নিৰ্দেশ দিয়া হয় তেওঁলোকে সেইটোৱে কৰে, তেওঁলোকৰ সংখ্যা ইমান বেছি যে, আল্লাহৰ বাহিৰে কোনোৱেই সেয়া গণনা কৰি শেষ কৰিব নোৱাৰে।
ফিৰিস্তাসকলৰ প্ৰতি ঈমানৰ মাজত চাৰিটা বিষয় অন্তৰ্ভুক্ত আছে:
১- ফিৰিস্তাসকলৰ অস্তিত্বৰ ওপৰত ঈমান পোষণ কৰা।
২। তেওঁলোকৰ মাজৰ পৰা যিসকলৰ নাম আমি জানো, তেওঁলোকৰ প্ৰতি ঈমান পোষণ কৰিব লাগিব। যেনে- জিব্ৰীল, মিকাঈল, ইছৰাফীল আৰু অন্যান্যসকল। যিসকলৰ নাম আমাৰ জনা নাই তেওঁলোকৰ প্ৰতি সাৰ্বিকভাৱে ঈমান পোষণ কৰিব লাগিব।
৩- কোৰআন আৰু হাদীছত বৰ্ণিত হোৱা তেওঁলোকৰ গুণাৱলীসমূহৰ প্ৰতি ঈমান পোষণ কৰিব লাগিব যেনে- জিব্ৰীলৰ বিষয়ে আছে, নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে জনাইছে যে, তেখেতে তেওঁক তেওঁৰ প্ৰকৃত আকৃতিত দেখিছে, যি আকৃতিত মহান আল্লাহে তেওঁক সৃষ্টি কৰিছে। তেওঁৰ ছয়শ ডেউকা আছে, যিবোৰে দিগন্তক আৱৰি ৰাখিছিল।
৪- তেওঁলোকৰ আমল বা কৰ্মসমূহৰ ওপৰত ঈমান পোষণ কৰা, যেনে- ক্লান্ত নোহোৱাকৈ আৰু অৱহেলা নকৰাকৈ তেওঁলোকে দিনে-ৰাতি আল্লাহৰ তাছবীহ পাঠ কৰে আৰু তেওঁৰ ইবাদত কৰে।
যেনে- জিব্ৰীল আলাইহিচ্ছালাম: তেওঁৰ দায়িত্ব হৈছে অহী লৈ আগমন কৰা।
আৰু ইছৰাফীল আলাইহিচ্ছালামৰ দায়িত্ব হৈছে শিঙ্গাত ফুঁ দিয়া।
আৰু মালাকুল মউত হৈছে মৃত্যুৰ সময়ত ৰূহ কবজ কৰাৰ দায়িত্বত নিয়োজিত।
মালিক (আলাইহিচ্ছালাম) হৈছে জাহান্নামৰ তত্ত্বাৱধায়ক। ৰিজৱান (আলাইহিচ্ছালাম) হৈছে জান্নাতৰ তত্ত্বাৱধায়ক, আৰু এইদৰে অন্যান্যসকলৰো বেলেগ বেলেগ দায়িত্ব আছে।
৩) ঐশী গ্ৰন্থসমূহৰ প্ৰতি ঈমান:
আৰু কিতাবৰ দ্বাৰা সেইসমূহ আচমানী গ্ৰন্থক বুজোৱা হৈছে, যিবোৰ আল্লাহে তেওঁৰ ৰাছুলসকলৰ ওপৰত অৱতীৰ্ণ কৰিছে। মানৱজাতিৰ বাবে হিদায়ত আৰু ৰহমতস্বৰূপ, যাতে তেওঁলোকে দুয়োখন জগতৰ সফলতা লাভ কৰিব পাৰে।
কিতাবসমূহৰ প্ৰতি ঈমান পোষণৰ মাজত চাৰিটা বিষয় অন্তৰ্ভুক্ত আছে:
১- এই বুলি ঈমান পোষণ কৰা যে, সেইবোৰ মহান আল্লাহৰ তৰফৰ পৰা যথাযথভাৱে অৱতীৰ্ণ হৈছে।
২- কিতাবসমূহৰ মাজৰ পৰা যিবোৰৰ নাম জনা আছে সেইবোৰৰ প্ৰতি নিৰ্দিষ্টকৈ ঈমান পোষণ কৰা; যেনে, আল-ক্বোৰআন, যিখন মুহাম্মদ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ ওপৰত অৱতীৰ্ণ হৈছে, আৰু তাওৰাত, যিখন মুছা আলাইহিচ্ছালামৰ ওপৰত অৱতীৰ্ণ কৰা হৈছিল, আৰু ইঞ্জিল, যিখন ঈছা আলাইহিচ্ছালামৰ ওপৰত অৱতীৰ্ণ হৈছিল, আৰু যাবুৰ অৱতীৰ্ণ হৈছে দাউদ আলাইহিচ্ছালামৰ ওপৰত।
আৰু যিবোৰৰ নাম আমাৰ জনা নাই, তাৰ প্ৰতি সাৰ্বিকভাৱে ঈমান পোষণ কৰিব লাগিব৷
৩- ইয়াৰ সংবাদসমূহক সত্য বুলি বিশ্বাস কৰা; যেনে, কোৰআনৰ সংবাদসমূহ, আৰু পূৰ্বৱৰ্তী গ্ৰন্থসমূহৰ অবিকৃত সংবাদসমূহক।
৪- এনে আদেশসমূহৰ ওপৰত আমল কৰা যিবোৰ ৰহিত হোৱা নাই, আৰু সেইবোৰৰ হিকমত আমাৰ জনা থাকক বা নাথাকক, আন্তৰিকতাৰ সৈতে আৰু আনুগত্যৰ সৈতে সেইবোৰ মানি লোৱা। আৰু পূৰ্বৱৰ্তী সকলো ঐশী গ্ৰন্থসমূহ কোৰআনুল কাৰীমৰ দ্বাৰা মানছুখ বা ৰহিত কৰি দিয়া হৈছে। পূৰ্বৱৰ্তী ঐশী কিতাবসমূহৰ কোনো হুকুমৰ ওপৰত আমল কৰা জায়েয নহ’ব, কেৱল সেইসমূহ হুকুমৰ বাহিৰে যিবোৰ বিশুদ্ধভাৱে বৰ্ণিত হৈছে, আৰু পৱিত্ৰ কোৰআন অথবা নবীৰ ছুন্নাহৰ দ্বাৰা যিবোৰক সমৰ্থন কৰা হৈছে।
৪) ৰাছুলসকলৰ প্ৰতি ঈমান:
‘ৰুছুল’ হৈছে ‘ৰাছুল’ শব্দৰ বহুবচন, আৰু ৰাছুল হৈছে এনেকুৱা মহান ব্যক্তি, যাৰ প্ৰতি আল্লাহৰ তৰফৰ পৰা চৰীয়ত অৱতীৰ্ণ হৈছে আৰু সেয়া প্ৰচাৰ কৰাৰ বাবে তেওঁক হুকুম দিয়া হৈছে। সৰ্বপ্ৰথম ৰাছুল হৈছে নূহ আলাইহিচ্ছালাম, আৰু সৰ্বশেষ ৰাছুল হৈছে নবী মুহাম্মদ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লাম। আৰু তেওঁলোক হৈছে মানৱ, আল্লাহৰ সৃষ্টি। তেওঁলোকৰ মাজত প্ৰভুত্ব বা উপাস্যত্বৰ কোনো গুণ নাই।
ৰাছুলসকলৰ প্ৰতি ঈমান পোষণৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত আছে:
১) এই বিশ্বাস পোষণ কৰা যে, তেওঁলোকৰ ৰিছালত মহান আল্লাহৰ তৰফৰ পৰা সত্য। তেওঁলোকৰ কোনো এজনক অস্বীকাৰ কৰা মানে সকলোকে অস্বীকাৰ কৰা।
২। নবী-ৰাছুলসকলৰ মাজৰ পৰা যিসকলৰ নাম আমাৰ জনা আছে তেওঁলোকৰ প্ৰতি নিৰ্দিষ্টকৈ ঈমান পোষণ কৰা। যেনে, মুহাম্মদ, ইব্ৰাহীম, মুছা, ঈছা, নূহ (আলাইহিমুচ্ছালাম)। এওঁলোকেই হৈছে ‘উলুল আঝম’ অৰ্থাৎ দৃঢ় সংকল্পবদ্ধ ৰাছুল।
আনহাতে তেওঁলোকৰ মাজৰ পৰা যিসকলৰ নাম আমাৰ জনা নাই, তেওঁলোকৰ প্ৰতি সাধাৰণ আৰু সাৰ্বিকভাৱে ঈমান স্থাপন কৰিব লাগিব। মহান আল্লাহে কৈছেঃ "নিশ্চয় আমি তোমাৰ পূৰ্বেও বহুতো ৰাছুল প্ৰেৰণ কৰিছোঁ। আমি তেওঁলোকৰ কিছুমানৰ বৰ্ণনা তোমাৰ ওচৰত কৰিছোঁ আৰু কিছুমানৰ বৰ্ণনা কৰা নাই।" (ছুৰা গাফিৰঃ ৭৮)
৩- কোৰআন আৰু ছহীহ হাদীছৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত তেওঁলোকৰ ঘটনাসমূহৰ ওপৰত বিশ্বাস স্থাপন কৰা।
৪- তেওঁলোকৰ মাজৰ পৰা যাক আমাৰ ওচৰলৈ প্ৰেৰণ কৰা হৈছে, যিজন তেওঁলোকৰ মাজৰ সৰ্বশেষ নবী, তেওঁ হৈছে মুহাম্মদ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লাম, তেওঁৰ চৰীয়তৰ ওপৰত আমল কৰা।
৫) শেষ দিৱসৰ প্ৰতি ঈমানঃ
আৰু সেইটো হৈছে কিয়ামত দিৱস, যিদিনা মানুহক হিচাপ-নিকাচ আৰু প্ৰতিফলৰ বাবে পুনৰুত্থিত কৰা হ’ব। সেই দিনটোক শেষ দিৱস এইকাৰণে কোৱা হয় যে, ইয়াৰ পিছত আন কোনো দিৱস নাথাকিব। তেতিয়া জান্নাতীসকলে তেওঁলোকৰ চিৰস্থায়ী আবাসস্থলত আৰু জাহান্নামীসকলে সিহঁতৰ ঠিকনাত অৱস্থান কৰিব।
আখিৰাতৰ প্ৰতি পোষণ কৰা ঈমানে তিনিটা বিষয়ক অন্তৰ্ভুক্ত কৰে:
ক- পুনৰুত্থান দিৱসৰ প্ৰতি ঈমানঃ
এই বিশ্বাস পোষণ কৰা যে, শিঙাত দ্বিতীয়বাৰ ফুঁ দিয়াৰ সময়ত মৃতকসকলক পুনৰ্জীৱিত কৰা হ'ব, তেতিয়া সকলো মানুহে বিশ্বজগতৰ প্ৰতিপালকৰ সন্মুখত থিয় হ’ব, জোতাবিহীন নগ্ন ভৰিৰে, বস্ত্ৰবিহীন নগ্ন শৰীৰে, আৰু খত্নাবিহীন অৱস্থাত। মহান আল্লাহে কৈছেঃ "যিদৰে আমি প্ৰথমবাৰ সৃষ্টিৰ সূচনা কৰিছিলোঁ সেইদৰে পুনৰ সৃষ্টি কৰিম; এইটো আমাৰ কৃত প্ৰতিশ্ৰুতি, নিশ্চয় আমি সেয়া পালন কৰিমেই।" (ছুৰা আল-আম্বিয়াঃ ১০৪)
খ- হিচাপ-নিকাচ আৰু প্ৰতিফল প্ৰদানৰ ওপৰত ঈমান পোষণ কৰা:
য'ত বান্দাৰ কৰ্মৰ হিচাপ-নিকাচ কৰা হ'ব, আৰু তাৰ প্ৰতিদান দিয়া হ'ব। মহান আল্লাহে কৈছেঃ "নিশ্চয় আমাৰ ওচৰতেই সিহঁতৰ প্ৰত্যাৱৰ্তন। আৰু সিহঁতৰ হিচাপ-নিকাচ আমাৰেই দায়িত্ব।" (ছুৰা আল-গাশ্বিয়াহঃ ২৫-২৬)
গ- জান্নাত আৰু জাহান্নামৰ প্ৰতি ঈমান পোষণ কৰা।
আৰু এই দুখন হৈছে মখলুকৰ চিৰস্থায়ী পৰিণতি। জান্নাত হৈছে চিৰস্থায়ী নি‘আমতৰ স্থান, যিটোক মহান আল্লাহে সেইসকল মু’মিন-মুত্তাকীৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰি ৰাখিছে, যিসকলে আল্লাহ আৰু তেওঁৰ ৰাছুল চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ আনুগত্য কৰিছিল, তাত এনেকুৱা বস্তু আছে, যিবোৰক কোনো চকুৱেই দেখা নাই, আৰু যিবোৰৰ বিষয়ে কোনো কাণেও শুনা নাই, আনকি সেইবোৰৰ বিষয়ে কোনো মানুহৰ অন্তৰেও কল্পনা কৰিব নোৱাৰে।
আনহাতে জাহান্নাম, এইটো হৈছে শাস্তিৰ স্থান, যিটোক মহান আল্লাহে কাফিৰসকলৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰি ৰাখিছে, যিসকলে আল্লাহৰ লগত কুফুৰী কৰিছে আৰু তেওঁৰ ৰাছুলসকলৰ অবাধ্যতা কৰিছে। তাত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ শাস্তি আৰু যন্ত্ৰণা আছে, যিবোৰৰ বিষয়ে কল্পনাও কৰিব নোৱাৰি।
৬) ভাগ্যৰ মঙ্গল অমঙ্গলৰ প্ৰতি ঈমান পোষণ কৰাঃ
ক্বদৰৰ দ্বাৰা বুজোৱা হৈছে: ভৱিষ্যতত সংঘটিত হ'বলগীয়া প্ৰত্যেক বিষয় যিটো সৰ্বশক্তিমান আল্লাহে নিজৰ পূৰ্ব জ্ঞান আৰু হিকমত অনুযায়ী নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।
তাকদীৰৰ প্ৰতি পোষণ কৰা ঈমানৰ ভিতৰত নিম্নোক্ত চাৰিটা বিষয় অন্তৰ্ভুক্ত আছেঃ
১- ইল্ম: মহান আল্লাহৰ জ্ঞানৰ প্ৰতি এই বুলি ঈমান পোষণ কৰিব লাগিব যে, অতীতত যি হৈছে, ভৱিষ্যতত যি হ'ব আৰু সেয়া কেনেকৈ হ'ব, সেই সকলো বিষয়ে তেওঁ সামগ্ৰিকভাৱে আৰু বিস্তাৰিতভাৱে, আদিৰ পৰা অন্তলৈকে অৱগত। আৰু তেওঁ, পৱিত্ৰ মহান, তেওঁ এই বিষয়েও অৱগত যে, যিটো হোৱা নাই, সেইটো যদি হ'লহেঁতেন তেন্তে কিদৰে হ'লহেঁতেন। যেনে- মহান আল্লাহে কৈছেঃ "আৰু সিহঁতক আকৌ (দুনাই পৃথিৱীলৈ) পঠোৱা হ’লেও সিহঁতক যি কৰিবলৈ নিষেধ কৰা হৈছিল আকৌ সিহঁতে সেইটোকে কৰিলে হয়..." (ছুৰা আল-আনআমঃ ২৮)
২- লিখনঃ অৰ্থাৎ, মহান আল্লাহে কিয়ামতলৈকে প্ৰতিটো বস্তুৰ তাক্বদীৰ লিপিবদ্ধ কৰি ৰাখিছে। যেনে- মহান আল্লাহে কৈছেঃ "তুমি নাজানানে যে, আকাশ আৰু পৃথিৱীত যি আছে সেই সকলো বিষয়ে আল্লাহ অৱগত। নিশ্চয় সেই সকলো (লিখা) আছে এখন পুথিত। নিশ্চয় আল্লাহৰ ওচৰত এয়া অতি সহজ।" (ছুৰা আল-হাজ্জঃ ৭০)
৩- এই কথাৰ প্ৰতি বিশ্বাস পোষণ কৰা যে, এই বিশ্বজগতত আল্লাহৰ ইচ্ছাৰ বাহিৰে একোৱেই সংঘটিত নহয়। মহান আল্লাহে কৈছেঃ "আৰু তোমাৰ প্ৰতিপালকে যি ইচ্ছা কৰে সেইটোৱে সৃষ্টি কৰে আৰু যাক ইচ্ছা কৰে তাকেই মনোনীত কৰে ..." (ছুৰা কাচাচঃ ৬৮) আৰু মানুহৰো ইচ্ছা আছে, কিন্তু সেই ইচ্ছা আল্লাহৰ ইচ্ছাৰ অধীনস্থ। যেনে- মহান আল্লাহে কৈছেঃ "তোমালোকে ইচ্ছা কৰিব নোৱাৰা, যেতিয়ালৈকে বিশ্বজগতৰ প্ৰতিপালক আল্লাহে ইচ্ছা নকৰে।" (ছুৰা আত-তাকৱীৰঃ ২৯)
৪- এই কথাৰ প্ৰতি ঈমান পোষণ কৰা যে, মহান আল্লাহেই সকলো সৃষ্টি আৰু সিহঁতৰ ভাল-বেয়া সকলো কৰ্মক সৃষ্টি কৰিছে। মহান আল্লাহে কৈছেঃ "আল্লাহেই সকলো বস্তুৰ স্ৰষ্টা আৰু তেৱেঁই সকলো বস্তুৰ তত্ত্বাৱধায়ক।" (ছুৰা আঝ-ঝুমৰঃ ৬২)
এই বিষয়সমূহক নিম্নোক্ত পংক্তিটোত একত্ৰিত কৰি সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে:
علمٌ كتابةُ مولانا مشيئتُه *** وخلقُه وهو إيجادٌ وتكوين জ্ঞান হৈছে আমাৰ প্ৰভুৰ ইচ্ছাৰ লিখন,..... আৰু তেওঁৰ সৃষ্টি, যিটো হৈছে সৃজন আৰু গঠন।
তৃতীয় আলোচনা: এহছান:
এহছানৰ এটাই ৰুকন; আল্লাহৰ ইবাদত এনেকৈ কৰা যেনিবা তুমি তেওঁক দেখি আছা, আৰু যদি এইটো অনুভৱ নহয় তেন্তে মনত ৰাখিবা যে, নিশ্চয় তেওঁ তোমাক দেখি আছে।
অৰ্থাৎ মানুহে আল্লাহৰ ইবাদত এনেদৰে কৰা উচিত, যেনিবা তেওঁ মহান আল্লাহৰ সন্মুখত দণ্ডায়মান হৈ আছে, আৰু ইয়াৰ বাবে তেওঁৰ প্ৰতি পৰিপূৰ্ণ ভয়-ভীতি আৰু তেওঁৰেই প্ৰতি অভিমুখী হোৱা অনিবাৰ্য্য। ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ ছুন্নত মুতাবিক ইবাদত আদায় কৰাটো অত্যাৱশ্যকীয়।
আৰু এহছান দুটা স্তৰৰ, আৰু মুহছিনসকল এহছানৰ ক্ষেত্ৰত দুটা ভিন্ন ভিন্ন মোকামত অৱস্থিত:
প্ৰথম স্থানঃ এইটো হৈছে সৰ্বোচ্চ, মুশ্বাহাদাৰ স্থান। সেয়া হৈছে বান্দাই এনেকৈ আমল কৰা যেনিবা তেওঁ নিজৰ অন্তৰেৰে আল্লাহক প্ৰত্যক্ষ কৰি আছে, যাৰ ফলত অন্তৰ ঈমানৰ দ্বাৰা আলোকিত হয়, আনকি অদৃশ্য বিষয়বোৰো প্ৰত্যক্ষৰ দৰে হৈ পৰে।
দ্বিতীয় বিষয়টো হৈছে, ইখলাচ আৰু মুৰাকাবাৰ স্তৰ, বান্দাই এই চেতনা লৈ আমল কৰিব লাগে যে, আল্লাহে তেওঁক চাই আছে আৰু তেওঁৰ বিষয়ে অৱগত। যেতিয়া তেওঁ এই চেতনা জাগ্রত ৰাখিব, তেতিয়াই তেওঁ আল্লাহ তাআলাৰ বাবে মুখলিচ (নিৰ্ভেজাল) হ’ব।
চতুৰ্থ আলোচনা: আহলে ছুন্নত অল জামা‘আতৰ মূলনীতিৰ এক সংক্ষিপ্ত বিৱৰণ।
প্ৰথমঃ গোপন আৰু প্ৰকাশ্য উভয়ভাৱে কিতাব আৰু ছুন্নতত যি আহিছে, তাৰ অনুকৰণ কৰা, আল্লাহৰ বাণী আৰু তেওঁৰ ৰাছুল চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ বাণীৰ ওপৰত কোনো মানুহৰ কথাক অগ্ৰাধিকাৰ নিদিয়া।
দ্বিতীয়: ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ চাহাবাসকলৰ প্ৰতি অন্তৰ আৰু জিভাক বিশুদ্ধ তথা নিৰাপদ ৰখা। এইটো বিশ্বাস কৰিব লাগিব যে, ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ পিছত খলিফা হৈছেঃ আবু বকৰ, তাৰ পিছত ওমৰ, তাৰ পিছত উছমান, তাৰ পিছত আলী, ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুম আজমায়ীন।
তৃতীয়ঃ ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ আহলে বাইতক, বিশেষকৈ তেওঁলোকৰ মাজৰ সৎকর্মপৰায়ণসকলক ভালপোৱা আৰু তেওঁলোকক মুহাব্বত কৰা।
চতুৰ্থঃ নেতৃবৃন্দ আৰু শাসকসকলৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ নকৰা, যদিও সিহঁতে অত্যাচাৰ কৰে। আৰু তেওঁলোকৰ কল্যাণ আৰু আৰোগ্যৰ বাবে দুআ কৰিব লাগে, তেওঁলোকৰ প্ৰতি বদ্দোআ কৰিব নালাগে। আৰু তেওঁলোকৰ আনুগত্য আল্লাহৰ আনুগত্যৰ বাবেই ফৰজ, যেতিয়ালৈকে তেওঁলোকে গুনাহৰ আদেশ নিদিয়ে। যদি তেওঁলোকে গুনাহৰ আদেশ দিয়ে; তেন্তে সেই ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ অনুসৰণ কৰা বৈধ নহয়। ইয়াৰ বাহিৰে অন্যান্য সৎ কামত তেওঁলোকৰ আনুগত্য বাহাল থাকে।
পঞ্চম: অলীসকলৰ কেৰামতৰ ওপৰত বিশ্বাস স্থাপন কৰা; এইটো হৈছে আল্লাহে তেওঁলোকৰ জৰিয়তে সংঘটিত কৰা অস্বাভাৱিক ঘটনা।
ষষ্ঠঃ তেওঁলোকে আহলে কিবলাক কেৱল গুনাহ আৰু কাবীৰাহ গুনাহৰ বাবে কাফিৰ বুলি গণ্য নকৰে। যিদৰে খাৱাৰিজসকলে কৰে, বৰং গুনাহৰ সৈতেও ঈমানী ভাতৃত্ববোধ কায়েম থাকে, আৰু তেওঁলোকে অবাধ্য ব্যক্তিৰ বিষয়ে কয়ঃ সি তাৰ ঈমানৰ বাবে মুমিন, আৰু কবীৰা গুনাহৰ বাবে ফাছিক্ব।
দ্বিতীয় অধ্যায়ঃ ইবাদাত সম্পৰ্কীয় বিধানসমূহ
প্ৰথম পৰিচ্ছেদঃ তাহাৰাত বা পৱিত্ৰতা
আভিধানিকভাৱে তাহাৰাত হৈছে বাহ্যিক আৰু আভ্যন্তৰীণ ময়লা-আৱৰ্জনাৰ পৰা পৰিস্কাৰ-পৰিচ্ছন্ন হোৱা।
আৰু চৰীয়তৰ পৰিভাষাত: অনুভূতিসূচক অপৱিত্ৰতাৰ পৰা মুক্তি লাভ কৰা তথা নাপাকী দূৰ কৰা। পৱিত্ৰতা হৈছে নামাজৰ চাবিকাঠি। এইকাৰণে এই বিষয়ে জ্ঞান অৰ্জন কৰাটো দ্বীনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়সমূহৰ অন্যতম, যিটো শিকা আৰু ইয়াৰ প্ৰতি গুৰুত্ব দিয়া প্ৰত্যেক মুছলিমৰ বাবেই অনিবাৰ্য্য।
প্রথম: পানীৰ প্ৰকাৰসমূহ
১- পানীপৱিত্ৰ হ'ব লাগিব, যাৰ দ্বাৰা পৱিত্ৰতা অৰ্জন কৰা বৈধ, সেয়া সৃষ্টিগত অৱস্থাত অৱশিষ্ট হওক; যেনে- বৰষুণ, নদী বা সাগৰৰ পানী, অথবা তাত এনে কোনো বিশুদ্ধ পদাৰ্থ মিশ্ৰিত হওক, যিয়ে ইয়াৰ ওপৰত প্ৰভাৱ বিস্তাৰ নকৰে আৰু ইয়াৰ নামো সলনি নকৰে।
২- অপৱিত্ৰ পানী, এনেকুৱা পানী ব্যৱহাৰ কৰা বৈধ নহয়। এনেকুৱা পানীয়ে অনুভূতিসূচক অপৱিত্ৰতা দূৰ নকৰে, আৰু বাহ্যিক অপৱিত্ৰতাও দূৰ নহয়, সেইটো হৈছে এনেকুৱা পানী, যাৰ ৰং, গোন্ধ অথবা সোৱাদ কোনো অপৱিত্ৰ বস্তুৰ দ্বাৰা পৰিবৰ্তন হৈছে।
দ্বিতীয়: অপৱিত্ৰতা
নাপাকী হৈছে এক বিশেষ অপৱিত্ৰ বস্তু, এনেকুৱা নাপাকী হৈছে চালাতৰ বাবে প্রতিবন্ধক। যেনে- প্ৰস্ৰাৱ, মল, তেজ আদি; আৰু এইবোৰ শৰীৰত বা কোনো স্থানত বা কাপোৰত লাগি থকা অৱস্থাত নামাজ নহ'ব।
বস্তুৰ ক্ষেত্ৰত মৌলিক বিধান হৈছে, সকলো বস্তুৱে হৈছে বৈধ আৰু পৱিত্ৰ, গতিকে যিয়ে কোনো বস্তু নাপাক বুলি দাবী কৰিব, তেওঁ তাৰ সপক্ষে প্ৰমাণ দিব লাগিব। শ্লেষ্মা, মানুহৰ ঘাম আৰু গাধৰ ঘাম আদি অপৱিত্ৰ নহয়, বৰং লেতেৰা হ'লেও এইবোৰ পৱিত্ৰ। প্ৰত্যেক অপৱিত্ৰ বস্তুৱেই হৈছে ময়লা, কিন্তু প্ৰতিটো ময়লা অপৱিত্ৰ নহয়।
অপৱিত্ৰতা হৈছে তিনি প্রকাৰ:
প্রথম: গুৰুতৰ অপৱিত্ৰতা।
উদাহৰণস্বৰূপে, যিটো বস্তুত কুকুৰে মুখ দিছে বা চেলেকিছে। এনেকুৱা পাত্ৰক পৱিত্ৰ কৰিবলৈ হ'লে সাতবাৰ ধুব লাগিব, আৰু প্ৰথমবাৰ মাটিৰে ঘঁহিব লাগিব।
দ্বিতীয়ঃ লঘু নাপাকী
যেনে- কেঁচুৱা ল'ৰাৰ প্ৰস্ৰাৱ যদি কাপোৰ আদিত লাগে। ইয়াক পৱিত্ৰ কৰিবলৈ সম্পূৰ্ণৰূপে তিতি নোযোৱালৈকে ইয়াৰ ওপৰত পানী ছটিয়াব লাগে। ইয়াক ঘঁহাৰ প্ৰয়োজন নাই অথবা মোহাৰি লোৱাৰো প্ৰয়োজন নাই।
তৃতীয়ঃ মধ্যমীয়া নাপাকীঃ
যেনে- মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱ, মল আৰু অধিকাংশ নাপাক বস্তু যেতিয়া মাটি, কাপোৰ অথবা তেনেজাতীয় বস্তুত লাগি যায়। ইয়াক পৱিত্ৰ কৰাৰ পদ্ধতি হৈছে, যদি অপৱিত্ৰতাৰ কোনো পদাৰ্থ থাকে তেন্তে তাক আঁতৰাই দিয়া আৰু সেই ঠাইখিনি পানী বা অন্য পৰিষ্কাৰক বস্তুৰে চাফা কৰা।
দলিলৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত অপৱিত্ৰ বস্তুসমূহৰ মাজত আছেঃ
১- মানুহৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু মল।
২- মযী আৰু ৱদী [৫]। [5] (মজী): ই হৈছে এক বৰণহীন পাতল পানী, যিটো ক্ৰীড়া-কৌতুক, সম্ভোগৰ স্মৰণ বা তাৰ ইচ্ছা, অথবা দৃষ্টিপাত আদিৰ সময়ত নিৰ্গত হয়। ই এটোপ এটোপকৈ ওলায় আৰু কেতিয়াবা ইয়াৰ নিৰ্গমন অনুভৱেই নহয়। (ৱদী): ই হৈছে এক ডাঠ বগা পানী যিটো প্ৰস্ৰাৱৰ পাছত, অথবা কোনো গধুৰ বস্তু বহন কৰাৰ সময়ত নিৰ্গত হয়।
৩- যিবোৰ জন্তুৰ মাংস খোৱা নহয়, সেইবোৰৰ মল।
৪- হায়েজ আৰু নিফাছৰ তেজ।
৫- কুকুৰৰ লেলাৱটি।
৬- মৃত জীৱ-জন্তু, কিন্তু কিছুমান হৈছে ইয়াৰ ব্যতিক্ৰম, যেনে:
মানুহ, মৃত্যুবৰণ কৰিলেও নাপাক নহয়।
খ- মৃত মাছ আৰু ফৰিং।
গ- এনেকুৱা মৃত জীৱ, যাৰ প্ৰবাহিত তেজ নাই; যেনে- মাখি, পৰুৱা, মৌ-মাখি ইত্যাদি।
মৃত জীৱ-জন্তুৰ হাড়, শিং, নখ, নোম আৰু পাখি।
নাপাকী পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পদ্ধতি হৈছে:
১- পানীৰ দ্বাৰা, কাৰণ ই হৈছে নাপাকী পৱিত্ৰ কৰাৰ মৌলিক বস্তু, সেয়েহে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে অন্য বস্তু ব্যৱহাৰ কৰা নহয়।
২- চৰীয়তৰ বিধান অনুসৰি নাপাক অথবা নাপাকী লগা বস্তু পৱিত্ৰ কৰাৰ পদ্ধতি:
ক- মৃত জন্তুৰ ছাল দাবাগতৰ দ্বাৰা পৱিত্ৰ হয়।
খ- কুকুৰে কোনো পাত্ৰত মুখ দিলে, সেই পাত্ৰটো পৱিত্ৰ কৰিবলৈ সাতবাৰ ধুব লাগে; প্ৰথমবাৰ মাটিৰে ঘঁহিব লাগে।
গ- কাপোৰত হায়েজৰ তেজ লাগিলে, প্ৰথমে সেইখিনি ঘঁহি বা খুঁচৰি আঁতৰাব লাগে, তাৰ পিছত পানীৰে মোহাৰি ধুই দিব লাগে। ইয়াৰ পিছতো যদি তেজৰ দাগ ৰৈ যায়, তেন্তে তাত কোনো ক্ষতি নাই।
ঘ- মহিলাৰ পোছাকৰ নিম্নাংশ যিটো মাটিত চোঁচৰি যায়, পৰৱৰ্তী পৱিত্ৰ মাটিৰ সৈতে ঘঁহনি খাই পৱিত্ৰ হয়।
ঙ- স্তন্য পান কৰা শিশু ল'ৰা সন্তানৰ প্ৰস্ৰাৱ কাপোৰত লাগিলে সেইটো পৱিত্ৰ কৰা হয় পানী ছটিয়াই, আৰু ছোৱালী সন্তানৰ প্ৰস্ৰাৱ লাগিলে ধুই ল'ব লাগিব।
চ- যি কাপোৰত মযী লাগিছে, মযী লগা স্থানত পানী ছটিয়াই সেই কাপোৰখন পৱিত্ৰ কৰিব লাগিব।
ছ- পৱিত্ৰ মাটিত ঘঁহি জোতাৰ তলি পৱিত্ৰ কৰা।
জ- মাটিৰ পৰা অপৱিত্ৰতা দূৰ কৰিবলৈ অপৱিত্ৰ হোৱা ঠাইত এবাল্টি পানী ঢালি দিব লাগে, অথবা ৰ'দ বা বতাহত শুকাই যোৱালৈকে এৰি দিব লাগে। যেতিয়া অপৱিত্ৰতাৰ চিহ্ন দূৰ হৈ যাব, তেতিয়া মাটি পৱিত্ৰ হৈ যাব।
তৃতীয়ঃ অজুবিহীন ব্যক্তিৰ বাবে নিষিদ্ধ কৰ্মসমূহ
সৰু অথবা ডাঙৰ নাপাকী থকা ব্যক্তিৰ ওপৰত যিবোৰ বিষয় হাৰাম:
১- ফৰজ বা নফল নামাজ। ইবনে ‘ওমৰ ৰাদ্বিয়াল্লাহু ‘আনহুমাৰ পৰা বৰ্ণিত, নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছেঃ "আল্লাহে পৱিত্ৰতা অবিহনে চালাত কবূল নকৰে।" [6] [6] ছহীহ মুছলিম (২২৪)।
২- কোৰআন স্পৰ্শ কৰা। ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে আমৰ বিন হাযমলৈ যিখন পত্ৰ লিখিছিল, তাত এইদৰে উল্লেখ আছে, তেখেতে কৈছেঃ "পৱিত্ৰ ব্যক্তিৰ বাহিৰে আন কোনোৱে কোৰআন স্পৰ্শ কৰিব নোৱাৰে।" [7] [7] মুআত্তা মালিক (৬৮০ আৰু ২১৯), দাৰেমী (৩১২), আব্দুৰ ৰাজ্জাকৰ মুছান্নাফ (১৩২৮), ইৰৱাউল গালীলত আলবানীয়ে হাদীছটোক ছহীহ বুলি কৈছে (১২২)
