Most Searched
IBINTU UMWISLAMU ADAKWIYE KUYOBERWA
Igitabu citwa "IBINTU UMUSILAMU ADAKWIYE KUYOBERWA' ni igitabu canditswe hisunzwe ubumenyi mu ntumbero y'itomora ry'ibirimwo, kirimwo birya vyose umwislamu adakwiye kuyoberwa mu bijanye n'ingingo-shingiro z'ukwemera, amabwirizwa y'ubwislamu, hamwe rero n'urupfasoni rushingiye ku niyifato nziza. Canditswe mu buryo butunganye, butuma umushaha utahura ukanabona iyo urore, umutima na wo ugatururuzwa n'ibirimwo, kigatyorora ubumenyi, kikagorora no gutumbereza ibikorwa, kikaba rero vy'ukuri, ari urufunguruzo rw'ukurokoka mu bihano, kigakura mu buhuvyi uwushaka gufara inzira y'iyumviramana…
These files are generated automatically from the book's text; their layout may differ from the printed edition.
IBINTU UMWISLAMU ADAKWIYE KUYOBERWA
INTANGAMARARA
Ishimagizwa ni iry'Imana Allah, Umubungabunzi Rurema w'ibiremwa vyose, amahoro n'impuhwe z'Imana Allah nibisasagare ku warungitswe ngo abere impuhwe ibiremwa, ku muryango wiwe, ku ngendanyi ziwe no ku bazokurikira uburongozi bwiwe gushika ku musi w'impera.
Izi ni inyigisho zanditswe mu ncamake, zihurikiyemwo ibihambaye mu bintu umwislamu akeneye mu bijanye n'ukwemera kwiwe, mu bikorwa nyegerezamana vyiwe no mu vyerekeye imirimo yiwe ya misiyose mu kibano, twazegeranirije abagendera imisigiti mitagatifu ibiri (uw'i Makka n'uw'i Madina), mu bagabo n'abagore; kugira bamenye bongere batahure neza ibijanye n'idini ryabo. Turasavye rero Nyenubugwaneza Akaba na Nyenimpano nta ngere ko izi nyigisho Yozigira ngirakamaro ku bantu, Yongere Azigire kuba zobatunganiriza ivyabo, n'ukuba zatunganijwe ku bwayo. Mu vy'ukuri, ni We Mwiza w'Abasabwa Akaba n'Umugwaneza w'Abizigirwa.
Umurwi ujejwe ubumenyi mu burungozi bw'ivyerekeye idini mu musigiti mutagatifu w'i Makka no mu musigiti w'Intumwa uri i Madina
Kw'izina ry'Imana Allah Nyenimpuhwe ku biremwa, Nyenimbabazi ku batoni bayo
IGICE CA MBERE:
IBIJANYE N'UKWEMERA
Ikigabane ca mbere: Ndangurakintu y'ijambo ubwislamu n'inkingi bwubakiyeko
Ijambo ubwislamu, risigura ukwicisha bugufi ku Mana Allah mu kuyisenga ari Imwe Rudende, mu kuyumvira, mu kuvavanura n'ibangikanyamana hamwe n'ababangikanyamana.
Nayo inkingi ubwislamu bwubakiyeko zikaba ari zitanu:
Iya mbere: Ukwemanga ku mutima no kwatura n'ururimi ko ata mana ibwirijwe gusengwa vy'ukuri atari Imana Allah, n'uko Muhamadi ari Intumwa y'Imana Allah.
Iya kabiri: Ugutsimbataza isengesho-bwirizwa.
Iya gatatu: Ugutanga ishikanwa-bwirizwa (Izaka).
Iya kane: Ugupfunga ukwezi kwa Ramadhani.
Iya gatanu: Ugushengerera ingoro ntagatifu ku wufise ubushobozi.
Akamaro ko kwemera Imana Imwe Rudende Allah ata kuyibangikanya n'ikintu na kimwe
Menya neza ko Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yaremye ibiremwa kugira biyiyegereze mu vyo bikora vyose, maze biyisenge ari Imwe Rudende Itabangikanijwe na kimwe, Imana Allah Nyenuguhabwicubahiri nta ngere Yavuze Iti: ﴾Jewe Allah, sinaremye Amajini n’abantu Nkabarungikira n’Intumwa, atari ukugira banyiyegereze mu vyo bakora vyose banansenge batambangikanya na kimwe mu biremwa﴿ [Al-Dhaariyaat: 56]. Ukwo kwiyegereza Imana Allah mu bikorwa vyose no kuyisenga ari Imwe Rudende ata kuyibangikanya na kimwe mu biremwa (Ibaada), ntawushobora kubitahura ata bumenyi abifitiye; nk'uko Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Muvugishwamana! Menya rero ko ata mana y’ukuri ikwiye gusengwa atari Imana Allah, uheze usabe imbabazi ku vyaha vyawe, wongere uzisabire abemeramana n’abemeramanakazi. Burya Imana Allah, Irazi neza ivyo mukora mu kwishira n’ukwizana kwanyu ku murango, no mu gihe mutururuye mw’itiro mudakakaza mw’ijoro﴿ [Muhammad: 19], muri iyi Aayah rero, Imana Allah Yatanguriye ku bumenyi umuntu ategerezwa kugira imbere yo kugira ico avuze n'ico akoze. Igihambaye rero umwislamu aherako mu kwiga, ni ibijanye n'ukwemera Imana Imwe Rudende Allah Nyenintsinzi Nyenicubahiro ata kuyibangikanya na kimwe "Tawhiid"; kuko ico ari wo mushinge w'idini n'ishimikiro ryaryo, ku buryo idini ridashingiye ku kindi atari ku ukwemera Imana Imwe Rudende Allah ata kuyibangikanya na kimwe "Tawhiid". Iryo rero, ni ryo bwirizwa rya mbere ku mwislamu, rikaba ari na ryo bwirizwa rya nyuma. Ukwemera Imana Imwe Rudende Allah ata kuyibangikanya na kimwe rero, ni yo nkingi ya mbere mu nkingi z'ubwslamu, umwislamu wese abwirizwa kumenya no kuzigendera, na zo zikaba ari inkingi zitanu; nk'uko vyemezwa mu nyigisho y'intumwa yakiriwe na Abdu Llaahi mwene Omari (Imana Allah Ibishimire bompi), aho yavuze ati: "Narumvise Intumwa y'Imana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) ivuga iti: "Ubwislamu bwubakiye ku nkingi zitanu: ukwemanga ko ata mana y’ukuri ibwirijwe gusengwa atari Imana Allah, n’uko Muhamadi ari Intumwa y’Imana Allah; ugutsimbataza isengesho; ugutanga ishikanwa-bwirizwa; ugushengerera ingoro ntagatifu iri i Makka hamwe rero n'ugupfunga ukwezi kwa Ramadhani""[1]. [1] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 8.
Ni ngombwa rero ku mwislamu ko yiga agatahura insiguro ya "Tawhiid", ishingiye ku kwemera ko Imana Allah ari Yo Ikwiye kwiyegerezwa mu bikorwa vyose Ikanasengwa ari Imwe Rudende ata kubangikanywa, gutyo ntaheze ngo ayibangikanye na kimwe mu biremwa, mu bikorwa vyo kuyiyegereza; n'aho yoba ari umumarayika atonye kuri Yo, eka n'aho yoba ari Umuvugishwamana yarungitswe.
Insiguro y'ijambo "SHAHAADATU AN LAA ILAAHA ILLA LLAAHU"
Ijambo "SHAHAADATU AN LAA ILAAHA ILLA LLAAHU" risigura umuntu kwemanga ata guhigimanga ko ata mana ibwirijwe gusengwa vy'ukuri atari Imana Allah Nyenintsinzi, Nyenicubahiro, maze akayigereza akanayisenga Yo yonyene, mu guharira Nyenukuninahazwa ibikorwa nyegerezamana vyose; nko gusaba igisabisho, ugutinya, ukwizigira, ukuyishimikiza muri vyose, n'ibindi bitari ivyo.
Insiguro y'iryo jambo "SHAHAADATU" rero, nta wuyishikako ngo ayigendere atabanje kwubahirizwa inkingi zibiri:
Iya mbere: Ni uguhakana n'ukwamirira kure ubumana n'ukwiyegereza mu bikorwa ku kintu ico ari co cose kitari Imana Allah; mu bintu bishirwa mu gishingo ca Yo, mu bigirwamana hamwe rero n’ibangikanyamana mu gusenga ibigirwamana vy’ubwoko bwose.
Iya kabiri: Ni ukwemanga ubumana n'ukwiyegereza vy'ukuri ku Mana Allah hamwe n'ukuyisenga Yonyene ata kuyibangikanya na kimwe mu biremwa. Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Ni ukuri mu mugwi wose w’abantu, Twararungitse Intumwa ibabwiriza iti: “Nimwiyegereze Imana Allah mu vyo mukora vyose munayisenge ari Imwe Rudende, muheze muvavanure n’ibangikanyamana mu gusenga ibigirwamana vy’ubwoko bwose”﴿ [An-Nahl: 36 ].
Nayo ibisabwa vy'ijambo (LAA ILAAHA ILLA LLAAHU) kugira ngo ryemerwe, bikaba ari ibi bikurikira:
Ica mbere: Ubumenyi buzira ubujuju.
Ica kabiri: Ukudakekeranya kuzira amakenga.
Ica gatatu: Izirikanamana rizira ibangikanyamana.
Ica kane: Ukwemanga ukuri kuzira ikinyoma.
Ica gatanu: Urukundo nya rukundo ruzira urwanko.
Ica gatandatu: Ukugamburuka kuzira igabitanya.
Ic’indwi: Ukwemera kwakira ukuri kuzira ukugusubiza inyuma.
Ic’umunani: Uguhakana wivuye inyuma ikintu ico ari co cose gisengwa mu gishingo c'Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere.
Ibi bisabwa rero, ni ngombwa ko bishirwa mu ngiro. Ni ukuri, vyaregeranijwe n'umwivuzi w'amazina, aho yavuze ati:
Ubumenyi, ukudakekeranya, izirikanamana, ukwemanga kwawe ukuri, hamwe rero *** n'ugukunda, ukugamburuka n'ukwemera kwakira ukuri kwaryo.
Hiyongeyeko ikigira umunani: uguhakana kwawe birya vyose *** bitari Imana Allah mu vyagizwe ibigirwamana.
Ukugendera ibihurikiye mw'ijambo "SHAHAADATU", bishikwako mu gutunganya ibikorwa nyegerezamana ku bw'Imana Allah, Yo yonyene Nyenuguhabwicubahiro nta ngere ata kuyibangikanya na kimwe, hamwe rero n'ukugira izirikanamana igihe c'ugutunganya ivyo bikorwa ku bw'Imana Allah. Umuntu rero, ntaheza ngo asaba atari Imana Allah, ntiyishimikiza atari ku Mana Allah, ntiyizera atari Imana Allah, ntasenga atari ku bw'Imana Allah, eka ntanakerera atari ku bw'Imana Allah, Nyenukuninahazwa, Nyenuguhabwicubahiro nta ngere.
Ivyo bamwe mu bantu rero bagira, mu gukikura ku mva, ukwiyambaza abari muri zo, hamwe rero n'ukubasaba mu gishingo c'Imana Allah, ni ibangikanyamana rishingiye ku bikorwa nyegerezamana, ni ngombwa rero ko umuntu yiyubara akanamirira kure iryo bangikanyamana; kuko riri mu bwoko bw'ivyo ababangikanyamana bagira mu gusenga ibishushanyo, amabuye n'ibiti mu gishingo c'Imana Allah, ni na ryo bangikanyamana Ibitabu vyamanuwe, n'Intumwa zikarungikwa, mu ntumbero yo kuryihaniza no kuryamirira kure.
Insiguro y'ijambo "SHAHAADATU ANNA MUHAMMADAN RASUULU LLAAH"
Ijambo "SHAHAADATU ANNA MUHAMMADAN RASUULU LLAAH", risigura umuntu kwumvira Intumwa mu vyo yabwirije, ukuyemera mu vyo yashikirije, ukwirinda n'ukuvavanura n'ivyo yabujije ikanavyihaniza, hamwe rero no kutiyegereza Imana Allah kiretse mu gukora ivyo Yabwirije, maze umwislamu akemanga ko Muhamadi mwene Abdallah akomoka mu Bakorayishi bo mu muryango wa Bene Haashimu, ari Itumwa y'Imana Allah Nyenintsinzi, Nyenicubahiro, yarungitswe ku biremwa vyose mu Majini no mu bantu; nk'uko Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Ntumwa y’Imana! Vuga uti: "Emwe bantu! Jewe mu vy’ukuri, ndi Intumwa y’Imana Allah kuri mwebwe mwese..."﴿ [Al-A'raaf: 158].
Akemanaga n'uko Imana Allah Yayirungitse kugira ishikirize idini ryayo hamwe n'ukurongora ibiremwa; nk'uko Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Ntumwa y’Imana! Ntitwanakurungitse kiretse ku bantu bose, kugira ubashikirize inkuru nziza ihumuriza abemeramana, ko bazoronka Ubwami bw’ijuru; ugabishe n’abagarariji ku bihano vy’Imana Allah, ariko rero abenshi mu bantu, ntibazi ivyiza biri mw’irungikwa ryawe kuri bose﴿ [Saba-i: 28]. Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yaranavuze Iti: ﴾Ntumwa y’Imana! Ntitwakurungitse atari ukugira ubere impuhwe Amajini n’abantu bose, gutyo hagire amahirwe uwukwemeye, hahombe uwuguhakanye﴿ [Al-Ambiyaa-i: 107].
Igihamabye rero iri jambo "SHAHAADATU" rishingiyeko, ni umuntu kutemanga ko Intumwa y'Imana Allah ifise uburenganzira bwo guhabwa ubushobozi bw'ukurema n'ukubeshaho ibiremwa, hamwe n'ukugira ico ibitwaye, canke ko ifise uburenganzira bwo gutumberwa mu bikorwa nyegerezamana, ahubwo umuntu akemanga ko Muhamadi (nyakugira amahoro n'imphuwe z'Imana Allah) ari Umuja yaremwe adakwiye gutumberwa mu bikorwa nyegerezamana, akaba n’Intumwa idakwiye kubeshuzwa ngo ihakanwe; n'uko ata na kimwe agaba ku bwiwe no ku bw'wundi wese, yogira ngo amumariye canke ngo amwicire, kiretse ku co Imana Allah Yashatse ko kiba; nk'uko Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Ntumwa y’Imana! Bwira ababangikanyamana uti: "Jewe sindigera ndababwira ko ngaba ibigega vy’Imana Allah nkabeshaho ibiremwa, eka sindigera nigira rumenyi rw’ibinyegejwe ibiremwa, eka sindanababwira ko ndi umwami, jewe ndi Intumwa y’Imana, nkurikira ivyo mpishuriwe...﴿ [Al-An'aam: 50].
Ikigabane ca kabiri: Insiguro y'Ukwemera n'inkingi kwubakiyeko
Ukwemera "Al-Iimaan", ni ukwemanga ku mutima, n'ukwatura n'ururimi, hamwe n'ugushira mu ngiro ibikorwa vy'umushaha n'ivy'ibihimba, guheza kukwongerezwa n'ibikora vy'iyumviramana, kukagabanurwa n'ibikorwa vy'igabitanya.
Ukwemera rero, ni igisabwa kugira ibikorwa nyegerezamana vyemerwe biheze vyakirwe. Ni nk'uko kandi ibangikanyamana n'igararizamana bituma ibikorwa nyegerezamana vyose bicika impfagusa, nka kurya rero Imana Allah Itakira isengesho ry'uwudatunganije isuku ryo gusenge, ni kwo nyene Itakira n'igikorwa nyegerezamana c'uwutemera Imana Allah. Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾N’uwo wese nyene azokora ivyiza bitegetswe, yaba umuhungu canke umukobwa, akaba yemera Imana Allah n’Intumwa yayo, uyo rero ni we azoba ari mu bazokwinjira mu Bwami bw’ijuru, ntibazonarenganywa na gato ku ndishi y’ivyo bakoze, n’aho koba akantu kanzunya, kangana n’agahere kari ku mugongo w’urutete rw’itende﴿ [An-Nisaa-i: 124].
Iyi Aayah rero, irerekana ko ibangikanyamana rituma ibikorwa vy'umuntu bicika impfagusa; nk'uko Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Ntumwa y’Imana! Ni ukuri, wahishuriwe n’Imana Allah nk’uko Intumwa zo hambere yawe zahishuriwe; ko niwaramuka uhirahiye ukabangikanya Imana Allah n’ibiremwa, ibikorwa vyawe vyose bizocika impfagusa; kandi ni ukuri, uzoba uri mu bahomvye mu buzima bwo kw’isi no mu bw’inyuma yo gupfa﴿ [Al-Zumar: 65].
Nayo inkingi z'ukwemera zikaba ari zitandatu: Ukwemera Imana Allah; abamalayika bayo; Ibitabu vyayo; Intumwa zayo; umusi w'iherezo; hamwe rero n'ukwemera ivyagezwe: ivyiza n'ibibi.
1) Ukwemera Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere, guhurikiyemwo ibintu bitatu:
Ica mbere: Ukwemera ubushobozi bwayo bwo kurema no kubeshaho ibiremwa
Ukwemera ubushobozi bwayo bwo kurema no kubeshaho ibiremwa, ni ukwemera wemanga ko Imana Allah ari Imwe Rudende mu bikorwa vyayo; nko kurema, kubeshaho ibiremwa, gutanga ubuzima hamwe rero n'ukubwaka ikiremwa, maze akemanga ko ata mana yaremwe atari Imana Allah; ata mubeshaho atari Imana Allah; ata wutanga ubuzima atari Imana Allah; ata waka ubuzima atari Imana Allah; ata n'uwugira ico yogomba ko gishikira ibiremwa atari Yo, Nyenukuninahazwa, Nyenuguhabwicubahiro nta ngere.
Ntibiranabaho ko hagira umuntu n'umwe mu biremwa ahakana ubushobozi bw'Imana Allah Nyenukuninahazwa, bwo kurema no kubeshaho ibiremwa kiretse uwoba yihambaza gusa atemera n'ivyo avuga; nka kurya vyashikiye Firawuni, igihe avuga abwira abantu biwe ati: ﴾... ni jewe imana yanyu iri hejuru ya vyose﴿ [An-Naazi'aat: 24], ariko rero ivyo, ntiyabivuze abikuye ku kwemera ko ari ko kuri nk'uko Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze kuri Musa (nyakugira amahoro y'Imana Allah) Iti: ﴾Musa yishuye Firawuni ati: “Ni ukuri, urazi neza ko ata wundi yamanuye ibi bitangaro icenda bigaragara atari Imana Allah, Rurema w’amajuru n’isi; Yamanuye nya bitangaro, kugira bibe ivyemezo vyotuma abanyabwenge bemera ko Imana Allah ari Yo Yaremye; n'uko ari Yo Ikwiye no gusengwa ari Imwe Rudende. Kandi rero nanje mu vy’ukuri, ndizeye ata gukekeranya ko wewe Firawuni wavumwe, utegerezwa guhona”﴿ [Al-Israa-i: 102]. Yarongeye Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Iravuga Iti: ﴾Firawuni n’abantu biwe rero, barahakanye ku manyama, kandi ku mutima baremera ko ari ivy’ukuri﴿ [An-Naml: 14].
Mu vy'ukuri rero, ibi biremwa bitegerezwa kuba bifise Imana Rurema Yabiremye, kuko bidashoboka kuba vyariremye ubwavyo; kuko ikintu nticirema, eka mbere ntigishobora kuboneka ngo kibeho gutyo gusa giturumbuka ata nteguro yabanje kubaho; kuko ikibayeho cose gitegerezwa kuba gisife uwakiremye ngo kibeho, burya ukubaho kwavyo muri iyi ndinganizo iteye igomwe, no mu kungene bibanye bibisikanya ata kuvuguruzanye, vyerekana ko bitabonetse gutyo giturumbuka ata nteguro ibanje kubaho, gutyo biba ngombwa ko bigira Uwabiremye, na We Akaba ari Imana Allah, Mubungabunzi Rurema w'ibiremwa vyose, Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Mbega ababangikanyamana, boba baremwe n’ubusa ata cabaremye! Canke boba bariremye! Usangwa bataremwe n’ubusa canke ngo bireme, nibamenye rero ko Imana Allah ari Yo Yabaremye, n’uko ari Yo rero, Ikwiye gusengwa Itabangikanywa. Canke boba bararemye amajuru n’isi muri ubu buryo buhimbaye! Ahubwo rero, ntibemera namba ko bazohanwa﴿ [At-Twuur: 35-36].
Ababangikanyamana baremera bakemanga ko ubushobozi bwo kurema no kubungabunga ibiremwa, ari ubw'Imana Allah, ariko bakayibangikanya mu bumana bwayo bwa gusengwa, ivyo rero bikaba bitabinjije mu bwislamu, maze Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) arabarwanya, amaraso yabo n'amatungo yabo ntivyaba bigikingiwe, ku mvo z'uko babangikanije Imana Allah mu bikorwa nyegerezamana, gutyo baba bayisenze hamwe n'ikindi kintu mu bigirwamana; nk'ibibazano, amabuye, abamalayika, n'ibindi bitari ivyo.
Ica kabiri: Ukwemera ubumana bw'Imana Allah bwo gutumberwa mu bikorwa nyegerezamana
Ukwemera ubumana bw'Imana Allah bwo gutumberwa mu bikorwa nyegerezamana, bisigura ko ari Yo Mana Yo nyene y'ukuri Itabangikanywa na kimwe mu biremwa. Ijambo "Al-Ilah" risigura "Nyenugusengwa", ni ukuvuga Nyenukwiyegerezwa mu bikorwa ku mvo z'urukundo, mu ntumbero yo kuyubaha mu kwicisha bugufi kuri Yo.
Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Bantu! Burya Imana Yanyu ni Imana Imwe Rudende Allah. Nta yindi mana y’ukuri ibwirijwe gusengwa atari Yo, ni Yo rero Nyenimpuhwe, Nyenimbabazi ku batoni bayo﴿ [Al-Baqara: 163].
Umuntu wese rero yigiriye iyindi mana asenga mw'ibangikanyamana yirengagije Imana Allah, akwiye kumenya ko ubumana bw'ico asenga ari ikinyoma, ata n'ishingiro gifise. Imana Allah Nyanuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Ivyo biri ukwo rero, kuko mu vy’ukuri Allah ari Yo Mana y’ukuri Ibwirijwe gusengwa, n’uko ibigirwamana ababangikanyamana basenga mu gishingo cayo ari irementanya, n’uko kandi Imana Allah ari Yo Nyenicubahiro-ntangere, Nyenubukuru﴿ [Al-Hajji: 62].
Ni muri iyo ntumbero rero, Intumwa zose (za nyakugira amahoro y'Imana Allah) zarungitswe guhera kuri Nuhu gushika kuri Muhamadi (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah); zararikira abantu zarungitsweko kwemera Imana Imwe Rudende Allah no kuyitumbera ari Imawe Rudende, mu bikorwa nyegerezamana ata kuyibangikanya na kimwe mu biremwa, Ni ukuri, Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere yagize impfagusa, isengwa ry'ibigirwamana rigirwa n'ababangikanyamana mu kubangikanya Imana Allah Nyenukuninahazwa, Nyenuguhabwicubahiro nta ngere, maze Yerekana ko ababangikanyamana bazovyitabaza bavyiyambaze, ivyo bikemezwa n'ibintu bibiri bishingiye ku bwenge:
1. Nta na kimwe muri ivyo bigirwamana bigiriye gifise ibiranga ubumana vyotuma bisengwa; kuko vyo vyaremwe kandi bikaba bidashoboye kurema, nta n'ico vyomarira ababisenga igihe babisenze, eka nta n'ico vyobicira igihe boreka kubisenga, ntibigaba ubuzima ngo bibutange, eka nta n'uwo vyobwaka ngo apfe, eka ntibishoboye no kuzura abapfuye; nk'uko Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Ababangikanyamana bigiriye mu gishingo c’Imana Allah ibigirwamana basenga, bidashoboye kurema n’ikintu na kimwe, kanatsinda bo hamwe n’ivyo basenga vyaremwe n’Imana Allah, nta n’ico vyiyicira eka nta n’ico vyimariye, nkeswe kugira ico bibamariye; eka ntibinashoboye no kwaka ubuzima canke kubutanga, eka ntibinashoboye no kuzura n’uwapfuye﴿ [Al-Furqaan: 3].
2. Ababangikanyamana bamye kuva kera narindi bemera bakemanga ko Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere, ari Yo yonyene Rurema Yaremye, Mubungabunzi Rurema w'ibiremwa vyose, ata n'uwundi afadikanije na Yo muri ivyo, ivyo bikerekana ko ari Yo Ikwiye ubumana bwo gusengwa Itabangikanijwe na kimwe "Al-Uluuhiyya"; nka kurya nyene bemera ko ari Imwe Rudende mu bushobozi bwayo bwo kurema no kubungabunga ibiremwa "Al-Rubuubiyya"; nk'uko Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Ntumwa y’Imana! Baza abagarariji ubabwire uti: “None iyi si n’ibiri muri yo, ni nde Rugaba wavyo, nimwaba hari ico muzi koko!”. Bazoheza bakwishure bavuga bati: “Rugaba wavyo ni Imana Allah”. Uraca ubabwira rero uti: “Ubwo ntimwokwibuka mukameya ko Imana Allah Ishoboye kuzura n’abapfuye!”. Ntumwa y’Imana! Babaze ubabwire uti: “Ni nde Imana Rurema w’amajuru indwi, Ikaba n’Imana Rurema w’Ubuhangamo buhambaye kuruta ibindi biremwa vyose!”. Bazoheza bakwishure bavuga bati: “Rugaba wavyo ni Imana Allah”. Uraca ubabwira rero uti: “Ubwo ntimwotinya ibihano vy’Imana Allah iyo muriko murayibangikanya n’ibiremwa!”. Ntumwa y’Imana! Babaze ubabwire kandi uti: “Ni nde Agaba Akaganza ibintu vyose mu kubibeshaho, Agatabara uwugize ivyago, ata n’uwushobora gutabara ngo akingire uwundi ibihano n’ivyago Yamugereye nimwaba hari ico muzi koko!”. Bazoheza bakwishure bavuga bati: “Ivyo vyose biganzwa n’Imana Allah”. Uraca ubabwira rero uti: “Ni gute none mwihenda mu kudasenga Imana Imwe Rudende Allah no mu kutemera izurwa ry’ibiremwa!”﴿ [Al-Mu-minuuna: 84-89]. Ababangikanyamana nibaba rero baremeye bakemanga ko Imana Allah ari Imwe Rudende mu bushobozi bwayo bwo kurema, no kubungabunga ibiremwa "Tawhiidu Al-Rubuubiyya", bategerezwa no kuyiharira Yo yonye Nyenukuninahazwa ibikorwa nyegerezamana, gutyo ntibayibangikanye n'ikintu na kimwe mu kuyitumbera ari Imwe Rudende muri ivyo bikorwa.
Ica gatatu: Ukwemera amazina n'amatazirano y'Imana Allah
Ukwemera amazina n'amatazirano y'Imana Allah, ni ukuvuga ukwemeza amazina n'amatazirano yemejwe n'Imana Allah ko ayiranga mu Gitabu cayo, canke ayemejwe n'Intumwa y'Imana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) mu nyigisho n'imigenzo yayo mu mazina n'amatazirano, ko aranga Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere mu buryo buberanye n'icubahiro cayo, ata kurinda guhindura insiguro, eka ata n'ukwirengagiza insiguro nyezina yayo, ata n'ukurondera kumenya ukungene Imana Allah Iteye, canke ukuyigereranya n'ikiremwa. Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Imana Allah Irafise amazina meza cane aranga ubutore bwayo, nimuyasabishe rero ku Mana Allah. Mwitandukanye na barya batosekaza amazina yayo, bazohembwa ku bicumuro bari barakoze kw’isi mu kugarariza Imana Allah n’Intumwa yayo, no mu gutosekaza amazina yayo﴿ [Al-A'raaf: 180], Yarongeye Nyanuguhabwicubahiro nta ngere Ivuga Iti: ﴾... nta na kimwe rero gisa canke gisusa n'Imana Allah mu kuntu Iteye, mu mazina yayo, mu matazirano yayo no mu bikorwa vyayo. Ni Yo rero Nyenukwumva, Irumva ivyo muvuga; Nyenukubona, Irabona neza ivyo mukora﴿ [As-Shuuraa: 11].
Imice y'ibangikanyamana, ni itatu:
1- Ibangikanyamana rutura,
2- Ibangikanyamana rito,
3. Ibangikanyamana rihishije.
1- Ibangikanyamana rutura
Ibangikanyamana rutura, rigaragarira mu gufata ikitari Imana Allah maze ukakinganisha n'Imana Allah mu kukigenera bimwe mu vyagenewe gusa Imana Allah; nk'uko Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Mu kubasenga tubanganisha n’Imana Rurema w’ibiremwa vyose, Ikwiye gusengwa ari Imwe Rudende﴿ [Al-Shu'araa-i: 98].
Ibangikanyamana rutura rero, ryibonekeza mu gutumbereza ibikorwa nyegerezamana ku kitari Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere, canke mu gutumbereza bimwe muri vyo ku kitari Imana Allah Nyenukuninahazwa; nko gusaba igisabisho, kwiyambaza, kwiyemeza igikorwa (inadhiri) hamwe rero no kubaga, n'ibindi bitari ivyo mu moko atandukanye y'ibikorwa nyegerezamana.
Canke iryo bangikanyamana, rishobora kwibonekeza mu kuzirura ivyaziririjwe n'Imana Allah Nyenintsinzi, Nyenicubahiro, canke mu kuziririza ivyaziruwe n'Imana Allah, canke mu kureka nkana bimwe mu mabwirizwa y'Imana Allah Nyenintsinzi, Nyenicubahiro; nko kuzirura ibisanzwe bizwi neza mw'idini ko bizira; nko kuzirura ubusambanyi, canke ukunywa inzoga, canke ukutubaha n'ukutubahiriza agateka k'abavyeyi, hamwe rero n'ukuzirura inyungu izira (iriba), canke ibisa n'ivyo.
Canke ukuziririza ivyo Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere yarekuye mu bintu vyiza, canke kureka ivyabwirijwe n'Imana Allah; nko kwibwira ko isengesho atari ibwirizwa, canke ko ugupfunga atari ibwirizwa, canke ko ishikanwa-bwirizwa atari ibwirizwa.
Ibangikanyamana rutura rero, rituma ibikorwa vy'umuntu bicika impfagusa, rikazotuma n'uwarikoze akarinda apfa atarigaye, aja mu muriro ubutakijayo; nk'uko Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾...Iyo bishika rero ko Abavugishwamana bahirahira bakabangikanya Imana Allah, ibikorwa vyabo ni ukuri vyari guhunguruka bikaba impfagusa﴿ [Al-An'aam: 88].
Ibangikanyamana rutura, riranatuma uwarikoze akarinda apfa atarigaye atazobabarirwa n'Imana Allah, kikazoba kizira kuri we rero no kwinjira mu Bwami bw'ijuru; nk'uko Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Mu vy’ukuri, Imana Allah ntigumiriza akabanga ngo Ibabarire icaha co kuyibangikanya n’ikintu na kimwe mu biremwa, canke kuyigarariza mu buryo ubwo ari bwo bwose buciye kubiri n’ukwemera, mu gihe uwagikoze yopfa atarigaya. Imana Allah Igumiriza akabanga, Ikababarira ibindi vyaha n’ibicumuro bitari ivyo ku wo Ishatse mu biremwa...﴿ [Al-Nisaa-i: 48]. Yarongeye Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Ivuga Iti: ﴾Mu vy’ukuri, uwo wese azobangikanya Imana Allah n’ikindi kintu, ni ukuri Imana Allah Yaraziririje ko yoja mu Bwami bw’ijuru, ubushikiro bwiwe ni mu muriro...﴿ [Al-Maa-ida: 72].
2. Ibangikanyamana rito
Ibangikanyamana rito, ni kirya kintu cemejwe n'ivyanditswe ko ari ibangikanyamana, ariko kitarashika ku rugero rw'ibangikanyamana rutura. Ico rero, ni co citwa ibangikanyamana rito. Akarorero: ukurahira kw'izina ry'ikitari Imana Allah; nko kurahira kw'izina rya Al-Ka'ba, kw'izina ry'Abavugishwamana, ku mbitso no ku buzima bwa kanaka, no ku bindi nk'ivyo, nk'uko Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yavuze iti: "Uwo wese arahiye ku kitari Imana Allah, ni ukuri aba agararije canke abangikanije"[2]. [2] Yashikirijwe na Ahmadi, mu gitabu ciwe "Musnad", igira iya 6072; na Al-Tirmidhiy, igira iya 1535, yaranavuze ko ari inyigisho y'intumwa yakiriwe mu bwakirizi bwza.
Ukurahira kw'izina ry'ikitari Imana Allah, hari n'igihe biba ibangikanyamana rutura hisunzwe ikiri ku muzirikanyi w'uwurahiye. Iyo rero ku muzirikanyi w'uwurahiye kw'izina ry'Umuvugishwamana canke ry'umusheikh kanaka, ari mu kwerekana ko bangana n'Imana Allah, canke ko bashobora gusabwa mu kibanza cayo, canke bafise ububasha ku biremwa nk'uw'Imana Allah, indahiro muri ico gihe iba ari ibangikanyamana ruturu. Nayo igihe uwurahiye ku kitari Imana Allah, aba atazirikanye ku co yarahiriye kugira ubwo bushobozi, akaba gusa yarahiye n'ururimi atari muri iyo ntumbero kubera ari ko kamenyero kiwe; muri ico gihe iyo ndahiro iguma ari ibangikanyamana rito. Ivyo rero, kenshi birakunze gushika hamwehamwe, bikaba ari ngombwa ko ababigira bibutswa, bakihanizwa, mu ntumbero yo gukingira no kubungabunga ukwemera kuzira ibangikanyamana.
3. Ibangikanyamana ryihishije
Ibangikanyamana ryihishije, ni igikorwa kibera mu mutima kijanye n'ukwiyerekana "Iriya"; nk'umuntu gusenga canke gusoma Qor'ani kugira yiyerekane ku bantu, canke akagira itazira n'ininahazamana kugira ayagwe neza mu bantu, canke agatanga imperezwa kugira ashimirwe n'abantu. Ivyo rero, biratuma igikorwa c'umuntu yakoze ku kwiyerekana kiba impfagusa, hatagiyemwo ibindi bikorwa yakoze kw'isirikanamana ryiza, arondera gushimwa n'Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere.
Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yavuze iti: "Ibangikanyamana ku mugwi w'abantu narungitsweko, rirahishije cane gusumba igendagenda ry'akanyegeri kirabura kagendera ahantu hirabura, mu mw'ijima w'ijoro tsiriri. Icuhagizo c'iryo bangikanyamana rero, ni uko umuntu avuga ati: "ALLAAHUMMA INNII A'UUDHU BIKA AN USHRIKA BIKA SHAY-AN WA-ANA A'LAMU, WA-ASTAGHFIRUKA MINA DDHANBI LLADII LAA A'LAMU"". (Mana yanje Nzima! Ndakwikinzeko Unkingire ko nokubangikanya n'ikintu na kimwe kandi nzi neza ko ari ibangikanyamana, ndanagusavye imbabazi ku caha nakoze ntabizi"[3]. [3] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy mu gitabu ciwe "Al-Adabu Al-Mufrad", igira iya 716; na Ahmadi mu gitabu ciwe "Al-Musnad", igira iya 19606; na Al-Dwiyaa'u Al-Maqdisiy mu gitabu "Al-Ahaadiithu Al-Mukhtaarat" mu gitabu ca 1, igira iya 150; yaranemejwe na Al-Albaaniy mu gitabu "Swahiihu Al-Jaami'u AL-Swaghiiru", igira iya 3731.
Amoko y'igararizamana
Ubwoko bwa mbere: Igararizamana rutura
Igararizamana rutura, ni rirya rizotuma umuntu yinjira mu muriro ubutakivayo, na ryo rikaba riri mu moko atanu:
1. Igararizamana rishingiye ku guhakana
Igararizamana rishingiye ku guhakana, ni rirya rijanye n'uguhinyuza Intumwa, na ryo rikaba riboneka gake mu bagararizamana; kuko Imana Allah Nyenintsinzi Nyenicubahiro Yarungikanye Intumwa zayo ivyemezo bitomoye bigaragaza ukuri kwazo. Abahakanyi nk'abo rero bigenza nka kurya Imana Allah Yavuze Iti: ﴾Firawuni n’abantu biwe rero, barahakanye ku manyama, kandi ku mutima baremera ko ari ivy’ukuri...﴿ [An-Nahl: 14].
2- Igirazimana rishingiye ku kwihambaza n'ubwishime
Igirazimana rishingiye ku kwihambaza n'ubwishime, ni nka rirya gararizamana ryagizwe na Ibilisi; kuko we ntiyagararije ibwirizwa ry'Imana Allah ngo arihakane, ahubwo yaryakiranye ukwihambaza n'ubwishime nakantu. Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Ntumwa y’Imana! Ibuka maze wiganire abantu igihe Twebwe Allah Twatera iteka Adamu maze Tukabwiriza abamalayika hamwe na “Ibilisi” Duti: “Nimwubamire Adamu mumuhe icubahiro kimukwiye”, baraheza bagamburukira rimwe barubama bose kiretse Ibilisi yanse kumwubamira, bitewe n’amanyama n’ishari n’akantu, gutyo aca acika umugarariji mu bandi﴿ [Al-Baqara: 34].
3. Igararizamana rishingiye ku kwirengagiza
Igararizamana rishingiye ku kwirengagiza, ni rirya ry'umuntu yirengagiza ukuri mu kutakwumviriza no kutagukurikira, ntaheza ngo atege amatwi nya kuri, eka nta n'agacira aha nya kuri. Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Nta n’umwe rero arenganya akimonogoza gusumba uwibutswa ku vyemezo vy’Imana yiwe Rurema Allah, hanyuma akavyirengagiza. Mu vy’ukuri Twebwe Allah, Tuzokwihora mu guhana ibigaba birenga ku mabwirizwa yacu﴿ [As-Sajda: 22].
Nayo ukwirengagiza bimwebimwe, ni ubugaba si igararizamana; nk'umuntu kwirengagiza mu kutiga bimwe mu mabwirizwa y'idini yategerezwa kumenya; mu bijanye n'ingingo zerekeye ugupfunga canke ugushengerera ingoro ntagatifu iri i Makka, n'ibindi k'ivyo.
4. Igararizamana rishingiye ku kugira amakenga
Igararizamana rishingiye ku kugira amakenga, ni umuntu guhigimanga mu kudashimangira ukuri, maze akagira amakenga ku kuri nk'uko biri muri Aayah, aho Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Ni ho rero yinjira muri nya murima wiwe yirenganya mu kutemera izuka ry’ibiremwa, maze avuga ahimbajwe n’umwimbu w’ivyamwa vyawo, ati: “Sinibaza ko uwu murima wanje uzokwigera uhona! Eka sinibaza ko n’umuhero w’isi uzobaho! Mu gihe vyoshika naho nya muhero w’isi ukabaho, ngasubizwa ku Mana yanje Rurema Allah, nzosangayo ivyiza bisumba uwu murima bindindiriye”﴿ [Al-Kahfi: 35-36].
5. Igararizamana rishingiye ku buryarya
Igararizamana rishingiye ku buryarya, ni umuntu kugaragaza ukwemera ku karimi kandi ku mutima wiwe ahishije ubuhakanyi. Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Burya mu bantu, harimwo abajuragirika mu kwemera bakavuga bati: “Twaremeye Imana Allah n’umusi w’imperuka”. Ivyo bakabivuga mu majambo gusa, kandi batemera mu mitima yabo﴿ [Al-Baqara: 8].
Aya rero, ni yo moko y'igararizamana rutura rikura umuntu mu bwislamu.