৩- প্ৰাচীন ঘৰৰ (কাবা ঘৰৰ) তাৱাফ কৰা। কাৰণ তেখেত চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছেঃ "বাইতুল্লাহৰ তাৱাফ হৈছে নামাজৰ দৰে ইবাদত, কিন্তু পাৰ্থক্য হৈছে আল্লাহে ইয়াত কথা কোৱাটো বৈধ কৰিছে।" [8] নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে ত্বাৱাফৰ বাবে অজু কৰিছিল। আৰু তেখেত চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ পৰা এইটো বিশুদ্ধভাৱে প্ৰমাণিত যে, তেখেতে ঋতুৱতী নাৰীক পৱিত্ৰ নোহোৱালৈকে কা’বা ঘৰৰ তাৱাফ কৰিবলৈ নিষেধ কৰিছে। [৮] নাছাঈ (১২৮০৮), আহমদ (১৫৪২৩), ইৰৱাউল গালীলত শ্বাইখ আলবানীয়ে ছহীহ বুলি কৈছে (১২১)
আৰু বিশেষকৈ হাদাছে আকবৰত থকা ব্যক্তিৰ ওপৰত হাৰাম হোৱা বিষয়সমূহ হৈছেঃ
১- কোৰআন তিলাৱত কৰা। আলী ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ হাদীছ অনুসৰিঃ গোছল ফৰজ হোৱা অৱস্থাৰ বাহিৰে, আন কোনো বস্তুৱে নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামক কোৰআন তিলাৱতৰ পৰা বিৰত ৰাখিব পৰা নাছিল [9]। [9] ইবনে মাজাহ (৫৯৪), ইবনে হিব্বান (৭৯৯), জঈফ ছুনান তিৰমিজীত আলবানীয়ে জঈফ বুলি কৈছে (১৪৬)।
২- অজু অবিহনে মছজিদত অৱস্থান কৰা; কাৰণ মহান আল্লাহে কৈছেঃ "হে মুমিনসকল! তোমালোকে নিচাগ্ৰস্ত অৱস্থাত মুখেৰে যি কোৱা সেয়া নুবুজালৈকে ছালাতৰ নিকটৱৰ্তী নহ’বা, আৰু জুনুবী (অপৱিত্ৰ) অৱস্থাতো নহয়, যেতিয়ালৈকে তোমালোকে গোছল নকৰা..." (ছুৰা নিছাঃ ৪৩)
হাদাছে আকবৰত লিপ্ত ব্যক্তিয়ে অজু কৰিলে তেওঁৰ বাবে মছজিদত অৱস্থান কৰা জায়েজ। ঠিক তেনেদৰে, হাদাছে আকবৰত লিপ্ত ব্যক্তিৰ বাবে মছজিদত অৱস্থান নকৰাকৈ কেৱল পাৰ হৈ যোৱাটোও জায়েজ।
চতুৰ্থঃ শৌচ-প্ৰস্ৰাৱ কৰাৰ নিয়ম-নীতি:
শৌচ-প্ৰস্ৰাৱ কৰাৰ মুস্তাহাবসমূহ:
১- শৌচ-প্ৰস্ৰাৱৰ সময়ত মানুহৰ পৰা আঁতৰত থকা আৰু গোপনীয়তা ৰক্ষা কৰা।
২- প্ৰৱেশ কৰাৰ সময়ত এই দুআ পাঠ কৰিব লাগেঃ «আল্লা-হুম্মা ইন্নি আউজুবিকা মিনাল খুবছি অল খাবা-ইছ» [10]। অৰ্থঃ হে আল্লাহ! মই দুষ্ট পুৰুষ জিনৰ পৰা আৰু দুশ্চৰিত্ৰা নাৰী জিনৰ (অনিষ্টৰ) পৰা তোমাৰ আশ্ৰয় বিচাৰোঁ। [10] (বুখাৰীঃ ১৪২, আৰু মুছলিমঃ ১২২)
শৌচ-প্ৰস্ৰাৱ কৰাৰ সময়ত অনিবাৰ্য্য হৈছেঃ
১- প্ৰস্ৰাৱৰ পৰা পৱিত্রতা অর্জন কৰা।
২- অত্যাৱশ্যকীয় ঢাকি ৰাখিবলগীয়া অংগখিনি ঢাকিব লাগিব।
শৌচ-প্ৰস্ৰাৱ কৰাৰ সময়ত নিম্নলিখিত বিষয়সমূহ হাৰাম:
১- কিবলামুখী হৈ অথবা কিবলাক পাছফালে ৰাখি শৌচ-প্ৰস্ৰাৱ কৰা।
২- মানুহে অহা-যোৱা কৰা পথত আৰু ৰাজহুৱা স্থানত শৌচ-প্ৰস্ৰাৱ কৰা।
৩- স্থিৰ পানীত প্ৰস্ৰাৱ কৰা।
শৌচ-প্ৰস্ৰাৱ কৰাৰ সময়ত যিবোৰ কৰ্ম অপছন্দনীয়ঃ
১- প্ৰস্ৰাৱ-পায়খানা কৰাৰ সময়ত সোঁহাতেৰে লজ্জাস্থান স্পৰ্শ কৰা।
২- সোঁহাতেৰে ইস্তিনজা বা পেচাব-পায়খানাৰ পৰা পৱিত্রতা অৰ্জন কৰা।
৩- শৌচ-প্ৰস্ৰাৱ কৰাৰ সময়ত কথা কোৱা, বিশেষকৈ আল্লাহৰ নাম লোৱা।
পঞ্চমঃ ইস্তিনজা বা প্ৰস্ৰাৱ-পায়খানাৰ পৰা পৱিত্রতা অৰ্জনৰ আহকাম:
ইস্তিনজা: পানীৰে শৌচ-প্ৰস্ৰাৱৰ নাপাকী দূৰ কৰিব লাগে।
ইস্তিজমাৰ: পানীৰ বাহিৰে শিল, টিছু আদিৰ দ্বাৰা শৌচ-প্ৰস্ৰাৱৰ স্থানৰ নাপাকী দূৰীকৰণ।
ইস্তিজমাৰ কৰা বস্তুৰ চৰ্তসমূহ হৈছে:
১- যিটোৰ দ্বাৰা পৱিত্ৰতা অৰ্জন কৰা হ'ব সেইটো মুবাহ হ'ব লাগিব।
২- পৱিত্ৰ হ’ব লাগিব।
৩- পৰিষ্কাৰ হ'ব লাগিব।
৪- হাড় অথবা গোবৰ হ’লে নহ’ব।
৫- এনেকুৱা কামত কোনো সন্মানীয় বস্তু ব্যৱহাৰ কৰা বৰ্জনীয়; যেনে- আল্লাহৰ নাম থকা কোনো কাগজ-পত্ৰ।
কেৱল ইস্তিজমাৰ কৰা দুটা চৰ্তত বৈধ:
১- নিৰ্গত বস্তুৱে যাতে স্বাভাৱিক স্থান অতিক্রম নকৰে।
২- নূন্যতম তিনিটা পৰিষ্কাৰ কৰিব পৰা শিলেৰে কলুখ কৰিব লাগিব।
ষষ্ঠ: অজুৰ বিধানসমূহ:
তিনিটা ইবাদতৰ বাবে অজু কৰা ওৱাজিবঃ
১- নামাজৰ বাবে। সেয়া ফৰজ হওক বা ছুন্নত, বা নফল নামাজ।
২- কোৰআন স্পৰ্শ কৰিবলৈ।
৩- তাৱাফ কৰিবলৈ।
অজুৰ চৰ্তসমূহঃ
১- ইছলাম (মুছলিম হ'ব লাগিব)।
২- আল-আকল (বিবেক সম্পন্ন হ'ব লাগিব)।
৩- পাৰ্থক্য কৰিব পৰা বয়সত উপনীত হ'ব লাগিব।
৪- নিয়্যত কৰিব লাগিব: নিয়্যতৰ স্থান হৈছে অন্তৰ, আৰু মৌখিকভাৱে উচ্চাৰণ কৰাটো হৈছে বিদআত। আৰু অজু কৰাৰ ইচ্ছা কৰাটোৱে হৈছে অজুৰ নিয়ত। শৰীৰ শীতল কৰাৰ উদ্দেশ্যে অথবা পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ মানসেৰে অজুৰ অংগসমূহ ধুলেই অজু নহয়।
৫- পৱিত্ৰতা সম্পূৰ্ণ নোহোৱা পৰ্যন্ত ইয়াক ভংগ কৰাৰ নিয়ত কৰিব নালাগে।
৬- অজু ভংগ হোৱাৰ কাৰণ বন্ধ কৰা। ইয়াৰ পৰা ব্যতিক্ৰম হৈছে সেই ব্যক্তি, যাৰ অনবৰতে প্ৰস্ৰাৱ নিৰ্গত হয়, আৰু মুস্তাহাজা নাৰী।
৭- শৌচ বা প্ৰস্ৰাৱ নিৰ্গত হোৱা ব্যক্তিৰ বাবে অজুৰ পূৰ্বে ইস্তিনজা বা ইস্তিজমাৰ কৰা।
৮- পানী পৱিত্ৰ হ'ব লাগিব আৰু মুবাহ হ’ব লাগিব।
৯- ছালত পানী স্পৰ্শ কৰিবলৈ বাধা দিয়া বস্তু আঁতৰ কৰা।
১০- স্থায়ীভাৱে অজু ভংগ হোৱা ৰোগীৰ বাবে চালাতৰ সময় হ'ব লাগিব।
অজুৰ ফৰজসমুহ:
১- মুখমণ্ডল ধোৱা। কুলি কৰা আৰু নাকত পানী দিয়াটোও ইয়াৰেই অন্তৰ্ভুক্ত।
২- কিলাকুটিৰ সৈতে দুয়ো হাত ধোৱা।
৩- সম্পূৰ্ণ মূৰ মছেহ কৰা। কাণ মছেহ কৰা ইয়াৰেই অন্তৰ্ভুক্ত।
৪- সৰুগাঁঠিসহ দুয়ো ভৰি ধোৱা।
৫- অজুৰ অংগবোৰ ধোৱাৰ ক্ষেত্ৰত ধাৰাবাহিকতা বজায় ৰখা।
৬- একেৰাহে গোটেইবোৰ কাম কৰা: অংগবোৰৰ মাজত দীঘলীয়া ব্যৱধান নকৰা।
অজুৰ পদ্ধতিঃ
১- বিছমিল্লাহ কোৱা।
২- হাতৰ সৰু গাঁঠিলৈকে তিনিবাৰ ধোৱা।
৩- তিনিবাৰ মুখমণ্ডল ধোৱা। কুলি কৰা আৰু নাকত পানী দিয়াটোও ইয়াৰেই অন্তৰ্ভুক্ত।
৪- কিলাকুটিলৈকে দুয়ো হাত তিনিবাৰ ধোৱা, প্ৰথমে সোঁহাত আৰু তাৰ পিছত বাওঁহাত।
৫- মূৰ আৰু কাণ মছেহ কৰা।
৬- দুয়ো ভৰি সৰুগাঁঠিলৈকে তিনিবাৰ ধোৱা, প্ৰথমে সোঁ ভৰি আৰু তাৰ পাছত বাওঁ ভৰি।
অজু ভংগ হোৱাৰ কাৰণসমূহ:
১. দুয়ো লজ্জস্থানৰ পৰা কিবা বাহিৰ হ'লে, যেনে- প্রস্রাৱ, বায়ু আৰু মল।
২- শৰীৰৰ পৰা অধিক পৰিমাণৰ নাপাক বস্তু নিৰ্গত হোৱা।
৩- জ্ঞান হেৰুৱা, টোপনিৰ ফলত অথবা অন্য কোনো কাৰণত।
৪- অন্তৰাল নোহোৱাকৈ প্ৰত্যক্ষভাৱে আগফালৰ বা পিছফালৰ লজ্জাস্থান স্পৰ্শ কৰিলে।
৫- উটৰ মাংস ভক্ষণ কৰিলে।
৬- মুৰতাদ হৈ গ’লে বা ইছলামৰ পৰা আঁতৰি গ’লে। মহান আল্লাহে আমাক আৰু মুছলমানসকলক ইয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰক।
সপ্তম: চামৰাৰ মোজা আৰু সাধাৰণ মোজাৰ ওপৰত মাছাহ কৰাৰ বিধান:
১- খুফ: ভৰিত পিন্ধা চামৰাৰ মোজাক খুফ বোলে।
২- জাওৰাব: ঊণ অথবা কপাহ আদিৰে তৈয়াৰ কৰা ভৰিত পিন্ধা মোজা।
মোজাৰ ওপৰত মছেহ কৰাৰ চৰ্তসমূহ:
১- পৰিপূৰ্ণ তাহাৰত অৰ্জন কৰাৰ পাছত পিন্ধিব লাগিব।
২- দুয়ো ভৰিৰ সৰুগাঁঠিলৈকে ঢাকি ৰখা হ'ব লাগিব।
৩- মোজাযোৰ পৱিত্ৰ হ’ব লাগিব।
৪- মাছাহ নিৰ্ধাৰিত সময়সীমাৰ ভিতৰত হ’ব লাগিব।
৫- মাছাহ কেৱলমাত্ৰ অজুৰ ক্ষেত্ৰতহে প্ৰযোজ্য, গোছলৰ ক্ষেত্ৰত নহয়।
৬- মোজা আদি বৈধ হ'ব লাগিব। যদি সেয়া চোৰাং অথবা পুৰুষৰ বাবে ৰেচমৰ হয়, তেন্তে তাৰ ওপৰত মছেহ কৰা বৈধ নহয়; কাৰণ হাৰাম বস্তুৰ দ্বাৰা কোনো ৰেহাই বৈধ নহয়।
মাছাহ কৰাৰ নিৰ্ধাৰিত সময়সীমা:
মুক্বীমৰ বাবে এদিন এৰাতি, আৰু মুছাফিৰৰ বাবে তিনিদিন তিনি ৰাতি।
মাছাহ কৰাৰ পদ্ধতি:
হাত পানীৰে তিয়াই লৈ, সাধাৰণ মোজা বা চামৰাৰ মোজাৰ ওপৰত ভৰিৰ আঙুলিৰ পৰা সৰুগাঁঠিলৈকে এবাৰ মছেহ কৰিব লাগে।
মাছাহ ভংগ হোৱাৰ কাৰণসমূহ:
1- মাছাহ কৰাৰ নিৰ্ধাৰিত সময়সীমা পাৰ হ’লে।
২- দুয়োটা মোজা বা যিকোনো এটা মোজা খুলি পেলালে।
৩- হাদাছে আকবৰ সংঘটিত হ'লে।
মোজাৰ ওপৰত মছেহ কৰাৰ বিধান:
এইটো হৈছে এটা অৱকাশ। গতিকে চামৰাৰ মোজা খুলি ভৰি ধোৱাতকৈ আল্লাহে দিয়া অৱকাশ গ্ৰহণ কৰি আৰু নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ আদৰ্শ অনুসৰণ কৰি লগতে বিদআতীসকলৰ বিৰোধিতা কৰি এইটো পালন কৰাটোৱে হৈছে বেছি উত্তম।।
৩- প্লাষ্টাৰ, বেণ্ডেজ আৰু পট্টিৰ ওপৰত মছেহ কৰা:
জাবাঈৰ: ভঙা হাড়ৰ ওপৰত বন্ধা প্লাষ্টাৰ বা কাঠী আদি।
আচাঈব: ঘাঁ, আঘাত পোৱা অংশ অথবা পোৰা অংশত বন্ধা কাপোৰ বা তেনে কোনো বস্তুক আৰবী আচাঈব বুলি কোৱা হয়।
আৰু লাছুক হৈছে চিকিৎসাৰ বাবে ঘাঁ অথবা ফোঁহাৰ ওপৰত লগোৱা বস্তু।
এইবোৰৰ ওপৰত মাছাহ কৰাৰ চৰীয়তি বিধান:
প্ৰয়োজন অনুসৰি মছেহ কৰা বৈধ, কিন্তু চৰ্ত হৈছে প্ৰয়োজনীয় স্থানতকৈ বেছি অংশ যাতে মছেহ নকৰে।
কিন্তু প্ৰয়োজন শেষ হোৱাৰ পাছত, অথবা সেইটো আঁতৰালে যদি কোনো কষ্ট বা ক্ষতি হোৱাৰ আশংকা নাথাকে, তেনে ক্ষেত্ৰত মছেহ কৰা বৈধ নহয়।
এইবোৰৰ ওপৰত মছেহ কৰাৰ পদ্ধতি:
ইয়াৰ চাৰিওফালে ধুব লাগিব, আৰু পট্টীৰ ওপৰত সকলো ফালৰ পৰা মছেহ কৰিব লাগিব। অজুৰ স্থানৰ অতিৰিক্ত অংশত মছেহ কৰা বৈধ নহয়।
অষ্টমঃ তায়াম্মুমৰ বিধান
পৱিত্ৰতা অৰ্জনৰ উদ্দেশ্যেৰে, এক বিশেষ পদ্ধতিৰে পৱিত্ৰ মাটিৰ দ্বাৰা মুখমণ্ডল আৰু দুয়ো হাতৰ কব্জি মছেহ কৰাকে তায়াম্মুম বোলে।
তায়াম্মুমৰ বিধানঃ
পানী নাথাকিলে অথবা পানী ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ অসুবিধা হ'লে অজু আৰু গোছলৰ পৰিবৰ্তে তায়াম্মুম কৰা ওৱাজিব।
এই বিধানৰ আঁৰৰ হিকমত:
তায়াম্মুম হৈছে মুহাম্মদ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ উম্মতৰ এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য, এইটো অন্যান্য উম্মতৰ মাজত প্ৰচলিত নাছিল, বৰং এই উম্মতৰ প্ৰতি আল্লাহৰ ফালৰ পৰা এইটো হৈছে এটা বিশেষ সুবিধা তথা অনুগ্ৰহ।
তায়াম্মুম বিধিসন্মত হোৱাৰ অৱস্থাসমূহ:
১- যদি কোনো ব্যক্তিয়ে স্ব-স্থানতে হওক অথবা ভ্ৰমণ অৱস্থাত পানী বিচাৰি নাপায়।
২- যদি কোনো ব্যক্তিৰ লগত থকা পানী তেওঁৰ খোৱা বা ৰন্ধা-বঢ়াৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় হয়, আৰু সেই পানীৰে পৱিত্রতা অৰ্জন কৰিলে নিজৰ অথবা আন কোনো মানুহ বা সন্মানীয় জীৱ-জন্তুৰ পিয়াহত কষ্ট হোৱাৰ আশংকা থাকে।
৩- যদি পানী ব্যৱহাৰ কৰিলে বেমাৰৰ কাৰণে শৰীৰৰ ক্ষতি হোৱাৰ আশংকা থাকে, অথবা আৰোগ্য লাভত পলম হোৱাৰ আশংকা থাকে।
৪- যদি বেমাৰৰ বাবে লৰচৰ কৰিব নোৱাৰাৰ বাবে পানী ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ অক্ষম হয়, আৰু তেওঁক অজু কৰাই দিবলৈও কোনো নাথাকে, আৰু নামাজৰ সময় পাৰ হৈ যোৱাৰ আশংকা থাকে।
5- যদি শীতৰ কাৰণে পানী ব্যৱহাৰ কৰাত ক্ষতিৰ আশংকা থাকে, আৰু পানী গৰম কৰিবলৈ একো নাপায়, তেন্তে তায়াম্মুম কৰি চালাত আদায় কৰিব।
তায়াম্মুম পদ্ধতিঃ
আঙুলিবোৰ ফাঁক কৰি দুয়ো হাতেৰে মাটিত আঘাত কৰিব, তাৰ পাছত মুখমণ্ডল আৰু দুয়োখন হাতৰ কব্জিলৈকে মছেহ কৰিব, আৰু মছেহ কৰোঁতে সম্পূৰ্ণ মুখমণ্ডল আৰু দুয়োখন হাতৰ সৰুগাঁঠিলৈকে সম্পূৰ্ণৰূপে মছেহ কৰিব।
তায়াম্মুম ভংগ হোৱাৰ কাৰণসমূহ:
১- পানী নোপোৱাৰ বাবে তায়াম্মুম কৰাৰ পাছত যদি পানী উপলব্ধ হয়। এইদৰে পানী ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হ'লে, যদি পানী ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ অপাৰগ হোৱাৰ বাবে তায়াম্মুম কৰা হৈছিল।
২) অজু ভংগকাৰী কোনো কাৰণৰ দ্বাৰা, অথবা গোছল ফৰজ হোৱা কাৰণে, যেনে- সহবাস, হায়েজ আৰু নিফাচৰ দ্বাৰা তায়াম্মুম ভংগ হয়।
পানী ব্যৱহাৰ আৰু তায়াম্মুম কৰাত অপাৰগ ব্যক্তিৰ বিধান:
যাৰ ওচৰত পানী আৰু মাটি একোৱেই নাথাকে, অথবা যিজন এনেকুৱা অৱস্থাত উপনীত হয় যে, তেওঁ পানী বা মাটিৰে নিজৰ ছাল স্পৰ্শ কৰিবলৈও অক্ষম; তেন্তে তেওঁ নিজৰ অৱস্থা অনুসৰি অজু আৰু তায়াম্মুম অবিহনেই নামাজ আদায় কৰিব। কাৰণ আল্লাহে কাকো তাৰ সাধ্যৰ বাহিৰত কোনো দায়িত্ব অৰ্পণ নকৰে। ইয়াৰ পাছত যদি তেওঁ পানী আৰু মাটি বিচাৰি পায়, অথবা সেই দুয়োটা ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হয়; তেন্তে তেওঁ আদায় কৰা নামাজ পুনৰ আদায় কৰিব নালাগে; কিয়নো তেওঁক যি আদেশ দিয়া হৈছিল, তেওঁ সেয়া পালন কৰিছে। কাৰণ মহান আল্লাহে কৈছেঃ "এতেকে তোমালোকে যথাসাধ্য আল্লাহৰ তাক্বৱা অৱলম্বন কৰা৷" (ছুৰা আত-তাগাবুনঃ ১৬) লগতে নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে এই কথাও কৈছেঃ “যেতিয়া মই তোমালোকক কোনো বিষয়ে আদেশ কৰোঁ, তেতিয়া তোমালোকে সক্ষম অনুযায়ী সেইটো পালন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা।” [১১] [11] (বুখাৰীঃ ৭২৮৮, আৰু মুছলিমঃ ৬০৬৬)
বিঃদ্ৰঃ গোছল ফৰজ হোৱাৰ বাবে তায়াম্মুম কৰাৰ পাছত যদি পানী পোৱা যায়, তেন্তে গোছল কৰাটো আৱশ্যক।
নৱম: হায়েজ আৰু নিফাছৰ বিধি-বিধান:
প্রথম: হায়েজ:
এইটো হৈছে এটা প্ৰাকৃতিক তেজ, যিটো গৰ্ভাশয়ৰ পৰা নিৰ্দিষ্ট সময়ত নিৰ্গত হয়। সাধাৰণতে প্রতি মাহত ছয় অথবা সাত দিনকৈ ঋতুস্ৰাৱ হয়, আনকি ইয়াতকৈ কম অথবা বেছিও হ'ব পাৰে। নাৰীৰ ঋতুস্ৰাৱৰ ম্যাদ তাইৰ স্বাভাৱিক প্ৰকৃতি অনুসৰি কম-বেছি হয়। যিদৰে মহান আল্লাহে সৃষ্টি কৰিছে৷
হায়েজ সম্পৰ্কীয় চৰীয়তি বিধি-বিধান
১. ঋতুৱতী নাৰীয়ে ঋতুস্ৰাৱৰ সময়ত চালাত আৰু চওম পালন নকৰিব, আৰু এইবোৰ পালন কৰিলেও শুদ্ধ নহ’ব।
২- ঋতুৱতী নাৰীয়ে হায়েজৰ পৰা পৱিত্ৰ হোৱাৰ পাছত ৰোজাৰ কাজা আদায় কৰিব লাগিব, কিন্তু নামাজৰ নহয়।
৩- বাইতুল্লাহৰ তাৱাফ কৰা তেওঁৰ বাবে বৈধ নহয়। এইদৰে কোৰআন তিলাৱত কৰিব নোৱাৰিব, আৰু মছজিদত বহিব নোৱাৰিব। ৪. হায়েজ বন্ধ নোহোৱালৈকে তথা গোছল নকৰালৈকে স্বামীৰ বাবে তেওঁৰ স্ত্রীৰ লগত সহবাস কৰা হাৰাম।
৫. ঋতুৱতী অৱস্থাত স্বামীয়ে স্ত্ৰীৰ লজ্জাস্থানত সহবাসৰ বাহিৰে, চুমা দিয়া, স্পৰ্শ কৰা আদিৰ দ্বাৰা উপকৃত হ'ব পাৰিব।
৬. হায়েজ অৱস্থাত স্বামীৰ বাবে নিজৰ স্ত্রীক তালাক দিয়া জায়েজ নহয়।
তুহৰ হৈছে তেজ বন্ধ হোৱাৰ পাছৰ অৱস্থা। এতেকে যেতিয়া তেজ বন্ধ হৈ যায়, তেতিয়া তাই পৱিত্ৰ হৈ যায় আৰু তাইৰ হায়েজৰ সময়সীমাও শেষ হৈ যায়। গতিকে তেজ বন্ধ হোৱাৰ পাছতেই তাইৰ ওপৰত গোছল কৰা ওৱাজিব। তাৰ পাছত হায়েজৰ কাৰণে নিষিদ্ধ হৈ থকা কামবোৰ পুনৰ আৰম্ভ কৰিব।
আৰু পৱিত্ৰতা অৰ্জনৰ পিছত মাটিয়া বা হালধীয়া বৰণৰ পদাৰ্থ দেখিলে, সেইবোৰক গুৰুত্ব নিদিব।
দ্বিতীয়ঃ নিফাছঃ
এইটো হৈছে সন্তান প্রসৱৰ সময়ত আৰু তাৰ পাছত জৰায়ূৰ পৰা ওলাই অহা তেজ, যিটো গৰ্ভাৱস্থাত জমা হৈ থকা তেজৰেই অৱশিষ্ট অংশ।
যিবোৰ বিষয় বৈধ, সেইবোৰৰ ক্ষেত্ৰত নিফাছ আৰু হায়েজৰ বিধান একেই; যেনে, যৌনাংগৰ বাহিৰে শৰীৰৰ অন্য অংগৰ দ্বাৰা উপকৃত হোৱা।
আৰু যিবোৰ বিষয় হাৰাম; যেনে— স্ত্ৰী সহবাস, আৰু ৰোজা, নামাজ, তালাক, তাৱাফ, কোৰআন পাঠ, আৰু মছজিদত অৱস্থান আদি। আৰু তেজস্ৰাৱ বন্ধ হ'লে ঋতুৱতী নাৰীৰ দৰেই তেওঁৰ ওপৰতো গোছল ওৱাজিব।
ঋতুৱতী নাৰীৰ দৰে তাই কেৱল চওম কাজা পালন কৰিব, সেই সময়ছোৱাত এৰি যোৱা নামাজ কাজা পালন কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই।
নিফাছৰ সৰ্বাধিক সময়সীমা হৈছে চল্লিশ দিন৷ যদি নিফাছৰ তেজ চল্লিশ দিনৰ আগতে বন্ধ হৈ যায়, তেন্তে তাইৰ নিফাছৰ অৱস্থা শেষ হৈ যাব। গতিকে তাই গোছল কৰি নামাজ আদায় কৰিব আৰু নিফাছৰ বাবে নিষিদ্ধ থকা সকলো কাম পুনৰ আৰম্ভ কৰিব।
দ্বিতীয় পৰিচ্ছেদ: চালাত:
প্ৰথমঃ আজান আৰু ইক্বামতৰ বিধান।
হিজৰতৰ প্ৰথম বৰ্ষত আজান প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ বিধানগত কাৰণ হৈছে: যেতিয়া তেওঁলোকৰ বাবে সময় নিৰ্ণয় কৰাটো কঠিন হৈ পৰিছিল, তেতিয়া তেওঁলোকে পৰামৰ্শ কৰিলে যে, ইয়াৰ বাবে এটা প্ৰতীক নিৰ্ধাৰণ কৰা যাওক। আব্দুল্লাহ বিন ঝায়েদ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুক সপোনত এই আজান দেখুওৱা হ'ল, আৰু অহীয়েও ইয়াক স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিলে।
আজান হৈছে চালাতৰ সময় হোৱাৰ জাননী। ইকামত হৈছে চালাত আৰম্ভ কৰাৰ জাননী।
ফৰজ চালাতসমূহৰ বাবে পুৰুষসকলৰ ওপৰত আজান আৰু ইক্বামত দিয়াটো ফৰজে কিফায়াহ (সামূহিকভাৱে পালনীয় দায়িত্ব)। এই দুয়োটা হৈছে ইছলামৰ অন্যতম প্ৰকাশ্য প্ৰতীক, সেয়েহে এই দুটাক পৰিত্যাগ কৰা জায়েজ নহয়।
আজানৰ চৰ্তসমূহঃ
১- মুৱাজ্জিন পুৰুষ হ’ব লাগিব।
২- আজানৰ ক্ৰম ৰক্ষা কৰিব লাগিব।
৩- আজানত ধাৰাবাহিকতা ৰক্ষা কৰা।
৪- চালাতৰ সময় হোৱাৰ পিছত আজান দিয়া। ইয়াৰ ব্যতিক্ৰম হৈছে ফজৰ আৰু জুমুআৰ প্ৰথম আজান।
আজানৰ ছুন্নতসমূহঃ
১- কাণৰ ভিতৰত আঙুলি ৰখা।
২- সময়ৰ আৰম্ভণিতে আজান দিয়া।
৩- হাইআলাদ্বয়ৰ সময়ত সোঁফালে আৰু বাওঁফালে মুখ কৰা।
৪- উত্তম কণ্ঠস্বৰৰ অধিকাৰী হোৱা।
৫- আজানৰ বাক্যবোৰ কোনো ধৰণৰ টান বা অতিৰিক্ত প্ৰসাৰণ নকৰাকৈ ধীৰ-স্থিৰে উচ্চাৰণ কৰা।
৬- প্ৰতিটো বাক্যত বিৰতি লোৱা।
৭- আজানৰ সময়ত কিবলামুখী হোৱা।
আজানত পোন্ধৰটা বাক্য আছে, যিদৰে বিলাল ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৱে ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ উপস্থিতিত সদায় আজান দিছিল।
আজানৰ শব্দবোৰ হৈছেঃ
(আল্লাহু আকবাৰ): চাৰিবাৰকৈ পঢ়িব।
(আশ্বহাদু আল লা ইলাহা ইল্লাল্লাহ): দুবাৰ।
(আশ্বহাদু আন্না মুহাম্মাদাৰ ৰাছূলুল্লাহ): দুবাৰ।
(হাই আলাচ্ছলাহ): দুবাৰ,
(হাই আলাল ফালাহ): দুবাৰ।
ইয়াৰ পাছত আকৌ ক'বঃ (আল্লাহু আকবাৰ)। দুবাৰ।
অৱশেষত এবাৰ (লা ইলা-হা ইল্লাল্লাহ) বুলি কৈ সমাপ্ত কৰিব।
আৰু ফজৰত "হাইয়্য়া আলাল ফালাহ"ৰ পিছত "আচ্ছালাতু খাইৰুম মিনান নাওম" অতিৰিক্ত দুবাৰ ক'ব; কাৰণ এই সময়ত অধিকাংশ মানুহেই টোপনিত থাকে।
ইকামতৰ বাক্য হৈছে এঘাৰটা, যিবোৰ খৰকৈ কোৱা হয়; কাৰণ ইয়াৰ দ্বাৰা কেৱল উপস্থিত লোকসকলকহে জাননী দিয়া হয়, সেয়েহে ইয়াক ধীৰে-সুস্থিৰে কোৱাৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই।
ইক্বামতৰ শব্দবোৰ তলত দাঙি ধৰা হ'লঃ
আল্লাহু আকবাৰ। দুবাৰ।
আশ্বহাদু আল লা ইলা-হা ইল্লাল্লাহ: এবাৰ।
আশ্বহাদু আন্না মুহাম্মাদাৰ ৰাছুলুল্লাহ। এবাৰ।
হাই আলাচ্ছালাহ: এবাৰ।
হাই আলাল ফালাহ" এবাৰ।
কাদ ক্বামাতিচ্ছালাত: দুবাৰ।
আল্লাহু আকবাৰ: দুবাৰ।
লা ইলা-হা ইল্লাল্লাহ: এবাৰ।
আজান শ্ৰৱণকাৰীৰ বাবে মুস্তাহাব হৈছে মুআজ্জিনে কোৱা বাক্যবোৰ হুবহু আবৃতি কৰা, কেৱল "হাই আলাচ্ছালাহ" আৰু "হাই আলাল ফালাহ"ৰ বাহিৰে, এই দুটাৰ উত্তৰত ক'বঃ "লা হাওলা অলা কুওৱাতা ইল্লা বিল্লাহ"। তাৰ পিছত নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ ওপৰত দৰূদ পাঠ কৰিব। তাৰ পিছত ক'বঃ আল্লাহুম্মা ৰাব্বা হা-জিহিদ দা'ৱাতিত তা-ম্মাহ, অচ্ছালাতিল ক্বা-য়িমাহ, আ-তি মুহাম্মাদানিল অচীলাতা অল ফাজীলাহ, অবআছহু মাক্বা-মাম মাহমূদানিল লাজী ওৱা আত্তাহ, ইন্নাকা লা তুখলিফুল মীআ-দ। [12] অৰ্থঃ (হে আল্লাহ! তুমিয়েই এই পূৰ্ণ দুআ আৰু প্ৰতিষ্ঠিত চালাতৰ প্ৰতিপালক, গতিকে মুহাম্মদ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামক বিশেষ নৈকট্য আৰু বিশেষ অনুগ্ৰহ প্ৰদান কৰা। তেওঁক মাক্বামে মাহমূদ (প্ৰশংসিত ঠাইত) থিয় কৰোৱা। যি ঠাইৰ প্ৰতিশ্ৰুতি তুমি তেওঁক প্ৰদান কৰিছা। নিশ্চয় তুমি প্ৰতিশ্ৰুতি ভঙ্গ নকৰা।) [১২] ছামাহাতুশ্ব শ্বাইখ আব্দুল আজীজ বিন বাজ ৰাহিমাহুল্লাহে তেওঁৰ 'মাজমু ফাতাৱা' (২৯/১৪১)ত কৈছে: (বাইহাকীয়ে জাবিৰ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ পৰা এক উত্তম চনদত, «الذي وعدته» এই বাক্যটোৰ পিছত «إنك لا تخلف الميعاد» এই অংশটো সংযোগ কৰিছে)।
এই দুআটোও পঢ়িব লাগেঃ "ৰাজীতু বিল্লা-হি ৰাব্বান, অবিল ইছলামি দ্বীনান, অবিমুহাম্মাদিন চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামা নাবিয়্যান।" অৰ্থঃ মই সন্তুষ্ট হৈছোঁ, আল্লাহক প্ৰতিপালক হিচাপে গ্ৰহণ কৰি, ইছলামক দ্বীন হিচাপে পাই, আৰু মুহাম্মদ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামক নবী হিচাপে গ্ৰহণ কৰি। [13] [13] তিৰমিজী (হাদীছ নং ২৬৩৫)।
আজানৰ পিছত কোনো অজুহাত বা উভতি অহাৰ নিয়ত নোহোৱাকৈ মছজিদৰ পৰা ওলাই যোৱা হাৰাম।
দুটা নামাজ জমা কৰাৰ সময়ত এটা আজান আৰু প্ৰত্যেক নামাজৰ বাবে সুকীয়াকৈ ইকামত দিলেই যথেষ্ট।
দ্বিতীয়: নামাজৰ মৰ্যাদা আৰু ফজিলত:
শ্বাহাদাতাইনৰ পিছত ছালাত হৈছে ইছলামৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰুকন। আৰু ইয়াৰ আছে এক বিশেষ মৰ্যাদা, যিহেতু মহান আল্লাহে মিৰাজৰ ৰাতি আকাশত তেওঁৰ ৰাছুল চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ ওপৰত এইটো ফৰজ কৰিছিল। এতেকে ইয়াৰ দ্বাৰা ইয়াৰ মহত্ত্ব, সুনিশ্চিত অপৰিহাৰ্য্যতা আৰু আল্লাহ আজ্জা ওৱা জাল্লাৰ ওচৰত ইয়াৰ মৰ্যাদা সাব্যস্ত হয়।
যাৰ দ্বাৰা ইয়াৰ ফজীলত, মহত্ব প্ৰমাণিত হয়, ইয়াৰ উপৰিও ইয়াৰ আৱশ্যকতা সম্পৰ্কে বহুতো হাদীছ বৰ্ণিত হৈছে। আৰু ইছলামত ইয়াৰ ফৰজিয়ত অকাট্যভাৱে প্ৰমাণিত।
নামাজ যে ফৰজ এই সম্পৰ্কে আৰু ইয়াৰ গুৰুত্ব সম্পৰ্কে কোৰআন আৰু হাদীছত বহুতো প্ৰমাণ আছে। যেনে-
১- মহান আল্লাহে কৈছেঃ "...নিশ্চয় নিৰ্ধাৰিত সময়ত ছালাত কায়েম কৰাটো মুমিনসকলৰ বাবে অৱশ্য কৰ্তব্য।" (ছুৰা আন-নিছাঃ ১০৩) অৰ্থাৎ সেই সময়তেই নামাজ পঢ়া ফৰজ, যিটো সময় ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে বৰ্ণনা কৰিছে।
২- মহান আল্লাহে আৰু কৈছেঃ "আৰু সিহঁতক কেৱল এই নিৰ্দেশ দিয়া হৈছিল যে, সিহঁতে যেন আল্লাহৰ ইবাদত কৰে তেওঁৰ বাবেই যেন দ্বীনক একনিষ্ঠ কৰে আৰু যেন ছালাত প্ৰতিষ্ঠা কৰে..." [ছুৰা আল-বায়্যিনাহঃ ৫]
৩- মহান আল্লাহে আৰু কৈছেঃ "এতেকে যদি সিহঁতে তাওবা কৰে, ছালাত কায়েম কৰে আৰু যাকাত প্ৰদান কৰে, তেন্তে সিহঁত হ’ব তোমালোকৰ দ্বীনি ভাই..." (ছুৰা আত-তাওবাহঃ ১১)
জাবিৰ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুমাৰ পৰা বৰ্ণিত, ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছেঃ "বান্দা আৰু শ্বিৰ্ক তথা কুফৰৰ মাজত পাৰ্থক্য হৈছে চালাত পৰিত্যাগ কৰা।" [14] [14] ছহীহ মুছলিম (82)।
৫- আৰু বুৰাইদাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ পৰা বৰ্ণিত, ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছেঃ "আমাৰ (মুছলিম) আৰু সিহঁতৰ (অমুছলিমৰ) মাজত (মুক্তিৰ) যি প্ৰতিশ্ৰুতি আছে, সেয়া হৈছে চালাত। এতেকে যিয়ে ইয়াক পৰিত্যাগ কৰে, সি কুফৰী কৰে।" [15] [15] তিৰমিজী (২৬৫), তিৰমিজীয়ে হাদীছটোক হাছান ছহীহ গৰীব বুলি কৈছে, আৰু আলবানীয়ে ছহীহ আত-তাৰগীব অত-তাৰহীবত ছহীহ বুলি কৈছে।
নামাজ ফৰজ, এই কথা যিয়ে অস্বীকাৰ কৰিব সি হৈছে কাফিৰ, এই ক্ষেত্ৰত উলামাসকলে ঐক্যমত পোষণ কৰিছে। আনহাতে যিয়ে অলসতা তথা অৱহেলা কৰি নামাজ পৰিত্যাগ কৰিব, বিশুদ্ধ মতানুসৰি সিও হৈছে কাফিৰ। ইয়াৰ প্ৰমাণ হৈছে পূৰ্বোক্ত ছহীহ হাদীছসমূহ আৰু এই ক্ষেত্ৰত চাহাবাসকলৰো ইজমা আছে।
তৃতীয়: ছালাতৰ চৰ্তাৱলী
১- চালাতৰ সময় হ'ব লাগিবঃ
কাৰণ মহান আল্লাহে কৈছেঃ "...নিশ্চয় নিৰ্ধাৰিত সময়ত ছালাত কায়েম কৰাটো মুমিনসকলৰ বাবে অৱশ্য কৰ্তব্য।" (ছুৰা আন-নিছাঃ) অৰ্থাৎ ইয়াক নির্দিষ্ট তথা নিৰ্ধাৰিত সময়ত ফৰজ কৰা হৈছে।
ফৰজ ছালাতৰ ওৱাক্তসমূহ হৈছে তলত দিয়া ধৰণৰ:
ক- ফজৰঃ ফজৰ উদয় হোৱাৰ পৰা সূৰ্য্য উদয় হোৱালৈকে।
খ- জোহৰৰ সময়ঃ সূৰ্য্য পশ্চিমফালে হালি পৰাৰ পিছৰ পৰা প্ৰতিটো বস্তুৰ ছাঁ তাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ সমান হোৱালৈকে।
গ- আছৰঃ জোহৰৰ সময় শেষ হোৱাৰ পিছৰ পৰা সূৰ্য্য হালধীয়া হোৱালৈকে। প্রয়োজনত সূৰ্যাস্ত পৰ্যন্ত।
ঘ- মাগৰিবৰ সময়ঃ সূৰ্যাস্ত যোৱাৰ পৰা পশ্চিম আকাশত সন্ধিয়াৰ ৰঙা চিহ্ন অদৃশ্য হোৱালৈকে।
ঙ- ঈশ্বাৰ সময়ঃ মাগৰিবৰ সময় শেষ হোৱাৰ পিছৰ পৰা মাজ ৰাতিলৈকে।
২- লজ্জাস্থান ঢাকি ৰখা:
লজ্জাস্থানৰ দ্বাৰা শৰীৰৰ সেই অংগক বুজোৱা হৈছে, যিটো ঢাকি ৰখা জৰুৰী, যিটো প্ৰকাশ হোৱাটো অশোভনীয় আৰু তথা প্ৰকাশ পালে লাজ অনুভৱ হয়। পুৰুষৰ আওৰাহ (পৰ্দা কৰা অংগ) হৈছে নাভীৰ পৰা আঠুলৈকে, নামাজৰ ক্ষেত্ৰত নাৰীৰ মুখমণ্ডলৰ বাহিৰে তাইৰ গোটেই শৰীৰ হৈছে ছতৰ৷ আৰু নাৰীসকলে পৰ পুৰুষৰ সন্মুখত, অৰ্থাৎ যিসকল তাইৰ মাহৰাম নহয়, তেওঁলোকৰ সন্মুখত নিজৰ মুখমণ্ডলো ঢাকি ৰাখিব।
৩- অপৱিত্ৰতা বৰ্জন:
অপৱিত্ৰতা হৈছে এক বিশেষ ধৰণৰ লেতেৰা বস্তু, যিয়ে চালাত শুদ্ধ হোৱাত বাধা দিয়ে; যেনে- প্ৰস্ৰাৱ, পায়খানা, তেজ আদি। এই অপৱিত্ৰতা শৰীৰ, কাপোৰ আৰু যিকোনো স্থানত থাকিলেই নামাজ শুদ্ধ নহয়।
৪- কিবলামুখী হ'ব লাগিব:
কিবলা হৈছে কা’বা গৃহ। মানুহে ইয়াৰ ফালে অভিমুখী হোৱাৰ বাবে ইয়াক কিবলা বুলি কোৱা হয়।
কিবলাৰ ফালে মুখ নকৰাকৈ নামাজ শুদ্ধ নহয়, কাৰণ মহান আল্লাহে কৈছেঃ "...আৰু তোমালোকে য’তেই নাথাকা কিয় ইয়াৰ ফালেই তোমালোকৰ চেহাৰা ঘূৰাই লোৱা৷" [ছুৰা আল-বাক্বাৰাহঃ ১৪৪]
৫- নিয়ত
ইয়াৰ আভিধানিক অৰ্থ হৈছেঃ ইচ্ছা পোষণ কৰা, আৰু শ্বাৰয়ী অৰ্থ হৈছেঃ মহান আল্লাহৰ নৈকট্য অৱলম্বন কৰিবলৈ ইবাদত কৰাৰ দৃঢ় সংকল্প কৰা। নিয়তৰ স্থান হৈছে অন্তৰ, সেয়ে ইয়াক মৌখিকভাৱে উচ্চাৰণ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই, বৰং মৌখিক নিয়ত হৈছে বিদআত।
চতুৰ্থ: চালাতৰ আৰকানসমূহঃ
চালাতৰ আৰকান হৈছে ১৪ টা:
প্ৰথম ৰুকুন বা স্তম্ভ: ক্ষমতা সাপেক্ষে থিয় হোৱা।
মহান আল্লাহে কৈছেঃ "...আৰু আল্লাহৰ বাবে বিনিতভাৱে থিয় হোৱা।" (ছুৰা আল-বাক্বাৰাঃ ২৩৮) আৰু ইমৰাণ ৰাদ্বিয়াল্লাহু ‘আনহুৰ পৰা মৰফু’ হিচাপে বর্ণিত হাদীছত আছে যে, "থিয় হৈ চালাত আদায় কৰা, যদি নোৱাৰা তেন্তে বহি আদায় কৰা, যদি বহিও নোৱাৰা তেন্তে কাতি হৈ শুই শুই আদায় কৰা।"[16] [16] (বুখাৰীঃ হাদীছ নং ১১১৭)
বেমাৰ-আজাৰৰ কাৰণে যদি থিয় হ'ব নোৱাৰে, তেন্তে নিজৰ অৱস্থা অনুযায়ী বহি অথবা কাতি হৈ শুই চালাত আদায় কৰিব। ভয়াতুৰ, নগ্ন আৰু এনেকুৱা লোক যিয়ে চিকিৎসাৰ বাবে থিয় হ'ব নোৱাৰে বৰং বহি বা শুই থাকিবলগীয়া হৈছে তেনেকুৱা ব্যক্তিও বেমাৰী ব্যক্তিৰ অন্তৰ্ভুক্ত। এইদৰে, নিয়মীয়া ইমামে যদি থিয় হৈ নামাজ পঢ়াবলৈ অক্ষম হয়, তেন্তে তেনেকুৱা ইমামৰ পিছত সকলো মুক্তাদিয়ে বহি নামাজ আদায় কৰাৰ অৱকাশ আছে। গতিকে যদি ইমামে বহি নামাজ পঢ়ে, তেন্তে তেওঁৰ পিছত থকা মুক্তাদীসকলেও নিজৰ ইমামক অনুসৰণ কৰি বহিয়েই নামাজ পঢ়িব। আনহাতে থিয় হ'বলৈ সক্ষম হোৱা সত্তেও নফল চালাত বহি আদায় কৰা বৈধ, কিন্তু ইয়াৰ ছোৱাব থিয় হৈ আদায় কৰা ব্যক্তিৰ ছোৱাবৰ সমান নহয়।
দ্বিতীয় ৰুকুন বা স্তম্ভ: চালাতৰ আৰম্ভণিত তাকবীৰে তাহৰীমা দিয়া।
কাৰণ তেখেত চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছেঃ «ইয়াৰ পাছত কিবলামুখী হ'বা, আৰু আল্লাহু আকবাৰ ক'বা» [১৭]। [17] (বুখাৰীঃ ৬২৫১, আৰু মুছলিমঃ ৮৮৪)
তাকবীৰে তাহৰীমাত ‘আল্লাহু আকবাৰ’ বুলি কোৱাটো অনিবাৰ্য্য, আৰু ইয়াৰ বাহিৰে আন কোনো শব্দ গ্ৰহণযোগ্য নহয়।
তৃতীয় ৰুকন: ছুৰা আল-ফাতিহা পাঠ কৰা:
কাৰণ তেখেত চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছেঃ "সেই ব্যক্তিৰ নামাজ হোৱা নাই, যিয়ে নামাজত ছুৰা ফাতিহা পঢ়া নাই।"[18] [18] (বুখাৰীঃ ৭৫৬, আৰু মুছলিমঃ ৮৭২)
চতুৰ্থ ৰুকনঃ প্ৰত্যেক ৰাকাতত ৰূকু কৰা।
কাৰণ মহান আল্লাহে কৈছেঃ "হে মুমিনসকল! তোমালোকে ৰুকু কৰা, ছাজদাহ কৰা..." (ছুৰা আল-হাজ্জঃ ৭৭)
পঞ্চম আৰু ষষ্ঠ ৰুকনঃ
ৰুকুৰ পৰা উঠি ৰুকুৰ আগৰ দৰেই পোন হৈ থিয় হোৱা। কাৰণ তেখেতে (চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লাম) সদায় এইটো কৰিছিল।
তেখেত চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে নামাজত ভুল কৰা ব্যক্তিক এই কথা কৈছিল যে, “তাৰ পাছত পৰিপূৰ্ণৰূপে পোণ হৈ মূৰ দাঙি থিয় হোৱা" (১৯)। [19] (বুখাৰীঃ ৭৯৩, আৰু মুছলিমঃ ৩৯৮)
সপ্তম ৰুকন: সাতটা অংগৰ ওপৰত ছাজদাহ কৰা:
নাকসহ কপাল, দুই হাত, দুই আঠু আৰু ভৰিৰ আঙুলিবোৰৰ সৈতে ছাজদাহ কৰিব লাগে। কাৰণ তেখেত চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছেঃ "আমাক সাতডাল হাড়ৰ (অংগৰ) ওপৰত ভৰ কৰি ছাজদাহ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছে: কপাল -আৰু তেখেতে হাতৰ দ্বাৰা ইংগিত কৰি নাক কপালৰ অন্তর্ভুক্ত বুলি কৈছিল-, দুই হাত, দুই আঠু আৰু দুয়ো ভৰিৰ আঙুলিসমূহ।" [20] [20] (বুখাৰীঃ ৮১২, আৰু মুছলিমঃ ৪৯০)
অষ্টম ৰুকন: ছাজদাৰ পৰা উঠি দুই ছাজদাৰ মাজত বৈঠক কৰা:
আঈশ্বা ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত হাদীছত আছে যে, "নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে যেতিয়া ছাজদাৰ পৰা মূৰ তুলিছিল, তেতিয়া পোন হৈ স্থিৰভাৱে নবহালৈকে ছাজদাহ কৰা নাছিল।" [21] [21] ছহীহ মুছলিম (৪৯৮)।
নৱম ৰুকন: সকলো ৰুকন পালনত স্থিৰতা অৱলম্বন কৰা:
অৰ্থাৎ প্ৰতিটো ৰুকনত ধীৰ-স্থিৰতা অলম্বন কৰিব, যদিও সেয়া সামান্যই নহওক কিয়, কাৰণ তেখেত চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে নামাজত ভুল কৰা ব্যক্তিক উদ্দেশ্যি কৈছিলঃ "যাতে তুমি স্থিৰ হোৱা।" [22] [22] (বুখাৰীঃ ৭২৪, আৰু মুছলিমঃ ৩৯৮)
দশম আৰু একাদশ ৰুকনঃ
শেষ তাশ্বাহহুদ আৰু ইয়াৰ বৈঠক: ইবনে মাছউদ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ পৰা বৰ্ণিত মাৰফু‘ হাদীছত আছে যে, যেতিয়া তোমালোকৰ কোনোবাই চালাত আদায় কৰে, তেন্তে তেওঁ যেন এইদৰে কয়: “التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ، السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ" অৰ্থঃ যাৱতীয় ইবাদত মৌখিক, শাৰীৰিক আৰু আৰ্থিক সকলো আল্লাহৰ বাবে, হে নবী আপোনাৰ ওপৰত আল্লাহৰ শান্তি, ৰহমত আৰু বৰকত অৱতীৰ্ণ হওক। আমাৰ ওপৰত আৰু আল্লাহৰ নেক বান্দাসকলৰ ওপৰতো শান্তি অৱতীৰ্ণ হওক। মই সাক্ষ্য দিওঁ যে, আল্লাহৰ বাহিৰে ইবাদতৰ যোগ্য আন কোনো মা‘বুদ নাই আৰু সাক্ষ্য দিওঁ যে, মুহাম্মদ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লাম আল্লাহৰ বান্দা আৰু ৰাছুল। [23] [23] (বুখাৰীঃ ৭৯৭, আৰু মুছলিমঃ ৪০২)
দ্বাদশ ৰুকুন: শেষ তাশ্বাহহুদত নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ ওপৰত দৰূদ পাঠ কৰা।
এইদৰে কোৱাঃ «আল্লাহুম্মা চাল্লি আলা মুহাম্মদ»[24]، আৰু ইয়াৰ উপৰিও যিবোৰ পাঠ কৰা হয়, সেইবোৰ হৈছে ছুন্নত। [24] (তিৰমিজীঃ ৮৩৯)
ত্রয়োদশ আৰকান: আৰকানসমূহৰ মাজত ধাৰাবাহিকতা বজায় ৰখাঃ
কিয়নো নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে এই সকলোবোৰ কৰ্ম ক্ৰমানুসাৰে কৰিছিল। তেখেতে কৈছেঃ "তোমালোকে সেইদৰেই ছালাত আদায় কৰা, যেনেকৈ মোক ছালাত আদায় কৰোঁতে দেখিছা।"[25] আৰু নামাজত ভুল কৰা ব্যক্তিক তেখেতে ‘তাৰ পিছত’ শব্দ ব্যৱহাৰ কৰি ক্ৰমানুসৰি শিকাইছিল। [25] (বুখাৰীঃ হাদীছ নং ৬০০৮)
চতুৰ্দশ ৰুকন: ছালামঃ
কাৰণ তেখেত চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছেঃ "আৰু ইয়াৰ সমাপ্তি হৈছে ছালামৰ দ্বাৰা।" তেখেতে আৰু কৈছেঃ “আৰু নামাজৰ পৰা হালাল হোৱাৰ মাধ্যম হৈছে ছালাম ফিৰোৱা।” (২৬) [26] (বুখাৰীঃ হাদীছ নং ১১১০)
পঞ্চম: চালাতৰ ওৱাজিবাতসমূহঃ
ইয়াৰ মুঠ সংখ্যা হৈছে আঠটা।
১- তাকবীৰে তাহৰীমাৰ বাহিৰে অন্যান্য তাকবীৰসমূহ।
২- ৰূকুত কমেও এবাৰ "ছুবহানা ৰাব্বিয়াল আজীম" পাঠ কৰা। তিনিবাৰলৈ বৃদ্ধি কৰাটো ছুন্নত, এইটো হৈছে নিম্নতৰ সম্পূৰ্ণতা। অধিকতম দহবাৰলৈ পাঠ কৰিব পাৰি।
৩- ৰূকুৰ পৰা উঠোঁতে "ছামিআল্লাহু লিমান হামিদাহ" কোৱা। ইমাম হওক বা অকলশৰীয়া ব্যক্তি।
৪- ৰুকুৰ পৰা উঠি "ৰাব্বানা অলাকাল হাম্দ" পাঠ কৰা।
৫- ছাজদাত কমেও এবাৰ "ছুবহানা ৰাব্বিয়াল আ'লা" পাঠ কৰা। তিনিবাৰলৈকে বৃদ্ধি কৰা চুন্নত।
৬- দুই ছাজদাৰ মাজত এবাৰ "ৰাব্বিগফিৰ লী" পাঠ কৰা। অতিৰিক্ত তিনিবাৰলৈকে পাঠ কৰা ছুন্নত।
৮- প্ৰথম তাশ্বাহহুদৰ বাবে বৈঠক কৰা।
ষষ্ঠঃ চালাতৰ ছুন্নতসমূহঃ
আৰু চালাতৰ ছুন্নতসমূহ পৰিত্যাগ কৰিলে চালাত বাতিল নহয়। এই ছুন্নত হৈছে দুই প্ৰকাৰৰঃ মৌখিক ছুন্নত, আৰু কৰ্মগত ছুন্নত।
প্ৰথমঃ মৌখিক ছুন্নতসমূহঃ
১- দুআয়ে ইস্তিফতাহ। এইটো কেইবাটাও ধৰণে বৰ্ণিত হৈছে, তাৰে কিছুমান হৈছেঃ «ছুবহানাকা আল্লাহুম্মা অবিহামদিকা, অতাবাৰাকাছমুকা, অতাআলা জাদ্দুকা, অলা ইলা-হা গাইৰুক»[28] . [28] (বুখাৰীঃ ৭৪৩, আৰু মুছলিমঃ ৩৯৯)
২- ছুৰা ফাতিহাৰ আগত আউজুবিল্লাহ পাঠ কৰা। অৰ্থাৎ এইদৰে কোৱা যে, «আউজু বিল্লা-হি মিনাশ্ব শ্বাইত্বনিৰ ৰাজীম»। অৰ্থঃ মই অভিশপ্ত চয়তানৰ পৰা আল্লাহৰ আশ্ৰয় প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ।
৩- কেৰাতৰ আগত বিছমিল্লাহ পাঠ কৰা। আৰু সেয়া হৈছেঃ «বিছমিল্লাহিৰ ৰহমানিৰ ৰাহীম» বুলি কোৱা।
৪- ৰুকু‘ আৰু ছাজদাত একাধিকবাৰ তাছবীহ পাঠ কৰা।
৫- একাধিকবাৰ পাঠ কৰা: "ৰাব্বিগ ফিৰলী"। দুই ছাজদাৰ মাজত।
৬- ৰুকুৰ পৰা উঠি এই দুআ পাঠ কৰাঃ «مَلْءَ السَّمَاوَاتِ، وَمَلْءَ الْأَرْضِ، وَمَلْءَ مَا بَيْنَهُمَا، وَمَلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُ» অৰ্থঃ "যাৰ দ্বাৰা আকাশসমূহ, পৃথিৱী আৰু এই দুয়োৰ মাজত যি আছে সেই সকলো ভৰি পৰে, আৰু ইয়াৰ উপৰিও তুমি যি ইচ্ছা কৰা সেইটোও পৰিপূৰ্ণ হৈ পৰে।" উক্ত দুআটো ইয়াৰ পিছত ক'বঃ (ৰাব্বানা অলাকাল হাম্দ) হে আমাৰ প্ৰতিপালক! প্ৰশংসা কেৱল তোমাৰেই [29]। [২৯] (তিৰমিজীঃ ২৬৬)
৭- ছুৰা ফাতিহাৰ পিছত কিৰাত পাঠ কৰা।
৮- এই দুআটোও হৈছে ছুন্নতঃ "আল্লাহুম্মা ইন্নি আউজুবিকা মিন আজাবি জাহান্নাম, অমিন আজাবিল কাবৰি, অমিন ফিতনাতিল মাহয়া অল মামাত, অমিন ফিতনাতিল মাছীহিদ দাজ্জাল।" [30] আৰু শেষ তাশ্বাহহুদত কৰা অতিৰিক্ত দুআসমূহ। [30] ছহীহ মুছলিম (৫৮৮)।
দ্বিতীয়ঃ কৰ্মগত ছুন্নতসমূহ।
১- চাৰিটা স্থানত কান্ধ অথবা কাণ পৰ্যন্ত দুয়ো হাত উত্তোলন কৰা অৰ্থাৎ ৰাফউল য়াদাইন কৰা:
ক- তাকবীৰে তাহৰীমাৰ সময়ত।
খ- ৰূকু কৰাৰ সময়ত।
গ- ৰূকুৰ পৰা উঠাৰ সময়ত।
ঘ- তৃতীয় ৰাকা‘আতৰ বাবে থিয় হোৱাৰ সময়ত।
২- থিয় হোৱা অৱস্থাত বাওঁহাতৰ ওপৰত সোঁহাত ৰাখি বুকুৰ ওপৰত ৰখা। ৰুকূৰ আগত আৰু ৰুকূৰ পিছতো।
৩- ছাজদাৰ ঠাইত দৃষ্টি ৰখা।
৪. ছাজদা অৱস্থাত দুয়ো বাহুক কাষৰ পৰা আঁতৰাই ৰখা।
৫- দুয়ো ছাজদা অৱস্থাত পেটক দুয়ো উৰুৰ পৰা আঁতৰাই ৰখা।
৬- তিনি আৰু চাৰি ৰাকাতবিশিষ্ট চালাতৰ শেষৰ তাশ্বাহহুদৰ বাহিৰে, চালাতৰ আন সকলো বৈঠকত বাওঁ ভৰি পাৰি বহা।
৭. তিনি ৰাকাতবিশিষ্ট অথবা চাৰি ৰাকাতবিশিষ্ট ছালাতৰ শেষ তাশ্বাহহুদত তাৱাৰ্ৰুক কৰা।
সপ্তমঃ ছালাতৰ পদ্ধতিঃ
১- ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে যেতিয়া ছালাতৰ বাবে থিয় হৈছিল, তেতিয়া তেখেতে কিবলামুখী হৈছিল, দুয়ো হাত উত্তোলন কৰিছিল, আৰু হাতৰ আঙুলিবোৰৰ তলুৱা কিবলামুখী কৰিছিল, আৰু কৈছিলঃ "আল্লাহু আকবাৰ"।
২- ইয়াৰ পাছত সোঁহাতেৰে বাওঁহাত ধাৰণ কৰিব আৰু দুয়োখনকে বুকুৰ ওপৰত ৰাখিব।
৩- তাৰ পাছত তেখেতে ইস্তিফতাহ পাঠ কৰিছিল, আৰু তেখেতে সদায় একেটা ইস্তিফতাহৰ মাজতে সীমাবদ্ধ থকা নাছিল। তেখেতৰ পৰা প্ৰমাণিত সকলোবোৰ দুআয়ে ইস্তিফতাহেই জায়েয। তাৰে কিছুমান হৈছেঃ "ছুবহানাকা আল্লাহুম্মা অবিহামদিকা, অতাবাৰাকাছমুকা, অতাআলা জাদ্দুকা, অলা ইলা-হা গাইৰুক।"
৪- ইয়াৰ পিছত ক'বঃ "আউজু বিল্লা-হি মিনাশ্ব শ্বাইত্বনিৰ ৰাজীম, বিছমিল্লাহিৰ ৰাহমানিৰ ৰাহীম।" অৰ্থঃ মই অভিশপ্ত চয়তানৰ পৰা আল্লাহৰ আশ্ৰয় প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ৷ আৰম্ভ কৰিছোঁ পৰম কৰুণাময়, পৰম দয়ালু আল্লাহৰ নামত।
৫- ইয়াৰ পিছত ছুৰা ফাতিহা পাঠ কৰিব, আৰু শেষত ক'বঃ «আমীন»।
৬- ইয়াৰ পিছত কোৰআনৰ পৰা কিছু আয়াত তিলাৱত কৰিব। ফজৰ চালাতত, এইদৰে মাগৰিব আৰু ইশ্বাৰ প্ৰথম দুই ৰাকা‘আতত উচ্চস্বৰে কিৰাত পাঠ কৰিব, আৰু ইয়াৰ বাহিৰে বেলেগ ৰাকাতসমূহত মনে মনে তিলাৱত কৰিব। প্ৰতিটো চালাতৰ প্ৰথম ৰাকাতটো দ্বিতীয় ৰাকাততকৈ দীঘল কৰিব।
৭- ইয়াৰ পিছত ইস্তিফতাহত যিদৰে হাত উত্তোলন কৰিছিল সেইদৰে দুয়ো হাত উত্তোলন কৰিব। ইয়াৰ পিছত "আল্লাহু আকবাৰ" বুলি ক'ব, আৰু ৰূকুলৈ যাব, হাতৰ আঙুলিবোৰৰ মাজত ফাক ৰাখি আঁঠু দুখন মজবুতভাৱে ধাৰণ কৰিব। পিঠি আৰু মূৰ সমতল কৰি ৰাখিব; মূৰটো ওপৰলৈও উঠাব নালাগে আৰু তললৈও নমাব নালাগে। আৰু এইটো পাঠ কৰিবঃ “ছুবহানা ৰাব্বিয়াল আজীম”,এবাৰ। নূন্যতম সম্পূৰ্ণতা হৈছে তিনিবাৰ, যিদৰে পূৰ্বে উল্লেখ কৰা হৈছে।
৮- ইয়াৰ পিছত মূৰ তুলি ক’বঃ "ছামিআল্লাহু লিমান হামিদাহ", ৰূকু কৰাৰ সময়ত যিদৰে হাত উত্তোলন কৰিছিল, সেইদৰে হাত উত্তোলন কৰিব।
৯- যেতিয়া সম্পূৰ্ণ পোন হৈ থিয় হ'ব, তেতিয়া ক'বঃ আল্লাহুম্মা ৰাব্বানা অলাকাল হাম্দ, হামদান কাছীৰান ত্বায়্যিবান মুবাৰাকান ফীহ, মালআচ ছামায়ি, অমালআল আৰজি, অমালআ মা বাইনাহুমা, অমালআ মা শ্বি'তা মিন শ্বাইয়িন বা'দ। আহলাচ ছানায়ি অল মাজ্দ, আহাক্কু মা ক্বা-লাল আব্দু, অকুল্লুনা লাকা আব্দ। লা মানিআ লিমা আ'ত্বাইতা, অলা মু'ত্বিয়া লিমা মানা'তা, অলা য়ানফাউ যাল-জাদ্দি মিনকাল জাদ্দু। [31] অৰ্থঃ হে আল্লাহ, হে আমাৰ প্ৰতিপালক! তোমাৰ বাবেই সকলো প্ৰশংসা। তোমাৰ প্ৰশংসা অগণন, উত্তম আৰু বৰকতময়, যাৰ দ্বাৰা আকাশ, পৃথিৱী আৰু এই দুয়োৰ মাজত থকা সকলো বস্তু পৰিপূৰ্ণ হৈ পৰে। ইয়াৰ উপৰিও তুমি যি ইচ্ছা কৰা সেইটোও পৰিপূৰ্ণ হৈ পৰে। তুমিয়েই প্ৰশংসা আৰু মৰ্যাদাৰ অধিকাৰী। বান্দাই যি কয় তাতকৈও অধিক তুমি অধিকাৰী। আমি সকলোৱে তোমাৰেই বান্দা। তুমি যিটো দিব বিচৰা সেইটো কোনেও ৰোধ কৰিব নোৱাৰে আৰু তুমি যিটোক বাধা দিয়া সেইটো কোনেও প্ৰদান কৰিব নোৱাৰে। লগতে কোনো মৰ্যাদাৱানৰ মৰ্যাদাই তোমাৰ ওচৰত কোনো উপকাৰ কৰিব নোৱাৰে। তেখেতে এই সময়ছোৱাত অধিক সময় পোন হৈ থিয় দিছিল। [৩১] আবু দাউদ (হাদীছ নং ৫১৬৮)।
১০- ইয়াৰ পিছত আল্লাহু আকবাৰ বুলি কৈ ছাজদাহ কৰিব। এই সময়ছোৱাত হাত উত্তোলন কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই৷ কপাল আৰু নাক, দুই হাত, দুই আঠু আৰু দুই ভৰিৰ ওপৰত ভৰ কৰি ছাজদাহ কৰিব। আৰু হাত আৰু ভৰিৰ আঙুলিবোৰ কিবলামুখী ৰাখিব, ছাজদাত স্থিৰতা অৱলম্বন কৰিব। নাকসহ কপাল মাটিত স্পৰ্শ কৰাব। দুয়ো হাতৰ তলুৱাত ভৰ দিব, আৰু দুয়ো কিলাকুটি উঠাই ৰাখিব। আৰু দুয়ো হাতৰ বাহুক শৰীৰৰ কাষৰ পৰা দূৰত ৰাখিব। পেট উৰুৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখিব। আৰু উৰু দুখনক ভৰিৰ নলাৰ পৰা পৃথক ৰাখিব। আৰু ছাজদাত এই দুআ পঢ়িবঃ (ছুবহানা ৰাব্বিয়াল আ'লা) অৰ্থঃ পৱিত্ৰ মোৰ প্ৰতিপালক আটাইতকৈ সুউচ্চ। এবাৰ পঢ়িব। আৰু নূন্যতম সম্পূৰ্ণতা হৈছে তিনিবাৰ, যিদৰে পূৰ্বে উল্লেখ কৰা হৈছে, ইয়াৰ উপৰিও প্ৰমাণিত দুআসমূহ পাঠ কৰিব পাৰে।
১১- ইয়াৰ পিছত "আল্লাহু আকবাৰ" বুলি কৈ মূৰ তুলিব। তাৰ পিছত বাওঁ ভৰি পাৰি তাৰ ওপৰত বহিব, আৰু সোঁ ভৰিক থিয় কৰি ৰাখিব। হাত দুখন উৰুৰ ওপৰত ৰাখি ইয়াৰ পিছত ক'বঃ "আল্লাহুম্মাগ ফিৰলী, অৰহামনী, অজবুৰনী, অহদিনী, অৰঝুকনী।"[32] অৰ্থঃ হে আল্লাহ! মোক ক্ষমা কৰি দিয়া, মোৰ প্ৰতি দয়া কৰা, মোৰ সকলো ক্ষয়-ক্ষতি পূৰণ কৰি দিয়া, মোক সঠিক পথ দেখুৱা আৰু মোক জীৱিকা দান কৰা। [32] (তিৰমিজীঃ ২৮৪)