2. Ubwoko bwa kabiri: Igararizamana rito
Ubu bwoko bw'igararizamana, ntibuzotuma umuntu yinjira mu muriro ubutakivayo. Ni ryo gararizamana ryavuzwe mu Gitabu ca Qor'ani no mu nyigisho n'imigenzo y'intumwa, hakoreshejwe ijambo "kufr" risigura igarariza, ritongeweko inyitangizo rugena "Al", maze iryo jambo rigakoreshwa mu nsiguro y'igararizamana risanzwe. Uburorero bw'iryo gararizamana rito ni bwinsho, muri bwo twovuga: Inyigisho y'intumwa yakiriwe na Abu Hurayra (Imana Allah Imwishimire), aho Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yavuze iti: "Hari ibintu bibiri bituma abantu bagwa mw'igararizamana rito: ugutera amakenga ku nkomoko y'umuntu ku bavyeyi hamwe rero n'ukuririra uwapfuye mu kumwidodombera"[4]. [4] Yashikirijwe na Muslimu mu gitabu ciwe "Swahiihu Muslim", igira iya 121; na Ahmadi mu gitabu ciwe "Al-Musnad", igira iya 10434.
2) Ukwemera abamalayika
Abamalayika, ni ibiremwa binyegejwe ibiremwa (abantu), Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yabaremye mu muco, bakaba ari ibiremwa vyiyegereza Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere, bikanayisenga rai Imwe Ridende ata kuyibanginkanya na kimwe mu biremwa, ntibagira na kimwe mu bibaranga cotuma bagira ububasha bwo kurema no kubeshaho ibiremwa, eka nta n'icotuma bahabwa ubumana ngo bisengwe. Bobo rero, ni ibiremwa bitagabitanya ku Mana Allah ngo bice kubiri n'ibwirizwa Ibihaye, bishira mu ngiro ivyo bitegetswe, kandi igitigiri cabo ni kinini cane, nta n'uwobaharura ngo abahetura atari Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere.
Ukwemera abamalayika guhurikiyemwo ibintu bine:
1. Ukwemera ukubaho kwabo,
2. Ukwemera ido n'ido abo twabwiwe amazina yabo; nka Jibrili, Mikaa-ili, Israafili, n'abandi batari abo. Nayo abo tutabwiwe amazina yabo, tubemera muri rusangi.
3. Ukwemera amatazirano yabo twamenyeshejwe mu vyaje muri Qor'ani no mu nyigisho n'imigenzo y'intumwa; nk'ibiranga umumalayika Jibrili, aho Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yiganiye ingendanyi uko yamubonye mw'ishusho ryiwe, Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yamuremanye, afise amababa amajana atandatu, yapfutse ibuheramaso bw'ubukikamo bw'ikirere.
4. Ukwemera ibikorwa vyabo twamenyeshejwe; nk'ukuninahaza no gutazira Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere, ukuyiyegereza banayisenga ari Imwe Rudende ijoro n'umurango ata kudebukirwa ngo banebwe, ata n'ukuruha ngo baruhuke.
Akarorero: Umumalayika Jibrili, ni we mwizigirwa ajejwe ihishurirwa ry'Intumwa.
Umumalayika Isirafiilu, ni we ajejwe ivuzwa ry'inzamba (y'umuhero w'isi n'iy'izuka ry'ibiremwa).
Umumalayika Malaku l-mawti, ni we ajejwe gukura mu biremwa inkomoko y'ubuzima "Roho" hageze gupfa, bigaca bipfa.
Umumalayika Maaliki, ni we ajejwe gucungera umuriro udahera. Nayo umumalayika Ridw-waan, ni we ajejwe gucungera Ubwami bw'Ijuru, n'abandi batari abo.
3) Ukwemera Ibitabu
Ibitabu bivugwa ng'aha, ni birya Bitabu vyamanuwe n'Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere ku Ntumwa zayo bivuye mw'ijuru, mu ntumbero yo kurongora ibiremwa, bitewe n'mpuhwe Imana Allah Ibifitiye; kugira bishikire iroranirwa kw'isi no mu buzima bw'inyuma yo gupfa.
Ukwemera Ibitabu rero, guhurikiyemwo ibintu bine:
1. Kwemera ko vyamanuwe vy'ukuri bivuye ku Mana Allah.
2. Kwemera ido n'ido ivyo twamenye amazina yavyo; nka Qor'ani yamanuriwe Muhamadi (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah), Tawurati yamanuriwe Musa (nyakugira amahoro y'Imana Allah), Injili yamanuriwe Isa (Yezu) (nyakugira amahoro y'Imana Allah), hamwe rero na Zaburi yamanuriwe Dawudi (nyakugira amahoro y'Imana Allah).
Nayo ivyo tutabwiwe amazina yavyo, tuvyemera muri rusangi.
3. Kwemera ibiri muri ivyo Bitabu; nk'ibiri muri Qor'ani, hamwe rero n'ibiri mu Bitabu vy'aho hambere yayo, bitahindaguwe.
4. Kugendera ingingo z'ibirimwo zitasubirijwe izindi, ukubishima no kuvyubahiriza, haba mu gihe dutahura ihangiro ry'izo ngingo canke tutaritahura. Burya Ibitabu vyose vyamanuwe aho hambere, vyasubiriwe na Qor'ani ntagatifu mu ngingo zavyo, ntibirekuwe rero kugendera ingingo iyo ari yo yose mu ngingo ziri muri ivyo Bitabu vyo hambere, kiretse ingingo y'ukuri yashimangiwe na Qor'ani ntagatifu canke inyigisho n'imigenzo y'intumwa.
4) Kwemera Intumwa zose (za nyakugira amahoro y'Imana Allah)
Ijambo "AL-RUSULU" riri mu bwinshi, rudende ryaryo ni "RASUULU" risigura "Intumwa", na we akaba ari urya muntu yahishuriwe n'Imana Allah mu biremwa, maze agategekwa gushikiriza no kurarikira abantu ivyo yahishuriwe. Uwa mbere yarungitswe muri izo Ntumwa rero, yari Nuhu (nyakugira amahoro y'Imana Allah), uya nyumwa yazihetuye akaba ari Muhamadi (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah). Intumwa rero, ni ibiremwa mu bantu, ntizigira na kimwe mu biziranga cotuma zigira ububasha bwo kurema no kubeshaho ibiremwa, eka nta n'icotuma zihabwa ubumana ngo zisengwe.
Ukwemera Intumwa guhurikiyemwo ibi bikurikira:
1. Kwemera ko ubutumwa bwazo ko ari ukuri kuvuye ku Mana Allah. Uwugararije rero ubutumwa bw'imwe muri zo, ni ukuri aba azigararije zose.
2. Kwemera ido n'ido amazina y'izo twabwiwe amazina yazo; nka Muhamadi, Ibrahimu, Musa, Isa na Nuhu (za nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah), izo rero, zikaba ari zo zihambaye zatewe iteka gusumba izindi mu Ntumwa "ULU L'AZMI".
Nayo izo tutabwiwe amazi muri zo, tukaba tuzemera muri rusangi. Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Ntumwa y’Imana! Ni ukuri, Twararungitse hambere yawe Intumwa nyinshi, zaje zirarikira abo zarungitsweko ukwemera Imana Imwe Rudende Allah, ziraheza zirihanganira ibangamira ry’abantu bazo. Muri zo rero, harimwo izo Twakwiganiye ido n’ido amateka yazo; harimwo n’izo Tutakwiganiye amateka yazo...﴿ [Ghaafir: 78].
3. Kwemera birya vyose vyakiriwe vy'ukuri mu vyo zashikirije (za nyakugira amahoro y'Imana Allah).
4. Kugendera amabwirizwa twazaniwe n'Intumwa twarungikiwe, na yo ikaba Muhamadi (nyakugira amaho n'impuwe z'Imana Allah).
5). Kwemera umusi w'iherezo "yawmu l-Aakhir",
na wo ukaba ari umusi w'izurwa ry'ibiremwa, aho abantu bazozuka kugira baharurirwe bongere bahemberwe ivyo bakoze. Uwo musi, wiswe iryo zina "yawmu l-Aakhir" kuko ata wundi musi uzowukurikira mu ndinganizo y'ijoro n'umurango, aho abantu bo mu Bwami bw'ijuru bazobwinjira bagaturura mu mihana yabo, abo mu muriro na bo bakazowinjira ubutakivayo, umwe wese ku rugezo rwiwe.
Ukwemera umusi w'iherezo, guhurikiyemwo ibintu bitatu:
A- Ukwemera izuka ry'ibiremwa
Izuka ry'ibiremwa, ni ugusubiza abapfuye ubuzima maze bakazuka badora igihe havugijwe inzamba igira kabiri, abantu bagaheza bagahagarikwa imbere y'Umubungabunzi Rurema w'ibiremwa vyose, bazogenda n'ibirenge bisa ata birato bambaye, bari gusa ata gashambara kuri ku bwambure, bari nk'uko bavutse batagenyerewe. Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Tugaheza Tukazura ibiremwa vyambaye ubusa nka kurya Twabiremye nambere bikivuka﴿ [Al-Ambiyaa-i: 104].
B- Ukwemera iharurirwa n'ihemberwa ry'ibiremwa ku vyo vyakoze,
aho umuntu azoharurirwa ibikorwa vyiwe, akanabihemberwa. Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Mu vy’ukuri, igaruka ryabo - nibazuka - ni iwacu Twebwe Allah; Hanyuma, nta nkeka ko ari Twebwe Allah, Tujejwe kubaharurira ku musi w’impera﴿ [Al-Ghashiyah: 25-26].
C- Ukwemera Ubwami bw'ijuru n'umuriro ko biriho,
n'uko ari vyo bizoba uburaro n'uburako bw'ibiremwa. Burya Ubwami bw'ijuru, ni ryo cumbi ry'inema zamaho, Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yageneye abemeramana, bagamburukira Imana Allah bakanayumvira hamwe n'Intumwa yayo Muhamadi (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah), muri nya Bwami rero, harimwo ivyiza nta ngere vy'akaroruhore, ijisho ritarigera ribona, ata n'ugutwi kurigera kuvyumva, eka nta n'umutima wa kiremwa-muntu urigera wiyumvira uko biteye.
Nayo umuriro, ukaba ari ryo cumbi ry'ibihano, Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yageneye abagararizamana, bagararije Imana Allah bakanagabitanya ku mabwirizwa yayo n'ay'Intumwa zayo. Muri nya muriro rero, harimwo amoko y'ibihano bihana bigahasha mu buryo burengeye ubwenge bw'umuntu.
6) Ukwemera ivyagezwe: ivyiza n'ibibi
Ivyagezwe n'Imana Allah bivugwa ng'aha, ni birya vyagezwe n'Imana Allah Nyenintsinzi Nyenicubahiri, mu bizoba muri kazoza hakurikijwe ubumenyi bwayo bwabanje kubaho imbere y'igerwa ryavo, maze bikaja mu ngiro hisunzwe intumbero nziza Ifise ku biremwa.
Ukwemera ivyagezwe rero: ivyiza n'ibibi, guhurikiyemwo ibintu bine, na vyo bikaba ari:
1- Ubumenyi, aho umuntu yemera ukubaho kw'ubumenyi bw'Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere, akemera n'uko Imana Allah Izi ivyabaye muri kahise, ibiba muri kuwu hamwe rero n'ibizobaho muri kazoza, maze akavyemera muri rusangi no mw'ido n'ido ryavyo, ivyo bikaba biri uko kuva kera narindi, kandi bikazokwama biri uko ibihe bitagira iherezo. Imana Allah Nyenukuninahazwa rero, ni Yo Izi neza na neza ibitabayeho uko vyari kugenda iyo bibaho; nk'uko Imana Allah Nyenukuninahazwa Yavuze Iti: ﴾Hamwe vyoshika bagasubizwa mu buzima bwo kw’isi bakabaho, ni ukuri bosubiye mu bugarariji no mu buhakanyi...﴿ [Al-An'aam: 28].
2- Ukwandika, aho umuntu yemera ko Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yamaze kwandika ivyagezwe ku kintu cose gushika ku musi w'umuhero w'isi; nk'uko Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Ntumwa y’Imana! Mbega ntiwamenye ko Imana Allah Izi neza ibiri mw’ijuru no mw’isi! Mu vy’ukuri, ubumenyi bw’ivyo vyose bwanditswe mu Gitabu nyezina canditswemwo ivyagezwe n’ishirwa mu ngiro ryavyo "Lawhu Mahfuudhw". Mu vy’ukuri, ubumenyi bw’ivyo vyose rero buroroshe ku Mana Allah nta kiyisoba﴿ [Al-Hajji: 70].
3- Ugushaka, aho umuntu yemera ko ata kintu na kimwe bishika ngo kibe kw'isi yose, kiretse ico Imana Allah Nyenintsinzi Nyenicubahiro Ishatse ngo bike. Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Ntumwa y’Imana! Imana yawe Rurema Allah, Irema ico Ishatse kurema, Ikanatora kuba umutoni wayo uwo Ishatse...﴿ [Al-Qaswasw: 68]. Umuntu rero, na we nyene yarahawe ugushaka ariko kudashobora kuja hanze yo gushaka kw'Imana Allah; nk'uko Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Kandi ntimuzoshaka kugororoka ngo mubishobore, kiretse igihe Imana Allah Ibishatse, Umubungabunzi w’ibiremwa vyose﴿ [Al-Takwiir: 29].
4- Ukurema, aho umuntu yemera ko Imana Allah Nyenintsinzi Nyenicubahiro Yaremye ibiremwa n'ibikorwa vyavyo, vyaba ivyiza canke ibibi. Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Imana Allah, ni Yo Rurema Ikaba n’Umugabe Yaremye ibintu vyose, ni na Yo Muhagarikizi Itunganiriza ibiremwa﴿ [Az-Zumar: 62].
Izi ngero rero z'ukwemera ivyagezwe, zaregenirijwe muri aya majambo y'umwivuzi w'amazina, aho yavuze ati:
Ukwemera ubumenyi n'ivyanditswe n'Umuhagarikizi wacu, ugushaka kwayo *** hamwe rero n’irema ry'ibiremwa, bisigura itangurwa ryavo n'ukubiha indemo.
Ikigabane ca gatatu: Ubugwaneza "AL-IHSAAN"
Ubugwaneza "AL-IHSAAN" ni inkingi imwe, na bwo bukaba ari ukwiyegereza Imana Allah mu vyo ukora vyose no kuyisenga nk'aho woba uyibona ukuri kwamye; ukamenya ko n'aho wewe utayibona, ariko Yoyo Ikubona.
Ivyo bigasigura ko umuntu akora ibikorwa nyegerezamana mu kwitonesha ku Mana Allah nk'aho yoba ahagaze imbere y'Imana Nyenintsinzi, Nyenicubahiro, ivyo bigasaba kuba umuntu arangwa n'ugutinya hamwe n'ukwicisha bugufi ku Mana Allah Nyenukuninahazwa, bigasaba n'uko kandi akora nya bikorwa hisunzwe ingene vyigishijwe n'Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) mu nyigisho n'imigenzo yayo.
Ubugwaneza bugizwe n'inzego zibiri, eka n'abagwaneza nyene bari mu ngero zibiri zisumbasumbana:
Urugero rwa mbere, ari na rwo ruri hejuru kw'isunwa, ni urugero rwo kubona "Mushaahada"; na rwo rukaba ari umuntu gukora ivyo akora nk'aho yoba abona mu mutima wiwe, Imana Allah Nyenintsinzi, Nyenicubahiro, gutyo bigatuma umuco w'ukwemera usaga mu mutima wiwe, gushika n'aho ibinyegejwe ibiremwa, kuri we biba nk'ibiboneka.
Urugero rwa kabiri: Ni urw'umuntu kurangwa n'izirikanamana "Ikhlaasw" hamwe n'ugucungera Imana Allah "Muraaqaba", bisigura ko umuntu gukora ibishoboka mu kwiyumvamwo ko Imana Allah Imubona kandi Imwitegereza. Iyo rero umuntu yiyumvisemwo ko Imana Allah Imubona kandi Imwitegereza, aba afise izirikanamana mu kuronderera indishi ku Mana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere.
Ikigabane ca kane: Incamake ku ngingo-nshingiro zisungwa n'abiyunze bakaba n'abagenderakaranga b'imico n'imigenzo y'intumwa "USWUULU AHLI SSUNNATI WAL-JAMAA'ATI":
Ubwa mbere: Ni umuntu gukurikira ivyanditswe mu Gitabu ca Qor'ani no mu nyigisho n'imigenzo y'intumwa, bivuye ku mutima bikagararira no mu bikorwa akora, no kudashira ijambo ry'umuntu n'umwe hejuru y'ijambo ry'Imana Allah Nyenintsinzi, Nyenicubahiro, no hejuru y'inyigisho z'intumwa zashikirijwe n'Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah).
Ubwa kabiri: Ni abantu kurinda umutima n'ururimi vyabo, mu kutagirira inzigu no kudacokora ingendanyi z'Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah), maze bakemanga ko uwakoreye mu ngata Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) mu burongozi, ari Abu Bakari, hanyuma hagakurikira Omari, hanyuma Uthmaani, hanyuma hagasozera Ali (Imana Allah Ibishimire bose).
Ubwa gatatu: Ni umuntu gukunda mu kwubaha no mu kwububahiriza abanyamuryango w'Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah), b'aberanda gusa muri bo.
Ubwa kane: Ukutagabitanya mu kurwanya indongozi n'abatware n'aho bokwigenza nabi, maze bagasabirwa neza ku Mana Allah ko Ibarongora Ikanabakingira inabi, ha kubasabira nabi. Ukubumvira rero, ni itegeko mu gihe bumviye Imana Allah, igihe cose baba bategetse ibidaciye kubiri n'amabwirizwa yayo, bishitse naho bagategeka gukora ibiciye kubiri n'amabwirizwa y'Imana Allah, ntibaheza ngo bumvirwe ku vyo bategetse, maze hagasigara kuba iyumvirwa ryabo ku neza, ari itegeko mu bitari ivyo.
Ubwa gatanu: Ukwemera ibitangaza bikorwa n'abatoni b'Imana Allah, na vyo bikaba ari birya bintu bidasanzwe vy'igitaganza, Imana Allah Ibashoboza gukora.
Ubwa gatandatu: Ni abantu kutita abasenga batumbera ubutumbero bumwe "Ahlu l-Qibla", ko ari abagararizamana ashingiye gusa ku mvo z'ugukora ibicumuro n'ivyaha rutura; nka kurya abiyonkoye kuri Ali "Al-khawaarij" babigenjeje, ahubwo nyabuna bakamenya ko ubuvandimwe bushingiye ku kwemera bugumaho n'aho muri bo hokwibonekeza ibicumuro, maze bakita umunyavyaha "Al'Aaswi", ko ari umwemeramana hisunzwe ukwemera kwiwe, aca kubiri n'amabwirizwa mu gukora ivyaha rutura "Faasiqu".
IGICE CA KABIRI: IVYEREKEYE IBIKORWA NYEGEREZAMANA "AL'IBAADAAT"
Ikigabane ca mbere: Isuku ry'ukwihumanura
Ijambo ''Twahaarat'' mu rurimi rw’icarabu risigura: isuku n'isukura mu kwirinda umwanda w'ibiboneka (nyawibonekeza) n'uw'ibitaboneka (nsigarabwenge).
Mu nsiguro nyezina y'ijambo ''Twahaarat", ni ugukura ibituma haba isuku ryo gusenga no kwihumanura, hamwe rero no gusukura ibihumanya umubiri, impuzu n'aho basengera. Ukwisukura n'uhumanura rero, ni urufunguruzo rw'isengesho, ni na co gituma, ukwiga ibijanye n'isuku no kwihumanura ari ikintu gihambaye cane mu vyerekeye idini; umwislamu wese ategerezwa kwiga no kwitwararika.
Ubwa mbere: Amoko y'amazi:
1. Amazi asukuye; vyemewe kuyakoresha mu kwisukura no mu kwihumanura, yaba ari amazi akiri muri kameremere kayo k'amazi; nk'amazi y'imvura, canke ay'inzuzi, canke ay'ibahari, canke akaba ari amazi yagiyemwo ikintu gihumanuya kitaragera ku rugero rwo kwiganza ku mazi, canke ngo gitume nya mazi atagikwiye kuguma yitwa amazi.
2. Amazi ahumanye "Najisi" bitemewe kuyakoresha mu kwisukura no mu kwihumanura, ntaheze ngo akureho ibituma haba isuku ryo gusenga n'iryo kwihumanura, eka ntanakura ibihumanya ku mubiri, ku mpuzu no ku kibanza co gusengeramwo. Ayo mazi ahumanye rero, ni arya yagiyemwo igihumanya gituma ahindura ibara, canke akamoto, canke akanovera.