১২- তাৰ পিছত তাকবীৰ কৈ দ্বিতীয় ছাজদাহ কৰিব। প্ৰথম ছাজদাত যিদৰে কৰিছিল, ইয়াতো সেইদৰেই কৰিব।
১৩- ইয়াৰ পিছত আল্লাহু আকবাৰ বুলি কৈ মূৰ তুলিব আৰু আঁঠু আৰু উৰুৰ ওপৰত ভৰ দি ভৰিৰ আগভাগৰ ওপৰত থিয় হ'ব।
১৪- সম্পূৰ্ণৰূপে পোন হৈ থিয় হোৱাৰ পিছত কিৰাআত আৰম্ভ কৰিব। দ্বিতীয় ৰাকাতটো প্ৰথম ৰাকাতৰ দৰেই আদায় কৰিব।
১৫- ইয়াৰ পিছত প্ৰথম তাশ্বাহহুদৰ বাবে দুই ছাজদাৰ মাজত যেনেকৈ বহে সেইদৰে বৈঠক কৰিব। সোঁহাত সোঁ উৰুৰ ওপৰত, আৰু বাওঁহাত বাওঁ উৰুৰ ওপৰত ৰাখিব। আৰু সোঁহাতৰ বৃদ্ধাঙ্গুলীটো মধ্যমা আঙুলিৰ ওপৰত গোলাকৃতি কৰি ৰাখিব, আৰু তৰ্জনী আঙুলিৰে ইংগিত কৰিব, লগতে দৃষ্টি সেই আঙুলিৰ পিনে ৰাখিব, আৰু এইটো পাঠ কৰিবঃ (আত্তাহিয়্যাতু লিল্লা-হি অচ্ছালাৱাতু অত-তায়্যিবাতু, আচ্ছালামু আলাইকা আইয়্যুহান নাবীয়্যু অৰাহমাতুল্লাহি অবাৰাকাতুহ, আচ্ছালামু আলাইনা ৱাআলা ইবাদিল্লাহিচ্ছলিহীন, আশ্বহাদু আন-লা ইলা-হা ইল্লাল্লাহু ৱাহদাহু লা শ্বাৰীকা লাহু, ৱা আশ্বহাদু আন্না মুহাম্মাদান আব্দুহু অৰাছুলুহ) অৰ্থঃ “যাৱতীয় ইবাদত মৌখিক, শাৰীৰিক আৰু আৰ্থিক সকলো আল্লাহৰ বাবে, হে নবী আপোনাৰ ওপৰত আল্লাহৰ শান্তি, ৰহমত আৰু বৰকত অৱতীৰ্ণ হওক। আমাৰ ওপৰত আৰু আল্লাহৰ নেক বান্দাসকলৰ ওপৰতো শান্তি অৱতীৰ্ণ হওক। মই সাক্ষ্য দিওঁ যে, আল্লাহৰ বাহিৰে ইবাদতৰ যোগ্য আন কোনো মা‘বুদ নাই, তেওঁ একক, তেওঁৰ কোনো অংশীদাৰ নাই। আৰু মই সাক্ষ্য দিওঁ যে, মুহাম্মদ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লাম আল্লাহৰ বান্দা আৰু ৰাছুল। তেখেতে এই বৈঠকটো সংক্ষিপ্ত কৰিছিল।
১৬- তাৰ পিছত তাকবীৰ কৈ থিয় হৈ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ ৰাকাত আদায় কৰিব, আৰু এই দুটা ৰাকাতক প্ৰথম দুটা ৰাকাততকৈ চুটিকৈ পঢ়িব। আৰু এই দুটাত কেৱল ছুৰা আল-ফাতিহা পাঠ কৰিব।
১৭- ইয়াৰ পিছত শেষ তাশ্বাহহুদত তাৱাৰ্ৰুক কৰি বহিব। তাওৱাৰ্ৰুক হৈছে বাওঁ ভৰি পাৰি সোঁফালে উলিয়াই দিব, সোঁ ভৰিক থিয়কৈ ৰাখি, নিতম্ব মাটিত ৰাখি বহিব।
১৮- ইয়াৰ পিছত শেষ তাশ্বাহহুদ পঢ়িব, যিটো প্ৰথম তাশ্বাহহুদৰ দৰেই। ইয়াৰ উপৰিও এইটো পঢ়িবঃ আল্লা-হম্মা চল্লি আলা মুহাম্মদ, ৱা আলা আলি মুহাম্মদ, কামা চাল্লাইতা আলা আলি ইব্ৰাহীম, ইন্নাকা হামীদুম মাজীদ। ৱা বা-ৰিক আলা মুহাম্মদ, ৱা আলা আলি মুহাম্মদ, কামা বা-ৰাকতা আলা আলি ইব্ৰাহীম, ইন্নাকা হামীদুম মাজীদ। অৰ্থঃ “হে আল্লাহ! মুহাম্মদ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লাম আৰু তেওঁৰ বংশধৰসকলৰ ওপৰত ৰহমত অৱতীৰ্ণ কৰা, যেনেকৈ ৰহমত অৱতীৰ্ণ কৰিছিলা ইব্ৰাহীম আলাইহিচ্ছালামৰ বংশধৰসকলৰ ওপৰত। নিশ্চয় তুমি প্ৰশংসনীয় আৰু সন্মানীয়। আৰু বৰকত অৱতীৰ্ণ কৰা মুহাম্মদ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লাম আৰু তেওঁৰ বংশধৰসকলৰ ওপৰত, যেনেকৈ বৰকত অৱতীৰ্ণ কৰিছিলা ইব্ৰাহীম আলাইহিচ্ছালামৰ বংশধৰসকলৰ ওপৰত। নিশ্চয় তুমি প্ৰশংসনীয় আৰু সন্মানীয়।”
১৯- আৰু আল্লাহৰ ওচৰত জাহান্নামৰ আজাবৰ পৰা, কবৰৰ আজাবৰ পৰা, জীৱন-মৃত্যুৰ ফিতনাৰ পৰা, আৰু মছীহ-দজ্জালৰ ফিতনাৰ পৰা আশ্ৰয় বিচাৰিব। ইয়াৰ উপৰিও কোৰআন আৰু হাদীছৰ পৰা প্ৰমাণিত দুআৰে প্ৰাৰ্থনা কৰিব।
২০- ইয়াৰ পিছত সোঁফালে ছালাম ফিৰাই ক'বঃ «আচ্ছালামু আলাইকুম অৰাহমাতুল্লাহ», আৰু বাওঁফালেও তেনেদৰে কৰিব; কিবলামুখী হৈ ছালাম আৰম্ভ কৰিব, আৰু মুখ ঘূৰোৱা সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ লগে লগে ইয়াক শেষ কৰিব।
অষ্টমঃ চালাতত যিবোৰ কাম অপছন্দনীয়:
১- বিনা প্ৰয়োজনত ইফালে-সিফালে চোৱা।
২- দৃষ্টি আকাশৰ পিনে উত্তোলন কৰা।
৩- বিনা প্ৰয়োজনে চকু বন্ধ কৰা।
৪- ছাজদাহ অৱস্থাত দুয়ো বাহুক মাটিত পাৰি ৰখা।
৫- বিনা প্ৰয়োজনত মুখ আৰু নাক ঢাকি ৰখা।
৬- শৌচ-প্ৰস্ৰাৱৰ হেঁচা থকা অৱস্থাত, অথবা খাবলৈ মন যোৱা খাদ্য সন্মুখত উপস্থিত থাকিলে নামাজ পঢ়া।
৭- ছাজদাহ কৰাৰ পাছত কপাল আৰু নাকত লাগি থকা বস্তু মছেহ কৰা, কিন্তু ছালাত শেষ হোৱাৰ পাছত সেয়া মছেহ কৰাত কোনো অসুবিধা নাই।
৮- বিনা প্ৰয়োজনত থিয় অৱস্থাত বেৰ বা তেনে কোনো বস্তুত আউজি থিয় হোৱা।
নৱম: চালাত বাতিল হোৱাৰ কাৰণসমূহ।
১- পানাহাৰ কৰিলে।
২- বাহিৰা কথা ক'লে।
৩- হাঁহিলে বা উচ্চস্বৰে খলখলাই হাঁহিলে।
৪- জানি বুজি ইয়াৰ কোনো এটা ৰুকন অথবা ওৱাজিব পৰিত্যাগ কৰিলে।
৫. ইচ্ছাকৃতভাৱে কোনো ৰুকন বা ৰাকআত বৃদ্ধি কৰিলে।
৬- ইচ্ছাকৃতভাৱে ইমামৰ আগতে ছালাম কৰিলে।
৭- বিনা প্ৰয়োজনত সঘনাই তথা একেৰাহে অনৰ্থক গতিবিধি কৰিলে।
৮- চালাতৰ কোনো এটা চৰ্ত ভংগ কৰিলে; যেনে- অজু ভংগ হ'লে, জানি বুজি লজ্জাস্থান স্পৰ্শ কৰিলে, বিনা প্ৰয়োজনত কিবলাৰ ফালৰ পৰা বেলেগফালে অধিক ঘূৰি চালে, এইদৰে নিয়ত ভংগ কৰিলে নামাজ বাতিল হৈ যায়।
দশম: ছাহু ছাজদা
ছাহু মানে হৈছে পাহৰি যোৱা। নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামেও চালাতত ভুল কৰিছিল; কাৰণ ভুল-ত্ৰুটি হোৱাটো মানৱীয় স্বভাৱৰেই এটা অংশ। তেখেতৰ ছাহু বা পাহৰি যোৱাটো হৈছে তেখেতৰ উম্মতৰ ওপৰত আল্লাহৰ নিয়ামতৰ পৰিপূৰ্ণতা আৰু সিহঁতৰ দ্বীনক সম্পূৰ্ণ কৰাৰ এটা অংশ আছিল, যাতে সেই ভুল কেনেকৈ শুধৰাই ল'ব লাগে, ইয়াৰ বিধান সম্পৰ্কে সিহঁতে অৱগত হৈ অনুসৰণ কৰিব পাৰে।
ছাহু ছাজদাহ কৰিবলগীয়া হোৱাৰ কাৰণসমূহ:
প্ৰথম অৱস্থাঃ
চালাতত কিবা বৃদ্ধি কৰিলে। সেয়া আমলগত বৃদ্ধি হওক বা কথনগত বৃদ্ধি:
ক- আমলগত বৃদ্ধি: যদি কোনোবাই চালাতত ভুলবশতঃ কোনো কাৰ্য্য বৃদ্ধি কৰে, যেনে- বহাৰ ঠাইত থিয় হয়, থিয় হোৱাৰ ঠাইত বহে, অথবা এটা ৰূকু বা ছাজদাহ বৃদ্ধি কৰে, তেন্তে তেওঁ ছাজদায়ে ছাহু কৰিব লাগিব।
খ- পাঠ কৰিবলগীয়া বিষয়ত সংযোজন: যেনে- ৰূকু আৰু ছাজদাত কিৰাআত কৰা, এনে কৰিলে তেওঁৰ বাবে ছাহু ছাজদাহ কৰাটো মুস্তাহাব।
দ্বিতীয় অৱস্থাঃ
নামাজত ভুলবশতঃ ত্ৰুটি কৰা। নামাজত ভুলবশতঃ ত্ৰুটি দুই প্ৰকাৰে হয়:
ক- ৰুকন পৰিত্যাগ কৰা: যদি এই ৰুকনটো তাকবীৰে তাহৰীমা হয়, তেন্তে তেওঁৰ নামাজেই নহ'ব, এই ক্ষেত্ৰত ছাহু ছাজদাহ দিলেও নহ'ব। আৰু যদি সেয়া তাকবীৰে তাহৰীমাৰ বাহিৰে অন্য কোনো ৰুকন হয়, যেনে ৰূকু বা ছাজদাহ, আৰু পৰৱৰ্তী ৰাকাতৰ কিৰাআত আৰম্ভ কৰাৰ আগতেই মনত পৰে; তেন্তে তেওঁ উভতি গৈ সেইটো আৰু তাৰ পিছৰখিনিও আদায় কৰিব লাগিব।
আৰু যদি পৰৱৰ্তী ৰাকাতৰ কিৰাআত আৰম্ভ কৰাৰ পিছত তেওঁৰ মনত পৰে, তেন্তে যিটো ৰাকাতত ভুল হৈছিল সেইটো বাতিল হৈ যাব, আৰু তাৰ পিছৰ ৰাকাতটোৱে তাৰ স্থান ল'ব।
খ- ওৱাজিব পৰিত্যাগ কৰা: যেনে: প্ৰথম তাশ্বাহহুদ পাহৰি যোৱা, অথবা ৰুকুৰ তাছবীহ পাহৰি যোৱা। এই ক্ষেত্ৰত: ছাহু ছাজদাহ কৰিব লাগিব।
৩- তৃতীয় অৱস্থাঃ সন্দেহ হ'লে।
উদাহৰণস্বৰূপে: জোহৰৰ নামাজত যদি কাৰোবাৰ সন্দেহ হয় যে, তেওঁ তিনি ৰাকাত পঢ়িছে নে চাৰি ৰাকাত, তেন্তে এই অৱস্থাত:
ক- যিটোৰ প্ৰতি চূড়ান্ত হিচাপে প্ৰতীয়মান যাব, সেইটোকহে অগ্ৰাধিকাৰ দিব লাগিব, লগতে ছাহু ছাজদাহ কৰিব লাগিব।
খ- যদি তেওঁ কোনো এটা বিষয়তেই অগ্ৰাধিকাৰ দিব নোৱাৰে, তেনেহ'লে নিশ্চিত বিষয়টোৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিব আৰু ছাহউ ছাজদাহ আদায় কৰিব।
কিন্তু যদি সন্দেহ নামাজৰ পিছত হয়, অথবা তেওঁ বাৰে বাৰে সন্দেহৰ বশৱৰ্তী হয়, তেন্তে তেনে সন্দেহক গুৰুত্ব দিয়া উচিত নহয়।
উপকাৰিতা: যদি কিবা কম হয়, অথবা সন্দেহৰ ফলত কোনো এটা বিষয়ত নিশ্চিত হ'ব নোৱাৰে, তেন্তে ছাহু ছাজদা ছালাম ফিৰোৱাৰ আগত কৰিব লাগে। আনহাতে যদি নামাজত কিবা বৃদ্ধি কৰা হৈছে, অথবা সন্দেহৰ অৱস্থাত অধিক সম্ভাৱনা থকাটোৰ ওপৰত আমল কৰা হৈছে, তেন্তে ছাহু ছাজদাহ ছালাম ফিৰোৱাৰ পিছত হ'ব। বিষয়টোত প্রশস্ততা আছে। ইন শ্বা আল্লাহ।
এঘাৰতম: যি সময়ত নামাজ পঢ়া নিষেধ:
মূলতঃ সকলো সময়তে চালাত আদায় কৰা বৈধ, কিন্তু চৰীয়তত কিছুমান সময়ত নামাজ পঢ়া নিষিদ্ধ কৰা হৈছে, যিবোৰ হৈছে নিম্নৰূপ:
১- ফজৰৰ ছালাতৰ পিছৰ পৰা সূৰ্য্য উদয় হৈ এক বৰ্শা পৰিমাণ ওপৰলৈ উঠালৈকে।
২- যেতিয়া সূৰ্য্য আকাশৰ মাজভাগত থাকে, তাৰ পৰা ঢাল নোখোৱালৈকে। এইটোৱেই হৈছে আটাইতকৈ সংকীৰ্ণ নিষিদ্ধ সময়।
৩- আচৰৰ নামাজৰ পিছৰ পৰা সূৰ্যাস্ত নোযোৱালৈকে, আৰু এইটো হৈছে নিষিদ্ধ সময়ৰ ভিতৰত আটাইতকৈ দীঘল সময়।
নিষিদ্ধ সময়ত যিবোৰ নামাজ পঢ়া জায়েজ:
১- এৰি যোৱা ফৰজসমূহ আদায় কৰা, অৰ্থাৎ ফৰজৰ কাজা পঢ়িব পাৰি।
২. বিশেষ কাৰণত আদায় কৰা ছালাত, যেনে: তাহিয়্যাতুল মছজিদ, তাৱাফৰ দুই ৰাকাত, কুছুফৰ ছালাত আৰু জানাজাৰ ছালাত।
৩- ফজৰৰ ছালাতৰ পিছত ফজৰৰ ছুন্নত পঢ়া।
দ্বাদশ: জামাআতৰ ছালাত:
মছজিদত জামাআতৰ সৈতে চালাত আদায় কৰাটো হৈছে ইছলামৰ অন্যতম এটা মহান প্ৰতীক। মুছলিমসকল এই বিষয়ে একমত যে, মছজিদত পাঁচ ওৱাক্ত নামাজ আদায় কৰাটো হৈছে অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ ইবাদত তথা মহান আমল। বৰং এইটো হৈছে ইছলামৰ আটাইতকৈ মহান প্ৰতীক।
১. জামাআতৰ সৈতে চালাত আদায় কৰাৰ বিধান:
সক্ষম পুৰুষৰ বাবে পাঁচ ওৱাক্ত চালাত মছজিদত গৈ জামাআতৰ সৈতে আদায় কৰা ওৱাজিব। স্ব-স্থানতে হওক বা ভ্ৰমণ অৱস্থাত, নিৰাপত্তা আৰু ভয়, উভয় অৱস্থাতেই এইটো ফৰজে আঈন বা প্ৰত্যেক ব্যক্তিৰ ওপৰতেই অনিবাৰ্য্য।
কোৰআন, ছুন্নাহ আৰু পূৰ্বসূৰীসকলৰ পৰা উত্তৰসূৰীসকলে যুগ যুগ ধৰি কৰি অহা মুছলিমসকলৰ আমলৰ দ্বাৰা এইটো প্ৰমাণিত যে, জামাআতৰ সৈতে চালাত আদায় কৰা ওৱাজিব।
কোৰআনৰ পৰা দলীল হৈছে মহান আল্লাহৰ এই বাণীঃ "আৰু যেতিয়া তুমি সিহঁতৰ মাজত অৱস্থান কৰিবা তাৰ পিছত সিহঁতৰ লগত ছালাত কায়েম কৰিবা, তেতিয়া সিহঁতৰ এটা দল যাতে তোমাৰ সৈতে থিয় হয়..." (ছুৰা আন-নিছাঃ ১০২) এই আয়াতটোৱে জামাতত চালাত আদায় কৰাৰ ওৱাজিব হোৱাটোকে সাব্যস্ত কৰে, কিয়নো ভয়ৰ অৱস্থাতো মুছলিমসকলক সেয়া পৰিত্যাগ কৰাৰ কোনো অৱকাশ দিয়া হোৱা নাই, যদি এইটো অনিবাৰ্য্য নহ’লহেঁতেন, তেন্তে ইয়াক পৰিত্যাগ কৰাৰ আটাইতকৈ উপযুক্ত কাৰণ হ’লহেঁতেন ভয়। জামাতৰ চালাত ত্যাগ কৰা আৰু তাত অলসতা কৰাটো মুনাফিকসকলৰ অন্যতম এক প্ৰসিদ্ধ বৈশিষ্ট্য।
আৰু ছুন্নততো এই বিষয়ে বহুতো হাদীছ বৰ্ণিত হৈছে। যেনে-
ছহীহ মুছলিমত বৰ্ণিত আছে যে, এজন অন্ধ লোকে ক'লে, হে আল্লাহৰ ৰাছুল! মোক মছজিদত লৈ আনিব পৰা কোনো মানুহ নাই। এতেকে তেওঁ নিজৰ ঘৰত চালাত আদায় কৰিবলৈ তেখেতৰ ওচৰত অনুমতি বিচাৰিলে। ফলত তেখেতে তেওঁক অনুমতি প্ৰদান কৰিলে। কিন্তু যেতিয়া তেওঁ উভতি যাবলৈ ধৰিলে, তেতিয়া তেখেতে তেওঁক মাতি ক’লে, «তুমি আজান শুনিবলৈ পোৱানে?» তেওঁ ক’লেঃ ‘হয়, শুনা পাওঁ।’ তেখেতে ক’লেঃ «তেনেহ’লে তুমি সঁহাৰি দিয়া» [অর্থাৎ মছজিদলৈ আহি চালাত আদায় কৰা।] [33]। [৩৩] ছহীহ মুছলিম (১৪৮৪)।
এতেকে নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে তেওঁক, অন্ধ হোৱা আৰু কষ্টৰ সন্মুখীন হোৱা সত্ত্বেও, মছজিদত উপস্থিত হৈ জামাতত চালাত আদায় কৰিবলৈ আৰু আজানত সঁহাৰি দিবলৈ আদেশ দিছিল। এইটোৱে প্রমাণ কৰে যে, জামাতত চালাত আদায় কৰা ওৱাজিব।
২- নামাজৰ কিমানখিনি পালে জামাআত পোৱা বুলি বুজাব:
ইমামৰ সৈতে চালাতৰ এক ৰাকাত পালে জামাআত পোৱা বুলি গণ্য হ’ব। কাৰণ নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছেঃ “যিয়ে এক ৰাকআত নামাজ পাইছে, তেওঁ দৰাচলতে (জামাতত) নামাজ পাইছে।” [34]। [৩৪] (বুখাৰীঃ ৬০৯, আৰু মুছলিমঃ ৬০২)
৩- কোনটো অৱস্থা পালে ৰাক‘আত পোৱা বুলি বুজাব:
ৰুকু পালেই ৰাকাত পোৱা বুলি বুজাব, যদি কোনো মছবুকে ইমামক ৰূকু অৱস্থাত পায়, তেন্তে তেওঁ থিয় হৈ থকা অৱস্থাতেই তাকবীৰে তাহৰীমা দিব লাগিব। ইয়াৰ পিছত ৰূকুৰ বাবে পুনৰ তাকবীৰ কৈ ৰূকুলৈ যাব। আৰু যদি কোনোবাই থিয় অৱস্থাত কেৱল তাকবীৰে তাহৰীমা দিয়ে, তেন্তে সেইটোৱেই ৰুকুৰ তাকবীৰৰ বাবেও যথেষ্ট হ'ব।
৪- যিবোৰ কাৰণত মানুহৰ বাবে জামাতৰ চালাত এৰি দিয়া বৈধ:
১- এনে অসুস্থতা, যাৰ ফলত জুমু‘আ আৰু জামাতত উপস্থিত হোৱাটো কষ্টকৰ হয়।
২- শৌচ বা প্ৰস্ৰাৱৰ চাপ সৃষ্টি হ'লে; কাৰণ এনে অৱস্থাত নামাজ পঢ়িলে নামাজৰ খুশ্বু খুজু নষ্ট হয় আৰু এইটো শৰীৰৰ বাবেও ক্ষতিকাৰক।
৩- ভোকাতুৰ অৱস্থাত খাদ্য উপস্থিত থাকিলে, অথবা খাদ্যৰ প্ৰতি তীব্ৰ ইচ্ছা থাকিলে। কিন্তু ইয়াক জামাআতৰ নামাজৰ পৰা বিৰত থকাৰ অভ্যাস বা কূটকৌশল হিচাপে গ্ৰহণ কৰা উচিত নহয়।
৪- নিজৰ প্ৰাণ, ধন-সম্পদ অথবা অন্য বস্তুৰ ওপৰত প্ৰকৃত ভয় হ'লে।
ত্ৰয়োদশ: ভয়-ভীতিৰ সময়ত নামাজ:
ভয়-ভীতিৰ নামাজৰ বিধান দিয়া হৈছে সকলো বৈধ যুদ্ধত, যেনে- কাফিৰ, বিদ্ৰোহী আৰু ডকাইতসকলৰ লগত যুদ্ধ কৰাৰ সময়ত আদায় কৰা নামাজ। কাৰণ মহান আল্লাহে কৈছেঃ "...যদি তোমালোকৰ আশংকা হয় যে, কাফিৰসকলে তোমালোকৰ বাবে ফিতনা সৃষ্টি কৰিব৷...’’ (ছুৰা আন-নিছাঃ ১০১) এইদৰে বাকীসকলৰ ওপৰতো এই বিধান প্ৰযোজ্য হ'ব, যিসকলৰ লগত যুদ্ধ কৰা জায়েয।
ভয়-ভীতিৰ সময়ত আদায় কৰিবলগীয়া নামাজৰ বিধানৰ দুটা চৰ্ত আছে:
১) শত্ৰুজন এনেকুৱা হ’ব লাগিব, যাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰা বৈধ।
২) ছালাতৰত অৱস্থাত মুছলিমসকলৰ ওপৰত আক্ৰমণ হোৱাৰ আশংকা থাকিব লাগিব।
ছালাতুল খাউফৰ পদ্ধতি:
ইয়াৰ বহুতো বৰ্ণনা আছে। তাৰে আটাইতকৈ প্রসিদ্ধ বৰ্ণনাটো ছাহল ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ হাদীছত এইদৰে উল্লেখ আছে: এটা দলে নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ সৈতে শাৰী পাতিলে, আৰু আন এটা দল শত্ৰুৰ সন্মুখত থাকিল। তেখেতে তেওঁৰ লগত থকা দলটোৰ সৈতে এক ৰাকাত নামাজ পঢ়িলে, ইয়াৰ পিছত তেখেত থিয় হৈ থাকিল আৰু তেওঁলোকে নিজে নিজে ৰাকাতটো সম্পূৰ্ণ কৰিলে। তাৰ পিছত তেওঁলোকে উভতি গৈ শত্ৰুৰ সন্মুখত শাৰী পাতিলে আৰু আনটো দল আহিল। তেতিয়া তেখেতে তেওঁলোকক লৈ তেওঁৰ নামাজৰ বাকী থকা ৰাকাতটো পঢ়ালে, ইয়াৰ পিছত তেখেত বহি থাকিল আৰু তেওঁলোকে নিজে নিজে ৰাকাতটো সম্পূৰ্ণ কৰিলে। ইয়াৰ পিছত তেখেতে তেওঁলোকৰ সৈতে ছালাম ফিৰালে। [35] (বুখাৰীঃ ৪১৩০, আৰু মুছলিমঃ ৮৪২)
ভয়-ভীতিৰ নামাজৰ পৰা আমি শিকিবলগীয়া কিছু কথা:
১- ইছলামত চালাতৰ গুৰুত্ব আৰু জামাআতৰ সৈতে নামাজ পঢ়াৰ গুৰুত্ব। কাৰণ এনেকুৱা কঠিন পৰিস্থিতিতো ইয়াৰ পৰা ৰেহাই দিয়া হোৱা নাই।
২- এই উম্মতৰ পৰা কষ্ট দূৰ কৰা হৈছে, লগতে এই চৰীয়ত হৈছে সহজ-সৰল আৰু প্ৰত্যেক যুগ তথা স্থানৰ বাবেই উপযোগী।
৩- ইছলামী চৰীয়ত হৈছে পৰিপূৰ্ণ, লগতে এই চৰীয়তে প্ৰতিটো পৰিস্থিতিৰ বাবে উপযুক্ত বিধান প্ৰদান কৰিছে।
চতুৰ্দশ: জুমুআৰ চালাত:
প্ৰথমঃ ইয়াৰ বিধান।
প্ৰত্যেক প্রাপ্ত বয়স্ক, জ্ঞান সম্পন্ন, স্থায়ী বাসিন্দা, ওজৰবিহীন মুছলিম পুৰুষৰ ওপৰত জুমুআৰ চালাত ফৰজে আইন (প্ৰত্যেকৰে বাবে বাধ্যতামূলক)।
কাৰণ মহান আল্লাহে কৈছেঃ "হে ঈমান্দাৰসকল! জুমুআৰ দিনা যেতিয়া ছালাতৰ বাবে আহ্বান কৰা হয়, তেতিয়া তোমালোকে আল্লাহৰ স্মৰণৰ ফালে ধাৱিত হোৱা আৰু বেচা-কিনা বন্ধ কৰা। এইটোৱে তোমালোকৰ বাবে সৰ্বোত্তম, যদি তোমালোকে জানিলাহেঁতেন।" (ছুৰা আল-জুমুআহঃ ৯)
লগতে নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছেঃ "জুমুআৰ চালাত ত্যাগকাৰীসকলে যেন এই অভ্যাস পৰিত্যাগ কৰি দিয়ে, অন্যথা আল্লাহে সিহঁতৰ অন্তৰত মোহৰ মাৰি দিব, ফলত সিহঁত অমনোযোগীসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ যাব।" [৩৬] [36] ছহীহ মুছলিম (৮৬৫)।
দ্বিতীয়: জুমুআৰ চালাতৰ শুদ্ধতাৰ চৰ্তসমূহ:
ক) সময়ঃ ইয়াৰ সময় জোহৰৰ ছালাতৰ সময়ৰ দৰে, এতেকে, ইয়াৰ ওৱাক্ত আৰম্ভ হোৱাৰ আগত আৰু ওৱাক্ত শেষ হোৱাৰ পিছত সঠিক নহ’ব।
২) জামাতৰ সৈতে আদায় কৰিব লাগিব, আৰু ছহীহ মতানুসৰি জামাতৰ নূন্যতম সংখ্যা তিনিজন। এতেকে এজন ব্যক্তিৰ দ্বাৰা এইটো শুদ্ধ নহয়, আৰু দুজনৰ দ্বাৰাও নহয়।
৩) নামাজীসকল প্ৰচলিত নিয়ম অনুসৰি নিৰ্মিত বাসগৃহৰ স্থায়ী বাসিন্দা হ'ব লাগিব। সেয়া পকী কংক্ৰিট, শিল বা মাটি আদিৰেই হওক। সেয়েহে মৰুভূমিৰ তম্বুবাসী লোকসকলৰ বাবে জুমুআ শুদ্ধ নহয়, যিসকলে কোনো স্থানত স্থায়ীভাৱে বসবাস নকৰে, বৰং নিজৰ পশুধনৰ বাবে ঘাঁহ-বনৰ সন্ধানত এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ ঘূৰি ফুৰে।
৪) জুমুআৰ নামাজৰ পূৰ্বে দুটা খুৎবা হ'ব লাগিব। কাৰণ ইয়াৰ ওপৰত নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে সদায় আমল আছিল।
৩. জুমুআৰ দুয়োটা খুতবাৰ আৰকান বা স্তম্ভসমূহঃ
১- আল্লাহৰ প্ৰশংসা কৰিব লাগিব আৰু শ্বাহাদাতান (দুটা সাক্ষ্য) উল্লেখ কৰিব লাগিব।
২- নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ প্ৰতি দৰূদ পাঠ কৰিব লাগিব।
৩- আল্লাহৰ তাক্বৱা অৱলম্বন কৰিবলৈ অচিয়ত কৰিব লাগিব।
৪- কোৰআনৰ কিছু অংশ তিলাৱত কৰিব লাগিব।
৫- সদুপদেশ দিব লাগিব।
চতুৰ্থঃ জুমুআৰ দুয়োটা খুতবাৰ মুস্তহাব বিষয়সমূহঃ
১- মিম্বৰৰ ওপৰত খুতবা প্ৰদান কৰা।
২- দুই খুতবাৰ মাজত চমুকৈ বহি পৃথক কৰা। ৩- এই দুয়োটাতে মুছলিমসকল আৰু তেওঁলোকৰ শাসকসকলৰ বাবে দুআ কৰা।
৪- দুয়ো খুতবা চুটি কৰা।
৫- খতীবে মিম্বৰত উঠাৰ সময়ত মানুহক ছালাম দিয়া।
পঞ্চমঃ জুমুআৰ দিনা কৰিবলগীয়া মুস্তাহাব আমলসমূহ:
১- মিছৱাক কৰা।
২- সুগন্ধি স্পৰ্শ কৰা, যদি পোৱা যায়।
৩- সোনকালে জুমুআৰ উদ্দেশ্যে ওলাই যোৱা।
৪- খোজকাঢ়ি মছজিদলৈ যোৱা আৰু বাহন ব্যৱহাৰ নকৰা।
৫- ইমামৰ নিকটৱৰ্তী হোৱা।
৬- দুআ কৰা।
৭- ছুৰা কাহাফ তিলাৱত কৰা।
৮- নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ প্ৰতি দৰূদ পাঠ কৰা।
ষষ্ঠঃ জুমুআত উপস্থিত হোৱা ব্যক্তিৰ বাবে যিবোৰ কাম নিষেধ:
১- জুমু‘আৰ দিনা ইমামে খুতবা দিয়া অৱস্থাত কথা কোৱা হাৰাম, কাৰণ ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু ‘আলাইহি অছাল্লামে কৈছে: «জুমু‘আৰ দিনা ইমামে খুতবা দিয়া অৱস্থাত যদি তুমি তোমাৰ সঙ্গীক কোৱা যে, চুপ থাকা, তেন্তে তুমিও এটা অনৰ্থক কাম কৰিলা» [37]। অৰ্থাৎ অনৰ্থক কথাই হৈছে গুনাহ। [37] (বুখাৰীঃ ৯৩৪, আৰু মুছলিমঃ ৮৫১)
২- মানুহৰ কান্ধৰ ওপৰেৰে ডেও দি পাৰ হৈ যোৱাটো মাকৰূহ, কিন্তু ইমামৰ বাবে, অথবা এনে কোনো খালী ঠাইত উপস্থিত হ'বলৈ য'ত অন্য কোনো উপায়েৰে যোৱা সম্ভৱ নহয়, তেনে ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ অনুমতি আছে।
কোনটো অংশ পালে জুমুআ পোৱা বুলি গণ্য হ'ব:
যি ব্যক্তিয়ে জুমুআৰ নামাজৰ দ্বিতীয় ৰাকআতত ইমামৰ সৈতে ৰুকু পাইছে; তেওঁ দৰাচলতে জুমুআ পাইছে, আৰু তেওঁ ইয়াক দুই ৰাকআতেৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব। আনহাতে যদি তেওঁ দ্বিতীয় ৰাকাতৰ ৰুকু নাপায়, তেনেহ'লে তেওঁ জুমুআ পোৱা নাই, আৰু তেওঁ ইয়াক জোহৰৰ চাৰি ৰাকাত হিচাপে সম্পূৰ্ণ কৰিব। ঠিক সেইদৰে, টোপনি বা অন্য কোনো কাৰণত যিয়ে জুমুআ নাপায়, তেওঁ জোহৰৰ নামাজ পঢ়ি ল’ব।
পোন্ধৰতম: সমস্যাগ্ৰস্তসকলৰ নামাজঃ
প্ৰথম: বেমাৰীৰ চালাত।
প্ৰথমতে: অসুস্থ ব্যক্তিয়ে নিজৰ সক্ষম অনুযায়ী চালাত আদায় কৰিব লাগে, হুঁচ বা চেতনা থকালৈকে নামাজ নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ পৰা পলম কৰা বৈধ নহয়।
দ্বিতীয়তে: বেমাৰী এজনে কেনেকৈ চালাত আদায় কৰিব?
১- অসুস্থ ব্যক্তিয়ে যদি কোনো কষ্ট বা ক্ষতি নোহোৱাকৈ থিয় হ’বলৈ সক্ষম হয়, তেন্তে তেওঁৰ বাবে থিয় হৈ চালাত আদায় কৰা, আৰু ৰুকু আৰু ছাজদাহ কৰা ওৱাজিব।
২- যদি থিয় হ’ব পৰা সত্বেও ৰুকু বা ছাজদাহ কৰাত কষ্ট হয়, তেন্তে থিয় হৈ ৰুকুৰ ইংগিত কৰিব আৰু বহি ছাজদাহৰ ইংগিত কৰিব।
৩- যদি থিয় হৈ চালাত আদায় কৰিব নোৱাৰে, তেন্তে তেওঁ বহি চালাত আদায় কৰিব, ছুন্নত হৈছে থিয় হোৱাৰ স্থানত ভৰি কোঁচাই বহা, আৰু ইংগিতেৰে ৰুকু কৰা। যদি সম্ভৱ হয় তেন্তে মাটিত ছাজদা কৰিব, নহ'লে ইংগিতেৰে ছাজদা কৰিব, আৰু ছাজদাৰ বাবে ৰুকুতকৈ বেছি হালিব।
৪- যদি বহি চালাত আদায় কৰিব নোৱাৰে; তেন্তে কাতি হৈ শুই চালাত আদায় কৰিব, আৰু তেওঁৰ মুখমণ্ডল কিবলাৰ পিনে থাকিব, যদি সম্ভৱ হয় তেন্তে সোঁ কাতি হোৱাটো অধিক উত্তম, আৰু ৰুকু আৰু ছাজদাহ ইংগিতেৰে আদায় কৰিব।
৫. যদি কাতি হৈ চালাত আদায় কৰিব নোৱাৰে, তেন্তে ভৰি দুখন কিবলাৰ পিনে ৰাখি চিত হৈ শুই চালাত আদায় কৰিব, আৰু ইংগিতেৰে ৰুকু আৰু ছাজদাহ আদায় কৰিব।
৬- যদি শৰীৰৰ দ্বাৰা ইংগিত দি ৰুকু আৰু ছাজদাহ কৰা সম্ভৱ নহয়, তেন্তে মূৰৰ ইংগিতেৰে আদায় কৰিব। যদি এয়াও কষ্টকৰ হয়, তেন্তে ইংগিত দিয়াৰ দায়িত্বও ৰহিত হৈ যাব। তেতিয়া তেওঁ অন্তৰেৰে চালাতৰ কাৰ্যসমূহ আদায় কৰিব। অৰ্থাৎ নিজৰ অৱস্থাতে থাকি ৰুকু, ছাজদাহ আৰু বৈঠক আদি চালাতৰ কাৰ্যসমূহৰ নিয়ত কৰিব আৰু তাৰ যিকৰসমূহ পাঠ কৰিব।
৭- অসুস্থ ব্যক্তিয়ে চালাতৰ চৰ্তসমূহৰ মাজৰ পৰা যিমানখিনি পাৰে সিমানখিনি পালন কৰিব। যেনে: কিবলামুখী হোৱা, পানীৰে অজু কৰা, অথবা অক্ষম হ’লে তায়াম্মুম কৰা আৰু নাপাকীৰ পৰা পৱিত্ৰতা অৰ্জন কৰা। যদি এইবোৰৰ কোনো এটা পালন কৰিব নোৱাৰে, তেন্তে সেই দায়িত্ব তেওঁৰ পৰা ৰহিত হৈ যাব। তেওঁ নিজৰ অৱস্থা অনুযায়ী চালাত আদায় কৰিব আৰু চালাতক নিৰ্ধাৰিত সময়ৰ পৰা পলম নকৰিব।
৮- ৰোগীৰ বাবে ক্বিয়াম আৰু ৰুকুৰ স্থানত ভৰি কোঁচাই বহা ছুন্নত আৰু বাকী অৱস্থাত ভৰি পাৰি বহিব।
দ্বিতীয়ঃ ভ্ৰমনকাৰীৰ চালাত
১- ওজৰ থকা লোকসকলৰ মাজৰ এজন হৈছে মুছাফিৰ, যাৰ বাবে চাৰি ৰাকাত বিশিষ্ট ছালাতক দুই ৰাকাতলৈ কচৰ কৰাটো বিধিসন্মত, কাৰণ মহান আল্লাহে কৈছেঃ "আৰু তোমালোকে যেতিয়া দেশ-বিদেশলৈ ছফৰ কৰিবা তেতিয়া ছালাত কছৰ (সংক্ষিপ্ত) কৰিলে তোমালোকৰ বাবে কোনো দোষণীয় নহয়।" (ছুৰা আন-নিছাঃ ১০১)
আৰু আনাছ ইবনু মালিক ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ পৰা বৰ্ণিত তেওঁ কৈছেঃ «আমি নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ সৈতে মদীনাৰ পৰা মক্কালৈ গৈছিলোঁ, আৰু তেখেতে মদীনালৈ উভতি অহালৈকে দুই ৰাকাতকৈ নামাজ পঢ়িছিল» [38]। [38] (বুখাৰীঃ ১০৮১, আৰু মুছলিমঃ ৬৯৩)
মুছাফিৰ ব্যক্তিয়ে নিজৰ আৱাসিক অঞ্চলৰ পৰা ওলাই যোৱাৰ পিছৰ পৰাই কচৰ আৰম্ভ হ'ব; কিয়নো আল্লাহে পৃথিৱীত ভ্ৰমণকাৰীসকলৰ বাবে কচৰ বৈধ কৰিছে। নিজ চহৰৰ পৰা ওলাই নোযোৱালৈকে তেওঁ মুছাফিৰ বুলি গণ্য নহয়, আৰু কিয়নো নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কেৱল যাত্ৰা আৰম্ভ কৰাৰ পিছতহে কছৰ কৰিছিল।
২- যি দূৰত্ব অতিক্ৰম কৰাৰ পাছত ভ্ৰমণকাৰীৰ বাবে ছালাত কচৰ কৰা বৈধ হয়, সেই দূৰত্বটো হৈছে প্ৰায় আশী কিলোমিটাৰ।
৩- মুছাফিৰে উভতি অহাৰ পথত, তেওঁ য'ৰ পৰা ওলাইছিল সেই নিজৰ চহৰত প্ৰৱেশ নকৰা পৰ্যন্ত কছৰ কৰিব পাৰিব।
৪- কোনো মুছাফিৰে কোনো ঠাইত উপস্থিত হৈ তাত অৱস্থান কৰাৰ ইচ্ছা কৰিলে, তেওঁৰ বাবে তিনিটা অৱস্থা আছে:
ক) চাৰি দিনতকৈ অধিক সময় অৱস্থান কৰাৰ নিয়ত কৰিলে; থিতাপি লোৱাৰ প্ৰথম দিনাৰ পৰাই নামাজ পৰিপূৰ্ণৰূপে আদায় কৰিব লাগিব, আৰু ছফৰৰ ৰেহাইসমূহ গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰিব।
খ) চাৰি দিন বা তাতকৈ কম সময় অৱস্থান কৰাৰ নিয়ত কৰিলে, তেওঁৰ বাবে নামাজ কছৰ কৰা আৰু ভ্ৰমণৰ ৰেহাইসমূহ গ্ৰহণ কৰা জায়েজ।
গ) তেওঁ কোনো নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ বাবে অৱস্থানৰ নিয়ত নকৰে, বৰং ঠাইখনৰ সুবিধা অনুসৰি, অথবা চিকিৎসা বা পৰ্যালোচনাৰ দৰে কোনো উদ্দেশ্যৰ বাবে তেওঁ এদিন বা দহ দিন থাকিব পাৰে, আৰু যেতিয়াই সেই উদ্দেশ্য পূৰণ হ’ব তেতিয়াই নিজৰ দেশলৈ উভতি যাব; এনেকুৱা ব্যক্তিয়ে উভতি নহালৈকে কচৰ কৰিব পাৰিব আৰু ছফৰৰ অৱকাশসমূহো গ্ৰহণ কৰিব পাৰিব, যদিও তেওঁৰ অৱস্থানৰ সময়সীমা চাৰি দিনতকৈ অধিক হয়।
৫- যদি কোনো মুছাফিৰে মুক্বীম ইমামৰ পিছফালে নামাজ পঢ়ে, তেন্তে তেওঁৰ ওপৰত নামাজ সম্পূৰ্ণ কৰা ওৱাজিব, যদিও তেওঁ ইমামৰ লগত কেৱল শেষ তাশ্বাহহুদহে পায়।
৬- যদি কোনো মুক্বীমে নামাজ কচৰ কৰা মুছাফিৰ ইমামৰ পিছফালে নামাজ পঢ়ে, তেন্তে ইমামে ছালাম ফিৰোৱাৰ পিছত মুক্বীমজনে নিজৰ নামাজ সম্পূৰ্ণ কৰা ওৱাজিব।
ষোড়শ: দুই ঈদৰ চালাতঃ
মুছলিমসকলৰ উৎসৱসমূহ হৈছে ৰাব্বানী উৎসৱ, যিবোৰ মহান আল্লাহে তেওঁলোকৰ বাবে নিৰ্ধাৰণ কৰি দিছে, তেওঁলোকে নিজৰ ফালৰ পৰা এইবোৰ বনাই লোৱা নাই, আৰু তেওঁলোকৰ উৎসৱ হৈছে কেৱল দুটা: ঈদুল ফিতৰ আৰু ঈদুল আজহা। ইয়াৰ বিপৰীতে কাফিৰসকলৰ উৎসৱ অথবা বিদআতী উৎসৱসমূহৰ বিধান মহান আল্লাহে দিয়া নাই আৰু সেইবোৰ পালন কৰিবলৈও আদেশ দিয়া নাই, বৰং সিহঁতে নিজৰ ফালৰ পৰাই এইবোৰ বনাই লৈছে।
দুই ঈদৰ চালাতৰ বিধান:
দুই ঈদৰ নামাজ হৈছে ফৰজে কিফায়াহ। নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে ইয়াৰ ওপৰত অবিচল আছিল, আৰু খুলাফায়ে ৰাশ্বিদীন ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুম আজমাঈনেও ইয়াৰ ওপৰত অবিচল আছিল। এইটো হৈছে দ্বীনৰ প্ৰতীক আৰু প্ৰকাশ্য নিদৰ্শনসমূহৰ অংশবিশেষ।
দুই ঈদৰ চালাতৰ সময়: ঈদৰ চালাতৰ সময় আৰম্ভ হয় সূৰ্য্য এক বৰ্শা পৰিমাণ ওপৰলৈ উঠাৰ পৰা, অৰ্থাৎ সূৰ্যোদয় হোৱাৰ প্ৰায় পোন্ধৰ মিনিট পিছৰ পৰা। আনহাতে সূৰ্য্য মধ্য আকাশৰ পৰা ঢলি পৰাৰ লগে লগে ইয়াৰ সময় শেষ হয়।
দুই ঈদৰ চালাতৰ পদ্ধতি:
১- প্রথম ৰাক‘আতত তাকবীৰে তাহৰীমা দিব, ইয়াৰ পিছত দুআয়ে ইস্তিফতাহ পাঠ কৰিব, তাৰ পিছত ছয়টা তাকবীৰ দিব। প্ৰতিটো তাকবীৰৰ সৈতে দুয়োখন হাত উঠাব, আৰু তাকবীৰসমূহৰ মাজত আল্লাহৰ প্ৰশংসা আৰু গুণানুকীৰ্তন কৰিব, লগতে নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ ওপৰত দুৰূদ পাঠ কৰিব। ইয়াৰ পিছত আউজুবিল্লাহ আৰু বিছমিল্লাহ পাঠ কৰি কিৰাআত আৰম্ভ কৰিব।
২- দ্বিতীয় ৰাকাতত থিয় হোৱাৰ তাকবীৰৰ পিছত পাঁচটা তাকবীৰ দিব। তাৰ পিছত আউজুবিল্লাহ আৰু বিছমিল্লাহ পঢ়ি কিৰাআত আৰম্ভ কৰিব। প্ৰথম ৰাকাতত ছুৰা ফাতিহাৰ পিছত ছুৰা আল-আ‘লা আৰু দ্বিতীয় ৰাকাতত ছুৰা আল-গাশ্বিয়াহ পাঠ কৰাটো মুস্তাহাব।
৩- ইমামে ছালাম ফিৰোৱাৰ পিছত মিম্বৰত আৰোহণ কৰি দুটা খুতবা দিব, আৰু দুয়োটা খুতবাৰ মাজত অলপ সময়ৰ বাবে বহিব, যিদৰে জুমুআৰ খুতবাত কৰা হয়।
ঈদৰ ছুন্নতসমূহঃ
ক- গোছল কৰা।
খ- পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্ন হোৱা আৰু সুগন্ধি ব্যৱহাৰ কৰা।
গ- ঈদুল ফিতৰত ওলাই যোৱাৰ আগতে কিবা খোৱা ছুন্নত, আৰু ঈদুল আজহাত নামাজৰ পিছত খোৱা ছুন্নত। যদি কোৰবানী থাকে তেন্তে নিজৰ কোৰবানীৰ মাংসৰে খাব লাগে।
ঘ- খোজকাঢ়ি ওলাই যোৱা।
ঙ- এটা পথেৰে যোৱা আৰু আন এটা পথেৰে উভতি অহা।
চ- নামাজৰ ঠাইলৈ সোনকালে যোৱাটো মুক্তাদীৰ বাবে ছুন্নত, ইমামৰ বাবে নহয়।
তাকবীৰ:
দুই ঈদৰ ৰাতিত, আৰু জুলহিজ্জা মাহৰ প্ৰথম দহ দিনত আৰু আইয়্যামে তাশ্বৰিকত তাকবীৰ পাঠ কৰা ছুন্নত। তাকবীৰ হৈছে দুই প্ৰকাৰঃ
প্ৰথম প্ৰকাৰঃ তাকবীৰে মুতলাকঃ যিটো কোনো নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ সৈতে সীমাবদ্ধ নহয়।
১- ফিতৰ: ঈদৰ ৰাতি সূৰ্য্য অস্ত যোৱাৰ পৰা ঈদৰ নামাজ আৰম্ভ হোৱালৈকে।
২- আজহাৰ ক্ষেত্ৰত: জুলহিজ্জা মাহৰ প্ৰথম ৰাতিৰ সূৰ্য্যাস্তৰ পৰা আয়্যামে তাশ্বৰিকৰ শেষ দিৱসৰ সূৰ্য্যাস্ত পৰ্যন্ত।
দ্বিতীয় প্ৰকাৰঃ সীমাবদ্ধ তাকবীৰঃ যিটো ফৰজ ছালাতসমূহৰ পিছৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট।
১- অ-মুহৰিম ব্যক্তিয়ে আৰাফাৰ দিৱসৰ ফজৰৰ পৰা আয়্যামে তাশ্বৰীকৰ শেষ দিৱসৰ আচৰলৈকে তাকবীৰ পাঠ কৰিব।
২- মুহৰিম ব্যক্তিয়ে ঈদৰ দিনাৰ জোহৰৰ নামাজৰ পৰা আয়্যামে তাশ্বৰীকৰ শেষ দিৱসৰ আচৰলৈকে তাকবীৰ পাঠ কৰিব।
সপ্তদশঃ সূৰ্য্যগ্ৰহণৰ চালাত:
কুছুফ আৰু খুছুফ শব্দৰ অৰ্থঃ
খুছুফ হৈছে ৰাতিৰ ভাগত চন্দ্ৰৰ কিৰণ বিলুপ্ত হোৱা অথবা ইয়াৰ কিছু অংশ নোহোৱা হৈ যোৱা, যাক চন্দ্ৰগ্ৰহণ বুলি কোৱা হয়।
কুছুফ হৈছে হৈছে দিনৰ ভাগত সূৰ্য্যৰ পোহৰ বিলুপ্ত হোৱা অথবা ইয়াৰ একাংশ অদৃশ্য হোৱা, যাক সূৰ্য্যগ্ৰহণ বুলি কোৱা হয়।
সূৰ্য্যগ্ৰহণৰ চালাতৰ বিধান:
এইটো হৈছে ছুন্নাতে মুআক্কাদাহ। ইয়াৰ প্ৰমাণ হৈছে ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ আমল। যিহেতু তেখেত চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ যুগত সূৰ্যগ্ৰহণ হোৱাত তেখেতে এই ছালাত আদায় কৰিছিল। ইয়াৰ আন এটা প্ৰমাণ হৈছে এই যে, তেখেতে ইয়াৰ আদেশ কৰিছে। লগতে এইটো চৰীয়তসন্মত হোৱাৰ ক্ষেত্ৰত উলামাসকলে ঐক্যমত পোষণ কৰিছে।
ইয়াৰ সময়ঃ
সূৰ্য্যগ্ৰহণ বা চন্দ্ৰগ্ৰহণ আৰম্ভ হোৱাৰ পৰা প্ৰকট হোৱালৈকে, অৰ্থাৎ চন্দ্ৰগ্ৰহণ বা সূৰ্য্যগ্ৰহণৰ অৱসান ঘটালৈকে।
এই নামাজৰ পদ্ধতিঃ
ইয়াৰ ৰাকাতৰ সংখ্যা হৈছে দুই ৰাকাত, য'ত উচ্চস্বৰে কিৰাআত পঢ়া হয়, আৰু ইয়াৰ পদ্ধতি হৈছে নিম্নৰূপ:
ক- তাকবীৰে তাহৰীমা দিব, দুআয়ে ইস্তিফতাহ, আউজুবিল্লাহ আৰু বিছমিল্লাহ পাঠ কৰিব, আৰু ছুৰা ফাতিহা পাঠ কৰিব। তাৰ পিছত দীৰ্ঘ সময় তিলাৱত কৰিব।
খ- ইয়াৰ পিছত দীঘলকৈ ৰূকু কৰিব।
গ- ইয়াৰ পিছত ‘ছামি‘আল্লাহু লিমান হামিদাহ’ বুলি কৈ ৰুকুৰ পৰা উঠিব। তাৰ পিছত ছুৰা ফাতিহা পাঠ কৰিব। ইয়াৰ পিছত দীঘলীয়াকৈ তিলাৱত কৰিব, কিন্তু সেয়া প্ৰথমটোতকৈ চুটি হ'ব।
ঘ- ইয়াৰ পিছত দীঘলীয়াকৈ ৰূকু কৰিব। এই ৰূকু প্ৰথম ৰূকুতকৈ চুটি হ'ব।
ঙ) ইয়াৰ পিছত "(ছামিআল্লাহু লিমান হামিদাহ)" বুলি কৈ ৰুকুৰ পৰা উঠিব।
চ- তাৰ পিছত দুটা দীঘল ছাজদাহ কৰিব লাগে।
ছ- তাৰ পিছত দ্বিতীয় ৰাকাতৰ বাবে থিয় হ'ব। এই ৰাকাতটো প্ৰথম ৰাকাতৰ দৰেই, কিন্তু তাতকৈ চুটি হ'ব।
ইয়াৰ ছুন্নতসমূহ হৈছেঃ
ক) ‘আচ্ছালাতু জামিআ’ বুলি কৈ আহ্বান কৰা।
খ) জামাআতত চালাত আদায় কৰা।
গ) চালাতত কিয়াম, ৰুকু আৰু ছাজদাহ দীঘল কৰা।
ঘ) দ্বিতীয় ৰাকাত প্ৰথম ৰাকাততকৈ চুটি কৰা।
ঙ) ইয়াৰ পিছত উপদেশ দিয়াৰ লগতে সৎকর্ম কৰিবলৈ আৰু পাপাচাৰৰ পৰা বিৰত থাকিবলৈ উৎসাহিত কৰা।
চ) বেছি বেছি দুআ কৰা, কাকূতি-মিনতি কৰা, ইস্তিগফাৰ আৰু চাদাক্বাহ কৰা।
অষ্টাদশ: বৰষুণ বিচাৰি পঢ়া চালাত৷
১) ইস্তিস্কা: অনাবৃষ্টিৰ সময়ত আল্লাহৰ ওচৰত বৰষুণ বিচাৰি প্ৰাৰ্থনা কৰা।
বৰষুণ বিচাৰি পঢ়া চালাতৰ নিৰ্ধাৰিত সময়:
যেতিয়া ভূমি খৰাং হৈ পৰে, বৰষুণ বন্ধ হৈ যায় আৰু ইয়াৰ ফলত ক্ষয়-ক্ষতি হয়, তেতিয়া বৰষুণ বিচাৰি চালাত আদায় কৰাৰ বিধান দিয়া হৈছে। এনে অৱস্থাত তেওঁলোকৰ বাবে নিজ প্ৰতিপালকৰ ওচৰত বিভিন্ন প্ৰকাৰে বিনয়াবনত হৈ বৰষুণ কামনা কৰা আৰু সহায় প্ৰাৰ্থনা কৰাৰ বাহিৰে আন কোনো উপায় নাথাকে।
ক- জামাআতত অথবা এককভাৱে চালাত আদায় কৰা।
খ- কেতিয়াবা জুমুআৰ খুতবাত দুআৰ জৰিয়তে, য'ত খতিবে দুআ কৰে আৰু মুছলিমসকলে তেওঁৰ দুআত আমীন কয়।
গ- আৰু কেতিয়াবা চালাত আৰু খুৎবা অবিহনে যিকোনো সময়ত দুআ কৰা।
বৰষুণ বিচাৰি পঢ়া চালাতৰ বিধান:
উপযুক্ত কাৰণত ইস্তিস্কাৰ নামাজ আদায় কৰাটো হৈছে ছুন্নতে মুআক্কাদাহ। কিয়নো স্বয়ং নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে এই নামাজ আদায় কৰিছিল। যেনে- আব্দুল্লাহ ইবনে ঝায়েদ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ দ্বাৰা বৰ্ণিত হাদীছত আহিছে, তেওঁ কৈছেঃ “নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে মুছাল্লালৈ ওলাই গৈ বৰষুণৰ বাবে দুআ কৰিলে, কিবলামুখী হ'ল, নিজৰ চাদৰখন ওলোটা কৰি ল'লে আৰু দুই ৰাকাত নামাজ পঢ়িলে”৷ [39]। [39] (বুখাৰীঃ ১০১২, আৰু মুছলিমঃ ৮৯৪)
বৰষুণ বিচাৰি পঢ়া চালাতৰ পদ্ধতি:
বৰষুণ বিচাৰি পঢ়া চালাতৰ পদ্ধতি হৈছে ঈদৰ নামাজৰ দৰে। ঈদৰ ছালাতৰ দৰে ইয়াকো মুছল্লাত আদায় কৰা মুস্তাহাব, আৰু ইয়াৰ আহকাম ঈদৰ ছালাতৰ দৰেই; যেনে: ৰাক‘আতৰ সংখ্যা, উচ্চস্বৰে কিৰাআত পাঠ, খুতবাৰ পূৰ্বে ছালাত আদায়, আৰু কিৰাআতৰ পূৰ্বে প্রথম আৰু দ্বিতীয় ৰাক‘আতত অতিৰিক্ত তাকবীৰ। যেনেকৈ দুই ঈদৰ চালাতত পূৰ্বে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এটা খুতবা দিব লাগে।
ঊনবিংশ: জানাযাৰ বিধি-বিধান
প্ৰথমঃ মুমূৰ্ষ ব্যক্তিৰ ওচৰত উপস্থিত থকা ব্যক্তিৰ কৰ্তব্য:
১- মুমূৰ্ষ ব্যক্তিৰ ওচৰত উপস্থিত থকা লোকৰ কৰ্তব্য হৈছে, তেওঁক ‘লা ইলা-হা ইল্লাল্লাহ’ৰ তালকীন কৰা ছুন্নত।
২- কিবলামুখী কৰি দিয়া ছুন্নত।
৩- চকু বন্ধ কৰি দিয়াটো মুস্তাহাব।
৪- মৃত্যুৰ পিছত মৃত ব্যক্তিক কাপোৰেৰে ঢাকি দিয়াটো ছুন্নত।
৫- তেওঁৰ যা-যোগাৰ সোনকালে কৰিব লাগে।
৬- তেওঁৰ ঋণ সোনকালে পৰিশোধ কৰিব লাগে।
৭- মৃত ব্যক্তিক গোছল দিব লাগে আৰু কাফন পৰিধান কৰাব লাগে, আৰু এই দুয়োটা হৈছে ফৰজে কিফায়া।
দ্বিতীয়ঃ জানাজাৰ নামাজৰ বিধি-বিধানঃ
জানাযাৰ নামাজ হৈছে ফৰজে কিফায়া।
ইয়াৰ চৰ্তসমূহ:
১- কিবলামুখী হোৱা।
২) অত্যাৱশ্যকীয় ঢাকি ৰাখিবলগীয়া অংগখিনি ঢাকি ৰখা।
৩- অপৱিত্ৰতাৰ পৰা বিৰত থকা।
৪- নামাজী আৰু মৃত ব্যক্তি উভয়েই পৱিত্ৰ হ'ব লাগিব।
৫) নামাজী আৰু মৃত ব্যক্তি মুছলিম হ'ব লাগিব।
৬) ওচৰে পাঁজৰে হ'লে জানাজাত উপস্থিত হোৱা।
৭) তেওঁ চৰীয়তৰ দায়িত্বশীল হ’ব লাগিব।
ইয়াৰ আৰকানসমূহঃ
১) কিয়াম কৰা (থিয় হৈ নামাজ পঢ়া)।
২) চাৰিটা তাকবীৰ দিয়া।
3) ছুৰা আল-ফাতিহা পাঠ কৰা।
৪) নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ প্ৰতি দৰূদ পাঠ কৰা।
৫) মৃতকৰ বাবে দুআ কৰা।
৬- ক্ৰম ৰক্ষা কৰা।
৭- ছালাম ফিৰোৱা।
ইয়াৰ ছুন্নতসমূহ হৈছেঃ
১) প্ৰতিটো তাকবীৰৰ সৈতে দুয়ো হাত উত্তোলন কৰা।
২) আশ্ৰয় প্ৰাৰ্থনা।
৩) নিজৰ বাবে আৰু মুছলিমসকলৰ বাবে দুআ কৰা।
৪. নিম্নস্বৰে কিৰাত পাঠ কৰা।
৫) চতুর্থ তাকবীৰৰ পিছত আৰু ছালাম ফিৰোৱাৰ আগত অলপ সময় ৰৈ দিব।
৬) সোঁ হাত বাওঁ হাতৰ ওপৰত ৰাখি বুকুৰ ওপৰত ৰখা।
৭) ছালাম ফিৰোৱাৰ সময়ত সোঁফালে মুখ কৰা।
ইয়াৰ পদ্ধতিঃ
ইমাম আৰু অকলশৰীয়া ছালাত আদায়কাৰীয়ে পুৰুষৰ বুকুৰ পোনে পোনে আৰু মহিলাৰ মাজ ভাগত থিয় হ'ব, তাকবীৰে তাহৰীমাহ দিব, আ‘ঊজু বিল্লাহ পাঠ কৰিব, কিন্তু ছানা পাঠ নকৰিব, বিছমিল্লাহ পাঠ কৰিব আৰু ছুৰা ফাতিহা পাঠ কৰিব।
তাৰপিছত তাকবীৰ দিব, ইয়াৰ পিছত নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ ওপৰত দৰূদ পাঠ কৰিব, পুনৰ তাকবীৰ দি মৃতকৰ বাবে বৰ্ণিত দুআ পাঠ কৰিব। যেনে- নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে এই দুআ পাঠ কৰিছেঃ "আল্লাহুম্মাগফিৰলী হাইয়্যিনা ওৱা মাইয়্যিতিনা, ওৱা ছাগীৰিনা ওৱা কাবীৰিনা, ওৱা যাকাৰিনা ওৱা উনছা-না, ওৱা শ্বা-হিদীনা ওৱা গা-ইবিনা। আল্লাহুম্মা মান আহ-ইয়াইতাহু মিন্না ফা আহ-য়িহী-আলাল ঈমান, অমান তাওৱাফ্ফাইতাহু মিন্না ফাতাৱাফ্ফাহু আলাল ইছলাম। আল্লাহুম্মা লা তাহৰিমনা আজৰাহু, অলা তুজিল্লানা বা’দাহু।"[40] [40] আবু দাউদ (হাদীছ নং ৩০২১), তিৰমিজী (হাদীছ নং ১০২৪), আৰু তেওঁ হাদীছটোক হাছান ছহীহ বুলি কৈছে।
তেখেতে আৰু কৈছেঃ «আল্লাহুম্মাগফিৰলাহু অৰহামহু, ওৱা আফিহি, ওৱা আ‘ফু আনহু, ওৱা আকৰিম নুযুলাহু, ওৱাছ্ছি’ মাদখালাহু, অগছিলহু বিলমা-য়ি ওৱাচ-ছালজি ওৱাল বাৰদি, ওৱা নাক্কিহি মিনাল খাতায়া কামা য়ূনাক্কাচ ছাওবুল আবয়াযু মিনাদ্দানাছি, ওৱা আবদিলহু দাৰান খাইৰাম্ মিন্ দা-ৰিহী, ওৱা আহলান খাইৰাম্ মিন আহলিহী, ওৱা ঝাওজান খাইৰাম মিন্ ঝাওজিহি, ওৱা আদখিলহুল জান্নাতা, ওৱা আয়িযহু মিন আযাবিল ক্বাবৰি, ওৱা মিন আযাবিন্নাৰ» [41]. তাৰপিছত তাকবীৰ দি অলপ সময় ৰ'ব, আৰু তাৰ পিছত সোঁফালে ছালাম ফিৰাব। ছালাম কেৱল এটাই। [41] ছহীহ মুছলিম (962)।
তৃতীয় পৰিচ্ছেদ: যাকাত:
১- যাকাতৰ সংজ্ঞা আৰু ইয়াৰ গুৰুত্ব:
যাকাতৰ আভিধানিক অৰ্থ হৈছেঃ উন্নতি তথা বৃদ্ধি।
চৰীয়তৰ পৰিভাষাত যাকাত হৈছে, নিৰ্দিষ্ট সম্পদত এটা বিশেষ শ্ৰেণীৰ লোকৰ বাবে ধাৰ্য্য হোৱা ওৱাজিব হক।
আৰু এইটো হৈছে ইছলামৰ তৃতীয় স্তম্ভ, কোৰআনত ইয়াক ছালাতৰ সমকক্ষ হিচাপে বিৰাশীটা স্থানত উল্লেখ কৰা হৈছে, যিয়ে ইয়াৰ মহত্ব প্ৰমাণ কৰে।
মহান আল্লাহে কৈছেঃ "আৰু তোমালোকে ছালাত প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু যাকাত প্ৰদান কৰা..." (ছুৰা আল-বাক্বাৰাহঃ ৪৩)
তেখেত চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে আৰু কৈছেঃ “ইছলামৰ স্তম্ভ হৈছে পাঁচটা– এই কথাৰ সাক্ষ্য প্ৰদান কৰা যে, আল্লাহৰ বাহিৰে আন কোনো প্ৰকৃত উপাস্য নাই আৰু মুহাম্মাদ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লাম হৈছে আল্লাহৰ ৰাছুল, চালাত প্ৰতিষ্ঠা কৰা, যাকাত আদায় কৰা, বাইতুল্লাহৰ হজ্জ কৰা, আৰু ৰমাজান মাহৰ চিয়াম পালন কৰা।” [42] [৪২] (বুখাৰীঃ ৮, আৰু মুছলিমঃ ১১১)
যাকাত ফৰজ হোৱাৰ ক্ষেত্ৰত মুছলিমসকলৰ ঐক্যমত হৈছে, আৰু যিয়ে ইয়াৰ ফৰজ হোৱাক অস্বীকাৰ কৰিব সি হৈছে কাফিৰ। যিয়ে আদায় কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিব তাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰা হ’ব।
২. যাকাত ওৱাজিব হোৱাৰ চৰ্তসমূহ:
ক) স্বাধীনতাঃ দাসৰ ওপৰত যাকাত ফৰজ নহয়; কাৰণ তাৰ কোনো ধন-সম্পদ নাই, আৰু তাৰ হাতত যি আছে সেয়া তাৰ মালিকৰ সম্পত্তি। সেয়েহে তাৰ যাকাত তাৰ মালিকৰ ওপৰত ফৰজ।
খ) ইছলাম: কাফিৰৰ ওপৰত যাকাত ওৱাজিব নহয়; কাৰণ ই হৈছে নৈকট্য আৰু আনুগত্যমূলক ইবাদত, আৰু কাফিৰসকল নৈকট্য আৰু আনুগত্যৰ বাবে যোগ্য নহয়।
গ) নিছাবৰ মালিক হোৱা: নিছাবতকৈ কম সম্পদত যাকাত ওৱাজিব নহয়, আৰু ই হৈছে সম্পদৰ এক নিৰ্ধাৰিত পৰিমাণ।
ঘ) পূৰ্ণাংগ মালিকীস্বত্ব: ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে, সম্পদৰ ওপৰত ব্যক্তিজনৰ পূৰ্ণাংগ মালিকীস্বত্ব থাকিব লাগিব। সেয়েহে, যিবোৰ সম্পদৰ মালিকীস্বত্ব স্থিৰ নহয়, যেনে ‘কিতাবাত’ৰ ঋণ, সেইবোৰৰ ওপৰত যাকাত নাই।
ঙ. ধন-সম্পদৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ এবছৰ পাৰ হ'ব লাগিব: আঈশ্বা ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ পৰা বৰ্ণিত মাৰফু হাদীছত আছে যে, এবছৰ পূৰ্ণ নোহোৱালৈকে কোনো সম্পদত যাকাত নাই। [43] [43] ইবনে মাজাহ (১৭৯২), তিৰমিজী (৬৩, ৬৩১)।