Ubwa kabiri: Ibihumanye "Najaasa"
Ijambo "Najaasa" mu rurimi rw'icarabu, mu kirundi risigura umwanda nyezina, utuma bitemerwa gusenga igihe wanduje umubiri, impuzi n'ikibanza co gusengeramwo; nk'amasobwe, amazirantoke, amaraso, n'ibindi bitari ivyo. Uwo mwanda nyezina rero, urashobora kwanduza umubiri, ikibanza n'impuzu.
Burya kamere k'ibintu vyose, ni ukuba birekuwe kuvyikorako no kubikoresha mu kwisukura no mu kwihumanura, uwo wese rero yokwibwira ko ikintu kanaka gihumanye, asabwa kwerekana icemezo c'iryo humana. Ntibiri mu bihumanye, ibiseru, urwuya rw'umuntu n'urw'indogobwe, ahubwo ivyo vyose birahumanuye n'aho bifatwa nk'umwanda. Ikintu cose gihumanye rero, kiba ari umwanda nyezina, mugabo umwanda wose ntuba ari ikintu gihumanye.
Ibihumanye bigizwe n'nzego zitatu:
Urwego rwa mbere: Ibihumanye bigoye guhumanura;
nk'karorero k'ihumana ry'ikintu carigaswe n'imbwa. Uburyo bwo gumanura ivyahumanijwe n'irigata ryimbwa, ni ukucoza incuro indwi, ku ncuro ya mbere muri zo hagakoreshwa ivu mu kunyukura.
Urwego rwa kabiri: Ibihumanye vyoroshe guhumanura;
nk'akarorero k’amasobwe y'umwana muto aconka igihe agiye ku mpuzu canke ku kindi kintu. Uburyo bwo guhumanura ivyahumanijwe n'amasobwe, bukaba ari ukubimijira amazi kugeza aho bibomba, ntibinakenewe kunyukura canke gukanya.
Urwego rwa gatatu: Ibihumanye ihumanura ryavyo rigereranye;
nk'akarorero k’amasobwe ya kimwe-muntu n'amazirantonke yiwe, hamwe rero n'ibihumanye vyinshi igihe vyanduje ikibanza (c'aho basengera), canke impuzu, canke ikindi kintu gisa na vyo. Uburyo bwo guhumanura ivyahumanijwe n'uwo mwanda, ni ugukuraho igihumanya kugeza aho giherengetera iyo ari ikintu gifadika, hanyuma aho cahumanije hagasukurwa neza n'amazi canki ikindi mu bintu bikoreshwa mw'isuku n'isukura.
Mu bindi bintu, hari icemezo c'uko bihumanye:
1- Amasobwe ya kiremwa-muntu n'amazirantoki yiwe.
2- Al-madh-yu na Al-wad-yu[5]. [5] "Al-madh-yu", ni ibintu vyererana birenduka bitagira ibara, bizanana mu gitsina c'irondoka mu gihe co gukina n'umugore, canke mu gihe co kwiyumvira kurangura amabanga y'abubatse, canke mu gihe umugabo aravye umugore ukamwipfuza, canke mu bindi bihe bitari ivyo, maze hagasohoka utumatuma, hari n'igihe rero itwo tuma dusohoka umuntu ntavyumve. "Al-Wad-yu", ni ibintu bifise ibara ryera bigomba kumera nk'ibivuze bizanana mu gitsina c'irondoka mu nyuma yo kwihagarika, canke igihe umuntu ateruye ikintu kiremereye.
3- Amase (n'amahenehene) y'igikoko kitaribwa inyama.
4- Amaraso y'ubutinyanka n'ayo mu kiriri.
5- Urukonda rw'imbwa.
6- Intumvyi (icapfuye kidakerewe), havuyemwo ibi bikurikira:
a- Ikiziga c'umuntu yapfuye.
b- Ifi n'igihori vyapfuye.
c- Ivyapfuye mu bikoko bitagira amaraso aseseka; nk'insazi, akanyegeri, uruyuki, n'ibindi nk'ivyo.
d. Igufa ry'icapfuye, ihembe ryaco, urwara rwaco, ubwoya bwaco, hamwe rero n'amubi yaco.
Ukungene rero isuku n'isukura ry'ibihumanye rikorwa Isuku n'sukura ry'ibihumnaye rigirwa muri ubu buryo bukurikira:
1. Ugukoresha amazi, na yo akaba ari bwo mubryo nya bwo bukoreshwa mw'isuku n'isukura ry'ibihumanye, nta n'ubundi buryo bukenewe hambavu y'ikoreshwa ry'amazi.
2. Ivyashinzwe n'amategeko y'idini vyerekana ukungene ibihunye n'ibihumanijwe bifadika, vyohumanurwa:
a- Ihumanura ry'urusato rw'icapfuye rigirwa mu kuruhingura.
b- Ihumanura ry'igikoresho carigaswe n'imbwa, rigirwa mu kucoza incuro indwi, maze ku ncuro ya mbere muri zo hagakoreshwa ivu mu kunyukura.
c- Ihumanura ry'impuzu yagiyeko amaraso y'ubutinyanka, rigirwa mu kunyukura nya mbuzu, hanyuma ikamesurwa n'amazi, hanyuma igakanywa, n'aho mu nyuma y'aho kuri nya mpuzu hosigara ibara, nta co vyonona.
d- Ihumanura ry'impuzu y'umugore igenda irakora hasi, rigirwa n'ivu risukuye nya mpuzu igeganda irikwegako hasi.
e- Ihumanura ry'impuzu yagiyeko amasobwe y'umwana w'umuhungu aconka, rigirwa mu kuyimijirako amazi, nayo ay'umwana w'umukobwa aconka, rikagirwa mu kuyicisha mu mazi.
f- Ihumanura ry'impuzu yagiyeko "Al-Madh-yu", rigirwa mu kumijirako amazi.
j- Ihumanura ryo musi y'ikirato, rigirwa mu kugihanaguza hasi hasukuye.
h- Ihumanura ry'ikibanza kirimwo ibihumanye, rigirwa mu gusesa muri nya kibanza indobo y'amazi, canke mu kureka nya bihumanye bikwumishwa n'izuba, canke bikagururwa n'umuyaga. Iyo rero ikimenyetso c'ibihumanye biri mu kibanza kizimanganye, nya kibanza kiba guhumanuye.
Ubwa gatatu: Ibizira gukora ku muntu yashikiwe n'ibituma ategerezwa gutunganya isuku ryo gusenga (gutawaza):
Ibintu bizira gukora ku muntu yashikiwe n'ibihumanya ihumana rito rimusaba kubanza gutawaza "Hadathu aswagharu", canke ihumana rikuru rimusaba kubanza kwiyuhagira "Hadathu akbaru", ni ibi bikurikira:
1. Ugusenga isengesho-bwirizwa "Faradhi" canke isengesho-nyongera ryo kwitonesha "Naafila". Ivyo vyemezwa n'inyigisho y'intumwa yakiriwe na Mwene Omari (Imana Allah Ibishimire bompi), ko Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yavuze ati: "Imana Allah ntiyakira isengesho ry'umuntu atihumanuye akanatunganya isuku ryo gusenga"[6]. [6] Yashikirijwe na Muslimu, igira iya 224.
2. Ugukora ku Mus-ahafu (Qor'ani). Ivyo vyemezwa n'ivyanditswe n'Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) mu rwandiko yarungikiye Amri mwene Hazmi, aho yavuze iti: "Ntihakagie uwukora kuri Qur'an atari umuntu ahumanuye akanatunganya isuku ryo gusenga"[7]. [7] Yashikirijwe na Maliki mu gitabu ciwe "Al-Muwattwa-a, igira iya 680 n'iya 219; na Al-Daarimiy, igira iya 312; na Abdu Al-Razzaaq mu gitabu ciwe "Al-Muswannaf", igira iya 1328; yaranemejwe na Al-Albaaniy mu gitabu ciwe "Irwaa-u Al-Ghaliil", igira iya 122.
3. Ugukikura Al-Ka'ba (twawaafu); bikaba vyemezwa n'inyigisho y'intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah), aho yavuze iti: "Ugukikura Al-ka'ba (twawaafu), bisaba ibisabwa kw'isengesho, kiretse ko Imana Allah Yarekuriye umuntu kuvuga igihe ariko arakikura"[8]. Mu vy'ukuri rero, n'Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yaratunganya isuku ryo gusenga kugira akikure Al-Ka'ba, vyaranakiriwe kuri we (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) ko yabujije umukenyezi ari mu butinyanka gukikura ingoro ntagatifu (Al-Ka'ba) atabanje kuva mu butinyanka, maze ikihumanura akanatawaza. [8] Yashikirijwe na Al-Nasaa-i, igira iya 12808; na Ahmadi, igira iya 15423; yaranemejwe na Al-Albaaniy mu gitabu ciwe "Irwaa-u Al-Ghaliil, igira iya 121.
Nayo ibintu bizira gukora, vyega gusa umuntu yashikiwe n'ibihumanya ihumana rikuru risaba kubanza kwihumanura, bikaba ari ibi bikurikira:
1. Ugusoma Qor'ani' vyemezwa n'inyigisho y'intumwa yakiriwe na Ali (Imana Allah Imwishimire), aho yavuze ati: "Nta kintu na kimwe cabuza Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) gusoma Qor'ani, kiretse gusa ugushikirwa n'ibisaba umuntu kubanza kwihumanura (ijanaba)"[9]. [9] Yashikirijwe na Ibnu Maajah, igira iya 594; na Ibnu Hibbaani, igira iya 799; Al-Albaaniy yaremeje mu gitabu "Dhwa'iifu Susani Al-Tirmidhiy", ko iyi nyigisho y'intumwa igoyagoya, igira iya 146.
2. Umuntu kuguma mu musigiti atabanje gutawaza. Ivyo vyemezwa na Aayah, aho Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Emwe bemeye Imana Allah n’Intumwa yayo bakubahiriza n’amabwirizwa yayo! Ntimukegere isengesho ngo musenge mu gihe muborewe, gushika mushobore gutandukanya icatsi n’ururo mutahure n’ivyo muvuga; eka ntimugasenge no mu gihe mwashikiwe n’ibihumanya bituma mwiyuhagira; ntimukaje no mu misigiti muri ico gihe, kiretse mu gihe mwoyicamwo murengana gusa, gushika mubanje kwiyuhagira...﴿ [An-Nisaa-i: 43].
Iyo uwashikiwe n'ibihumanya ihumana rikuru risaba umuntu ko yiyuhagira; abanje gutawaza araheza akarekurirwa kuguma mu musigiti. Ni nk'uko kandi uwashikiwe n'ibihumanya ihumana rikuru risaba umuntu kwiyuhagira; arekuriwe guca mu musigiti arengana gusa atari mu ntumbero yo kuhicara.
Ubwa kane: Urupfasoni rwo kwiherera
Birabereye mu gihe c'ukwiherera, kugira ibi bikurikira:
1. Ukuja kure y'abantu mu kwiherera aho batabona.
2. Ukuvuga igisabisho cagenewe guja kwiherera igihe c'ukwinjira mu bwiherero (akazu ka surwumwe), na co kikaba ari iki: "ALLAAHUMMA INNII A'UUDHU BIKA MINA L-KHUBUTHI WAL-KHABAA-ITH". (Mana Yanje Nzima! Mu vy’ukuri, jewe ndakwikinzeko Unkingire ibibi vy’ibihume n'ibihumekazi mu Majini)[10]. [10] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 142; na Muslimu, igira iya 122.
Ni ngombwa kandi mu gihe co kwiherera:
1. Ukwirinda ko amasobwe agutarukirako.
2. Ugupfuka ubwambure.
Biranazira igihe co kwiherera:
1. Ugutumbera ubutumbero bwo gusenga (kibla) canke kubuha umugongo.
2. Kwiherera mu nzira abantu barenganamwo, no mu bibanza rusangi abantu bahuriramwo.
3. Ugusoba mu mazi y'ibidengeri (adatemba).
Ntibibereye namba mu gihe co kwiherera:
1. Ugukora n'ikiganza c'ukuryo ku gitsina c'irondoka c'umugabo, mu gihe c'ukwiherera.
2. Umuntu kwoza ubwambure n'amazi canke kwihanagura akoresheje ukuboko kw'iburyo.
3. Ntibibereye umuntu kuvuga mu gihe co kwituma, na canecane kuvuga amajambo y'itazira n'ininahazamana.
Ubwa gatanu: Ingingo zerekeye ikoreshwa ry'amazi canke kwihanagura (kwikuruta), umuntu ahejeje kwituma:
Ijambo "Al-istinjaa-u" mu carabu, mu kirundi risigura umuntu gukoresha amazi mu gusukura ibisigarira vy'umwanda uzanana mu nzira zibiri z'ubwambure.
Nayo ijambo "Al-istijmaaru" mu carabu, mu kirundi risigura umuntu guhanagura ibisigarira vy'umwanda uzanana mu nzira zibiri z'ubwambure (kwikuruta), akoresheje ibitari amazi; nk'amabuye n'impapuro zabigenewe.
Ibisabwa ku bikoreshwa bitari amazi mu gusukura ibizanana mu nzira zibiri z'ubwambure (kwikuruta):
1. Kuba ari ikintu kirekuwe.
2. Kuba ari ikintu guhumanuye.
3. Kuba ari ikintu gishoboye gusukura.
4. Kuba atari igufa, amahenehene canke amase.
5. Kuba atari ikintu gisanzwe cubashwe; nk'impapuro zanditsweko amajambo y'itazira n'ininahazamana.
Birarekuwe rero kwisukuza ibitari amazi, mu gihe hubahirijwe ibisabwa bibiri:
1. Kuba umwanda uzanana mu nzira zibiri z'ubwambure, udakwiragiye ngo urenge aho waje uzananye.
2. Ugukoresha ibatari amazi mu kwisukura incuro zitari musi ya zitatu canke zirenga, zihanagura neza.
Ubwa gatandatu: Ingingo zerekeye itunganya ry'isuku ryo gusenga (gutawaza)
Ni ngombwa ko hatunganywa isuku ryo gusenga imbere yo kugira ibikorwa nyegerezamana bitatu:
1. Ugusenga; ryaba ari isengesho-bwirizwa "Faradhi" canke isengesho-nyongera ryo kwitonesha "Naafika".
2. Ugukora ku Mus-hafu (Qor'ani).
3. Ugukikura Al-ka'ba (Twawaafu).
Ibisabwa kw'isuku ryo gusenga:
1. Kuba umuntu ari umwislamu.
2. Kuba umuntu afise ubwenge (atari umusazi).
3. Kuba umuntu ashoboye gutandukanya icatsi n'ururo.
4. Ukugira izirikanagikorwa (iniya), na ryo rikaba ribera ku mushaha, ukuryatura ku rurimi na vyo bikaba ari icadukano "Bid'a'". Umuntu wese rero agomvye gutunganya isuku ryo gusenga, aba yamaze kugira izirikanagikorwa, nayo ukwoza ibihimba bisanzwe vyozwa mw'itunganywa ry'isuku ryo gusenga, mu ntumbero yo kugabanya ubushuhe canke ku mvo zo kwisukura bisanzwe; ntibiheza ngo vyitwe itunganywa ry'isuku ryo gusenga.
5. Ukugumana izirikanagikorwa yatanguranye mu kutaricira hagati gushika ahejeje kuritunganya.
6. Ukuba igituma hatunganywa isuku ryo gusenga cavuyeho; havuyemwo umuntu kuba arwaye indwara yo kujojota amasobwe, hamwe rero n'umukenyezi aguma ajojota amaraso no mu nyumu y'ikiringo c'ubutinyanka.
7. Ukubanza gukoresha amazi canke ibitari amazi mu kwikuruta imbere yo gutunganya isuku ryo gusenga, ku muntu yihagaritse canke yitumye.
8. Ukuba amazi ahumanuye, n'ukuba umuntu arekuriwe kuyakoresha.
9. Ugukuraho ibibuza amazi gushika ku rukoba.
10. Kuba umwanya w'isengesho wageze, ku muntu yama yashikiwe umwanya wose n'ibihumanya bituma atunganya isuku ryo gusenga.
Ibitegetswe kw'itunganywa ry'isuku ryo gusenga (gutawaza)
1. Ukwoza mu maso, harimwo no kwiyugumura hamwe no gushikana amazi mu mazuru.
2. Ukwoza amaboko hamwe n’inkokora.
3. Uguhanagura ku mutwe wose hamwe n'amatwi.
4. Ukwoza ibirenge gushika haruguru y'amaso y'ibirenge.
5. Ugutondeka mu kwoza ibihimba bigirirwa isuku ryo gusenga.
6. Ukwungikanya, bisigura ukudatandukanya hagati yo kwoza igihimba n'ikindi hagaca umwanya munini.
Ukungene isuku ryo gusenga ritunganywa:
1. Ukuvuga ijambo "Bismi Llaah" mu ntango.
2. Ukwoza ibiganza bibiri incuro zitatu.
3. Ukwoza mu maso incuro zitatu, harimwo no kwiyugumura hamwe no gushikana amazi mu mazuru.
4. Ukwoza amaboko abiri gushika haruguru y'inkokora incuro zitatu, uhereye ku kuboko kw'iburyo hanyuma ukw'ibubamfu.
5. Uguhanagura ku mutwe hamwe n'amatwi.
6. Ukwoza ibirenge gushika haruguru y'amaso y'ibirenge incuro zitatu, uhereye ku kirenge c'ukuryo hanyuma ic'ukubamfu.
Ivyonona isuku ryo gusenga:
1. Ikizananye mu nzira zibiri z'ubwambure bw'imbere n’ubw'inyuma; nk'amasobwe, umusuzi, hamwe n’amazirantoke.
2. Ikivuye mu mubiri ku bwinshi gisanzwe gihumanye.
3. Ugutakaza ubwenge bitewe no gusinzira canke ibindi.
4. Ugukora ku bwambure bw'imbere canke bw'inyuma ata kintu kiri hagati y'ikiganza n'ubwambure.
5. Ukurya inyama y'ingamiya.
6. Ukuva mu bwislamu (kuba murtadi), Imana Allah Ibidukingire twebwe hamwe n'abislamu bose.
Ubw'indwi: Ingingo zerekeye uguhanagura kuri khuffu no ku mashesheti:
1- "Khuffu", ni kirya cose umuntu yambara ku birenge, gihinguwe mu rusato canke mu kindi gisa narwo.
2- "Jawrabu", ni kirya cose umuntu yambara ku birenge, gihinguwe mu bwoya canke mu pampa canke mu kindi gisa navyo.
Ibisabwa mu guhanagura kuri "Khuffu" no kuri "Jawrabu":
1. Kuba yavyambaye abanje gutunganya isuku ryo gusenga canke kwihumanura mu kwiyuhagira.
2. Kuba bipfuka ibirenge hamwe n'amaso y'ibirenge.
3. Kuba bisukuye, bihumanuye.
4. Kubihanagurako mu kiringo gitegekanijwe.
5. Kubihanagurako mu gihe co gutunganya isuku ryo gusenga, si mu gihe c'ukwihumanura mu kwiyuhagira.
6. Kuba "khuffu" n'ibisa nayo, birekuwe gukoreshwa. Iyo rero ari ivyambuwe umuntu, canke bikaba bihinguwe mw'iharire ku mugabo, ntibiba birekuwe kubihanagurako; kuko uburenganzira bwo gukoresha ikintu, ntibuzizura igisanzwe kizira.
Ikiringo co guhanagura kuri "khuffu" no kuri "Jawrabu"
Ku musangwa, ni ikiringo c'umurango n'ijoro (umusi umwe); nayo ku wuri ku rugendo, ni ikiringo c'imirango itatu n'amajoro yayo (imisi itatu).
Ukungene bahanagura kuri "khuffu" no kuri "Jawrabu"
Umuntu arabanza akabombeka n'amazi ikiganza, agaca ahanagura hejuru y'amashesheti canke ya "khuffu", ahereye ku mitwe y'amano gushika aho umurundi utangurira (hejuru y'ikiremge), incuro imwe gusa.