৩. যিবোৰ ধন-সম্পদত যাকাত ফৰজ হয়:
প্রথম: ঘৰচীয়া চতুষ্পদ জন্তু, এইবোৰ হৈছে উট, গৰু আৰু ছাগলী, আৰু এইবোৰৰ যাকাত দুটা চৰ্তৰ সৈতে ওৱাজিব হয়:
১- গাখীৰ আৰু বংশবৃদ্ধিৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা, কামৰ বাবে নহয়।
২- চৰণীয়া পথাৰত চৰি ফুৰা হ’ব লাগিব, গতিকে, যিবোৰ জন্তুক কিনি অনা খাদ্য খোওৱা হয় অথবা ঘাঁহ-বন আদিৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা খাদ্য খুৱাই পোহা হয়, সেইবোৰৰ যাকাত আদায় কৰাটো বাধ্যতামূলক নহয়। বছৰৰ সম্পূৰ্ণ বা অধিকাংশ সময়ৰ পৰিৱৰ্তে কেৱল কিছু অংশ চৰি ফুৰা জন্তুৰ ওপৰতো যাকাত প্রযোজ্য নহয়।
৪- ঘৰচীয়া চতুষ্পদ জন্তুৰ নিছাবসমূহঃ
১- উটৰ যাকাতঃ
চৰ্তসমূহ পূৰণ হ'লে; প্ৰতি পাঁচটা উটত এটা ছাগলী, দহটাত দুটা ছাগলী, পোন্ধৰটাত তিনিটা ছাগলী, আৰু বিশটাত চাৰিটা ছাগলী ওৱাজিব। এইটো হাদীছৰ দ্বাৰা আৰু ইজমাৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত। যেতিয়া উটৰ সংখ্যা পঁচিশ হ’ব, তেতিয়া যাকাত হিচাপে এটা ‘বিন্তে মাখাজ’ দিব লাগিব। বিন্তে মাখাজ হৈছে এবছৰ পাৰ কৰি দ্বিতীয় বছৰত ভৰি দিয়া মাইকী উটৰ পোৱালী। যদি সেয়া পোৱা নাযায় তেন্তে তাৰ পৰিবৰ্তে এটা ‘ইবনে লাবুন’ তথা মতা পোৱালী দিলেও হ’ব।
আৰু যেতিয়া উটৰ সংখ্যা ছয়ত্ৰিশ হয়, তেতিয়া তাৰ ওপৰত এজনী ‘বিন্তে লাবুন’ দিয়া ওৱাজিব; আৰু সেয়া হৈছে এনেকুৱা মাইকী উট, যাৰ বয়স দুই বছৰ পূর্ণ হৈছে।
যেতিয়া ইয়াৰ সংখ্যা ছয়চল্লিশ হ’বগৈ, তেতিয়া এটা ‘হিক্কাহ’ দিয়া ওৱাজিব হ’ব; আৰু এইটো হৈছে এনেকুৱা উটৰ পোৱালী যাৰ তিনি বছৰ পূর্ণ হৈছে।
যেতিয়া উটৰ সংখ্যা এষষ্ঠিটা হ'ব, তেতিয়া যাকাত হিচাপে এটা 'জাজআহ' ওৱাজিব হ'ব। এইটো হৈছে এনেকুৱা উট, যাৰ বয়স চাৰি বছৰ সম্পূৰ্ণ হৈছে।
এতেকে যেতিয়া উটৰ মুঠ সংখ্যা ছয়সত্তৰ হ'বগৈ, তেতিয়া তাত দুজনী বিন্তে লাবুন ওৱাজিব হ'ব।
যেতিয়া উটৰ সংখ্যা একানব্বৈ পাবগৈ; তেতিয়া তাৰ ওপৰত তিনি বছৰীয়া দুটা মাইকী উট ওৱাজিব হ'ব।
যদি উটৰ মুঠ সংখ্যা এশ বিশতকৈ অধিক হয়, তেন্তে তাত তিনিজনী বিন্তে লাবুন দিবলগীয়া হ'ব, তাৰ পিছত প্ৰতি চল্লিশত এজনী বিন্তে লাবুন আৰু প্ৰতি পঞ্চাশত এজনী হিক্কাহ।
২- গৰুৰ যাকাত:
চৰ্তসমূহ পূৰণ সাপেক্ষে যেতিয়া ইয়াৰ সংখ্যা ত্ৰিশ হয়, তেতিয়া এটা তাবী বা তাবীআ দিয়া ফৰজ; যিয়ে এবছৰ পাৰ কৰি দ্বিতীয় বছৰত ভৰি দিছে।
ত্ৰিশতকৈ কমত একোৱেই নাই।
যেতিয়া ইয়াৰ সংখ্যা চল্লিশ হ’ব, তেতিয়া এটা মুছিন্নাহ গৰু দিয়া ওৱাজিব হ’ব। এনেকুৱা গৰু পোৱালী যিটোৰ বয়স দুই বছৰ সম্পূৰ্ণ হৈছে।
গৰুৰ সংখ্যা চল্লিশতকৈ অধিক হ’লে, প্ৰত্যেক ত্ৰিছটাৰ বিপৰীতে একোটাকৈ এবছৰীয়া গো-পোৱালী মাইকী হওক বা মতা, আৰু প্ৰত্যেক চল্লিশটাৰ বিপৰীতে এটাকৈ দুবছৰীয়া পোৱালী দিয়াটো বাধ্যতামূলক।
৩. ছাগলী-ভেড়াৰ যাকাত:
ভেৰা আৰু ছাগলীৰ মুঠ সংখ্যা চল্লিশ হ'লে, যাকাত হিচাপে এটা ছয় মহীয়া দুম্বা অথবা এজনী এবছৰীয়া মাইকী ছাগলী দিব লাগিব।
ভেৰা-ছাগলীৰ সংখ্যা চল্লিছতকৈ কম হ'লে তাৰ ওপৰত যাকাত নাই। যেতিয়া ভেৰা ছাগলীৰ মুঠ সংখ্যা এশ একৈশটা হ'বগৈ, তেতিয়া দুটা ছাগলী দিয়াটো ওৱাজিব হ'ব। যেতিয়া ইয়াৰ সংখ্যা দুইশ এক হ'ব, তেতিয়া তিনিটা ছাগলী ওৱাজিব হ'ব।
ইয়াৰ পিছত যাকাতৰ পৰিমাণ স্থিৰ হৈ যায়, আৰু প্ৰতি এশটা ছাগলীৰ বিপৰীতে এটা ছাগলী দিয়াটো বাধ্যতামূলক। গতিকে চাৰিশটাৰ বিপৰীতে চাৰিটা ছাগলী, আৰু এইদৰেই।
দ্বিতীয়তেঃ উৎপাদিত শস্যৰ যাকাত
ভূমিৰ পৰা ওলোৱা বস্তু দুই প্ৰকাৰৰঃ
১) শস্য আৰু ফল-মূল।
২. খনিজ পদাৰ্থ।
প্ৰথম প্ৰকাৰ: শস্য আৰু ফল-মূল:
শস্যৰ যাকাত আদায় কৰা বাধ্যতামূলক; যেনে: ঘেঁহু, যৱ আৰু চাউল। আৰু ফল-মূলৰ মাজত, যেনেঃ খেজুৰ আৰু কিচমিচ, আৰু ইয়াৰ বাহিৰে অন্যান্য উদ্ভিদ, যেনেঃ মাহজাতীয় শস্য আৰু শাক-পাচলিৰ ওপৰত ওৱাজিব নহয়।
শস্য আৰু ফলৰ যাকাত ওৱাজিব হোৱাৰ চৰ্তসমূহ:
১) সঞ্চয় কৰা হোৱা: যিবোৰ বস্তু সঞ্চয় কৰা নহয়, যেনে ফল-মূল আৰু শাক-পাচলি, সেইবোৰৰ ওপৰত যাকাত ফৰজ নহয়।
২) যাকাতৰ বাবে বস্তুবিধ পাত্ৰৰ দ্বাৰা জোখ কৰিব পৰা বিধৰ হ’ব লাগিব, সেয়েহে গণনা বা ওজন কৰি বিক্ৰী কৰা বস্তুৰ ওপৰত যাকাত নাই; যেনে- তৰমুজ, পিঁয়াজ, ডালিম ইত্যাদি।
৩) নিছাব পৰিমাণত উপনীত হোৱা: আৰু সেয়া হৈছে পাঁচ অছাক। সেয়েহে ইয়াতকৈ কম পৰিমাণৰ ওপৰত যাকাত নাই।
৪) যাকাত ওৱাজিব হোৱাৰ সময়ত নিছাবটো মালিকানাধীন হোৱা।
এতেকে, যাকাত আদায় কৰাটো বাধ্যতামূলক হোৱাৰ সময় পাৰ হোৱাৰ পিছত কোনো বস্তুৰ মালিক হ'লে তাৰ ওপৰত যাকাত বাধ্যতামূলক নহয়, যেনেকৈ শস্য চপোৱাৰ পিছত শস্য ক্ৰয় কৰিলে বা উপহাৰ হিচাপে লাভ কৰিলে।
যাকাত বাধ্যতামূলক হোৱাৰ সময়ঃ
শস্য আৰু ফল-মূল যেতিয়া খোৱাৰ উপযোগী হয়, তেতিয়া সেইবোৰৰ যাকাত আদায় কৰাটো বাধ্যতামূলক। শস্য চপোৱাৰ যোগ্য হৈছে নে নাই ইয়াৰ প্ৰতীক তলত দাঙি ধৰা হ'লঃ
ক- শস্যৰ ক্ষেত্ৰত: যেতিয়া ই পুৰঠ হয়, কঠোৰ আৰু টান হৈ পৰে, তেতিয়া চপোৱা।
খ- খেজুৰ তথা ফলৰ ক্ষেত্ৰত: ৰঙা বা হালধীয়া হ'লে চপোৱাৰ সময় হয়।
গ- আঙুৰৰ ক্ষেত্ৰতঃ কোমল আৰু মিঠা হ'লে।
ইয়াৰ নিছাবঃ
শস্য আৰু ফল-মূলৰ নিছাব হৈছে, পাঁচ অছাক। আৰু অছাক হৈছে ৬০ ছা‘। এতেকে নিছাব হ'ব তিনিশ নবৱী ছা। কিলোগ্ৰাম হিচাপত ইয়াৰ পৰিমাণ হৈছে প্ৰায় ৯০০ কিলোগ্ৰাম।
ওৱাজিব যাকাতৰ পৰিমাণঃ
কোনো পৰিশ্ৰম বা খৰচ অবিহনে জলসিঞ্চিত হোৱা শস্যৰ ওপৰত ওশ্বৰ ওৱাজিব; যেনে- বৰষুণ আৰু নিজৰাৰ পানীৰে হোৱা শস্য।
যিবোৰ শস্যক্ষেত্ৰত পৰিশ্ৰম আৰু খৰচ কৰি পানী যোগান দিয়া হয়, সেইবোৰৰ ওপৰত বিশভাগৰ এভাগ (ওশ্বৰৰ অৰ্দ্ধেক) যাকাত ওৱাজিব; যেনে, জীৱ-জন্তু অথবা আধুনিক যন্ত্ৰৰ দ্বাৰা কুঁৱা তথা নদী আদিৰ পৰা পানী উঠাই যোগান ধৰা।
দ্বিতীয় প্ৰকাৰ: খনিজ:
ভূমিৰ পৰা উৎপাদিত বস্তুৰ প্ৰকাৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম এটা হৈছে খনিজ দ্ৰৱ্য। এইবোৰ হৈছে ভূমিৰ পৰা আহৰণ কৰা এনেকুৱা বস্তু, যিবোৰ ভূমিৰ নিজা উপাদান নহয়; যেনে- সোণ, ৰূপ, লোহা আৰু মণি-মুকুতা।
ইয়াৰ ওপৰত যাকাত আদায় কৰা বাধ্যতামূলক হোৱাৰ সময়ঃ
যেতিয়া সেয়া কাৰোবাৰ অধিকাৰভুক্ত হয়; তেতিয়া লগে লগে তাৰ যাকাত আদায় কৰিব লাগে, কাৰণ ইয়াৰ বাবে এক বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ চৰ্ত নাই। ইয়াৰ নিছাব হৈছে সোণ-ৰূপৰ নিছাব, আৰু ইয়াৰ মূল্যৰ দশমাংশৰ এক চতুৰ্থাংশ আদায় কৰিব লাগে।
৩. সোণ-ৰূপৰ যাকাত:
মুদ্ৰা হৈছে: সোণ-ৰূপ আৰু নগদ ধন, আৰু ইয়াৰ যাকাত ওৱাজিব, ইয়াৰ প্ৰমাণ হৈছে মহান আল্লাহৰ এই বাণীঃ "যিসকলে সোণ-ৰূপ সঞ্চয় কৰে আৰু সেয়া আল্লাহৰ পথত ব্যয় নকৰে, তুমি সিহঁতক যন্ত্ৰণাদায়ক শাস্তিৰ সুসংবাদ দিয়া।" (ছুৰা আত-তাওবাহঃ ৩৪)
হাদীছত কোৱা হৈছে: "সোণ-ৰূপৰ অধিকাৰী ব্যক্তি, যিয়ে ইয়াৰ হক আদায় নকৰে; ক্বিয়ামতৰ দিনা তাৰ বাবে অগ্নিৰ পাত বনোৱা হ'ব।" [44] [44] (বুখাৰীঃ ১৪০২, আৰু মুছলিমঃ ২২৮৭)
সোণ আৰু ৰূপৰ ওপৰত যাকাত ফৰজ হোৱাৰ বিষয়ে আহলে ইল্মসকল একমত, আৰু কাগজৰ কাৰেন্সীৰ বিধান সোণ-ৰূপৰ বিধানৰেই অন্তৰ্ভুক্ত; কাৰণ ই নগদ লেনদেনত সেইবোৰৰ স্থলাভিষিক্ত হৈছে।
নগদ সম্পদৰ যাকাতৰ নিছাব, আৰু ইয়াৰ ওৱাজিব পৰিমাণঃ
ইয়াৰ নিচাব হৈছে সোণ অথবা ৰূপৰ নিচাব; কাৰণ মূল্যৰ ক্ষেত্ৰত ই সোণ-ৰূপৰ স্থলাভিষিক্ত হৈছে। এতেকে যেতিয়া এই দুয়োটাৰ কোনো এটাৰ নিচাব পৰিমাণলৈ উপনীত হ’ব, তেতিয়া তাৰ ওপৰত যাকাত ওৱাজিব হ’ব। সাধাৰণতে আজিকালি কাগজৰ মুদ্ৰাৰ নিচাব ৰূপৰ দ্বাৰা নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়; কাৰণ ই সোণতকৈ সস্তা, ফলত ইয়াৰ নিচাব সোণতকৈ আগতেই পূৰ্ণ হয়। যেতিয়া কোনো মুছলিমে (৫৯৫) গ্রাম ৰূপৰ সম মূল্যৰ সম্পদৰ মালিক হ’ব আৰু সেই সম্পদৰ ওপৰত এবছৰ অতিক্রম কৰিব, তেতিয়া তাৰ ওপৰত যাকাত ওৱাজিব হ’ব। ৰূপৰ গ্ৰামৰ মূল্য সময়ে সময়ে পৰিৱৰ্তন হয়। সেয়েহে, যাৰ ওচৰত কম সম্পদ আছে আৰু তেওঁ নাজানে যে সেয়া নিছাব পৰিমাণ হৈছে নে নাই, তেওঁ ৰূপৰ ব্যৱসায়ীসকলক এক গ্ৰাম ৰূপৰ মূল্য সুধিব আৰু তাক ৫৯৫ ৰে পূৰণ কৰিব। ইয়াৰ ফলাফলটোৱেই হৈছে নিছাব।
উপকাৰিতা: যদি কোনোবাই নিজৰ সম্পদৰ যাকাত প্ৰদান কৰিব বিচাৰে, তেন্তে তেওঁ নিছাবক চল্লিছেৰে ভাগ কৰিব, আৰু যি পৰিমাণ ওলাব সেয়াই হ'ব ওৱাজিব পৰিমাণ।
চতুৰ্থঃ ব্যৱসায়িক সম্পদৰ যাকাত:
লাভৰ উদ্দেশ্যে কিনা-বেচা কৰিবলৈ প্ৰস্তুত কৰা সম্পদৰ যাকাতঃ নগদ ধনৰ বাহিৰে সকলো প্ৰকাৰ সম্পদকে ব্যৱসায়িক সম্পদৰ ভিতৰত সামৰি লোৱা হয়; যেনে- গাড়ী, পোছাক, কাপোৰ, লো, কাঠ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী, যিবোৰ ব্যৱসায়ৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে।
ব্যৱসায়িক সম্পদৰ যাকাত ওৱাজিব হোৱাৰ চৰ্তসমূহ:
১. নিজৰ পৰিশ্ৰমৰ দ্বাৰা মালিকীস্বত্ব অৰ্জন কৰা; যেনে- ক্ৰয়-বিক্ৰয়, ভাড়া আৰু অন্যান্য উপাৰ্জনৰ মাধ্যমত।
২- ব্যৱসায়ৰ নিয়্যতেৰে সেইবোৰৰ মালিক হোৱা; অৰ্থাৎ সেইবোৰৰ দ্বাৰা উপাৰ্জন কৰাৰ উদ্দেশ্য থকা, কাৰণ আমলসমূহ নিয়্যতৰ ওপৰতে নিৰ্ভৰশীল, আৰু ব্যৱসায়ো হৈছে এটা আমল। সেয়েহে অন্যান্য আমলৰ দৰে ইয়াৰ লগতো নিয়্যত সংযুক্ত হোৱাটো অনিবাৰ্য্য।
৩- ইয়াৰ মূল্য সোণ বা ৰূপৰ নিছাব পৰিমাণৰ হ'ব লাগিব।
৪- তাৰ ওপৰত বছৰ পূৰ্ণ হোৱা, অৰ্থাৎ এবছৰ অতিক্ৰম কৰা।
ব্যৱসায়িক সম্পদৰ যাকাত প্ৰদান কৰাৰ পদ্ধতি:
বছৰ সম্পূৰ্ণ হ'লে ব্যৱসায়িক সামগ্ৰীৰ মূল্যায়ন সোণ অথবা ৰূপৰ দ্বাৰা কৰা হ'ব। এতেকে যেতিয়া ইয়াৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ কৰা হ’ব, আৰু ই সোণ বা ৰূপৰ দ্বাৰা নিচাবত পৰিণত হ’ব, তেতিয়া ইয়াৰ মূল্যৰ পৰা চল্লিশভাগৰ এভাগ উলিয়াব লাগিব।
পঞ্চম: যাকাতুল ফিতৰ:
এইটো হৈছে ৰমজান মাহৰ শেষত আদায় দিয়া ওৱাজিব চাদাক্বাহ, আৰু এইটো হিজৰতৰ দ্বিতীয় বৰ্ষত ফৰজ কৰা হৈছিল।
যাকাতুল ফিতৰৰ বিধানঃ
যাকাতুল ফিতৰ প্ৰত্যেক মুছলিমৰ ওপৰত ওৱাজিব, যাৰ ওচৰত ঈদৰ দিনা আৰু ৰাতি নিজৰ আৰু পৰিয়ালৰ প্ৰয়োজনীয় খাদ্যৰ উপৰিও অতিৰিক্ত খাদ্য থাকে। আৰু এইটো প্রতিজন মুছলিমৰ ওপৰত অনিবাৰ্য্য; তেওঁ পুৰুষ হওক বা নাৰী, সৰু হওক বা ডাঙৰ, স্বাধীন হওক বা দাস। হাদীছত কোৱা হৈছে: "ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে প্ৰতিজন স্বাধীন আৰু পৰাধীন, পুৰুষ আৰু নাৰী, আনকি সৰু বৰ সকলো মুছলিমৰ ওপৰতে ফিতৰা অনিবাৰ্য্য কৰিছে।" ফৰজৰ অৰ্থ হৈছে: অনিবাৰ্য্য কৰা আৰু ওৱাজিব কৰা। [45] (বুখাৰীঃ ১৪৩২, আৰু মুছলিমঃ ৯৮৪)
ইয়াক বিধিসন্মত কৰাৰ ৰহস্য:
ইবনে আব্বাছ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুমাৱে কৈছেঃ "ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে যাকাতুল ফিতৰ অনিবাৰ্য্য কৰিছে; ৰোজাদাৰৰ দোষ-ত্ৰুটিৰ পৰা পৱিত্ৰতা স্বৰূপে, আৰু মিছকীনসকলৰ বাবে খাদ্যস্বৰূপে।" [46] [46] আবু দাউদ (১৬০৯), ইবনে মাজাহ (১৮২৭), শ্বাইখ আলবানীয়ে ছহীহ আবু দাউদত ছহীহ বুলি কৈছে (১৬০৯)।
ফিতৰা ওৱাজিব হোৱাৰ আৰু আদায় কৰাৰ সময়ঃ
ঈদৰ ৰাতিৰ সূৰ্যাস্তৰ লগে লগে যাকাতুল ফিতৰ আদায় কৰা ওৱাজিব হৈ পৰে। ঈদৰ দিনা ঈদৰ নামাজৰ বাবে যোৱাৰ পূৰ্বে আদায় কৰাটো মুস্তাহাব। ফিতৰা আদায়ৰ ক্ষেত্ৰত ঈদৰ নামাজৰ পিছলৈকে পলম কৰা বৈধ নহয়। যদি কোনোবাই ইয়াক ঈদৰ ছালাতৰ পিছলৈকে পলম কৰে, তেন্তে তাৰ বাবে ক্বাজা হিচাপে আদায় কৰাটো ওৱাজিব হ'ব, আৰু নিৰ্ধাৰিত সময়ৰ পৰা পলম কৰাৰ কাৰণে সি গুনাহগাৰ হ'ব।
ঈদৰ এদিন অথবা দুদিন আগত আদায় কৰিলেও কোনো অসুবিধা নাই।
ইয়াৰ পৰিমাণ আৰু আদায়ৰ উৎসসমূহঃ
নিজৰ নিজৰ অঞ্চলৰ প্ৰচলিত খাদ্য, যেনে- চাউল, খেজুৰ, ঘেঁহু আদিৰ পৰা এক ছা পৰিমাণ আদায় কৰিব। এক ছা হৈছে প্ৰায় তিনি কিলোগ্ৰাম সমপৰিমাণ। ইয়াৰ পৰিবৰ্তে টকা-পইচা দি মূল্য আদায় কৰা বৈধ নহয়; কাৰণ এইটো ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ আদেশৰ বিপৰীত।
যাকাত প্ৰদান আৰু ইয়াৰ বিতৰণৰ শিতানসমূহ:
আদায় কৰাৰ সময়:
যেতিয়া যাকাত ওৱাজিব হয়, তেতিয়া পলম নকৰাকৈ আদায় কৰাটো বাধ্যতামূলক। অত্যাৱশ্যকীয় কাৰণ অবিহনে ইয়াক পলম কৰা বৈধ নহয়; যেনে, যদিহে সম্পদ তেওঁৰ পৰা কোনো দূৰৱৰ্তী ঠাইত থাকে আৰু তেওঁ নিযুক্ত কৰিব পৰাকৈ কোনো প্ৰতিনিধি নাথাকে তেন্তে বিষয়টো সুকীয়া।
আদায়ৰ স্থানঃ
যি দেশত সম্পদ আছে, সেই দেশতে যাকাত প্ৰদান কৰা উত্তম। নিম্নোক্ত অৱস্থাসমূহত সম্পদ থকা দেশৰ পৰা বেলেগ কোনো দেশলৈ যাকাত স্থানান্তৰ কৰিব পাৰি:
ক- যদি দেশত যাকাত ল'ব পৰা কোনো অভাৱী ব্যক্তি নাথাকে।
খ- যদি বেলেগ দেশত কোনো অভাৱগ্ৰস্ত আত্মীয় থাকে।
গ- দুৰ্ভিক্ষ আৰু বানপানীৰ দ্বাৰা দুৰ্গত মুছলিমসকলৰ অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ দৰে কোনো চৰীয়তসন্মত স্বাৰ্থ থাকিলে যাকাত স্থানান্তৰ কৰা বৈধ।
শিশু আৰু পাগলৰ সম্পদৰ ওপৰতো যাকাত বাধ্যতামূলক, কাৰণ প্ৰমাণসমূহ হৈছে ব্যাপক, আৰু সিহঁতৰ সম্পদৰ অভিভাৱকে সিহঁতৰ হৈ এই যাকাত আদায় কৰিব। নিয়ত অবিহনে যাকাত দিয়া বৈধ নহয়, কাৰণ তেখেত চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছেঃ "সকলো কাম (ৰ প্ৰাপ্য) হ’ব নিয়্যত অনুযায়ী।" [47]. [47] (বুখাৰীঃ ১, আৰু মুছলিমঃ ১৯০৭)
যাকাতৰ হকদাৰসকল:
যাকাত লাভ কৰা শ্ৰেণীসমূহ হৈছে আঠটা:
প্ৰথমঃ দুখীয়া-দৰিদ্ৰসকলঃ
আৰু এওঁলোক হৈছে সেইসকল লোক, যিসকলে নিজৰ মৌলিক প্ৰয়োজন যেনে- বাসস্থান, খাদ্য আৰু বস্ত্ৰ আদিৰ অভাৱ পূৰণ কৰিব নোৱাৰে। যাকাতৰ পৰা তেওঁলোকক ইমান পৰিমাণে দিয়া হ'ব, যি তেওঁলোকৰ আৰু তেওঁলোকৰ অধীনস্থসকলৰ বাবে এবছৰলৈকে যথেষ্ট হয়।
দ্বিতীয় প্ৰকাৰঃ মিছকীনসকলঃ
এওঁলোক হৈছে সেইসকল লোক, যিসকলৰ ওচৰত প্ৰয়োজনীয় সম্পদৰ অধিকাংশই থাকে, কিন্তু পৰিপূৰ্ণ নাথাকে। যেনে: যাৰ এটা নিৰ্দিষ্ট দৰমহা আছে, কিন্তু সেয়া তাৰ এবছৰৰ বাবে যথেষ্ট নহয়।
যাকাতৰ পৰা দিয়াৰ পৰিমাণ: তেওঁলোকৰ আৰু তেওঁলোকৰ ভৰণ-পোষণত থকা লোকসকলৰ এবছৰৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰিব পৰা পৰিমাণ দিব পাৰি।
তৃতীয় শ্ৰেণী: যাকাত আদায়ৰ কামত নিয়োজিত কৰ্মচাৰী।
এওঁলোক হৈছে সেইসকল লোক, যাক শাসকে যাকাত সংগ্ৰহ কৰাৰ দায়িত্বত নিয়োজিত কৰি ৰাখিছে, অথবা যিসকলে ইয়াৰ সংৰক্ষণ বা হিতাধিকাৰীসকলৰ ওচৰত পৌঁচাই দিয়াৰ দায়িত্বত নিয়োজিত আছে।
তেওঁলোকক তেওঁলোকৰ কামৰ বিনিময়ত পাৰিশ্ৰমিকৰ সমপৰিমাণ যাকাত দিয়া হ'ব, যদিহে ৰাষ্ট্ৰৰ ফালৰ পৰা তেওঁলোকৰ কোনো পাৰিশ্ৰমিক বা দৰমহা নিৰ্ধাৰিত নাথাকে।
চতুৰ্থ শ্ৰেণীঃ (ইছলামৰ প্ৰতি) আকৰ্ষিত কৰিবলৈঃ
আৰু তেওঁলোক হৈছে এনেকুৱা লোক, যিসকলক দান কৰিলে আশা কৰা যায় যে, তেওঁ ইছলাম গ্ৰহণ কৰিব, অথবা তেওঁৰ ঈমান শক্তিশালী হ'ব, অথবা তেওঁ মুছলিমসকলক অনিষ্ট কৰাৰ পৰা বিৰত থাকিব।
তেওঁলোকক যাকাত দিয়াৰ পৰিমাণঃ যিখিনি প্ৰদান কৰিলে তেওঁলোকৰ অন্তৰ জয় কৰিব পৰা যাব।
পঞ্চম শ্ৰেণী: দাস-মুক্তি:
ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে, দাস-দাসী আৰু চুক্তিৱদ্ধ দাসসকলক মুক্তি দিয়া।
মুকাতিব: সেইজন কৃতদাস যিয়ে নিজৰ মালিকৰ পৰা নিজকে ক্ৰয় কৰিছে, যুদ্ধত বন্দী হোৱা মুছলিমসকলৰ মুক্তিপণো ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত।
ষষ্ঠ প্ৰকাৰঃ ঋণগ্ৰস্তসকল, আৰু এওঁলোক হৈছে দুই প্ৰকাৰৰঃ
প্ৰথমঃ যি ব্যক্তি নিজৰ প্ৰয়োজনৰ বাবে ঋণগ্ৰস্ত, আৰু সেই ঋণ পৰিশোধ কৰাৰ কোনো উপায় বিচাৰি নাপায়, আৰু নিজৰ ঋণ পৰিশোধৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়খিনি আদায় কৰে।
দ্বিতীয়ঃ যিজন ব্যক্তিয়ে পাৰস্পৰিক মীমাংসা কৰাৰ কাৰণে ঋণগ্ৰস্ত হৈছে, তেওঁ ধনী হ'লেও তেওঁক ঋণ পৰিশোধ কৰিব পৰাকৈ দিয়া হ'ব।
সপ্তমঃ আল্লাহৰ পথতঃ
ইয়াৰ দ্বাৰা সেইসকল লোকক বুজোৱা হৈছে, যিসকলে আল্লাহৰ পথত জিহাদ কৰে।
যাকাতৰ পৰা তেওঁলোকক কিমান দিয়া হ'ব: আল্লাহৰ পথত জিহাদৰ বাবে যিমানখিনি যথেষ্ট হয়; যেনে- বাহন, অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ, খাদ্য-সামগ্ৰী আৰু অন্যান্য।
অষ্টম শ্ৰেণী: ইবনুছ ছাবীল বা মুছাফিৰ ব্যক্তিঃ
তেওঁ হৈছে সেইজন মুছাফিৰ, যাৰ যাত্ৰাৰ পাথেয় শেষ হৈ গৈছে, অথবা চুৰি হৈ গৈছে, আৰু নিজৰ দেশলৈ উভতি যাব পৰাকৈ তেওঁৰ লগত কোনো ধন নাই।
তেওঁক নিজৰ দেশত গৈ পাব পৰা পৰিমাণৰ যাকাত দিয়া হ'ব, যদিও সেই ব্যক্তিজন ধনী ব্যক্তি হয়।
চতুৰ্থ আলোচনাঃ ছিয়ামঃ
চওম বা ৰোজা হৈছেঃ
মহান আল্লাহৰ ইবাদতৰ উদ্দেশ্যে ফজৰ উদয় হোৱাৰ পৰা সূৰ্যাস্তলৈকে ৰোজা ভংগকাৰী বিষয়সমূহৰ পৰা বিৰত থকা।
এইটো হৈছে ইছলামৰ অন্যতম এটা ৰুকন, আৰু মহান আল্লাহে ফৰজ কৰা বিধানসমূহৰ মাজৰ এটা বিধান। দ্বীনৰ অনিবাৰ্য্য জ্ঞাতব্য বিষয়। আৰু ইয়াৰ ওৱাজিব হোৱাৰ প্ৰমাণ কোৰআন, ছুন্নাহ আৰু মুছলিমসকলৰ ইজমাত সন্নিবিষ্ট আছে।
মহান আল্লাহে কৈছেঃ "ৰমজান হৈছে সেই মাহ, যি মাহত কোৰআন অৱতীৰ্ণ কৰা হৈছে মানৱ জাতিৰ হিদায়তৰ বাবে আৰু হিদায়তৰ স্পষ্ট নিদৰ্শন হিচাপে আৰু সত্য-অসত্যৰ পাৰ্থক্যকাৰীৰূপে। এতেকে তোমালোকৰ মাজত যিয়ে এই মাহত উপনীত হ’ব সি যেন এই মাহত ছিয়াম পালন কৰে..." (ছুৰা আল-বাক্বাৰাহঃ ১৮৫)
ৰমজানৰ ছিয়াম ফৰজ হোৱাৰ চৰ্তসমূহঃ
১- মুছলিম হ'ব লাগিব। কাফিৰৰ কোনো আমল গৃহীত নহয়।
২- প্ৰাপ্তবয়স্ক হোৱা, এতেকে শিশুৰ ওপৰত বাধ্যতামূলক নহয়, বিবেচক শিশুৰ চওম চহীহ, আৰু তাৰ বাবে এইটো হ'ব নফল।
৩- বিবেক সম্পন্ন হ'ব লাগিব। নিয়ত নথকাৰ বাবে মানসিক সন্তোলন হেৰুৱা ব্যক্তিৰ ছিয়াম ওৱাজিবো নহয় আৰু শুদ্ধও নহয়।
৪- সামৰ্থ থাকিব লাগিব। এতেকে অক্ষম তথা অসুস্থ ব্যক্তিৰ ওপৰত ৰোজা ওৱাজিব নহয়, আৰু মুছাফিৰ বা ভ্ৰমণকাৰীৰ ওপৰতো নহয়, আনহাতে ওজৰৰ অৱসান ঘটিলে দুয়োজনে ইয়াৰ কাজা আদায় কৰিব: বেমাৰী ব্যক্তিয়েও আৰু ভ্ৰমণকাৰীয়েও। নাৰীৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ শুদ্ধতাৰ বাবে চৰ্ত হৈছে, হায়েজ আৰু নিফাছৰ তেজ বন্ধ থাকিব লাগিব।
ৰমাজান মাহৰ আগমন দুটা বিষয়ৰ দ্বাৰা সাব্যস্ত হয়, সেই দুটা হৈছে:
ক- ৰমজান মাহৰ নতুন জোন দেখা পালে, কাৰণ তেখেত চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছেঃ "তোমালোকে জোন দেখি ৰোজা আৰম্ভ কৰিবা আৰু জোন দেখি ৰোজা এৰিবা।" [48] [48] (বুখাৰীঃ ১৮১০, আৰু মুছলিমঃ ১০৮৬)
খ- শ্বাবান মাহৰ ত্ৰিছ দিন পূৰ্ণ হ'লে। এইটো তেতিয়া কৰা হ'ব যেতিয়া ৰমাজান মাহৰ জোন দেখা নাযায়, অথবা ডাৱৰ, ধূলি-মাকতি বা অনুৰূপ কোনো কাৰণত জোন দেখা পোৱাত বাধাৰ সৃষ্টি হ'লে। কিয়নো নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছেঃ "যদি আকাশ ডাৱৰীয়া হয় তেন্তে শ্বাবান মাহৰ ত্ৰিছ দিন পূৰ্ণ কৰিবা।" [49] [49] (বুখাৰীঃ হাদীছ নং ১৯০৯)
ছিয়ামৰ নিয়তঃ
অন্যান্য ইবাদতৰ দৰে ৰোজাও নিয়্যত অবিহনে শুদ্ধ নহয়। ওৱাজিব ছিয়াম আৰু অন্যান্য ছিয়ামৰ ক্ষেত্ৰত নিয়ত ওৱাজিব হোৱাৰ সময় ভিন্ন হয়। ইয়াৰ ব্যাখ্যা নিম্নৰূপঃ
প্ৰথমঃ ওৱাজিব চিয়াম; যেনে- ৰমজান মাহৰ ৰোজা, কাজা ৰোজা বা মান্নতৰ ৰোজা। এইবোৰৰ নিয়ত ৰাতি ফজৰ উদয় হোৱাৰ আগতেই কৰাটো ওৱাজিব। কাৰণ তেখেত চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছেঃ "যিয়ে ৰাতিতেই ৰোজাৰ নিয়ত নকৰে, তাৰ ৰোজা নহয়।" (৫০) [৫০] আহমদ (২৬৪৫৭), আবু দাউদ (২৪৫৪), নাছায়ী (২৩৩১) আৰু এইটো তেওঁৰ শব্দ।
দ্বিতীয়ঃ নফল ৰোজাঃ ইয়াৰ নিয়ত দিনৰ ভাগতো কৰিব পাৰি। কিন্তু চৰ্ত হৈছে ফজৰ উদয় হোৱাৰ পিছত যাতে ৰোজা ভংগ হ'ব পৰা কোনো বস্তু খোৱা নাই।
ৰোজা ভংগকাৰী বিষয়সমূহ:
প্ৰথমঃ সহবাস। সহবাস কৰিলে ৰোজা ভংগ হয়, আৰু যিদিনা সহবাস কৰা হয় সেইদিনাৰ কাজা আদায় কৰিব লাগিব। আৰু কাজাৰ সৈতে তেওঁৰ ওপৰত কাফ্ফাৰা ওৱাজিব হয়। সেয়া হৈছেঃ এজন দাস মুক্ত কৰা, যদি এইটো কৰিবলৈ সামৰ্থ নহয়, তেনেহ’লে তেওঁ একেৰাহে দুমাহ ৰোজা ৰাখিব লাগিব, কিন্তু যদি তেওঁ কোনো শ্বৰয়ী ওজৰৰ বাবে সক্ষম নহয়, তেন্তে তেওঁ ষাঠিজন মিছকীনক আহাৰ কৰাব লাগিব, প্ৰতিজন মিছকীনক দেশীয় খাদ্য বস্তুৰ পৰা অৰ্দ্ধেক ছা পৰিমাণ খাদ্য দিব লাগিব।
দ্বিতীয়ঃ চুমা খোৱাৰ ফলত, স্পৰ্শ কৰাৰ ফলত, হস্তমৈথুন কৰাৰ ফলত অথবা বাৰে বাৰে দৃষ্টিপাত কৰাৰ ফলত বীৰ্যপাত হ'লে, কেৱল কাজা আদায় কৰিব লাগিব, কোনো কাফফাৰা দিব নালাগে; কাৰণ কাফফাৰা কেৱল সহবাসৰ ক্ষেত্ৰতহে প্ৰযোজ্য। আনহাতে টোপনিত থকা ব্যক্তিৰ যদি স্বপ্নদোষ হৈ বীৰ্যপাত হয়, তেন্তে তেওঁৰ কোনো অসুবিধা নাই; কাৰণ সেইটো তেওঁৰ নিজৰ ইচ্ছাত হোৱা নাই। তেওঁ কেৱল ফৰজ গোছল কৰি ল'ব লাগিব।
তৃতীয়: জানি বুজি কিবা খোৱা। যিহেতু মহান আল্লাহে কৈছেঃ "আৰু তোমালোকে পানাহাৰ কৰা যেতিয়ালৈকে ৰাতিৰ ক'লা ৰেখাৰ পৰা ঊষাৰ বগা ৰেখা স্পষ্টৰূপে তোমালোকৰ ওচৰত প্ৰকাশ নহয়। তাৰ পিছত ৰাতিৰ আগমন পৰ্যন্ত ছিয়াম পালন কৰা..." (ছুৰা আল-বাক্বাৰাহঃ ১৮৭)
ভুলতে কিবা খালে বা সেৱন কৰিলে তাৰ ওপৰত একো নাই। হাদীছত কোৱা হৈছে: "যিয়ে ৰোজা অৱস্থাত ভুলবশতঃ কিবা খাইছে অথবা সেৱন কৰিছে, সি ৰোজা পূৰ্ণ কৰা উচিত। কাৰণ আল্লাহেই তাক খুৱাইছে আৰু পান কৰোৱাইছে।" [51] [51] (বুখাৰীঃ ৬৬৬৯, আৰু মুছলিমঃ ২৭০৯)
চতুৰ্থঃ জানি বুজি বমি কৰা, কিন্তু অনিচ্ছাকৃতভাৱে বমি হ'লে ছিয়াম ভংগ নহয়, কাৰণ তেখেত চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছেঃ «যাৰ অনিচ্ছাকৃতভাৱে বমি হয়, তেওঁৰ ওপৰত কোনো কাজা নাই, আৰু যিয়ে ইচ্ছাকৃতভাৱে বমি কৰে, তেওঁ যেন কাজা আদায় কৰে» [52]। [৫২] আবু দাউদ (হাদীছ নং ২৩৮০), তিৰমিজী (হাদীছ নং ৭১৯), ইবনে মাজাহ (হাদীছ নং ৬৭৬)।
পঞ্চমঃ শৰীৰৰ পৰা তেজ উলিওৱা; হিজামাৰ জৰিয়তে, বা শিৰা কাটি, অথবা কোনো ৰোগীক সহায়ৰ বাবে তেজ দান কৰা; এই সকলোবোৰ কাৰ্যৰ দ্বাৰা ৰোজা ভংগ হয়। আনহাতে, পৰীক্ষাৰ বাবে অলপ পৰিমাণৰ তেজ উলিওৱাৰ ফলত ৰোজাত কোনো প্ৰভাৱ নপৰিব। এইদৰে অনিচ্ছাকৃতভাৱে, যেনে- নাকৰ পৰা তেজ ওলোৱা, বা আঘাত পোৱা অথবা দাঁত উঠোৱাৰ ফলত তেজ ওলালে ৰোজাত কোনো প্ৰভাৱ নপৰে।
ৰমজানত যিসকল ব্যক্তিৰ বাবে ৰোজা ভংগ কৰা বৈধ:
প্ৰথম অধ্যায়: যিসকলৰ বাবে ৰোজা ভংগ কৰা বৈধ, আৰু কাজা আদায় কৰা বাধ্যতামূলক, তেওঁলোক হৈছে:
প্ৰথমতেঃ এনেকুৱা বেমাৰী যাৰ আৰোগ্য লাভৰ আশা থাকে, আৰু ছিয়াম পালন কৰাটো যাৰ বাবে ক্ষতিকাৰক অথবা কষ্টদায়ক।
দ্বিতীয়ঃ মুছাফিৰ; ছফৰত কষ্ট হওক বা নহওক।
এই দুয়োটাৰ প্ৰমাণ হৈছে আল্লাহৰ এই বাণীঃ ''...কিন্তু তোমালোকৰ কোনোবাই অসুস্থ থাকিলে অথবা ভ্ৰমণাৱস্থাত থাকিলে বেলেগ দিনবোৰত এই সংখ্যা পূৰণ কৰিব।" (ছুৰা আল-বাক্বাৰাহঃ ১৮৫)
তৃতীয়: গর্ভৱতী অথবা পিয়াহ খুউৱা মহিলা, যিসকলক বেমাৰীৰ শাৰীত ধৰা হয়, তেওঁলোকৰ বাবে যদি ছিয়াম পালন কৰাটো কষ্টকৰ হয়, অথবা ইয়াৰ ফলত তেওঁলোকৰ বা তেওঁলোকৰ সন্তানৰ ক্ষতি হোৱাৰ আশংকা থাকে, তেনেহ’লে তেওঁলোকৰ বাবে ছিয়াম ভঙ্গ কৰা জায়েজ৷ কিন্তু তেওঁলোকে পৰৱৰ্তী সময়ত ক্বাজা ৰোজা পালন কৰিব লাগিব।
চতুৰ্থঃ ঋতুৱতী আৰু নিফাছগ্ৰস্ত নাৰী, আৰু তেওঁলোকৰ ওপৰত চওম ভংগ কৰা ওৱাজিব, তেওঁলোকৰ ছিয়াম শুদ্ধ নহ’ব, আৰু পাছত ইয়াৰ কাজা তেওঁলোকৰ ওপৰত ওৱাজিব।
দ্বিতীয় প্ৰকাৰ: যিসকলৰ বাবে ৰোজা ভঙা বৈধ, আৰু তেওঁলোকে কাজা আদায় নকৰি কেৱল কাফফাৰা আদায় কৰিব লাগিব। তেওঁলোক হৈছে:
প্ৰথম: সেইজন বেমাৰী, যাৰ আৰোগ্য লাভৰ আশা নাই।
দ্বিতীয়ঃ এনেকুৱা বৃদ্ধ ব্যক্তি, যিয়ে চওম ৰাখিবলৈ সক্ষম নহয়।
এওঁলোকে ৰোজা ভংগ কৰিব, আৰু ৰমাজান মাহৰ প্ৰতিটো দিনৰ পৰিৱৰ্তে এজন অভাৱগ্ৰস্তক খাদ্যদান কৰিব। আৰু যেতিয়া কোনো বৃদ্ধ ব্যক্তি বাৰ্ধক্যৰ এনে এক পৰ্যায়ত উপনীত হয় যে তেওঁৰ বিবেক-বুদ্ধি লোপ পায়, তেন্তে তেওঁৰ পৰা শ্বাৰয়ী দায়িত্ব আঁতৰি যায়; ফলত তেওঁ ৰোজা ৰখাৰ প্ৰয়োজন নাই আৰু ইয়াৰ বাবে তেওঁৰ ওপৰত কোনো গুনাহ নহ'ব।
ক্বাজাৰ সময় তথা ইয়াৰ বিলম্বৰ বিধান:
ৰমজানৰ ক্বাজা ৰোজা পৰৱৰ্তী ৰমজান অহাৰ আগতে আদায় কৰা উচিত। কাজা পালনৰ ক্ষেত্ৰত যিমান সোনকালে পাৰে আদায় কৰাটো উত্তম। পৰৱৰ্তী ৰমজানৰ পিছলৈকে কাজা পলম কৰা বৈধ নহয়। এইদৰে আঈশ্বা ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ পৰা বৰ্ণিত, তেওঁ কৈছেঃ “মোৰ ওপৰত ৰমাজানৰ যিবোৰ ৰোজাৰ ক্বাজা থাকি গৈছিল, আৰু মই ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ প্ৰয়োজনৰ বিষয়টো আগত ৰাখি কেৱল শ্বাবান মাহতেই সেইবোৰৰ ক্বাজা পালন কৰিছিলোঁ।” [53] [53] (বুখাৰীঃ ১৮৪৯, আৰু মুছলিমঃ ১৮৪৬)
যিয়ে পৰৱৰ্তী ৰমজানৰ পিছতো ক্বাজা আদায় কৰাত পলম কৰে, তেন্তে তেওঁৰ দুটা অৱস্থা হ'ব পাৰে:
১- শ্বাৰয়ী ওজৰৰ বাবে পলম হৈছে, যেনে: যদি কোনো ব্যক্তিৰ বেমাৰ-আজাৰ পৰৱৰ্তী ৰমজান পর্যন্ত অব্যাহত থাকে, তেন্তে তেওঁ কেৱল ক্বাজা আদায় কৰিব।
২- কোনো শ্বৰয়ী ওজৰ অবিহনে পলম কৰা। যদি কোনোবাই উপযুক্ত কাৰণ নোহোৱাকৈ পলম কৰে তেন্তে তেওঁ গোনাহগাৰ হ’ব, আৰু তেওঁৰ ওপৰত তাওবা কৰা, ক্বাজা আদায় কৰা, আৰু প্ৰতিটো দিনৰ বিনিময়ত এজন মিছকীনক খাদ্য খুওৱা ওৱাজিব।
যাৰ ওপৰত কাজা ৰোজা আছে, তেনেকুৱা ব্যক্তিয়ে নফল চিয়াম পালন কৰাৰ বিধান:
যাৰ ওপৰত ৰমজানৰ ৰোজা কাজা আছে; তেওঁৰ বাবে উত্তম হৈছে নফল চিয়াম পালন কৰাৰ আগতে কাজা ৰোজা আদায় কৰি লোৱা। কিন্তু যদি নফল ৰোজা এনেকুৱা হয়, যাৰ সময় নিৰ্ধাৰিত, যেনে- আৰাফা আৰু আশুৰাৰ ৰোজা- তেন্তে এনেকুৱা ৰোজা, ক্বাজা ৰোজাৰ আগতে ৰাখিব পাৰে; কাৰণ ক্বাজাৰ সময়সীমা হৈছে প্ৰশস্ত, কিন্তু আশুৰা আৰু আৰাফাৰ সময় হৈছে নিৰ্দিষ্ট, এই সময় উকলি যোৱাৰ সম্ভাৱনা বেছি। কিন্তু ক্বাজা আদায় কৰাৰ পিছতহে শ্বাওয়ালৰ ছয়টা ৰোজা ৰাখিব লাগিব।
যিবোৰ ৰোজা হাৰাম:
১- ঈদুল ফিতৰ আৰু ঈদুল আজহাৰ দিনা ৰোজা ৰখা হাৰাম; কাৰণ ইয়াৰ পৰা নিষেধ কৰা হৈছে।
২- জুলহিজ্জা মাহৰ তাশ্বৰীকৰ দিনবোৰত ৰোজা ৰখা হাৰাম। হজ্জে তামাত্তুকাৰী আৰু ক্বিৰানকাৰীৰ বাহিৰে, যদি তেওঁলোকে কুৰবানী কৰিব পৰা হাদী নাপায়, আয়্যামে তাশ্বৰীক হৈছে: জুলহিজ্জা মাহৰ ১১, ১২ আৰু ১৩ তাৰিখ।
৩- সন্দেহৰ বশৱৰ্তী হৈ সন্দেহৰ দিনা ৰোজা ৰখা হাৰাম। এইটো সাধাৰণতে শ্বাবান মাহৰ ত্ৰিশতম দিনা হয়, যদি মেঘ বা ধূলিৰ কাৰণে জোন দেখা নাযায়।
যিবোৰ ছিয়াম মকৰূহ (অপছন্দনীয়):
ক- ৰজব মাহত বিশেষভাৱে ছিয়াম পালন কৰা। খ- কেৱল শুক্ৰবাৰৰ দিনটোত ৰোজা ৰখা, কাৰণ এই বিষয়ে নিষেধ আহিছে। কিন্তু যদি কোনোবাই ইয়াৰ আগত অথবা পিছত এদিন ৰোজা ৰাখে, তেন্তে কোনো অসুবিধা নাই।
ছুন্নত চওমসমূহ:
ক- শ্বাওৱাল মাহৰ ছয় দিন ৰোজা ৰখা। খ- জুলহিজ্জা মাহৰ প্ৰথম ন দিনৰ ছিয়াম, আৰু ইয়াৰ মাজত আৰাফাৰ দিনৰ ছিয়াম আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ। কিন্তু হাজীসকলৰ বাবে এই ছিয়াম ৰখা ছুন্নত নহয়। এই ছিয়াম হৈছে দুই বছৰৰ গুনাহৰ কাফফাৰা। গ- প্ৰতি মাহত তিনিটা ৰোজা পালন কৰা, আৰু উত্তম হৈছে এই কেইটা আয়্যামে বীজৰ দিনত পালন কৰা, সেয়া হৈছেঃ তেৰ, চৈধ্য আৰু পোন্ধৰ তাৰিখ। ঘ- প্ৰতি সপ্তাহৰ সোমবাৰ আৰু বৃহস্পতিবাৰৰ চিয়াম, কাৰণ নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে এই দুটা দিনত চিয়াম পালন কৰিছিল; কাৰণ এই দুটা দিনত বান্দাসকলৰ আমল আল্লাহৰ ওচৰত পেচ কৰা হয়।
নফল ৰোজা:
ক- দাঊদ আলাইহিচ্ছালামৰ ৰোজা, তেওঁ এদিন ৰোজা ৰাখিছিল আৰু এদিন এৰি দিছিল।
খ- পৱিত্ৰ মাহ মুহাৰ্ৰমৰ চিয়াম। এইটো হৈছে চিয়াম পালনৰ বাবে সৰ্বোত্তম মাহ। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈছে আশুৰাৰ দিনৰ চিয়াম, অৰ্থাৎ মুহাৰ্ৰমৰ দশম তাৰিখৰ দিনা। ইয়াৰ লগত নৱম তাৰিখৰো চিয়াম পালন কৰা হয়; কাৰণ নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছেঃ "যদি মই অহা বছৰলৈকে জীয়াই থাকোঁ, তেন্তে নিশ্চয় নৱম তাৰিখৰ ৰোজাও পালন কৰিম।"[54] আৰু ইয়াৰ জৰিয়তে পূৰ্বৱৰ্তী বছৰৰ গুনাহ মাফ হয়। [৫৪] ছহীহ মুছলিম (১১৩৪)।
পঞ্চম আলোচনা: হজ্জ আৰু ওমৰাহ
হজ্জৰ আভিধানিক অৰ্থ হৈছে, উদ্দেশ্য কৰা৷ চৰীয়তি পৰিভাষাত ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে, নিৰ্দিষ্ট সময়ত কিছুমান নিৰ্দিষ্ট আমল আদায় কৰিবলৈ বাইতুল্লাহিল হাৰাম তথা পৱিত্ৰ স্থানলৈ যোৱা।
ওমৰাহৰ আভিধানিক অৰ্থ হৈছে, জিয়াৰত কৰা।
চৰীয়তৰ পৰিভাষাত: যিকোনো সময়তে বিশেষ ইবাদত পালন কৰিবলৈ বাইতুল্লাহিল হাৰামৰ জিয়াৰত কৰা।
হজ্জ হৈছে ইছলামৰ অন্যতম এটা মহান স্তম্ভ তথা ভিত্তি। হজ্জ হিজৰী নৱম চনত ফৰজ কৰা হৈছিল, নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে জীৱনত মাত্ৰ এটা হজ্জ কৰিছিল; আৰু সেইটো হৈছে (বিদায়ী হজ্জ)।
সক্ষম ব্যক্তিৰ ওপৰত হজ্জ জীৱনত এবাৰেই অনিবাৰ্য্য। আৰু ইয়াতকৈ অতিৰিক্ত কৰিলে, সেয়া হ'ব নফল। আৰু ওমৰাহ বহুতো উলামাৰ মতে বাধ্যতামূলক, কিয়নো যেতিয়া নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামক সোধা হৈছিল, “মহিলাসকলৰ ওপৰত কোনো জিহাদ আছেনে?” তেতিয়া তেখেতে কৈছিলঃ "হয়, তেওঁলোকৰ বাবেও যুদ্ধবিহীন জিহাদ আছে: সেয়া হৈছে হজ্জ আৰু ওমৰাহ।" [55] [৫৫] আহমদ (২৫১৯৮), নাছায়ী (২৬২৭), ইবনে মাজাহ (২৯০১)।
হজ্জ আৰু ওমৰাহ ফৰজ হোৱাৰ চৰ্তসমূহ:
১- ইছলাম, অৰ্থাৎ মুছলিম হ'ব লাগিব।
২- বিবেক সম্পন্ন হ'ব লাগিব।
৩- বালিগ হ'ব লাগিব৷
৪- স্বাধীন হ'ব লাগিব৷
৫- সামৰ্থৱান হ'ব লাগিব৷
নাৰীসকলৰ বাবে ষষ্ঠ চৰ্ত হৈছে, হজ্জ ওমৰাৰ ছফৰত তাইৰ এজন মাহৰাম থাকিব লাগিব। কাৰণ মাহৰাম নোহোৱাকৈ হজ্জ বা অন্য কোনো ছফৰ কৰা বৈধ নহয়, কাৰণ তেখেত চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছেঃ "কোনো নাৰীয়ে মাহৰাম অবিহনে ভ্ৰমণ কৰিব নোৱাৰিব, আৰু কোনো পুৰুষে তাইৰ লগত মাহৰাম নথকাকৈ তাইৰ ওচৰত প্ৰৱেশ নকৰিব» [56]। [56] (বুখাৰীঃ ১৮৬২, আৰু মুছলিমঃ ১৩৪১)
নাৰীৰ মাহৰাম হৈছে: তাইৰ স্বামী, অথবা সেই ব্যক্তি যাৰ সৈতে তাইৰ চিৰস্থায়ীভাৱে বিবাহ হাৰাম। বংশগতভাৱে; যেনে- তাইৰ ভাই, পিতা, খুৰা, ভতিজা আৰু মামা, অথবা কোনো বৈধ কাৰণত, যেনে- দুগ্ধ সম্পৰ্কীয় ভাই, অথবা বৈবাহিক সূত্ৰত, যেনে- তাইৰ মাতৃৰ স্বামী আৰু তাইৰ স্বামীৰ পুত্ৰ।
সামৰ্থৰ দ্বাৰা বুজোৱা হৈছে, আৰ্থিক আৰু শাৰীৰিক শক্তি-সামৰ্থ, যাৰ দ্বাৰা এজন ব্যক্তিয়ে যান-বাহনত আৰোহণ কৰিব পাৰে, ছফৰৰ কষ্ট সহ্য কৰিব পাৰে, লগতে অহা-যোৱাৰ বাবে যথেষ্ট ধন-সম্পদ থাকিব লাগিব। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ উভতি অহালৈকে নিজৰ সন্তান-সন্ততি আৰু যিসকলৰ ভৰণ-পোষণৰ দায়িত্ব তেওঁৰ ওপৰত আছে, তেওঁলোকৰ বাবে পৰ্যাপ্ত যোগান ৰাখি যোৱা উচিত।
আৰু হজ্জৰ পথত নিজৰ জীৱন আৰু ধন-সম্পদ নিৰাপদ হ’ব লাগিব।
আনহাতে যিজন আৰ্থিকভাৱে সক্ষম কিন্তু শাৰীৰিকভাৱে অক্ষম, যেনে- তেওঁ অতিশয় বৃদ্ধ অথবা এনেকুৱা কোনো স্থায়ী ৰোগত আক্ৰান্ত যিটো নিৰাময় হোৱাৰ কোনো সম্ভাৱনা নাই; তেওঁৰ বাবে আন এজনক প্ৰতিনিধি নিয়োগ কৰাটো জৰুৰী, যিয়ে তেওঁৰ হৈ হজ্জ আৰু ওমৰাহ আদায় কৰিব।
হজ্জ আৰু ওমৰাহত যিজন ব্যক্তিয়ে আনৰ হৈ প্ৰতিনিধিত্ব কৰিব, তেওঁৰ ক্ষেত্ৰত দুটা চৰ্ত পূৰণ হোৱাটো অনিবাৰ্য্য:
১- তেওঁ এনে এজন ব্যক্তি হ'ব লাগিব যাৰ দ্বাৰা হজ্জৰ ফৰজ আদায় কৰাটো শুদ্ধ হয়। অৰ্থাৎঃ তেওঁ মুছলিম, প্ৰাপ্তবয়স্ক আৰু বিবেক সম্পন্ন হ'ব লাগিব।
২- ইতিপূৰ্বে যিয়ে নিজৰ ফালৰ পৰা ফৰজ হজ্জ আদায় কৰিছে।
ইহৰামৰ মীক্বাতসমূহ:
মীক্বাতসমূহ হৈছে ‘মীক্বাত’ শব্দৰ বহুবচন, যাৰ আভিধানিক অৰ্থ হৈছে, সীমা, আৰু শ্বাৰয়ী পৰিভাষাত ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে, ইবাদতৰ স্থান অথবা ইয়াৰ সময়।
হজ্জৰ সময়গত আৰু স্থানগত মীকাত:
ক- সময়ভিত্তিক মীকাতঃ যেনে- মহান আল্লাহে কৈছেঃ "হজ্জ হৈছে নিৰ্দিষ্ট মাহসমূহত (শ্বাওৱাল, জুলকাদাহ আৰু জুলহিজ্জা মাহত)। এতেকে যিয়ে এই মাহসমূহত হজ্জ কৰিবলৈ স্থিৰ কৰে..." (ছুৰা আল-বাক্বাৰাহঃ ১৯৭)
আৰু এই মাহবোৰ হৈছে: শ্বাওৱাল, জুলক্বাদাহ আৰু জুলহিজ্জা মাহৰ প্ৰথম দহ দিন।
খ- স্থানগত মীকাত: এইবোৰ হৈছে সেইবোৰ সীমা, যিবোৰ সীমা হজ্জ পালনকাৰীয়ে ইহৰাম নকৰাকৈ অতিক্ৰম কৰা বৈধ নহয়। সেই মীকাতসমূহ তলত দাঙি ধৰা হ'লঃ
১- জুলহুলাইফা: এইটো হৈছে মদীনাবাসীৰ মীকাত।
২- আল-জুহফাহ: ছিৰিয়া, মিচৰ আৰু মৰক্কোৰ অধিবাসীসকলৰ মীকাত।
৩- কাৰনুল মানাঝিল: ইয়াক বৰ্তমান আচ-ছাইল বুলি জনা যায়; এইটো নজদবাসীসকলৰ মীকাত।
৪- যাতু ইৰক: ইৰাকবাসীৰ মীকাত।
৫- য়ালামলাম: ইয়ামনবাসীৰ মীকাত।
যাৰ ঘৰ এই মীকাতসমূহৰ ভিতৰত, তেওঁ নিজ ঘৰৰ পৰাই হজ্জ আৰু ওমৰাৰ বাবে ইহৰাম বান্ধিব। মক্কাৰ বাসিন্দাসকলে মক্কাৰ পৰাই এহৰাম পৰিধান কৰিব, এহৰামৰ বাবে তেওঁলোকে মীকাতলৈ যোৱাৰ প্ৰয়োজন নাই। আনহাতে ওমৰাৰ বাবে তেওঁলোকে নিকটৱৰ্তী কোনো সীমাৰ বাহিৰৰ স্থানলৈ গৈ এহৰাম পৰিধান কৰিব লাগিব। হজ্জ বা ওমৰাহ পালনৰ ইচ্ছা পোষণকাৰী ব্যক্তিয়ে ৰাছুল চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে নিৰ্ধাৰণ কৰা স্থানসমূহৰ পৰাই ইহৰাম কৰিব লাগিব, সেইবোৰ হৈছে পূৰ্বে বৰ্ণিত স্থানগত মীকাতসমূহ। হজ্জ বা ওমৰাহ কৰিব বিচৰা ব্যক্তিৰ বাবে ইহৰাম নকৰাকৈ মীকাত অতিক্ৰম কৰা বৈধ নহয়।
- উল্লেখিত মীকাতসমূহৰ অধিবাসী নোহোৱা যিকোনো ব্যক্তিয়েই সেই স্থানসমূহৰ পৰা ইহৰাম বান্ধিব।
- যিজন ব্যক্তি স্থল, জল অথবা আকাশী পথেৰে মক্কালৈ যাত্ৰা কৰে, কিন্তু উল্লেখিত কোনো মীকাত অতিক্ৰম নকৰে, তেন্তে তেওঁ নিজৰ নিকটৱৰ্তী মীকাতৰ সীমান্তৱৰ্তী হোৱাৰ লগে লগে ইহৰাম বান্ধিব। কাৰণ ওমৰ ইবনুল খাত্তাব ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৱে কৈছে: "তোমালোকে লক্ষ্য ৰাখিবা, কেতিয়া মীকাতৰ সীমান্তৱৰ্তী হোৱা।" [57] [57] (বুখাৰীঃ হাদীছ নং ১৫৩১)
- যিসকল লোকে বিমানযোগে হজ্জ বা ওমৰাৰ উদ্দেশ্যে যাত্ৰা কৰে, তেওঁলোকৰ বিমানখনে যেতিয়া যাত্ৰাপথত থকা মীকাতৰ সীমা অতিক্ৰম কৰে, তেতিয়া তেওঁলোকৰ বাবে এহৰাম পৰিধান কৰাটো অনিবাৰ্য্য। বিমানবন্দৰত বিমান অৱতৰণ কৰালৈকে এহৰাম পৰিধান কৰা বিলম্ব কৰাটো তেওঁৰ বাবে বৈধ নহয়।
ইহৰাম:
ইহৰাম হৈছে হজ্জ অথবা ওমৰাৰ কোনো এটাত প্রৱেশৰ নিয়ত কৰা। হজ্জৰ বাবে ইহৰাম হৈছে হজ্জত প্ৰৱেশ কৰাৰ নিয়ত। আৰু ওমৰাৰ ক্ষেত্ৰত ইহৰাম হৈছে ওমৰাত প্রৱেশৰ নিয়ত। কোনো ব্যক্তি তেতিয়ালৈকে মুহৰিম নহয়, যেতিয়ালৈকে তেওঁ ইবাদতত (হজ্জ বা ওমৰাত) প্ৰৱেশ কৰাৰ নিয়্যত নকৰে। নিয়্যত নকৰাকৈ কেৱল ইহৰামৰ কাপোৰ পৰিধান কৰিলেই ইহৰাম নহয়।
ইহৰামৰ মুস্তাহাব বিষয়সমূহঃ
১- ইহৰামৰ আগত সম্পূৰ্ণ শৰীৰত পানী ঢালি গোছল কৰা।
২- পুৰুষে নিজৰ শৰীৰত সুগন্ধি ব্যৱহাৰ কৰা, এহৰামৰ কাপোৰত নহয়।
৩- বগা লুঙ্গী, চাদৰ আৰু চেন্দেল পৰিধান কৰি এহৰাম কৰা।
৪- আৰোহী অৱস্থাত কিবলামুখী হৈ ইহৰাম আৰম্ভ কৰা।
হজ্জৰ প্ৰকাৰসমূহঃ
ইহৰামকাৰী ব্যক্তিয়ে তিনি প্ৰকাৰৰ হজ্জৰ মাজৰ পৰা যিকোনো এটা বাছনি কৰিব পাৰে, সেইকেইটা হৈছে:
১- তামাত্তুঃ হজ্জৰ মাহবোৰত ওমৰাৰ বাবে ইহৰাম পৰিধান কৰি ওমৰাহ সম্পন্ন কৰাৰ পিছত, সেই বছৰতে হজ্জৰ বাবে ইহৰাম পৰিধান কৰা।
২- ইফৰাদঃ মীক্বাতৰ পৰা কেৱল হজ্জৰ বাবে এহৰাম পৰিধান কৰা, আৰু হজ্জৰ আমলসমূহ আদায় নকৰা পৰ্যন্ত এহৰাম অৱস্থাতেই থকা।
৩. হজ্জে ক্বিৰানঃ ইয়াৰ অর্থ হৈছে, হজ্জ আৰু ওমৰাৰ একেলগে এহৰাম পৰিধান কৰা, অথবা প্ৰথমে ওমৰাৰ বাবে এহৰাম পৰিধান কৰি তাৰ তাৱাফ আৰম্ভ কৰাৰ আগতেই হজ্জকো ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা, য'ত তেওঁ মীক্বাতৰ পৰা ওমৰাহ আৰু হজ্জৰ নিয়্যত কৰে, অথবা ওমৰাৰ তাৱাফ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে হজ্জৰ নিয়্যত কৰে, আৰু দুয়োটাৰ বাবে তাৱাফ আৰু ছায়ী কৰে।
মুতামাত্তি আৰু ক্বিৰানকাৰী ব্যক্তিৰ ওপৰত ফিদিয়া ওৱাজিব, যদি তেওঁলোকে মছজিদুল হাৰামৰ বাসিন্দা নহয়।
এই তিনি প্ৰকাৰ হজ্জৰ মাজত সবাতোকৈ উত্তম হৈছে তামাত্তু; কিয়নো নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে তেখেতৰ চাহাবাসকলক ইয়াৰ নির্দেশ দিছিল[58]। ইয়াৰ পিছত ক্বিৰান; কিয়নো এইটো হৈছে হজ্জ আৰু ওমৰাহ একলগে কৰা হজ্জ। তাৰ পিছত হৈছে হজ্জে ইফৰাদ। [58] ছহীহ মুছলিম (১২১১)।
গ- এই পদ্ধতিসমূহৰ কোনো এটাৰে এহৰাম পৰিধান কৰাৰ লগে লগে তালবিয়া পাঠ কৰিব আৰু এইদৰে ক’ব: লাব্বাইকা আল্লাহুম্মা লাব্বাইক, লাব্বাইকা লা শ্বাৰীকা লাকা লাব্বাইক, ইন্নাল হামদা, অন্নি'মাতা, লাকা অলমুল্ক, লা শ্বাৰীকা লাক। [59] অৰ্থঃ মই উপস্থিত হৈছোঁ হে আল্লাহ! মই উপস্থিত হৈছোঁ। মই উপস্থিত হৈছোঁ, তোমাৰ কোনো অংশীদাৰ নাই, মই উপস্থিত হৈছোঁ। নিশ্চয় সকলো প্ৰশংসা, নিয়ামত আৰু সাৰ্বভৌমত্ব একমাত্ৰ তোমাৰেই। তোমাৰ কোনো অংশীদাৰ নাই। [59] (বুখাৰীঃ হাদীছ নং ১৫৪৯)
এইটো হৈছে এটা ছুন্নত, যিটো বেছি বেছি পাঠ কৰা মুস্তাহাব। পুৰুষে ইয়াক উচ্চস্বৰে আৰু মহিলাই মনে মনে পাঠ কৰিব।
ইয়াৰ সময়ঃ ইহৰামৰ পিছৰ পৰা আৰম্ভ হয়, আৰু ইয়াৰ শেষ সময় হৈছে:
প্ৰথমতে: ওমৰাহকাৰীয়ে তাৱাফ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে ইয়াক বন্ধ কৰিব লাগে।
দ্বিতীয়তেঃ হাজীয়ে ঈদৰ দিনা জামাৰাহ আক্বাবাত শিলগুটি নিক্ষেপ আৰম্ভ কৰিলে তালবিয়া পাঠ বন্ধ কৰিব।
ইহৰামৰ নিষিদ্ধ বিষয়সমূহঃ