Ivyonona uguhanagura kuri "khuffu" no kuri "Jawrabu", ni ibi bikurikira:
1. Ukurangira kw'ikiringo co guhanagura.
2. Ugukura amashesheti yompi canke imwe muri yo.
3. Ugushikirwa n'ibihumanya ihumana rikuru rituma umuntu yiyuhagira.
Ingingo ijanye no guhanagura kuri "khuffu":
Ni uburenganzira (bwo guhanagura canke kubireka), ariko rero kuguma wambaye "khuffu" biruta kuzikura maze ukwoza ibirenge; kuko uba wubahirije uburenganzira wahawe n'Imana Allah Nyenintsinzi, Nyenicubahiro, ukaba ugendeye n'imigenzo y'Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah), uciye kubiri n'ivyadukano mw'idini.
3. Uguhanagura ku vyunzi vy'imvune "Al-Jabaa-iru", ibitambara canke ibindi bipfukiswa ahakomere "Al'Aswaa-ibu" hamwe rero n'ivyomekwa ahari inguma canke igikomere "Al-Luswuuqu":
Ivyunzi vy'imvune "Al-Jabaa-iru", ni ibintu bikoreshwa mu kuboha ku gihimba cavunitse; nk'isima canke utugegene tw'igiti, n'ibindi bisa na vyo.
Ibipfukishwa ahari igikomera canke uruguma "Al'Aswaa-ibu", ni birya bintu bikoreshwa mu gupfuka igikomere, canke uruguma, canke ubushi; nk'ibitambara, n'ibindi.
Nayo ijambo "Al-Luswuuqu", ni kirya kintu comekwa ku gikomere canke ku duhere twibonekeza ku rukoba; mu ntumbero yo kuvura.
Ingingo ijanye no guhanagura ku vyunzi, ku bipfukishwa uruguma no ku vyomekwa ku bikomere
Birarekuwe kubihanagurako (igihe umuntu ariko aratunganya isuku ryo gusenga) iyo bibaye ngombwa ko biguma ku mubiri, ariko bigasabwa ko bitarenga aho bikenewe gukoreshwa.
Ntibirekuwe kubihanagurako iyo bitakiri ngombwa kubigumiza ku mubiri, canke ukubikura igihe co gutunganya isuku ryo gusenga bikaba ata ngorane canke ingaruka mbi bitera.
Ukungene uguhanagura ku vyunzi, ku bipfukishwa uruguma no ku vyomekwa ku bikomere, bigirwa:
Umuntu araheza akwoza ahakikuje ivyunzi canke ibindi vyomekwa ku nguma, maze na vyo akabihanagurako ku mpande zose, kandi ntasabwa guhanagura ku birenga ahategerezwa gutunganywa isuku ryo gusenga.
Ubw'umunani: Ingingo zijanye n'ukwisukuza ivu "Tayammum"
Ijambo "Tayammum" mu cararu, risigura umuntu guhanagura mu maso no ku biganza akoreshejwe ivu ryiza risukuye, mu ntumbero yo gutunganya isuku ryo kwihumanura, yisunze uburyo bwabigenewe.
Ingingo yerekeye ukwisukuza ivu "Tayammum"
Ni ngombwa kwihumanuza ivu mu kibanza c'ikoreshwa ry'amazi mu gutunganya isuku ryo gusenga n'iryo kwiyuhagira, mu gihe c'ibura ry'amazi, canke mu gihe umuntu adashoboye gukoresha amazi.
Intumbero y'ishingwa ry'ingingo y'ukwisukuza ivu
Ukwisukuza ivu "Tayammum", ni kimwe mu bintu vyahariwe Umuvugishwamana Mmuhamadi (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah), bitigeze bikoreshwa ku bantu bo hambere. Ikoreshwa ry'ivu rero mu kwisukura, Imana Allah Yarigeneye abantu barungikiwe Intumwa Muhamadi (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah), mu ntumbero yo kubagurira (amabwirizwa), no kubereka ubugwaneza bwayo kuri bo.
Ibihe vyagenewe ikoreshwa ry'ivu mu kwisukura no kwihumanura:
1. Iyo habuze amazi, haba ku musangwa canke ku muntu ari ku rugendo, maze akagerageza kuyarondera ntayaronke.
2. Iyo hariho amazi, ariko umuntu akaba akeneye kuyikorako mu kunywa canke mu gukinjika, ku buryo aramutse ayisukuje canke ayihumanuje, vyomubera intambamyi maze agatinya kwicwa n'inyota we nyene canke uwundi muntu, canke igitungwa cubashwe cubahirijwe.
3. Iyo atinye ko ikoreshwa ry'amazi ryomutera ingaruka mbi ku mubiri z'ugufatwa n'indwara canke guteba gukira.
4. Iyo umuntu adashoboye gukoresha amazi ku mvo z'uburwayi bumubuza kuyashikira, akaba atagira n'uwomumufasha gutunganya isuku ryo gusenga, maze akagira impungenge z'uko umwanya w'isengesho womurengana.
5. Iyo atinye imbeho mu gihe yokoresha amazi, akaba atagira n'ico yoyashuhisha. Muri co gihe rero, aca yisukuza ivu maze agasenga.
Ukungene ukwisukuza ivu bigirwa
Umuntu arabanza agakubita ibiganza kw’ivu, intoke ziwe zitanye, hanyuma agahanagura mu maso akoresheje intoki z'ikiganza ciwe, agaca ahanagura hajuru y'ibiganza akoresheje munda y'ibiganza, gutyo akaba ahanaguye mu maso no ku biganza.
Ivyonona ukwisukuza ivu
1. Ukuboneka kw'amazi, igihe ukwisukuza ivu vyoba vyatewe n'ibura ry'amazi, canke ukudashobora kuyakoresha n'aho yoba ahari igihe ukwisukuza ivu vyoba vyatewe n'ukudashobora kuyakoresha kandi ahari.
2. Ugushikirwa na kimwe mu vyonona isuku ryo gusenga, canke ugushikirwa na kimwe mu bituma biba ngombwa kwiyuhagira; nko kurangura amabanga y'abubatse, kuja mu butunyanka, hamwe rero no kuja mu kiriri.
Ingingo yerekeye umuntu adashoboye gukoresha amazi canke ivu mu kwisukura no mu kwihumanura
Iyo umuntu abuze amazi n'ivu, canke akarwara gushika aho adashobora gukoza amazi canke ivu ku mubiri wiwe; muri ico gihe araheza agasenga uko aba ari kwose, atarinze gukoresha amazi mu gutunganya isuku ryo gusenga, eka nta n'ivu yisukuza; kuko Imana Allah ntitegeka umuntu gukora ibirenze ubushobozi afise. Naho rero mu nyuma y'aho, vyoshika akaronka amazi n'ivu, canke agashobora kubikoresha, ntasubiramwo isengesho yamaze gusenga; kuko aba yakoze ivyo ategetswe, vyemezwa na Aayah, aho Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾...Bemeramana! Kubera ivyo rero, nimwitange uko mushoboye kwose mu kwubahiriza amabwirizwa y'Imana Allah...﴿ [At-Taghaabun: 16]. Biremezwa kandi n'inyigisho y'intumwa, aho Intumwa y'Imana (Nyakugira amahoro amahoro n’impuhwe z’Imana Allah) yavuze iti: "Iyo ndabategetse gukora ikintu, ba mugikora ukwo mushoboye kwose"[11]. [11] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 7288; na Muslimu, igira iya 6066.
Inyungu: Iyo umuntu akoresheje ivu mu kwihumanura ihumana ryatewe n'ukurangura amabanga y'abubatse, mu nyuma hakaboneka amazi, araheza agaca yiyuhagira.
Ubw'icenda: Ingingo zerekeye ubutinyanka n’ikiriri
Ubwa mbere: Ubutinyanka
Ubutinyanka ni amaraso kamere ava mu gitereko mu bihe bizwi. Kenshi na kenshi ayo maraso asohoka mu kiringo c'imisi itandatu canke indwi mu kwezi, ico kiringo kirashobora kwiyongera canke kugabanuka. Ukwezi kw'ubutinyanka ku mukenyezi, kurashobora kuba kurekure canke kugufi; bivanye na kamere kiwe Imana Allah yamuremanye.
Ingingo zereke umukenyezi ari mu butinyanka:
1. Umukenyezi mu gihe ari mu butinyanka, ntasenga eka ntapfunga, kandi n'aho yobigira ntivyemerwa namba.
2. Umukenyazi iyo avuye mu butinyanka araheza akariha imisi atapfunze, kiretse ko atariha amasengesho atasenze.
3. Umukenyezi ari mu butinyanka ntarekuriwe gukikura Al-Ka'ba, ntanasoma Qor'ani, eka ntanicara mu musigiti. 4. Kirazira ku mugabo wiwe ko arangurana na we amabanga y'abubatse gushika amaraso y'ubutinyanka canke ayo mu kiriri acike.
5. Umugabo ararekuriwe kwikura umusonga ku mukenyezi wiwe ari mu butinyanka, mu gukora vyose yipfuza kuri we havuyemwo irangura ry'amabanga y'abubatse igitsina ku kindi; nko kumusoma, kumukuyakuya, n'ibindi nk'ivyo.
6. Umugabo ntarekuriwe kwahukana n'umukenyezi wiwe mu gihe aba akiri mu butinyanka.
Ugusukuka ku mukenyezi avuye mu butinyanka, ni icika ry'amaraso. Iyo rero amaraso acitse, ni ukuri umukenyezi aba asukuye, n'ikiringo c'ubutinyanka kiba kirangiye, agaca rero ategerezwa kwihumanura mu kwiyuhagira, mu nyuma, agaheza agakora ivyari bibujijwe kuri we kuko yari mu butinyanka.
Mu nyuma y'icika ry'amaraso rero, iyo abonye ibiziri bija gusa n'ibara ry'ikawa "Kudra" canke irija kusa n'ibara ry'umuhondo "Swufra"; nta co bimwicira.
Ubwa kabiri: Amaraso y’uwibarutse (ikiriri) "Nifaasi"
Ikiriri "Nifaasi" ni amaraso igitereko gisohora igihe c'ukwibaruka no mu nyuma ya aho, akaba ari amaraso aba yiyegeranirije mu gitereko mu gihe c'impanyi, asigara aravirirana mu nyuma.
Amaraso y’uwibarutse "Nifaasi", ni nk'ay'ubutinyanka mu bijanye n'ivyo umugabo arekuriwe ku mukenyezi wiwe; nko kwikura umusonga havuyemwo irangura ry'amabanga y'abubatse igitsina ku kindi.
Nayo mu bizira ku mvo z'amaraso y'uwibarutse co kimwe n'uwuri mu butinyanka, ni nko kurangura amabanga y'abubatse igitsina ku kindi, ukureka gupfunga no gusenga, ukwahukana, ugukikura Al-Ka'ba no gusoma Qur'ani, hamwe rero no kuguma mu musigiti, hatibagiwe ko umukenyezi avuye mu kiriri, ategerezwa kwihumanura mu kwiyuhagira, co kimwe n'umukenyezi avuye mu butinyanka.
Umukenyezi avuye mu kiriri co kimwe n'uwuvuye mu butinyanka, ategerezwa kuriha imisi atapfunze, kiretse ko atariha amasengesho atasenze.
Ikiringo kirekire gishoboka c'ivirirana ry'amaraso yo mu kiriri, ni imisi mirongo ine. Iyo rero amaraso y'uwuri mu kiriri acitse imbere yuko imisi mirongo ine ihera, ikiringo c'ikiriri kiba kirangiye, araheza agaca yiyuhagira, maze agasenga, agakora na birya vyose vyari bibujijwe gukora kuri we ku mvo z'amaraso yo mu kiriri.
Ikigibana ca kabiri: Isengesho
Ubwa mbere: Ingingo zerekeye irarikirasengesho "Adhaana" n'ihagurutswa ryo gusenga "Iqaama"
Irarikirasengesho "Adhaana" ryashinzwe mu mwaka wa mbere kuva Intumwa yimutse. Imvo zatumye rero hashingwa irarikirasengesho, ni uko vyari bigoye kumenya imyanya bohurirako mu gusanga, baraheza baja inama ko hoshingwa ikimenyetso bomenyerako umwanya, ni ho Abdulaahi mwene Zaidi (Imana Allah Imwishimire) yarota yumva irarikirasengesho "Adhaana", rica riremezwa n'ihishurwa.
Ijambo "Adhaana" mu carabu, risigura ukumenyesha ko umwanya w'isengesho wageze. Nayo ijambo "Iqaama" mu carabu, rigasigura ukumenyesha abari ng'aho ko hageze guhaguruka gusenga.
Irarikirasengesho "Adhaana" hamwe n'ihagurutswa ryo gusenga "Iqaama", ni ngombwa ku bagabo basengera hamwe igihe c'amasengesho-bwirizwa atanu, biri no mu bimenyetso bigaraga vy'ubwislamu, ntibirekuwe rero kutabigira.
Ibisabwa kw’irarikirasengesho (Adhaan):
1. Kuba umurarikirasengesho ari umugabo,
2. Kuba amajambo y'irarikirasengesho atondetse (nk'uko atagerezwa),
3. Kuba amajambo y'irarikirasengesho yungikanije (ata mwanya munini uca hagati y'ijambo n'irindi),
4. Kuba irarikirasengesho ryagizwe inyuma y'uko umwanya wo gusenga wageze; havuyemwo gusa irarikirasengesho rya mbere ry'isengesho ryo mu mutwenzi n'iry'ijuma.
Ivyubahirizwa kw'irarikirasengesho ku bw'migenzo y'intumwa "Sunnah":
1. Ugushira intoke zibiri (gakombankono) mu matwi.
2. Kuba irarikirasengesho ryagizwe mu ntango y'umwanya w'isengesho.
3. Uguhindukira iburyo n'ibubamfu mu gihe c'irarikirasengesgo.
4. Kuba umurarikirasengesho afise ijwi ryiza rirongorotse.
5. Ukuvuga amajambo y'irarikirasengesho mu bwitonze nta ngere ata kwikwega cane, ata n'ukurandira cane.
6. Uguhagarara ku ryungane rimwe rimwe.
7. Ugutumbera ubutumbero bwo gusenga (Kibla) mu gihe c'irarikirasengesho.
Irarikirasengesho rigizwe n'amajambo cumi n'atanu, dufatiye ku majambo Bilal (Imana Imwishimire) yahora akoresha agihe cose, Intumwa (nyakugira amahoro n’impuhwe z’Imana Allah) ikiriho.
Amajambo akoreshwa mw'irarikirasengesho:
"ALLAAHU AKBAR" incuro zine. (Imana Allah ni Yo Nkuru, Nikuzwwe).
"ASH-HADU AN LAA ILAAHA ILLA LLAAHU" incuro zibiri. (Ndemeye ku mutima wanje, ndavyatuye n'ururimi rwanje nemenga ko ata mana y'ukuri ibwirijwe gusengwa atari Imana Allah).
"ASH-HADU ANNA MUHAMMADAN RASUULU LLAAHI" incuro zibiri. (Ndemeye ku mutima wanje, ndavyatuye n'ururimi rwanje nemenga ko Muhamadi ari Intumwa y'Imana Allah).
"HAYYA ALA SSWALAAT" incuro zibiri. (Enda nimunyaragase muze gusenga).
"HAYYA ALA L-FALAAH" incuro zibiri. (Enda nimunyaragase muze ku ntsinzi).
Hanyuma umuntu agaca avuga ati: "ALLAAHU AKBAR" incuro zibiri. (Imana Allah ni Yo Nkuru, Nikuzwe).
Hanyuma agasozera n'ijambo "LAA ILAAHA ILLA LLAAHU" incuro imwe. (Nta mana y'ukuri ibwirijwe gusengwa atari Imana Allah).
Mu majambo umurarikirasengesho akoresha kw'isengesho ryo mu mutwenzi, araheza akwongerako mu nyuma y'ijambo "HAYYA ALA L-FALAAH", Ijambo "ASSWALAATU KHAYRUN MINA NNAWM" incuro zibiri. (Isengesho ni ngirakamaro gusumba itiro); kuko ari umwanya abantu kenshi baba basinziriye.
Nayo Ihagurutswa ryo gusenga rikaba rigizwe n'amajambo cumi na rimwe, umuntu aheza akavuga acishako, ni ukuvuga ko ayavuga anyarutsa; kuko ari ukumenyesha abari ng'aho ko bahaguruka gusenga, ntibikenewe rero kuyarandirako.
Ayo majambo akoreshwa na yo akaba ari aya akurikira:
"ALLAAHU AKBAR" incuro zibiri. (Imana Allah ni Yo Nkuru, nikuzwe).
"ASH-HADU AN LAA ILAAHA ILLA LLAAHU" incuro imwe. (Ndemeye ku mutima wanje, ndavyatuye n'ururimi rwanje, nemanga ko ata mana y'ukuri ibwirijwe gusengwa atari Imana Allah).
"ASH-HADU ANNA MUHAMMADAN RASUULU LLAAHI" incuro imwe. (Ndemeye ku mutima wanje, ndavyatuye n'ururimi rwanje, nemanga ko Muhamadi ari Intumwa y'Imana Allah).
"HAYYA ALA SSWALAAT" incuro imwe. (Enda nimunyaragase muze gusenga).
"HAYYA ALA L-FALAAH" incuro imwe. (Emda nimunyaragase muze ku ntsinzi).
"QAD QAAMATI SSWALAATU" incuro zibiri. (Enda nimuhaguruke, isengesho ryamaze kugera).
"ALLAAHU AKBAR" incuro zibiri. (Imana Allah ni Yo Nkuru, Nikuzwe).
"LAA ILAAHA ILLA LLAAH" incuro imwe. (Nta mana y'ukuri ibwirijwe gusengwa atari Imana Allah).
Birabereye ku wumvise irarikirasengesho ko asubiramwo nka kurya nyene umurarikirasengesho avuga, kiretse gusa kw'iambo "HAYYA ALA SSWALAAH" no kw'ijambo "HAYYA ALA L-FALAAH", aheza akavuga ati: "LAA HAWLA WALAA QUWWATA ILLAA BILLAAH". (Nta buhinga bwo kwikingira ibibi, eka nta n'inguvu zo gukora ivyiza kiretse ku gushobozwa n'Imana Allah), hanyuma agaca asabira Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) amahoro n'impuhwe z'Imana Allah. Hanyuma yaheza agaca avuga ati: "ALLAAHUMMA RABBA HAADHIHI DDA'WATI TTAAMMAT, WASSWALAATI L-QAA-IMAT, AATI MUHAMMADANI L-WASIILATA WAL-FADWIILATA, WAB'ATH-HU MAQAAMAN MAH-MUUDANI LLADHII WA'ATTAHU, INNAKA LAA TUKHLIFU L-MII'AAD"[12]. (Mana yanje Nzima! Ewe Mana Rurema y’iri rarikirasengesho ritunganye, n’isengesho ritsimbatajwe! Ndagusavye ko Woha Intumwa Muhamadi icubahiro co hejuru mu Bwami bw’ijuru, n’icubahiro co hejuru y’ibiremwa vyose. Wongere Umuzure afise igihagararo Wamusezeraniye gishimwa n’ibiremwa. Mu vy’ukuri Wewe ntuca kubiri n'isezerano). [12] Nyakubahwa Shehe Abdu l'Aziz Bin Baaz (nyakugira impuhwe z'Imana Allah), igutabu catororokanirijwemwo inyishu ciwe mu gitabu ca 29, ku rupapuro rwa 141, yavuze ko Al-Bayhaqiy yongeyeko mu nyigisho y'intumwa yakiriwe na Jaabir, inyuma y'ijambo "ALLADHII WA’ATTAHU", ijambo: "INNAKA LAA TUKH-LIFU L-MII’AAD". (Wewe mu vy'ukuri, ntuca kubiri n'isezerano).
Yaheza agaca avuga ati: "RADWIITU BILLAAHI RABBAN, WABIL-ISLAAMI DIINAN, WABIMUHAMMADIN SWALLA LLAAHU ALYHI WASALLAMA NABIYYAN". (Ndashimishwa n’uko Allah ari Yo Mana yanje Rurema, n’uko ubwislamu ari ryo dini ryanje, n’uko Muhamadi (nyakugira amahoro n’impuhwe z’Imana Allah) ari yo Ntumwa yanje)[13]. [13] Yashikirijwe na Al-Tirmidhiy, igira iya 2635.
Kiranazira ko umuntu asohoka ava mu musigiti inyuma y'irarikirasengesho atari ku mvo zumvikana canke kw'izirikanagikorwa ry'uko ahava agaruka.
Mu gihe rero c'ugusengera hamwe amasengesho abiri, hakenerwa gusa irarikirasengesho rimwe, maze isengesho rimwerimwe rikagira ihagurutswa ryo gusenga ryoryo.
Ubwa kabiri: Agaciro k'isengesho n'ivyiza vyaryo
Isengesho ni yo nkingi ishimangiwe cane mu nkingi ubwisilamu bwubakiyeko mu nyuma y'inkingi ya mbere y'ukwemanga kabiri "SHAHAADATAANI", riranafise kandi agaciro n'ikibanza bidasanzwe, aho Imana Allah Yaritegetse Intumwa yayo (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) mw'ijoro ry'irerurwa mw'ijuru (Al-Mi'raaji), ivyo rero bikaba vyerekana akamaro karyo kadasanzwe, n'uko ari ibwirizwa rishimangiwe cane, hamwe rero n'uko rifise ikibanza gihambaye ku Mana Allah Nyenintsinzi, Nyenicubahiro.
Harakiriwe inyigisho nyinshi z'intumwa ku vyerekaye ivyiza vy'isengesho, n'uko ari ibwirizwa ryubahirizwa n'umwumwe wese ku gatwe kiwe "Fardwu ayni", ishingwa ry'ibirizwa ry'isengesho rero, ni ikintu kizwi cane mw'idini ry'ubwislamu.
Mu bindi vyemezo vyerekana ko isengesho ari ibwirizwa kandi rishimamgiwe, ni ivyanditswe vyinshi dusanga mu Gitabu ca Qor'ani no mu nyigisho n'imigenzo y'Intumwa. Muri ivyo vyemezo, twovuga ibi bikurikira:
1- Aayah, aho Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Ivuga Iti: ﴾... mu vy’ukuri, isengesho ku bemeramana ryamye ritegetswe gusengwa ku mwanya ryagenewe﴿ [An-Nisaa-i: 103]. Ni ukuvuga ko isengesho ari ibwirizwa ryubahirizwe mu bihe vyagenwe n'Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah).
2- Aayah, aho Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Ivuga Iti: ﴾Nta n’ikindi bategetswe gukora mu mabwirizwa bahawe, atari ukwiyegereza Imana Allah mu vyo bakora vyose banayisenga ari Imwe Rudende, beze idini ryayo batayibangikanya, batsimbataze n’amasengesho ku mwanya...﴿ [Al-Bayyina: 5].
3- Aayah, aho Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Ivuga Iti: ﴾Nibigaya bakagaruka ku Mana Allah bakayemera, bagatsimbataza n’amasengesho, bagatanga n’ishikanwa-bwirizwa, mu vy’ukuri bazoba ari benewanyu mu kwemera...﴿ [At-Tawba: 11].
4- Mu vyakiriwe na Jaabiri (Imana Allah Imwishimire) yavuze ko Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'imana Allah) yavuze iti: "Mu vy'ukuri, igitandukanya umuntu n'ibangikanyamana hamwe n'igararizamana, ni ukureka gusenga"[14]. [14] Yashikirijwe na Muslimu, igira iya 82.
5- Mu vyakiriwe na Burayda (Imana Allah Imwishimire) yavuze ko Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yavuze iti: "Isezerano ridutandukanya twebwe n'abagarariji, ni isengesho. Uwo wese rero, aretse gusenga, ni ukuri aba agararije"[15]. [15] Yashikirijwe na Al-Tirmidhiy, igira iya 265, yaranavuze ko iyi nyigisho y'intumwa yemewe, itazwi n'abenshi; yaranemejwe na Al-Albaaniy mu gitabu ciwe "Swahiihu Al-Targhiibi wal-Tarhiib".
Abamenyi bose baranahurije ku bugarariji bw'uwahakanye ko isengesho ari ibwirizwa, nayo uwuretse gusenga ku kunebwa no kurifata minenegwe, ingingo yemwe kuri we ni uko na we nyene aba abaye umugarariji, ivyo vyemezwa n'inyigisho yemewe y'intumwa twamaze gushikiriza, bikemezwa kandi n'uko ingendanyi z'intumwa zabihurijeko.
Ubwa gatatu: Ibisabwa kw'isengesho:
1. Kuba umwanya waryo wageze.
Ivyo vyemezwa na Aayah, aho Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾...mu vy’ukuri, isengesho ku bemeramana ryamye ritegetswe gusengwa ku mwanya ryagenewe﴿ [An-Nisaa-i]. Ni ukuvuga ko isengesho ari ibwirizwa ryubahirizwe mu bihe bizwi vyagenwe.
Imyanya y'amasengesho-bwirizwa, na yo ikaba itegekanijwe nk'uku gukurikira:
a. Isengesho ryo mu mutwenzi (Al-Fafiri): Guhera harya umutwenzi ukitse gushika izuba riserutse.
b. Isengesho ryo ku musase (Adhuhuri): Guhera harya izuba rihengamye gushika igitutu c'ikintu ico ari co cose kingane n'uburebure bwaco.
c. Isengesho ryo ku muhingamo (Lasiri): Guhera harya umwanya w'isengesho ryo ku musase urangiye gushika izuba rihishiye rigasa n’umuhondo, nayo ku wafatiriwe, ni ugushika harya izuba rirenze.
d. Isengesho rya ku kirengazuba (Mangaribi): Guhera harya izuba rirenze rigacokera gushika harya ibicu bitukura amaja mu burengero biherengeteye.
e. Isengesho ryo ku mugoroba ku kazange (Layishaa): Guhera harya umwanya w'isengesho ryo ku kirengazuba urangiye gushika mu gicugu hagati.
2. Ugupfuka ubwambure.
Ubwambure ni birya bihimba bitegerezwa gupfukwa, bikaba ari bibi kuvyerekana mu bantu bikanatera n'isoni. Ubwambure bw’umugabo ni uguhera ku mukondo gushika ku mavi, nayo ubw'umugore, ni umubiri wiwe wose mu gihe ari mw'isengesho havuyemwo gusa mumaso hiwe, aho aheza akahapfuka mu gihe ari mu bagabo ata co bapfana, ni ukuvuga abatari ba kizira biwe.
3. Ukwirinda ibihumanya.
Ibihumanya, ni umwanda nyezina ubuza umuntu gusenga; nk'amasobwe, amazirantoki, amaraso n'ibindi. Uwo mwanda urashobora kuba uri ku mubiri, ahantu basengera, hamwe rero no ku mpuzu (ivyambarwa).
4. Ugutumbera ubutumbero bwo gusenga (Kibla).
Ijambo "Al-Qiblatu" risigura ubutumbero, na bwo bukaba ari Al-Ka'ba ntagatifu, ikaba yiswe "Al-Qiblatu" kubera hatumberwa n'abantu mu gusenga.
Isengesho ry'umuntu rero, ntiryemerwa igihe arisenze adatumbereye ubutumbero bwo gusenga (Kibla), ivyemezwa na Aayah, aho Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾...n'aho muzoba muri hose kw’isi, muratumbera aho nyene mu gusenga...﴿ [Al-Baqara: 144].
5. Izirikanagikorwa (Iniya),
na ryo mu rurimi rw'icarabu rikaba risigura ugutumbereza umuzirikanye ku kintun kanaka. Nayo mu nsitguro nyezina, risigura ukugira ishaka ryo gutunganya igikorwa nyegerezamana, mu kwitoneza ku Mana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere. Izirikanagikorwa ribere mu mushaha, ntibinakenewe kuryatura n'ururimi, ahubwo mbere ukuryatura n'ururimi ni icadukano (bid’a).
Ubwa kane: Inkingi z'isengesho
Inkingi z'isengesho, ni icumi na zine:
Inkingi ya mbere: Uguhagarara ku wubishoboye,
ivyo vyemezwa na Aayah, aho Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾...muraheza kandi muhagarare mu masengesho mwicishije bugufi ku Mana Allah﴿ [Al-Baqara: 238]. Biremezwa kandi n'inyigisho y'intumwa yakiriwe na Amraani (Imana Allah Imwishimire), aho avuga ko Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yavuze iti: "Senga uhagaze; nutabishobora, urasenga wicaye; bitagushobokeye naho, uraheza usenge uryamiye urubavu".[16]. [16] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 1117.
Iyo rero umuntu adashoboye guhagarara mu gusenga ku mvo z'indwara; araheza agasenga uko bimushobokeye kwose, yaba yicaye canke aryamiye urubavu. Abandi iyo ngongo yerekeye bafatwa nk'umurwayi, ni uwutekewe n'ubwoba, uwambaye ubusa (uwuhenye), hamwe rero n'uwukenera kuguma yicaye canke aryamiye urubavu ku mvo z'ubuvuzi zimusaba kudahaguruka. Ni n'ik'iyo ngingo nyene yubahirizwa, ku wusengeshejwe n'umuntu asanzwe azengesha mu musigiti, adashoboye guhagarara, muri ico gihe n'uwusengeshewa na we nyene aca asenga yicaye. Iyo rero uwusengesha asenze yicayie, n'abari inyuma yiwe asengesha baca basenga bicaye ku gukurikira uwuriko arabasengesha. Biranarekuwe kandi ko umuntu asenga amasengesho-nyongera yo kwitonesha ku Mana Allah "Nawaafil" yicaye n'aho yoba ashoboye guhagarara, ariko rero ntashobora kunganya indishi n'uwasenze ahagaze.
Inkingi ya kabiri: Ikuzamana ruziririza mu ntango y'isengesho "Takbiiratu l-Ihraam",
ivyo bikemezwa n'inyigisho y'intumwa, aho Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yavuze iti: "Hanyuma utumbere ubutumbero bwo gusenga (Kibla), maze ukuze Imana Allah uti: "ALLAAHU AKBAR""[17]. [17] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy mu gitabu ciwe "Swahiihu Al-Bukhaariy", igira iya 6251; na Muslimu mu gitabu ciwe "Swahiihu Muslim", igira iya 884.
Ijambo umuntu akoresha mw'ikuzamana, ni uko avuga ati: "ALLAAHU AKBAR", eka nbere nta n'irindi jambo rikoreshwa mu kibanza caryo.
Inkingi ya gatatu: Ugusoma igisomwa c'Intango "Al-Faatiha",
ivyemezwa n'inyigisho y'intumwa, aho Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yavuze iti: "Isengesho ry'umuntu adasomye igisomwa c'Intango "Al-Faatiha", ntiryemerwa ngo ryakirwe"[18]. [18] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 756; na Muslimu, igira iya 872.
Inkingi ya kane: Ukwunama mu cunamo ico ari co cose,
vyemezwa na Aayah, aho Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Emwe bemeye Imana Allah n’Intumwa yayo Muhamadi (nyakugira amahoro n’impuhwe z’Imana Allah)! Nimwuname munubame mu gihe muriko murasenga...﴿ [Al-Hajji: 77].
Inkingi ya gatanu n'iya gatandatu:
Ukwunamuka hamwe n'ukugororoka neza nka kurya wari uhagaze imbere y'uko wunama; kuko Intumwa (nyakugira amahoro n’impuhwe z’Imana Allah) ari ko yamye ibigenza.
Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yaranabwiye uwari yasenze nabi iti: "Hanyuma wunamuke uheze ugororoke neza mu gihe uhagaze"[19]. [19] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 723; na Muslimu, igira iya 398.
Inkingi y'indwi: Ukwubama ku bihimba indwi.
Ibihimba indwi uwusenga ategerezwa kwubamako, ni uruhanga harimwo n'izuru, ibiganza (bibiri), amavi (abiri), hamwe rero n'imitwe y'amano, vyemezwa n'inyigisho y'intumwa, aho Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yavuze iti: "Twategetswe kwubama ku bihimba indwi: uruhanga, maze aca yerekana n'ukuboko kwiwe ko n'izuru riharurwa mu ruhanga; ibiganza bibiri; amavi abiri; hamwe rero n'imitwe y'amano"[20]. [20] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 812; na Muslimu, igira iya 490.
Inkingi y'umunani: Kwubamuka (ukicara ugororotse) hamwe n'ukwicara hagati na hagati y'ivyubamo bibiri,
vyemezwa n'inyigisho yakiriwe na Aisha (Imana Allah Imwishimire), aho yavuze ko "Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) mu gihe yubamutse avuye mu cubamo ca mbere, ntiyasubira kwubama ubugira kabiri atabanje kwicara akagororoka"[21]. [21] Yashikirijwe na Muslimu, igira iya 498.
Inkingi y'icenda: Itururuza ry'ibihimba mu gihe c'ishira mu ngiro ry'inkingi zose,
n'aho iryo tururuza ry'ibihimba ryoba akanya guto, vyemezwa n'inyigisho y'intumwa, aho Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yabwiye uwari yasenze nabi iti: "... gushika ibihimba vyawe biturure"[22]. [22] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 724; na Muslimu, igira iya 398.
Inkingi ya cumi n'iya cumi na rimwe:
Kuvuga iyemanga rya nyuma (Tashahhudu akhiir) hamwe n'ukwicara mu gihe c'iryo yemanga rya nyuma, vyemezwa n'inyigisho y'intumwa yakiriwe na Mwene Mas'uudi (Imana Allah Imwishimire), aho yavuze ati: "Umwe muri mwebwe, niyaba ariko arasenga, araheza avuge mw'iyemenga ati: "ATTAHIYYAATU LILLAAHI, WASSWALAWAATU WATTWAYYIBAATU, ASSALAAMU ALAYKA AYYUHA NNABIYYU WARA-HMATU LLAAHI WABARAKAATUH, ASSALAAMU ALAYNAA WA’ALAA IBAADI LLAAHI SSWAALIHIIN. ASH-HADU ALLAA ILAAHA ILLA LLAAHU, WA-ASH-HADU ANNA MUHAMMADAN ABDUHU WARASUULUHU""[23]. (Indamutso, amahoro n'ivyiza vyose ni ivy'Imana Allah, ewe Muvugishwamana! Gira amahoro, impuhwe hamwe n'imihezagiro vy'Imana Allah, turakagira amahoro y'Imana Allah; twebwe hamwe n'abaja bayo beranda. Ndemeye ku mutima wanje ndavyatuye n'ururimi rwanje, nemanga ko ata mana ikwiye gusengwa vy'ukuri atari Imana Imwe Rudende Allah, kandi ndemeye ku mutima wanje ndavyatuye n'ururimi rwanje, nemanga ko Muahamdi ari Umuja wayo akaba n'Intumwa yayo). [23] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 797; na Muslimu, igira iya 402.
Inkingi ya cumi na kabiri: Ugusabira amahoro n'impuhwe Intumwa y'Imana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) mu nyuma y'iyemanga rya nyuma,
maze umuntu akavuga ati: "ALLAAHUMMA SWALLI ALAA MUHAMMADIN".[24]. (Ewe Mana yanje Nzima! Hundagaza impuhwe zawe ku Ntumwa Muhamadi). Ikirenze kuri ivyo, congerwako ku bw'ukwubahiriza inyigisho n'imigenzo y'itumwa "Sunna". [24] Yashikirijwe na Al-Tirmidhiy, igira iya 839.
Inkingi ya cumi na gatatu: Gutondekanya izo nkingi;
kuko Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yazitunganya zitondetse, ikaba yaranavuze iti: "Nimusenge nka kurya mwambonye nsenga"[25]. Yaranigishije umuntu yasenze nabi ko yozikurikiranya maze akazitondeka mu gusenga. Mu kuzimwigisha ikaba yakoresheje ijambo, "Thumma" risigura (... hanyuma ukurikize...). [25] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 6008.
Inkingi ya cumi na kane: Ukuramutsa,
vyemezwa n'inyigisho y'intumwa, aho Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yavuze iti: "... isengesho rirangizwe n'indamutso", vyemezwa kandi n'inyigisho y'intumwa, aho Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yavuze iti: "... irekurirwa ry'ugukora ibitari mw'isengesho, riba mu kuvuga indamutso yo kurisozera"[26]. [26] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 1110.
Ubwa gatanu: Ibitegetswe mw'isengesho
Ibitegetswe mw'isengesho ni ibintu umunani:
1. Amakuzamana yose havuyemwo ikuzamana ruziririza.
2. Ukuvuga ijambo ry'ininahazamana "SUB-HAANA RABBIYA L'ADHWIIM" incuro imwe mu gihe wunamye. (Nihaninahazwe Imana yanje Rurema Allah, Nyenicubahirogisumbavyose). Ukurenzako mu kuvuga iryo jambo gushika ku ncuro zitatu, biri mu migenzo y'intumwa (Sunna), urwo rukaba ari rwo rugero rwo hasi rutunganye, nayo kurivuga gushika ku ncuro cumi, rukaba ari rwo rugero rwo hejuru rutunganye.
3. Ukuvuga ijambo ry'ininahazamana "SAMI'A LLAAHU LIMAN HAMIDAH" mu gihe wunamutse. Iryo jambo rivugwa n'uwusengesha "Imaamu" hamwe n'uwusengeshwa "Ma-muuma". (Imana Allah Yamaze kwumva uwuyishimagiza).
4. Ukuvuga ijambo ry'ininahazamana "RABBANAA WALAKA L-HAMDU" igihe ugororotse umaze kwunamuka. (Mana yacu Rurema Allah! Ni Wewe Nyenugushimagizwa).
5. Ukuvuga ijambo ry'ininahazamana "SUB-HAANA RABBIYA L-A'LAA" incuro imwe mu gihe wubamye. (Nihaninahazwe Imana yanje Rurema Allah, Nyenicubahiro-ntangere). Biri no mu migenzo y'intumwa (Sunna) kurenzako gushika ku ncuro zitatu.
6. Ukuvuga ijambo "RABBI GH-FIR LII" incuro imwe igihe wicaye hagati na hagati y'ivyubamo bibiri. (Mana yanje Rurema Allah! Ndagusavye Umbabarire ivyaha vyanje). Biri no mu migenzo y'intumwa kurenzako gushika ku ncuro zitatu.
7. Ukuvuga iyemanga rya mbere "Tashahhudu awwal", na ryo rikaba ari ukuvuga uti: “ATTAHIYYAATU LILLAAHI, WASSWALAWAATU WATTWAYYIBAATU, ASSALAAMU ALAYKA AYYUHA NNABIYYU WARA-HMATU LLAAHI WABARAKAATUH, ASSALAAMU ALAYNAA WA’ALAA IBAADI LLAAHI SSWAALIHIIN. ASH-HADU ALLAA ILAAHA ILLA LLAAH, WA-ASH-HADU ANNA MUHAMMADAN ABDUHU WARASUULUH”. [27] [27] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 835.
8. Ukwicara igihe c'iyemanga rya mbere.
Ubwa gatandatu: Ivyubahirizwa mw'isengesho ku bw'imigenzo y'intumwa (Sunna)
Ukureka ivyubahirizwa mw'isengesho ku bw'imigenzo y'intumwa, ntibituma isengesho ryononekara. Ivyubahirizwa mw'isengesho ku bw'imigenzo y'intumwa biri mu mice ibiri: ibigizwe n'amajambo hamwe rero n'ibishingiye ku migirwa.
Umuce wa mbere: Ivyubahirizwa bigizwe n'amajambo:
1. Igisabisho co gutangura isengesho, na co kikaba kivugwa mu buryo butandukanye, muri bwo twovuga: "SUB-HAANAKA LLAAHUMMA WABIHAMDIKA, WATABAARAKA SMUKA, WATA'AALAA JADDUKA, WALAA ILAAHA GHAYRUKA"[28]. (Ininahazwa n'ishimagizwa ni ivyawe Mana Allah! Izina ryawe niryubahwe, impano zawe nizishimwe; nta Mana y'ukuri ibwirijwe gusengwa vy'ukuri atari Wewe). [28] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 743; na Muslimu, igira iya 399.
2. Ukwikinga ku Mana Allah imbere yo gusoma "Al-Fatiha", bisigura umuntu kuvuga ati: "A'UUDHU BILLAAHI MINA SSHAYTWAANI RRAJIIM". (Ndikinze ku Mana Allah, Inkingire inyoshambi za shetani yavumwe).
3. Ugutanguza izina ry'Imana Allah imbere yo kugira ico usomye, mu kuvuga uti: "BISMI LLAAHI RRAHMAANI RRAHIIM". (Kw'izina ry'Imana Allah, Nyenimpuhwe ku biremwa, Nyenimbabazi ku batoni bayo).