প্রথম নিষিদ্ধ কামটো হৈছে শৰীৰৰ যিকোনো ঠাইৰ চুলি খুৰোৱা, কটা বা উঘালি পেলোৱা।
দ্বিতীয়টো নিষিদ্ধ কাম হৈছে, বিনা ওজৰত হাত বা ভৰিৰ নখ কটা। যদি নখ ভাঙি যোৱাৰ বাবে ইয়াক আঁতৰাই পেলায়, তেন্তে কোনো ফিদিয়া নাই।
তৃতীয় নিষিদ্ধ বিষয়ঃ পুৰুষে মূৰত লাগি থকা বস্তুৰে মূৰ ঢাকি ৰাখিব নোৱাৰিব, যেনে- টুপি আৰু গুতৰা আদিৰে।
চতুৰ্থ নিষিদ্ধ বিষয়ঃ পুৰুষে চিলাই কৰা বস্ত্ৰ পৰিধান কৰা; যেনে- কামিচ, পাগুৰি অথবা পাইজামা ইত্যাদি। চিলাইকৃত পোছাক বোলোঁতে যিটো শৰীৰৰ কোনো অঙ্গৰ মাপ অনুসৰি তৈয়াৰ কৰা হয়, যেনে- খুফ, হাতমোজা আৰু মোজা আদি। আনহাতে মহিলাসকলে নিজকে আবৃত ৰাখিবলৈ প্ৰয়োজনত ইহৰাম অৱস্থাত যিকোনো কাপোৰ পৰিধান কৰিব পাৰে, কিন্তু তেওঁলোকে মুখাৱৰণ পৰিধান কৰিব নোৱাৰিব, কিন্তু পৰপুৰুষৰ সন্মুখত ওৰণি বা জিলবাবৰ দ্বাৰা নিজৰ মুখমণ্ডল ঢাকি ল'ব। আৰু হাতত হাতমোজা পিন্ধাও নিষেধ।
৫) সুগন্ধি ব্যৱহাৰ কৰা নিষিদ্ধ। কাৰণ ইহৰামকাৰী ব্যক্তিয়ে বিলাসিতা, পাৰ্থিৱ জীৱনৰ শোভা আৰু ভোগ-বিলাসৰ পৰা আঁতৰি থাকি আখিৰাতৰ প্ৰতি মনোনিৱেশ কৰিব লাগে।
ষষ্ঠ নিষিদ্ধ বিষয়: স্থলৰ কোনো জীৱ-জন্তু হত্যা কৰা বা চিকাৰ কৰা নাযাব। এহৰামত থকা ব্যক্তিয়ে কোনো স্থলচৰ প্ৰাণী চিকাৰ কৰিব নোৱাৰিব, চিকাৰ কৰাত সহায়ো কৰিব নোৱাৰিব আৰু জবেহো কৰিব নোৱাৰিব।
মুহৰিমে নিজে চিকাৰ কৰি খোৱা হাৰাম। এইদৰে কোনোবাই তেওঁৰ বাবে চিকাৰ কৰি আনিলে, অথবা তেওঁ চিকাৰত সহায় কৰিলে, সেই জন্তুৰ মাংস খোৱাও হাৰাম। কাৰণ তেওঁৰ বাবে ইয়াৰ বিধান হৈছে মৃত জন্তুৰ দৰে।
আনহাতে সাগৰীয় চিকাৰ এহৰামত থকা ব্যক্তিৰ বাবে হাৰাম নহয়। তদুপৰি তেওঁৰ বাবে ঘৰচীয়া জন্তু যেনে কুকুৰা আৰু গৰু-ম'হ আদি জবেহ কৰাও হাৰাম নহয়; কিয়নো এইবোৰ চিকাৰ কৰা নহয়।
সপ্তম নিষিদ্ধ বিষয়ঃ নিজৰ কাৰণে হওক বা আনৰ কাৰণে নিকাহৰ বৈঠক কৰা, অথবা সাক্ষী হোৱা।
অষ্টম নিষিদ্ধ কৰ্ম: স্ত্রী সহবাস। যিয়ে প্ৰথমবাৰ হালাল হোৱাৰ আগতে সহবাস কৰিব, তেওঁৰ হজ্জ বাতিল হৈ যাব। কিন্তু তেওঁ হজ্জৰ বাকী কামবোৰ সম্পন্ন কৰিব লাগিব, আৰু পৰৱৰ্তী বছৰত ইয়াৰ কাজা আদায় কৰিব লাগিব। লগতে তেওঁ এটা উট জবেহ কৰিব লাগিব। আৰু যদি এইটো প্ৰথম তাহাল্লুলৰ পিছত হয়, তেন্তে তেওঁৰ হজ্জ নষ্ট নহ’ব; আৰু তেওঁৰ ওপৰত এটা কুৰবানী ওৱাজিব হ’ব।
এই ক্ষেত্ৰত নাৰীও হৈছে পুৰুষৰ দৰেই, যদিহে তাই সন্মত থাকে।
নৱম নিষিদ্ধ বিষয়: লজ্জাস্থানৰ বাহিৰে সম্ভোগ কৰা। ইহৰামত থকা ব্যক্তিৰ বাবে স্ত্ৰীৰ সৈতে সম্ভোগ কৰা নিষিদ্ধ, কাৰণ এইটো নিষিদ্ধ সহবাসৰ এটা উপায়। সম্ভোগৰ দ্বাৰা বুজোৱা হৈছে: কামনাৰ সৈতে স্ত্ৰীক স্পৰ্শ কৰা।
ওমৰাহ:
ক- ওমৰাৰ আৰকানসমূহ:
১- ইহৰাম কৰা।
২- তাৱাফ কৰা।
৩- ছায়ী কৰা।
খ- ওমৰাৰ বাধ্যতামূলক কামসমূহ:
১- নিৰ্ধাৰিত মীকাতৰ পৰা ইহৰাম কৰা।
২- মূৰ খুৰোৱা বা চুলি চুটি কৰা।
গ- ওমৰাৰ পদ্ধতি:
ওমৰাহ পালনকাৰীয়ে কৰিবলগীয়া প্ৰথম কামটো হৈছে, হাজৰে আছৱাদৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তাতেই শেষ হোৱাকৈ সাত পাক তাৱাফ কৰা। আৰু তাৱাফ কৰাৰ সময়ত তেওঁ পৱিত্ৰ অৱস্থাত থাকিব লাগিব, আৰু নাভিৰ পৰা আঁঠুলৈকে নিজৰ ছতৰ ঢাকি ৰাখিব লাগিব। গোটেই তাৱাফত ইজতিবা কৰাটো ছুন্নত; ইয়াৰ পদ্ধতি হৈছে সোঁ কান্ধখন উদং কৰি, চাদৰখন সোঁ হাতৰ কাষলতিৰ তলেৰে পাৰ কৰি চাদৰৰ দুয়ো মূৰ বাওঁ কান্ধৰ ওপৰত ৰখা। সপ্তম পাকটো সম্পন্ন কৰাৰ পিছত ইজতিবা ত্যাগ কৰিব, আৰু নিজৰ চাদৰেৰে কান্ধ দুখন ঢাকি ল'ব।
হাজাৰে আছৱাদৰ ফালে মুখ কৰিব, যদি তাক চুমা খোৱা সম্ভৱ হয় তেন্তে চুমা খাব, অন্যথা যদি সোঁ হাতেৰে স্পৰ্শ কৰা সম্ভৱ হয় তেন্তে স্পৰ্শ কৰিব আৰু হাতত চুমা খাব। আৰু যদি হাজৰে আছৱাদ স্পৰ্শ কৰা সম্ভৱ নহয়, তেন্তে সোঁ হাত দাঙি এবাৰ «الله أكبر» আল্লাহু আকবাৰ বুলি কৈ তাৰ ফালে ইংগিত কৰিব, আৰু নিজৰ হাতত চুমা নাখাব, আৰু থিয়ও নহ'ব। তাৰ পিছত কাবা ঘৰক নিজৰ বাওঁফালে ৰাখি তাৱাফ কৰি যাব, আৰু প্ৰথম তিনি তাৱাফত ৰমল কৰা ছুন্নত। ৰমল হৈছে চুটি খোজেৰে খৰকৈ খোজ কঢ়া।
আৰু যেতিয়া ৰুকনে য়ামানীৰ (যিটো কাবা ঘৰৰ চতুৰ্থ কোণ) কাষেৰে পাৰ হ'ব, তেতিয়া যদি সম্ভৱ হয় তাকবীৰ নোকোৱাকৈ আৰু চুমা নোখোৱাকৈ সোঁ হাতেৰে স্পৰ্শ কৰিব। আনহাতে যদি স্পৰ্শ কৰা সম্ভৱ নহয় তেন্তে তেনেদৰেই আগুৱাই যাব, ইংগিত কৰাৰো প্ৰয়োজন নাই আৰু তাকবীৰ কোৱাৰো প্ৰয়োজন নাই। ৰুকনে য়ামানী আৰু হাজৰে আছৱাদৰ মাজত এই দুআ পাঠ কৰিবঃ "...ৰাব্বানা আ-তিনা ফিদ্দুনিয়া হাছানাতাওঁ অফিল আ-খিৰাতি হাছানাতাওঁ অক্বিনা আজাবান না-ৰ।" অৰ্থঃ হে আমাৰ প্ৰতিপালক! আমাক পৃথিৱীত কল্যাণ প্ৰদান কৰা আৰু আখিৰাততো কল্যাণ দিয়া আৰু আমাক জাহান্নামৰ শাস্তিৰ পৰা ৰক্ষা কৰা। (ছুৰা আল-বাক্বাৰাহঃ ২০১)
তাৱাফ শেষ কৰি যদি সম্ভৱ হয় মাক্বামে ইব্ৰাহীমৰ পিছফালে দুই ৰাকাত নামাজ পঢ়িব। নহ'লে মছজিদুল হাৰামৰ যিকোনো স্থানতে আদায় কৰিব। আৰু প্ৰথম ৰাকাতত ছুৰা ফাতিহাৰ পিছত ছুৰা (কাফিৰূন) পাঠ কৰা ছুন্নত, আৰু দ্বিতীয় ৰাকাতত ছুৰা ফাতিহাৰ পিছত ছুৰা আল-ইখলাচ পাঠ কৰিব লাগে। তাৰ পিছত ছায়ী কৰাৰ স্থানলৈ গৈ চাফা আৰু মাৰৱাৰ মাজত সাতবাৰ ছায়ী কৰিব। যোৱাটো এটা ছায়ী আৰু ঘূৰি অহাটো হৈছে আন এটা ছায়ী।
ছায়ী চাফাৰ পৰা আৰম্ভ কৰিব, তাত আৰোহণ কৰিব বা তাৰ ওচৰত থিয় দিব, আৰু যদি সহজসাধ্য হয় তেন্তে চাফাৰ ওপৰত আৰোহণ কৰাই উত্তম। এই ঠাইত এই আয়াতটো পাঠ কৰিবঃ "নিশ্চয় চাফা আৰু মাৰৱা আল্লাহৰ নিদৰ্শনসমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত..." [ছুৰা আল-বাক্বাৰাহঃ ১৫৮]
আৰু কিবলামুখী হোৱাটো মুস্তাহাব, লগতে আলহাম্দুলিল্লাহ আৰু আল্লাহু আকবাৰ কৈ এইদৰে ক’বঃ লা ইলা-হা ইল্লাল্লা-হ, অ আল্লাহু আকবাৰ, লা ইলা-হা ইল্লাল্লা-হু অহদাহু লা শ্বাৰীকা লাহু, লাহুল মুল্কু অলাহুল হাম্দু, ইউহয়ী অ ইয়ুমীত, অহুৱা আলা কুল্লি শ্বাইয়িন ক্বাদীৰ, লা ইলা-হা ইল্লাল্লা-হু অহদাহু, আনজাঝা অ'দাহ, অনাচাৰা আব্দাহ, অহাঝামাল আহঝা-বা অহদাহ। [60] অৰ্থঃ (আল্লাহৰ বাহিৰে আন কোনো সত্য উপাস্য নাই, আৰু আল্লাহেই মহান। আল্লাহৰ বাহিৰে আন কোনো সত্য উপাস্য নাই, তেওঁ একক, তেওঁৰ কোনো অংশীদাৰ নাই। ৰাজত্ব তেওঁৰেই আৰু প্ৰশংসাও কেৱল তেওঁৰেই। তেওঁৱেই জীৱন দিয়ে আৰু তেওঁৱেই মৃত্যু দিয়ে, আৰু তেওঁ সকলো ক্ষেত্ৰতে ক্ষমতাৱান। আল্লাহৰ বাহিৰে আন কোনো সত্য উপাস্য নাই, যিয়ে নিজৰ প্ৰতিশ্ৰুতি ৰক্ষা কৰিছে, আৰু তেওঁৰ বান্দাক সহায় কৰিছে, আৰু শত্ৰুদলক অকলেই পৰাস্ত কৰিছে।) ইয়াৰ পিছত দুয়ো হাত উত্তোলন কৰি যিমান পাৰি দুআ কৰিব, আৰু এই জিকৰ আৰু দুআ তিনিবাৰ পাঠ কৰিব, ইয়াৰ পিছত নামি আহি মাৰৱাৰ পিনে খোজকাঢ়ি যাব। প্ৰথম সংকেতত আহি পুৰুষে দ্বিতীয় সংকেত পোৱালৈকে দ্ৰুতগতিত খোজকাঢ়িব। আনহাতে মহিলাসকলৰ বাবে সেউজীয়া চিহ্নিত ঠাইত খৰকৈ দৌৰাটো চৰীয়তসন্মত নহয়, কাৰণ তেওঁলোক হৈছে আৱৰণীয়। বৰঞ্চ তেওঁলোকৰ বাবে গোটেই ছাঈত সাধাৰণভাৱে খোজ কঢ়াটোহে চৰীয়তসন্মত বিধান। ইয়াৰ পিছত খোজকাঢ়ি গৈ মাৰৱাৰ ওপৰলৈ উঠিব অথবা তাৰ ওচৰত থিয় হ'ব। যদি সম্ভৱ হয় তেন্তে ইয়াৰ ওপৰলৈ উঠাটোৱেই উত্তম। মাৰৱাত উপস্থিত হৈ চাফাৰ দৰেই সেইবোৰ ক'ব আৰু কৰিব, কেৱল এই আয়াতটো পাঠ নকৰিবঃ "নিশ্চয় চাফা আৰু মাৰৱা আল্লাহৰ নিদৰ্শনসমূহৰ অন্তৰ্ভুক্ত..." এইটো কেৱল প্ৰথম পাকত ছাফা পাহাৰত উঠাৰ সময়তহে কৰিব লাগে। ইয়াৰ পিছত নামি আহি, খোজকাঢ়িবলগীয়া স্থানত খোজকাঢ়ি আৰু দৌৰিবলগীয়া স্থানত দৌৰি চাফা পাবগৈ। এইদৰে সাতবাৰ কৰিব। যোৱাটো হৈছে এটা ছায়ী, আৰু অহাটো হৈছে আন এটা ছায়ী। ছায়ী কৰাৰ সময়ছোৱাত সহজসাধ্য জিকৰ-আজকাৰ আৰু দুআ বেছি বেছি পাঠ কৰা মুস্তাহাব। তেওঁ হাদাছে আকবৰ আৰু আচগৰৰ পৰা পৱিত্ৰ হোৱা উচিত, তথাপি যদি তেওঁ পৱিত্ৰতা অবিহনে চাঈ কৰে, তেন্তে সেয়াও তেওঁৰ বাবে যথেষ্ট হ'ব। এইদৰেই যদি কোনো মহিলাই তাৱাফৰ পিছত হায়েজ বা নিফাছত আক্ৰান্ত হয়, তেন্তে তাই ছাঈ কৰিব আৰু সেয়া শুদ্ধ বুলি গণ্য হ’ব; কিয়নো ছাঈৰ বাবে পৱিত্ৰতা চৰ্ত নহয়, বৰং এইটো কেৱল মুস্তাহাবহে। [60] ছহীহ মুছলিম (১২১৮)।
ছায়ী সম্পন্ন কৰাৰ পিছত মূৰ খুৰাব নাইবা চুলি চুটি কৰি ল'ব, আৰু পুৰুষৰ বাবে মূৰ খুৰাই লোৱাটোৱে উত্তম।
এইদৰে ওমৰাৰ কাৰ্যসমূহ সম্পূৰ্ণ হ'ব।
হজ্জঃ
ক- হজ্জৰ আৰকানসমূহ:
১- ইহৰাম।
২- আৰাফাত অৱস্থান কৰা।
৩- তাৱাফে ইফাজাহ কৰা।
৪- ছায়ী কৰা।
খ- হজ্জৰ ওৱাজিবাতসমূহ:
১- মীকাতৰ পৰা ইহৰাম কৰা।
২- দিনত আৰাফাত অৱস্থানকাৰীৰ বাবে জুলহিজ্জা মাহৰ নৱম দিনা সূৰ্যাস্তলৈকে অৱস্থান কৰা।
৩- জুলহিজ্জা মাহৰ ১০ তাৰিখৰ ৰাতি মাজনিশা পৰ্যন্ত মুজদালিফাত ৰাতি অতিবাহিত কৰা।
৪- তাশ্বৰিকৰ দিনসমূহৰ ৰাতি মিনাত অতিবাহিত কৰা।
৫- শিলগুটি নিক্ষেপ কৰা।
৬- মূৰ খুৰোৱা বা চুলি চুটি কৰা।
৭- বিদায়ী তাৱাফ কৰা।
গ- হজ্জৰ পদ্ধতি:
যদি সময় কম থাকে তেন্তে মীকাতত উপস্থিত হৈ ইফৰাদ হজ্জৰ বাবে তালবীয়াহ পাঠ কৰিব। মক্কাত উপস্থিত হোৱাৰ পিছত তেওঁ তাৱাফ আৰু ছায়ী কৰিব, আৰু নৱম তাৰিখে আৰাফাৰ দিনা আৰাফাতলৈ যোৱালৈকে এহৰাম অৱস্থাতেই থাকিব, আৰু তাত সূর্যাস্ত পর্যন্ত অৱস্থান কৰিব।
ইয়াৰ পিছত তেওঁ তালবিয়া পাঠ কৰি কৰি মুজদালিফালৈ যাব আৰু ফজৰৰ নামাজ আদায় কৰালৈকে তাত অৱস্থান কৰিব। ইয়াৰ পিছত পুৱাৰ পোহৰ স্পষ্ট নোহোৱা পৰ্যন্ত তেওঁ তাত আল্লাহৰ জিকৰ-আজকাৰ কৰিব, তালবিয়া পাঠ কৰিব আৰু দুআ কৰি থাকিব।
প্ৰভাতৰ কিৰণ স্পষ্ট হোৱাৰ লগে লগে সূৰ্য্য উঠাৰ আগতেই মিনালৈ যাত্ৰা কৰি জামাৰাতুল আকাবাত সাতটা শিলগুটি নিক্ষেপ কৰিব। ইয়াৰ পিছত মূৰ খুৰাব নাইবা চুলি চুটি কৰি ল'ব, আৰু মূৰ খুৰাই লোৱাটোৱে বেছি উত্তম।
ইয়াৰ পিছত তেওঁ তাৱাফে ইফাজা কৰিব, আৰু তেওঁৰ বাবে প্ৰথম ছায়ীটোৱেই যথেষ্ট হ'ব। ইয়াৰ দ্বাৰাই তেওঁৰ হজ্জ সম্পূৰ্ণ হ'ব আৰু তেওঁ সম্পূৰ্ণৰূপে হালাল হৈ যাব।
যদি কোনোবাই সোনকালে উভতিব বিচাৰে, তেন্তে তেওঁ একাদশ আৰু দ্বাদশ দিনা শিলগুটি নিক্ষেপ কৰিব। তেওঁ তিনিওটা জামাৰাতত শিলগুটি নিক্ষেপ কৰিব, প্ৰতিটো জামাৰাতত সাতটাকৈ শিলগুটিৰে, আৰু প্ৰতিটো শিলগুটি নিক্ষেপৰ সময়ত তাকবীৰ ক’ব। তেওঁ মছজিদ আল-খাইফৰ ওচৰত থকা সৰু জামাৰাতটোৰ পৰা আৰম্ভ কৰিব, তাৰ পিছত মধ্যমটোত, আৰু শেষত জামাৰাতুল আক্বাবাত নিক্ষেপ কৰিব। প্ৰতিটো জামাৰাতত তেওঁ সাতটাকৈ শিলগুটি নিক্ষেপ কৰিব। আনহাতে যদি কোনোবাই ১২ তাৰিখৰ পিছতো থাকিব খোজে, তেন্তে তেওঁ ১৩ তাৰিখেও ১১ আৰু ১২ তাৰিখৰ দৰেই শিলগুটি নিক্ষেপ কৰিব।
আৰু তিনিওটা দিনত শিলগুটি নিক্ষেপ কৰাৰ সময় হৈছে সূৰ্য্য ঢাল খোৱাৰ পিছত।
আৰু যদি কোনোবাই ১২ তাৰিখে সূৰ্য্য অস্ত যোৱাৰ আগতেই গুচি আহে, তেন্তে তাত কোনো অসুবিধা নাই। আনহাতে যদি কোনোবাই ১৩ তাৰিখে সূৰ্য্য ঢাল খোৱাৰ পিছত শিলগুটি নিক্ষেপ কৰিবলৈ থাকি যায়, তেন্তে এইটো হৈছে তেওঁৰ বাবে উত্তম। কাৰণ মহান আল্লাহে কৈছেঃ
"এতেকে কোনোবাই যদি খৰখেদাকৈ দুদিনতেই গুচি আহে তেন্তে তাৰ কোনো পাপ নহ’ব আৰু যদি কোনোবাই পলমকৈ আহে তাৰো কোনো পাপ নহ’ব। এইটো (নিয়ম) সেই ব্যক্তিৰ বাবে যিয়ে তাক্বৱা অৱলম্বন কৰে।" (ছুৰা আল-বাক্বাৰাহঃ ২০৩)
যদি তেওঁ প্ৰস্থান কৰিব বিচাৰে, তেন্তে তেওঁ ছায়ী নকৰাকৈ সাত পাক বিদায়ী তাৱাফ কৰিব।
আৰু যদি কোনোবাই হাদী লগতলৈ নাহে, তেন্তে তেওঁৰ বাবে উত্তম হৈছে তামাত্তু হজ্জৰ নিয়্যতেৰে ওমৰাৰ বাবে এহৰাম পৰিধান কৰা, ইয়াৰ পিছত আঠ তাৰিখে হজ্জৰ বাবে এহৰাম বান্ধিব আৰু হজ্জৰ কৰণীয় কামবোৰ সম্পন্ন কৰিব। আনহাতে যদি হজ্জ আৰু ওমৰাহ একেলগে কৰাৰ নিয়্যতেৰে এহৰাম বান্ধে তেন্তে তাতো কোনো অসুবিধা নাই, ইয়াক কিৰান হজ্জ বুলি কোৱা হয়। কিৰান হজ্জ হৈছেঃ ওমৰাহ আৰু হজ্জৰ বাবে একেলগে এহৰাম বান্ধি এটাই তাৱাফ কৰা আৰু এটাই ছায়ী কৰা।
তৃতীয় পৰিচ্ছেদঃ
লেনদেন সম্পৰ্কীয় বিষয়াদি
উলামাসকলে (আল্লাহে তেওঁলোকৰ ওপৰত ৰহম কৰক) ফৰজে আইন হিচাপে অৰ্জন কৰিবলগীয়া ইল্মৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছে। আৰু তেওঁলোকে সেই পৰিমাণৰ জ্ঞান সম্পৰ্কে আলোচনা কৰিছে, যিখিনি অৰ্জন কৰাটো প্রতিজন মুছলিমৰ ওপৰত ব্যক্তিগতভাৱে অনিবাৰ্য্য। আৰু তেওঁলোকে উল্লেখ কৰিছেঃ ব্যৱসায়ত জড়িত ব্যক্তিৰ বাবে ক্ৰয়-বিক্ৰয়ৰ বিধানসমূহ শিকা। যাতে তেওঁ অজানিতে হাৰাম অথবা সুতত লিপ্ত নহয়, এই বিষয়টোৰ সমৰ্থনত কিছুমান চাহাবীৰ পৰা বৰ্ণনা পোৱা যায়।
ওমৰ ইবনুল খাত্তাব ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৱে কৈছেঃ "আমাৰ বজাৰত কেৱল সেইজনেই বিক্ৰী কৰিব পাৰিব, যিয়ে দ্বীনৰ জ্ঞান লাভ কৰিছে।"[61] [৬১] তিৰমিজী (৪৮৭), আৰু কৈছেঃ হাছান গৰীব। শ্বাইখ আলবানীয়ে ইয়াক হাছান বুলি কৈছে।
আলী বিন আবি তালিব -ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৱে কৈছেঃ "যিয়ে ফিক্বহী জ্ঞান অৰ্জন নকৰাকৈ ব্যৱসায় কৰে, সি সুতত লিপ্ত হ'ব, পুনৰ লিপ্ত হ'ব, তাৰ পিছতো লিপ্ত হ'ব। অৰ্থাৎ: সুতত পতিত হ'ব।" [62] [৬২] দ্ৰষ্টব্যঃ মুগনী আল-মুহতাজ (২/২২)।
ইবনে আবিদীন ৰাহিমাহুল্লাহে আল-আলামীৰ পৰা নকল কৰি কৈছেঃ "দ্বীন আৰু হিদায়তৰ জ্ঞান অৰ্জন কৰাৰ পিছত প্ৰতিজন মুকাল্লাফ পুৰুষ আৰু মহিলাৰ ওপৰত ফৰজ হৈছে- অজু, গোছল, চালাত আৰু চওমৰ জ্ঞান অৰ্জন কৰা। লগতে নিছাব পৰিমাণৰ সম্পদ থকা ব্যক্তিৰ বাবে যাকাতৰ জ্ঞান অৰ্জন কৰা, যাৰ ওপৰত হজ্জ ওৱাজিব হৈছে তেওঁৰ বাবে হজ্জৰ জ্ঞান অৰ্জন কৰা, আৰু ব্যৱসায়ীসকলৰ বাবে ব্যৱসায় সম্পৰ্কীয় জ্ঞান অৰ্জন কৰা। যাতে তেওঁলোকে সকলো ধৰণৰ লেনদেনত সন্দেহযুক্ত আৰু মাকৰূহ বিষয়সমূহৰ পৰা বাচি থাকিব পাৰে। ঠিক সেইদৰে বিভিন্ন পেচাত নিয়োজিত লোকসকলৰ লগতে যিকোনো কামত জড়িত প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ ওপৰত সেই কাম সম্পৰ্কীয় জ্ঞান আৰু তাৰ হুকুম-আহকাম জনাটো ফৰজ, যাতে তেওঁ সেই কামত হাৰামৰ পৰা বাচি থাকিব পাৰে।" [63] [৬৩] (হাছিয়া ইবনে আবিদীনঃ ১/৪২)
ইমাম নাৱাৱী ৰাহিমাহুল্লাহে কৈছেঃ "আৰু ক্ৰয়-বিক্ৰয়, বিবাহ আৰু অনুৰূপ বিষয়সমূহ, যিবোৰ মূলতঃ ওৱাজিব নহয়, সেইবোৰৰ চৰ্তসমূহ নজনাকৈ তাত আগবঢ়াটো হাৰাম৷" [64]। [৬৪] দ্ৰষ্টব্যঃ আল-মাজমু (১/ ৫০)।
এইবোৰ হৈছে আৰ্থিক লেনদেন সম্পৰ্কীয় কিছুমান মৌলিক নীতি, যিবোৰ ইছলামী চৰীয়তে প্ৰদান কৰিছে:
১- যিবোৰ বস্তুৰ মাজত বিশুদ্ধ অথবা অধিক কল্যাণ নিহিত আছে, সেই সকলোবোৰ হৈছে হালাল; যেনে- হালাল বস্তু বিক্ৰী কৰা আৰু ক্ৰয় কৰা, ইজাৰা আৰু শুফআ ইত্যা৷ [৬৫]। [65] শ্বুফআ হৈছে অংশীদাৰৰ অধিকাৰ, যাৰ দ্বাৰা তেওঁ নিজৰ অংশীদাৰৰ অংশটো, যিটো বিত্তীয় বিনিময়ত আনলৈ হস্তান্তৰ কৰা হৈছে, সেই ব্যক্তিজনৰ পৰা অধিগ্ৰহণ কৰিব পাৰে।
২- মানুহৰ অধিকাৰৰ সুৰক্ষা আৰু সংৰক্ষণ নিশ্চিত কৰা সকলো বিষয় বৈধ; যেনে- বন্ধক আৰু সাক্ষী।
চুক্তিকাৰী উভয় পক্ষৰ বাবে কল্যাণকৰ সকলো বিষয় বৈধ; যেনে- ইক্বালা, খিয়াৰ আৰু বেচাকেনাত চৰ্ত আৰোপ কৰা।
৪) মানুহৰ ওপৰত অন্যায়-অত্যাচাৰ আৰু অবৈধভাৱে তেওঁলোকৰ সম্পদ ভক্ষণ— এনেকুৱা সকলো কাম নিষিদ্ধ; যেনে— সুত, বলপূৰ্বক দখল আৰু মজুতদাৰী বা চিণ্ডিকেট।
৫- কল্যাণকৰ কামত সহায় হোৱা সকলো বিষয় বৈধ; যেনে- ঋণ, জামানত আৰু আমানত।
কোনো ধৰণৰ কৰ্ম, উপকাৰ আৰু পৰিশ্ৰম অবিহনে সম্পদ ভক্ষণ কৰা হাৰাম। যেনেঃ লটাৰী আৰু সুত।
৭- এনেকুৱা প্ৰতিটো লেনদেন হাৰাম, য'ত অজ্ঞতা আৰু অনিশ্চয়তাৰ প্ৰাধান্য থাকে; যেনে, কোনো ব্যক্তিয়ে নিজৰ মালিকানাধীন নোহোৱা বস্তু বিক্ৰী কৰা আৰু অজ্ঞাত বস্তু বিক্ৰী কৰা।
৮- হাৰামক হালাল সজোৱাৰ সকলো ধৰণৰ কৌশল নিষিদ্ধ, যেনে- বাইউল-ঈনাহ, (প্ৰৱঞ্চনামূলক ক্ৰয়-বিক্ৰয়)। [৬৬]। [৬৬] বাইউল ঈনাহ: কোনো ব্যক্তিয়ে আন এজন ব্যক্তিক এটা বস্তু বাকী মূল্যত বিক্ৰী কৰি তাৰ পিছত মূল্য আদায় কৰাৰ আগতেই সেই বস্তুটো পূৰ্বৰ মূল্যতকৈ কম নগদ মূল্যত পুনৰ ক্ৰয় কৰা।
৯- আল্লাহৰ আনুগত্যত বাধা দিয়া কাম-কাজ নিষেধ কৰা, যেনে, জুমুআৰ দ্বিতীয় আজানৰ পিছত বেচা-কিনা কৰা।
১০- যিকোনো ক্ষতিকাৰক বস্তু, অথবা মুছলিমসকলৰ মাজত শত্ৰুতা সৃষ্টি কৰা সকলো বিষয় নিষিদ্ধ; যেনে- হাৰাম বস্তু বিক্ৰী কৰা, আৰু এজন ভাইৰ বিক্ৰীৰ ওপৰত আনজনে বিক্ৰী কৰা।
কোনো মাছআলাৰ সঠিক বিধান নাজানিলে, সেই বিষয়ে উলামাসকলক প্ৰশ্ন কৰা উচিত, চৰীয়তি বিধান নজনাকৈ এনেকুৱা কামত অগ্ৰসৰ হোৱা উচিত নহয়। যেনে- মহান আল্লাহে কৈছেঃ "...এতেকে যদি তোমালোকে নাজানা তেনেহ’লে জ্ঞানীসকলক সুধি লোৱা।" (ছুৰা আন-নাহলঃ ৪৩)
সাধ্য অনুসৰি এইখিনি সংকলন কৰা হ'ল। মহান আল্লাহৰ ওচৰত দুআ কৰোঁ, তেওঁ যেন আমাক উপকাৰী জ্ঞান অৰ্জন কৰিবলৈ আৰু সৎকৰ্ম কৰিবলৈ তাওফীক দান কৰে। নিশ্চয় তেওঁ অত্যন্ত দাতা, মহা দয়ালু। আল্লাহে আমাৰ প্রিয় নবী মুহাম্মদ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ ওপৰত আৰু তেখেতৰ পৰিয়ালবৰ্গ লগতে চাহাবাসকলৰ ওপৰত দৰূদ আৰু ছালাম বৰ্ষণ কৰক।
Related books
All books
মুছলিম শিশুৱে কি কি জনাটো অতি প্ৰয়োজন66 ভাষামুছলিম শিশুৱে কি কি জনাটো অতি প্ৰয়োজন
আৰম্ভ কৰিছোঁ পৰম কৰুণাময় পৰম দয়ালু আল্লাহৰ নামত ভূমিকা বিছমিল্লাহ, অলহাম্দুলিল্লাহ, আৰু তাৰ পাছতঃ ইয়াত মহান আল্লাহে প্ৰদান কৰা দ্বীনৰ কিছুমান এনেকুৱা বিষয় উল্লেখ কৰা হৈছে যিবোৰ মুছলিম শিশুৱে জনাটো অতি প্ৰয়োজন। গতিকে অভিভাৱকে সৰুৰে পৰা শিশুক সেইবোৰ বিষয় শিকোৱাই দিয়াটো অতি দৰকাৰ।
হিচনুল মুছলিম (কোৰআন আৰু ছুন্নাহৰ পৰা সংগৃহীত কিছুমান আজকাৰ)57 ভাষাহিচনুল মুছলিম (কোৰআন আৰু ছুন্নাহৰ পৰা সংগৃহীত কিছুমান আজকাৰ)
এই কিতাপখনত পৱিত্ৰ কোৰআন আৰু ছুন্নাহৰ পৰা কিছুমান আজকাৰ সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে, যাতে বিভিন্ন সময় আৰু পৰিস্থিতিত সেইবোৰ পাঠ কৰা সহজ হয়। ইয়াৰ মাজত আছে টোপনিৰ পৰা সাৰ পোৱাৰ পাছত পঢ়িবলগীয়া দুআ, ওজু, চালাত আৰু ছফৰৰ দুআকে আদি কৰি অন্যান্য দুআসমূহো সামৰি লোৱা হৈছে, যিবোৰে এজন মুছলিমক সুৰক্ষিত ৰখাত সহায় কৰে, যাতে তেওঁ আল্লাহৰ হিফাজত আৰু তত্ত্বাৱধানত থাকিব পাৰে।
أنا مسلم
মুছলিমৰ বাবে উপকাৰী সংক্ষিপ্ত দিশ-নিৰ্দেশনা60 ভাষামুছলিমৰ বাবে উপকাৰী সংক্ষিপ্ত দিশ-নিৰ্দেশনা
এই কিতাপখনত ইছলাম ধৰ্মৰ মূলনীতিসমূহ সংক্ষিপ্তভাৱে আৰু পৰিপূর্ণ শৈলীৰে আলোচনা কৰা হৈছে, য'ত পাঠকসকলৰ বাবে ইবাদতৰ সঠিক তথা মৌলিক ভেটিসমূহ স্পষ্ট কৰা হৈছে, লগতে আল্লাহৰ প্ৰতি, তেওঁৰ ফিৰিস্তাসকলৰ প্ৰতি, তেওঁৰ কিতাবসমূহৰ প্ৰতি, তেওঁৰ ৰাছুলসকলৰ প্ৰতি, আখিৰাত দিৱস আৰু তাকদীৰৰ প্ৰতি ঈমানৰ অৰ্থসমূহো স্পষ্ট কৰা হৈছে।