4. Ukurenza ku ncuro imwe mu kuvuga ijambo ry'ininahazamana mu gihe wunamye no mu gihe wubamye.
5. Ukurenza ku ncuro imwe mu kuvuga uti: "RABBI GH-FIR LII" hagati na hagati y'ivyubamo bibiri.
6. Ukuvuga uti: "MIL-A SSAMAAWAATI, WAMIL-A L-ARDWI, WAMIL-A MAA BAYNAHUMAA, WAMIL-A MAA SHI-TA MIN SHAY-IN BA'D". (Ugushimagizwa kwuzuye amajuru, kwuzuye n'isi n'ibiri hagati yavyo, kandi kwuzuye inyuma y'ivyo, ico ari co cose Ushatse), maze ukabivuga mu nyuma yo kuvuga: "RABBANAA WALAKA L-HAMDU"[29]. (Mana yacu Rurema Allah! Ni Wewe Nyenugushimagizwa). [29] Yashikirijwe na Al-Tirmidhiy, igira iya 266.
7. Ukugira ico usomye muri Qor'ani inyuma yo gusoma "Al-Faatiha".
8. Ukuvuga uti: "ALLAAHUMMA INNII A'UUDHU BIKA MIN 'ADHAABI JAHANNAM, WA MIN 'ADHAABI L-QABR, WA MIN FITNATI L-MAHYAA WAL-MAMAAT, WA MIN FITNATI L-MASIIHI DDAJJAAL"[30]. (Mana yanje Nzima! Jewe mu vy’ukuri, ndakwikinzeko Unkingire ibihano vyo mu muriro wa Jahannama, n'ibihano vyo mu mva, n'ibigeragezo vyo mu buzima no mu rupfu, n'ikigeragezo c’umubeshi Masihi Dajjaal), hamwe rero n'ibindi bisabisho birenezeko mu gihe c'iyemanga rya nyuma. [30] Yashikirijwe na Muslimu, igira iya 588.
Umuce wa kabiri: Ivyubahirizwa bishingiye ku migirwa:
1. Ukuduza amaboko gushika ku rugero rw'ibitugu canke amatwi mu bibanza bine:
a. Mu gihe co kuvuga ikuzamana ruziririza.
b. Mu gihe ugiye kwunama;
d. Mu gihe wunamutse;
e. Mu gihe uhagurutse ugiye gutangura icunamo ca gatatu.
2. Gushira ukuboko k'ukuryo hejeru y'ukuboko k'ukubamfu ku gakoratima (igikiriza) mu gihe uhagaze imbere yo kwunama n'inyuma yo kwunamuka.
3. Ukuguma wunamitse amaso uraba mu kibanza co kwubamamwo.
4. Ukwigiza kure amaboko ku buryo adakora ku mbavu mu gihe co kwubama.
5. Ukwigize kure inda ku buryo idakora ku bibero mu gihe co kwubama ivyubamo bibiri.
6. Ukwicara ku kirenge c'ukubamfu ugashinga ikirenge c'ukuryo ku mano mu vyicaro vyose vy'isengesho "Iftiraash", kiretse mu cicaro co gusoma iyemanga rya nyuma mw'isengesho ry'ivyunamo bitatu n'iry'abine.
7. Ukwicara hasi ucishije ukuguru kw'ibubamfu musi y'umurundi w'ukuguru kw'iburyo, maze amano y'ikirenge c'iburyo ukayashinga agatumbera Kibla "Tawarruk", mu gihe ari mw'isengesho ry'ivyunamo bitatu canke iry'abine.
Ubw'indwi: Ingene basenga
1. Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n’impuhwe z’Imana Allah) iyo ahagurutse agira asenga, yama atumbera ubutumbero bwo gusenga, maze akaduza ibiganza, intoke zigurorotse, ibiganza bitumbereye Kibla, agaca avuga ati: "ALLAAHU AKBAR".
2. Hanyuma agafata n'ukuboko kw'iburyo ku kubamfu, agaca ashira amaboko yombi ku gakoratima (musi gato y'igikiriza).
3. Hanyuma agatangura gusoma igisabisho c'ukwugurura isengesho, kandi rero ntiyama yakoresha igisabisho kimwe gusa ibihe vyose, burya ibisabisho vyose vyo kwugurura isengesho vyakiriwe kuri we, birarekuwe kubikoresha. Muri ivyo, twovuga ibi bikurikira: "SUB-HAANAKA LLAAHUMMA WABIHAMDIKA, WATABAARAKA SMUKA, WATA'AALAA JADDUKA, WALAA ILAAHA GHAYRUKA". (Ininahazwa n'ishimagizwa ni ivyawe Mana yanje Nzima! Izina ryawe ryuzuye imigisha niryubahwe, ubudahangarwa bwawe nibwubahwe, nta mana ibwirijwe gusengwa vy'ukuri atari Wewe).
4. Hanyuma akavuga ati: "A'UUDHU BILLAAHI MINA SSHAYTWAANI RRAJIIM, BISMI LLAAHI RRAHMAANI RRAHIIM". (Ndikinze ku Mana Allah, Inkingire inyoshambi za shetani yavumwe. Kw’izina ry'Imana Allah, Nyenimpuhwe ku biremwa, Nyenimbabazi ku batoni bayo).
5. Hanyuma agasoma igisomwa c'Intango "Al-Faatiha", ahejeje agaca yitabira ati: "Aamiin". (Mana Nzima! Twakirire igisabisho cacu).
6. Hanyuma agaca asoma ibisomwa vyoroshe muri Qor'ani, maze agasoma n'ijwi ryo hejuru kw'isengesho ryo mu mutwenzi, no mu vyunamo bibiri vya mbere kw'isengesho ryo ku kirengazuba n'iryo ku mugoroba (ku kazange), agaheza agasoma mu gacerere mu bindi bitari ivyo mu masengesho. Mw'isengesho iryo ari ryo ryose rero, icunamo ca mbere muri ryo umuntu akigira kirekire gusumba ica kabiri.
7. Hanyuma akaduza ibiganza nka kurya yabidugije mu gutangura isengesho, maze agaca avuga ati: "ALLAAHU AKBAR" agaca yunama, agaheza agashira ibiganza vyiwe ku mavi akabigumizako, intoke ziwe zitandukanye, maze akagorora umugongo ukaringanira n'umutwe; nteheze ngo araramike umutwe canke ngo awunamike, agaca avuga ati: "SUB-HAANA RABBIYA L'ADHWIIM", incuro imwe. (Nihaninahazwe Imana yanje Rurema Allah, Nyenicubahirogisumbavyose). Urugero rutunganye rwo hasi mu kuvuga iryo jambo ry'ininahazamana, ni ukurisubiramwo incuro zitatu nk'uko twamaze kubivuga.
8. Hanyuma akunamuka avuga ati: "SAMI'A LLAAHU LIMAN HAMIDAH". (Imana Allah Yamaze kwumva uwuyishimagiza), maze akaduza ibiganza igihe c'ukwunamuka nka kurya yabidugije igihe c'ukwunama.
9. Amaze rero kugororoka akaringanira, aca avuga ati: "ALLAAHUMMA RABBANAA WALAKA L-HAMDU, HAMDAN KATHIIRAN TWAYYIBAN MUBAARAKAN FIIHI, MIL-A SSAMAA-I, WAMIL-A L-ARDHI, WAMIL-A MAA BAYNAHUMAA, WAMIL-A MAA SHI-TA MIN SHAY-IN BA'DU. AHLA TTHANAA-I WAL-MAJDI, AHAQQU MAA QAALA L'ABDU, WAKULLUNAA LAKA ABDUN, LAA MAANI'A LIMAA A'TWAYTA, WALAA MU'TWIYA LIMAA MANA'TA, WALAA YANFA'U DHA L-JADDI MINKA L-JADDU", (Mana yacu Rurema! Ni Wewe Nyenugushimagizwa, ugushimagizwa kwinshi kwuzuye ivyiza, guhezagiye, kwuzuye amajuru, kwuzuye n'isi n'ibiri hagati yavyo, kandi kwuzuye inyuma y'ivyo, ico ari co cose Ushatse, Urakwiye gushimagizwa no guhabwa iteka, ni ryo jambo ry'ukuri ryavuze n'umuja wawe, kanatsinda twese turi abaja bawe, nta wugumya ico Watanze eka nta n'uwutanga ico Wagumije, kandi nyenamahirwe nta co amahirwe yiwe amumariye imbere yawe)[31], akaba yarateba muri ukwo guhagarara aringaniye. [31] Yashikirijwe na Abu Dawudi, igira iya 5168.
10. Hanyuma yarakuza Imana Allah avuga ati: "ALLAAHU AKBAR" agaca yubama, ntiyaheze ngo aduze ibiganza, maze akwubama ku ruhanga n'izuru, ku biganza, ku mavi, no ku mitwe y'amano, agatumbereza intoke n'amano vyiwe mu butumbero bwo gusenga (Kibla), maze akagororora umugongo ntawutune mu kwubama, agashikana uruhanga n'izuru hasi, yishimikije ibiganza vyiwe, adugije inkokora ku buryo zidakora hasi, yegeje amaboko kure ku buryo adakora ku mbavu ziwe, n'inda akayegeza kure ku buryo idakora ku bibero vyiwe, n'bibero vyiwe amaja mu ntege akavyegeza kure ku buryo bidakora ku nyamayakibizi (inyuma yo ku murundi), agaheza akavuga mu gihe yubamye ati: "SUB-HAANA RABBIYA L-A'LAA", incuro imwe. (Nihaninahazwe Imana yanje Rurema Allah, Nyenicubahiro-ntangere). Ibitunganye ku rugero rwo hasi, ni uko yusubiramwo iryo jambo ry'ininahazamana incuro zitatu nk'uko twamaze kubisigura, agaheza rero agasaba akoresheje ibisabisho vyakiriwe ku Ntumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah).
11. Hanyuma akwubamuka avuga ati: "ALLAAHU AKBAR", hanyuma agaca yicara ku kuguru kwiwe kw'ukubamfu, agashinga ikirenge c'ukuryo ku mano, maze agashira ibiganza vyiwe ku bibero vyiwe, hanyuma akavuga ati: "ALLAAHUMMA GH-FIR LII, WAR-HAMNII, WAJ-BURNII, WAH-DINII, WAR-ZUQ-NII"[32]. (Mana yanje Nzima! Mbabarira ibicumuro vyanje, Wongere Ungirire impuhwe, Unantere intege, Undongore mu nzira yawe, Umpe n'ibimbeshaho bikwiye). [32] Yashikirijwe na Al-Tirmidhiy, igira iya 284.
12. Hanyuma agaca avuga ati: "ALLAAHU AKBAR" agaca yubama, maze akabigenza mu cubamo ca kabiri nka kurya nyene yabigenjeje mu ca mbere.
13. Hanyuma akubamuka avuga ati: "ALLAAHU AKBAR", agaheza rero agahagurukira ku mitwe y'birenge vyiwe, yifadikije ku mavi no ku bibero vyiwe.
14. Ahejeje guhagarara akagororoka neza, aca atangura gusoma, maze agasenga icunamo ca kabiri nka kurya nyene yabigenjeje mu gusenga icunamo ca mbere.
15. Hanyuma agaca yicara kugira asome iyemanga rya mbere nka kurya yicaye hagati na hagati y'ivyubamo bibiri (ku kirenge c'ukubamfu ashinge ikirenge c'ukuryo ku munao), agashira ikiganza c'ukuryo ku bibero vyiwe vy'ukuryo, n'ikiganza c'ukubamfu ku bibero vyiwe vy'ukubamfu, maze agashira urukumu ku rutoke nsumbazose rw'ukuboko kw'iburyo nk'uwushaka gupfumbata, agaheza akagorora urutoke gakombankono nk'uwutunga urutoke, akaguma araba kuri nya rutoki, akavuga ati: "ATTAHIYYAATU LILLAAHI, WASSWALAWAATU WATTWAYYIBAATU, ASSALAAMU ALAYKA AYYUHA NNABIYYU WARA-HMATU LLAAHI WABARAKAATUH, ASSALAAMU ALAYNAA WA’ALAA IBAADI LLAAHI SSWAALIHIIN. ASH-HADU ALLAA ILAAHA ILLA LLAAHU, WA-ASH-HADU ANNA MUHAMMADAN ABDUHU WARASUULUHU". (Indamutso, amahoro n'ivyiza vyose ni ivy'Imana Allah, ewe Muvugishwamana! Gira amahoro, impuhwe hamwe n'imihezagiro vy'Imana Allah, turakagira amahoro y'Imana Allah; twebwe hamwe n'abaja bayo beranda. Ndemeye ku mutima wanje ndavyatuye n'ururimi rwanje nemanga ko ata mana ikwiye gusengwa vy'ukuri atari Imana Imwe Rudende Allah, kandi ndemeye ku mutima wanje ndavyatuye n'ururimi rwanje nemanga ko Muahamdi ari Umuja wayo akaba n'Intumwa yayo). Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) Yama yoroheje iki cicaro kikaba kigufi.
16. Hanyuma agahaguruka akuza Imana Allah ati: "ALLAAH AKBAR", agaheza agasenga icunamo ca gatatu n'ica kane, maze ivyo vyunamo akabigira bigufi gusumba bibiri vya mbere, agaheza rero agasoma muri ivyo vyunamo vyompi igisomwa c'Intango "Al-Faatiha" gusa.
17. Hanyuma mw'iyemanga rya nyuma, akicara agashikana hasi itako ry'ukubamfu mu buryo bita "Tawarruk". Ijambo "Tawarruk", ni umuntu kwicara agashikana hasi itako ry'ukubamfu acishije ukuguru kw'ibubamfu musi y'umurundi w'ukuguru kw'iburyo, maze ikirenge kigaserukira iburyo, maze amano y'ikirenge c'ukuryo akayashinga agatumbera Kibla.
18. Hanyuma agaca asoma iyemanga rya nyuma, na ryo rikaba ari nka rirya rya mbere, aheza akongerako avuga ati: "ALLAAHUMMA SWALLI ALAA MUHAMMADIN WA’ALAA AALI MUHAMMADIN, KAMAA SWALLAYTA ALAA AALI IBRAAHIIMA. INNAKA HAMIIDUN MAJIIDUN. WABAARIK ALAA MUHAMMADIN WA’ALAA AALI MUHAMMADIN, KAMAA BAARAKTA ALAA AALI IBRAAHIIMA. INNAKA HAMIIDUN MAJIIDUN”. (Ewe Mana yanje Nzima! Hundagaza impuhwe zawe ku Ntumwa Muhamadi n’umuryango w’Intumwa Muhamadi, nk’uko Wahundagaje impuhwe zawe ku muryango w’Intumwa Ibrahimu. Mu vy’ukuri Wewe, ni Nyenugushimagizwa Nyeniteka. Hezagira Intumwa Muhamadi n’umuryango w’Intumwa Muhamadi, nk’uko Wahezagiye umuryango w’Intumwa Ibrahimu. Mu vy’ukuri Wewe, ni Nyenugushimagizwa Nyeniteka).
19. Yaraheza rero akikinga ku Mana Allah kugira Imukingire ibihano vyo mu muriro wa Jahannamu, ibihano vyo mu mva, n'igeragezwa ryo mu buzima bwo kw'isi n'iryo mu buzima bw'inyuma yo guupfa, hamwe rero n'ibigeragezo vya Masihi Dajjaal. Yaranasaba akoresheje ibisabisho vyigishijwe mu Gitabu gitagatifu ca Qor'ani no mu nyigisho n'imigenzo y'intumwa.
20. Hanyuma agaca aramutsa iburyo bwiwe, avuga ati: "ASSALAAMU ALAYKUM WARAHMATU LLAAH", n'ibubamfu bwiwe na ho nyene akaramutsa; agatangura indamutso agitumbereye Kibla akayiheraheza harya amaze guhindukiza umusaya.
Ubw'umunani: Ibitabereye mw'isengesho:
1. Gukebaguzwa ata mpamvu ibitumye.
2. Kurangamiza ukaraba hejuru.
3. Guhumiriza ata mpamvu ibitumye.
4. Kurambika amaboko hasi mu gihe co kwubama.
5. Gupfuka ku munwa n'izuru ata mpamvu ibitumye.
6. Gusenga mu gihe umuntu atunerejwe n'abasobwe canke amazirantoke, canke igihe hateguwe ibifungurwa yipfuza gufungura.
7. Kwihanagura ivu canke intumo ryagiye ku ruhanga no k'uzuru igihe c'ukwubama. Nta kabi ko umuntu yohanagura nya vu canke intumo inyuma yuko arangije gusenga.
8. Kwegamira ku ruhome no ku kindi nka rwo mu gihe co guhaguruka ata mvo ibitumye.
Ubw'icenda: Ivyonona isengesho:
1. Ukurya no ukunywa (nkana);
2. Ukuvuga ibitajanye n'isengesho;
3. Ugutwenga ukeguka;
4. Ukureka nkana imwe mu nkingi canke mu bitegetswe vy'isengesho;
5. Ukwongereza nkana inkingi canke icunamo mw'isengesho;
6. Ukuramutsa nkana imbere yuko uwusengesha aramutsa;
7. Ukunyiganga kenshi wikurikiranya mu kugira ikintu kidasanzwe, kiri mu bitajanye n'isengesho ata mvo n'imwe ihari ibitumye;
8. Ugukora ikintu giciye kubiri n'ibasabwa vy'isengesho; nk'ukwononekara kw’isuku ryo gusenga, ukwerekana nkana ubwambure, uguhusha mu buryo bugaragara mu kudatumbereza umubiri wose ubutumbero bwo gusenga (Kibla) ata mvo ibitumye, hamwe rero n'ugucira hagati izirikanagikorwa (Iniya);
Ubw'icumi: Icubamo c'ukwibagira mw'isengesho:
Ijambo "Al-Sah-wu", ni icitiramwa c'ijambo "An-Nis-yaanu", risigura ukwibagira. Mu vy'ukuri, Intumwa (Nyakugira amahoro n’impuhwe z’Imana Allah) yarigeze kwibagira mw'isengesho; kuko burya ukwibagira, ni ikintu kiri muri kameremere k'umuntu, kanatsinda ukwibagira kwayo, kwari mu vyerekana ko inema z'Imana Allah ku bantu yarungitsweko zitunganye, n'uko ingingo z'idini yabazaniye zikwiye; kugira bazoyigane mu kwubahiriza ingingo yabashingiye igihe bibagiye mw'isengesho.
Imvo n'imvano zituma haba icubamo c'ukwibagira mw'isengesho "Sujuudu Sah-wi":
Uburyo bwa mbere:
Ukurenzako mw'isengesho mu kwongereza imigirwa canke kwongereza amajambo:
A- Ukwongereza imigirwa: Iyo umugirwa wongeweko ari ikintu gisanzwe kiri mu bigize isengesho; nko guhaguruka ha kwicara mu kibanza co kwicara, no kwicara ha guhaguruka mu kibanza co guhaguruka, canke hakwongerwako icunamo canke icubamo, iyo rero umuntu yongeyeko ivyo yibagiye; araheza akwubama icubamo c'ukwibagira.
B- Ukwongereza amajambo: Nk'umuntu gusoma (Qor'ani) mu cunamo no mu cubamo, iyo rero umuntu yongeyeko yibagiye, biba bibereye ko yubama icubamo c'ukwibagira.
Uburyo bwa kabiri:
Ni ukugabanya kw’isengesho bitewe n'ukwibagira, ivyo na vyo bikaba mu gihe habaye kimwe muri bibiri:
a. Ukureka inkingi: Iyo rero iyo nkingi yibagiwe ari ikuzamana ruziririza "Takbiiratu l-Ihraam", isengesho ntirihenza ngo riharurwe ko ryatanguye, eka n'icubamo c'ukwibagira nta co kiba kikimaze. Iyo naho inikingi umuntu yibagiye atari ikuzamana ruziririza; nko kwibagira kwunama canke kwubama, maze akibuka ko yavyibagiye imbere yuko atangura gusoma yamaze guhaguruka mu cunamo gikurikira; muri ico gihe ategererezwa gusubira inyuma maze agatunganya ivyo yibagiye (akwunama canke akwubama) agaheza agaca abandanya.
Iyo naho yibutse ko yavyibagiye yamaze gutangura gusoma mu cunamo gikurikira, ico cunamo yibagiyemwo gica gicika impfagusa, ntigiharurwa, gutyo icunamo gikurikira kigaca kigisubirira.
b. Ukureka kimwe mu bitegetswe vy'isengesho: nka kwibagira iyemanga rya mbere, canke imajambo y'ininahazamana akoreshwa mu gihe c'ukwunama. Muri ico gihe rero, umuntu aca yubama icubamo c'ukwibagira.
Uburyo bwa gatatu: Ukugira amakenga "Shakku"
Akarorero: Igihe umuntu yogira amakenga ko yasenze ivyunamo bitatu canke bine mw'isengesho ryo ku musase, muri ico gihe:
a- Iyo hari kimwe mu vyo yagizeko amakenga yibwiye ko ari co c'ukuri, araheza akaba ari co afatirako, maze mu nyuma akwubama icubamo c'ukwibagira.
b- Igihe adashoboye kugira ico afatirako ko ari co c'ukuri mu vyo yagizeko amakenga; aca afatira ku cizigiwe muri vyo (igiharuro gito muri vyo) hanyuma akwubama icubamo c'ukwibagira.
Iyo rero umuntu agize amakenga inyuma yuko ahejeje gusenga, canke akaba ari umuntu yama yagize amakenga kenshi, araheza akirengagiza nya makenga.
Inyungu: Icubamo c'ukwibagira gikorwa imbere yo kuramutsa mu gihe catewe n'ukwibagira mu kugabanya, canke kigaterwa n'ukugira amakenga maze ntamenye ico yofatirako muri bibiri yagizeko amakenga, kigakorwa inyuma yo kuramutsa mu gihe catewe n'ukwibagira mu kwongereza, canke kigaterwe n'ukugira amakenga maze akamenya ico yofatuirako muri bibiri yagizeko amakenga. Umuntu rero mu kwubahiriza ingingo iyo ari yo yose muri izo, arafise isaganirizo ku co yokwubahiriza cose ku bushake bw'Imabna Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere.
Ubwa cumi na rimwe: Imyanya ibujijwe gusengamwo:
Mu bisanzwe birarekuwe gusenga mu bihe vyose, ariko rero harashinzwe ingingo ibuza gusenga mu myanya imwimwe, na yo ikaba ari iyi ikurikira:
1. Umwanya w'inyuma y'isengesho ryo mu mutwenzi gushika izuba riserutse, maze rikaduga hejuru gato gushika ku rugero rw'uburebure bw'icumu, aho umuntu abona n'amaso.
2. Igihe izuba rigeze hagati na hagati y'ijuru gushika rihengamiye gato iburengero, ni na wo mwanya mugufi ubaho ubujijwe gusengamwo.
3. Inyuma y'isengesho ryo ku muhingamo gushika izuba rigomba gucokera ngo rirenge, ni na wo mwanya muremure ubaho ubujijwe gusengamwo.
Amasengesho arekuwe gusengwa mu myanya ibujijwe gusengamwo:
1. Ukuriha amasengesho-bwirizwa yarenganye.
2. Amasengesho afise imvo ziyatuma; nk'isengesho ry'indamutso y'umusigiti, ivyunamo bibiri vy'ikikura rya Al-Ka'ba, isengesho ry'ubwirakabiri "Swalaatu l-Kusuuf", hamwe rero n'isengesho ryo gusabira uwapfuye.
3. Kuriha isengesho ry'inyongera ry'imbere y'isengesho ryo mu mutwenzi, iryo sengesho ryamaze gusengwa.
Ubwa cumi na kabiri: Isengesho nyahamwe "Swalaatu l-Jamaa'a"
Isengesho nyahamwe, ni ikimenyetso gihambaye mu bimenyetso biranga ubwislamu, ni na ryo sengesho abantu basengera hamwa mu misigiti, kanatsinda abislamu bose barahurije ku ngingo ko gusengera hamwe mu musigiti amasengesho-bwirizwa atanu, ari kimwe mu bikorwa nyumviramana na nyegerezamana bishimangiwe cane, ahubwo mbere ni co kimenyetso gihambaya cane gusumba ibimenyetso vyose biranga ubwislamu.
1- Ingingo yerekeye isengesho nyahamwe:
Isengesho nyahamwe, ni ngombwa ko rigirirwa mu musigiti mu gusenga amasengesho atanu, ku bagabo babishoboye; abasangwa n'abari ku rugendo, haba ari mu gihe batekaniwe canke mu gihe batekewe n'ubwoba, maze umwe wese muri bo akaryubahiriza ku gatwe kiwe "Fardwu ayni".
Ni ukuri, hariho ivyemezo vyerekana ko isengesho nyahamwe ari ngombwa, tukaba tubisanga mu Gitabu gitagatifu ca Qor'ani no mu nyigisho n'imigenzo vy'intumwa, hamwe rero n'ukuba abislamu basanzwe barisengera hamwe mu musigiti ibinjana n'ibinjana, abakurambere n'ababakurikiye.
Ikivyemeza dusanga muri Qor'ani ntagatifu, ni Aayah aho Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Muvugishwamana! Mu gihe uri kumwe n’ingendanyi ku rugamba, maze ugashaka kuzisengesha, umugwi umwe muri zo urahaguruka uheze uwusengeshe...﴿ [An-Nisaa-i: 102], aho iyi Aayah ishimangira kuba isengesho nyahamwe ari ngombwa, ku buryo abislamu batoroherejwe kureka isengesho mu gihe batekewe n'ubwoba, iyo rero isengesho nyahamwe riba atari ngombwa, imvo yambere irekurira abantu kurireka, yari kuba imvo y'ugutekerwa n'ubwoba. Ukureka isengesho nyahamwe no kurifata imnenerwe, ni co kigaragara cane mu bintu bihambaye biranga indyarya.
Nayo mu nyigisho n'imigenzo vy'intumwa, dusanga harimwo inyigisho nyinshi, muri zo twovuga:
Ivyashikirijwe muri Swahiihi Muslimu ko hariho impumyi yigeze kubwira Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) ati: "Ewe Ntuma y'Imana! Singira n'umwe yomfata ukuboko ngo anshikane ku musigiti", maze iyisaba ko yoyirekurira gusengera muhira, Intumwa ica irayirekurira, ariko nya mpumyi igize ngo irikebanuye, Intumwa yaciye iyihamagara maze iyibwira iti: "Mbega none aho uba urumva irarikirasengesho?", nya mpumyi na yo iyishura iti: "Egome! Ndaryumva", Intumwa ica iyibwira iti: "Kuri iyo mvo rero, ba witaba ukaza gusenga hamwe n'abandi isengesho nyahamwe"[33]. [33] Yashikirijwe na Muslimu, igira iya 1484.
Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) rero, yategetse nya mugabo w'impumyi kuja ku musigiti gusenga isengesho nyahamwe no kwitaba irarikirasengesho, kandi asanzwe ari impumyi, yirengagije ingorane iyo mpumyi shobora guhura na zo mu nzira, ivyo bikerekana ko isengesho nyahamwe ari ngombwa.
2. Ibisabwa kugira isengesho nyahamwe riharurwe
Isengesho nyahamwe riharurwa iyo umuntu asenze icunamo kimwe c'isengesho ari kumwe n'uwusengesha "Imaamu", ivyo vyemezwa n'inyigisho y'intumwa, aho Intumwa (nyakugira amahoro n’impuhwe z’Imana Allah) yavuze iti: "Uwusenze icunamo kimwe c'isengesho ari kumwe n'uwusengesha (Imaamu), ni ukuri muri ico gihe yandikirwa impera y'isengesho nyahamwe"[34]." [34] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 609; na Muslimu, igira iya 602.
3. Ibisabwa kugira icunamo giharurwe
Icunamo c'isengesho giharurwa iyo uwusenga asanze uwusengesha akiri mu cunamo, mu gihe rero uwacitswe n'isengesho asanze uwusengesha akiri mu cunamo, ni ngombwa ko aca avuga ikuzamana ruziririza agihagaze hanyuma agaca avuga ati: "ALLAAHU AKBAR", hanyuma agaca yunama avuga ikuzamana rindi ryo kwunama ati: "ALLAAHU AKBAR"; no mu gihe yovuga ikuzamana ruziririza gusa agihagaze, riba rikwiye mu kibanza co kuvuga irindi ryo kwunama.
4. Ibituma birekurira umuntu kureka isengesho nyahamwe:
1. Uburwayi butuma umuntu aremerwa n'ukuja gusengera hamwe n'abandi Ijuma canke isengesho nyahamwe.
2. Ugutunererwa n'abasobwe kibure amazirantoki; kuko bituma umuntu agumana umutima uri hejuru gutyo ntuturure mu gihe ariko arasenga, hamwe rero n'ukuba bishobora kumutera ingaruka mbi, maze amagara y'umubiri wiwe agahungabana.
3. Kuba indya ziri ku meza, umuntu ashonje canke umutima wiwe uzifitiye akayabagu kenshi, ariko rero bigasaba ko atobigira akamenyero canke urwenge rwo kutaja gusengera hamwe n'abandi isengesho nyahamwe.
4. Ugutinyira ubuzima bwiwe canke ubw'uwundi, canke ugutinyira amatungo yiwe, canke ibindi bitari ivyo.
Ubwa cumi na gatatu: Isengesho ry'uwutekewe n'ubwoba
Ingingo irekurira abantu gusenga isengesho ry'uwutekewe n'ubwoba, ryubahirizwa mu gihe c'indwano iyo ari yo yose irekuwe; nko kurwanya abagararizamana, abambuzi n'abagenzwa n'ubwononyi kw'isu, ivyo vyemezwa na Aayah, aho Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Bemeramana! Nimwaramuka mufashe urugendo rero, nta caha kuri mwebwe kiri mu kugabanya ivyunamo vy'isengesho, mu gihe mwotinya ko abansi banyu bobaca mu ryahumye bakabatera muri mw'isengesho﴿ [An-Nisaa-i: 101]. Ni nk'iyo ngingo nyene yubahirizwa kuri barya bose birekuwe kubarwanya.
Kugire rero ishirwa mu ngiro ry'ingingo y'isengesho ry'uwutekewe n'ubwoba ryubahirizwe, hasabwa ibintu bibiri:
1. Kuba uwurwanywa ari umwansi birekuwe kumurwanya;
2) Gutinya ko umwansi yohava aca mu ryahumye abwislamu maze akabatera bariko barasenga.
Ingene basenga isengesho ry'uwutekewe n'ubwoba
Harakiriwe uburyo butandukanye bwo gusenga isengesho ry'uwutekewe n'ubwoba, ubuzwi cane muri bwo nk'uko vyakiriwe na Sahli (Imana Allah Imwishimire) mu nyigisho y'intumwa, ni uko umugwi umwe wigeze gutonda ngo usenge hamwe n'Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah), hakaba hariho n'uwundi mugwi wagumye ugavye mu gucungera umwansi, maze aca arasengesha wa mugwi wari utonze icunamo kimwe, hanyuma aca aguma ahagaze, wa mugwi na wo urahaguruka wisengana icunamo gisigaye, urangije uca uragenda usuburira mu kibanza wa mugwi wari ugavye, maza uwo wari ugavye uca uraza Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) aca arawusengesha icunamo kimwe cari gisigaye kuri we ngo akwize ivyunamo bibiri, aca aguma yicaye, nayo wa mugwi uca urahaguruka ngo usenge icunamo ca kabiri, hageze ko kwicara, araheza araramutsa maze na wo uca uraramutsa[35]. [35] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 4130; na Muslimu, igira iya 842.
Bimwe mu vyerekana akamaro kari mu kwubahiriza ingingo y'isengesho ry'uwutekewe n'ubwoba:
1. Akamaro k'isengesho mu bwislamu n'ak'isengesho nyahamwe, ku buryo dusanga isengesho nyahamwe ritarekwa no mu bihe vy'ingorane.
2. Ugukuraho ibiremera abantu barungikiwe Intumwa Muhamadi (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah), ukwerekana ubworohe bw'amabwirizwa y'ubwislamu n'uko ayo bamwirizwa ashobora gukoreshwa mu bihe vyose n'aho ari ho hose kw'isi.
3. Itungana ry'amabwirizwa y'ubwislamu n'uko ku gihe ico ari co cose hashinzwe amabwirizwa ajanye na co.
Ubwa cumi na kane: Isengesho ry'Ijuma
Ubwa mbere: Ku vyerekeye ishingwa ry'ingingo y'isengesho ry'Ijuma
Isengesho ry'Ijuma, ni ibwirizwa ryega umwislamu w'umuhungu wese ku gatwe kiwe, ageze mu bigero, akwije ubwenge akaba n'umusangwa atagira na kimwe kimufatiriye cotuma atarisenga.
Ivyo vyemezwa na Aayah, aho Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Emwe bemeye Imana Allah n’Intumwa yayo bakubahiriza n’amabwirizwa yayo! Nihararikwa kuja gusenga ku musi w’ikoraniro w'ijuma, murashoka munyaragasa kuja gusenga no kwumviriza inyigisho, muheze mureke kugura no kugurisha ibidandazwa hamwe n’ibindi vyose bisamaza. Ivyo mutegetswe, ni vyiza kuri mwebwe kurusha. Nimwaba muzi ibibafitiye akamaro rero, nimuvyubahirize﴿ [Al-Jumu'ah: 9].
Vyemezwa kandi n’inyigisho y'intumwa, aho Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'ImanaAllah) yavuze iti: "Ni ukuri, abantu bategerezwa kuvavanura n'ukudasenga amasengesho y'Ijuma, canke bitagenze uko naho, ni ukuri Imana Allah Izotera ikimangu c'uburyarya ku mitima yabo, hanyuma ni ukuru bazobaho bari mu bantu bagoswe"[36]. [36] Yashikirijwe na Muslimu, igira iya 865.
Ubwa kabiri: Ibisabwa kugira isengesho ry'Ijuma ryemerwe:
a) Kuba umwanya wageze: Umwanya w'isengesho ry'Ijuma, ni nk'urya mwanya w'isengesho ryo ku musase, ntiryemerwa rero mu gihe ryosengwa imbere yuko umwanya waryo ugera, canke inyuma yuko urenganye.
b. Kuba abaje kurisenga ari umugwi w'abantu, igitigiri kigize uwo mugwi kikaba kitari musi y'abantu batatu. Ni yo ngingo yemewe n'abamenyi vy'ukuri, ntiryemerwa rero mu gihe ryosengwa n'umuntu umwe cibure babiri.
c. Kuba abarisenze ari abasangwa b'aho hantu kandi bahafise imihana yubatswe ufatiye ku co abantu b'aho bamenyereye kwita umuhana wubatswe, waba wubatswe n'isima irimwo ivyuma, canke yubatswe n'amabuye canke ivyondo, n'ibindi birati ivyo. Kubera iyo vyo rero, isengesho ry'Ijuma ntiryemerwa mu gihe ryosengwa n'abantu baba ahatari ibisagara vyubatswe, mu mahema no mu mazu ajishwe mu bwoya, badaheza ngo bagume bacumbitse ahantu hamwe hazwi kandi hamaho, ahubwo bo bakama bimuka bakurikira ahari ubwatsi bw'ibitungwa vyabo.
d. Kuba imbere y'isengesho ry'Ijuma habanza gushikirizwa inyigisho igizwe n'ibice bibiri, mu kwisunga ivyo Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yama yagize.
Ubwa gatatu: Inkingi z'inyigisho ishikirizwa kw'isengesho ry'Ijuma, igizwe n'ibice bibiri:
1. Ugushimira Imana Allah hamwe n'iyemanga kabiri.
2. Ugusabira amahoro n'impuhwe vy'Imana Allah, Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah).
3. Ugushikiriza impanuro y'ukugamburukira Imana Allah mu kwubahiriza amabwirizwa yayo.
4. Ugusoma zimwe muri Aayah za Qor'ani.
5. Ugushikiriza inyigisho ku bijanye n'imibereho ya misiyose.
Ubwa kane: Ibibereye vyisungwa mu gushikiriza inyigisho y'Ijuma igizwe n'ibice bibiri:
1. Ugushikiriza inyigisho, umuntu ari ahantu hataramutse (Mimbari).
2. Kuruhuka gato mu kwicara hagati y'igice ca mbere c'inyigisho n'ica kabiri. 3. Ugusabira ivyiza abaislamu n'indongozi zijejwe gutunganiriza abandi.
4. Kuba ivyo bice bibiri vy'inyigisho y'Ijuma ari bigofi.
5. Kuba uwushikiriza iyo nyigisho abanza kuramutsa abantu bari ng'aho igihe yuriye kuri "Mimbari".
Ubwa gatanu: Imigenzo ibemereye yubahirizwa ku musi w'Ijuma:
1. Ukwisugutura (kwiyugumura ukoresheje umujigiti).
2. Ukwimoga igihe habonetse ivyukwimoga.
3. Ukuja kw’isengesho ry'Ijuma hakiri kare.
4. Ukugenda n'amaguru ku musigiti ata kwurira igendeshwa canke igitwazi.
5. Kuba uri ku murongo wegereye uwusengesha abandi.
6. Ugusaba igisabisho.
7. Ugusoma igisomwa c'Isenga ry'ibuye (Al-Kahf).
8. Ugusabira Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah).
Ubwa gatandatu: Ibibujijwe ku wuri gusenga Ijuma:
1. Kirazira kikaziririzwa kuvuga mu gihe uwusengesho ariko arashikiriza inyigisho y'Ijuma. Vyemezwa n'nyigisho y'intumwa, aho Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yavuze ati: "Iyo ubwiye mugenzawe mwicaranye ku musi w'Ijuma uti: "Cereza maze wumviriza", mu gihe uwusengesha ariko arashikiriza inyigisho y'Ijuma, ni ukuri uba ugize ikintu c'imburakimazi"[37], bisigura ko uba ucumuye. [37] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 934; na Muslimu, igira iya 851.
2. Ntibibereye namba guca hejuru y'abantu kiretse ku wusengesha, canke ku wugiye kwicara ahagaragara ata yindi nzira ihamushikana kiretse muri ubwo buryo.
Uguharurwa isengesho ry'Ijuma
Uwushoboye kwunama agasanga uwusengesha akiri mu cunamo ca kabiri c'isengesho ry'Ijuma; araheza agaharurirwa isengesho ry'Ijuma, agaca rero akwiza ivyunamo bibiri. Iyo naho adashoboye kwunama asanga uwusengesha akiri mu cunamo ca kabiri ngo aharurirwe ico cunamo, ni ukuri isengesho ry'Ijuma riba rimucitse, araheza rero agaca azirikana isengesho ryo ku musase, maze agasenga ivyunamo bine. Ni nk'uko nyene no ku wacitswe n'isengesho ry'Ijuma bitewe n'itiro canke iyindi mvo; araheza agaca asenga isengesho ryo ku musase.
Ubwa cumi na gatanu: Isengesho ry'abafatiriwe
Ubwa mbere: Isengesho ry'uwukitswe n'amagara:
A. Uwukitswe n'amagara ategerezwa gusenga mu buryo bwose ashoboye, ntarekuriwe gucereza isengesho ku mwanya waryo igihe cose aba agifise ubwenge bwo gutahura ingene asenga.
B. Ukungene uwukitswe n'amagara asenga:
1. Uwukitswe n'amagara ategerezwa gusenga ahagaze iyo ashobora guhagarara ata ngorane canke ingaruka mbi bimuteye, agaheza akunama akanubama;
2. Mu gihe ukwunama canke ukwubama vyoba bimutera ingorane canke ingaruka mbi, ariko akaba ashoboye guhagarara; aca yunamika umutwe agihagaze mu kibanza co kwunama, mu kibanza co kwubama naho akicara;
3. Iyo naho bitamukundiye gusenga ahagaze, aca asenga yicaye. Uburyo bwubahiriza migenzo y'intumwa, ni uko yicara apfunyije amaguru, maze agacisha ikirenge c'ukuryo musi y'ikindi, agaca yicara ku kibuno "tarabbu'u" mu kibanza co guhagarara, maze akubama mu gihe bimushobokeye, bidakunze naho akwunamika umutwe gato ku rugero rwo musi igihe awunamika mu kibanza co kwunama.
4. Bitamushobokeye naho gusenga yicaye; araheza agasenga aryamiye urubavu, yerekeje mumaso hiwe amaja Kibla, kuryamira urubavu rw'iburyo ni vyo vyiza gusumba kuryamira urw'ibubamfu mu gihe bishobotse, agaheza akwunamika umutwe mu kibanza co kwunama n'ico kwubama.
5. Iyo rero bitamushobokeye gusenga aryamiye urubavu; aca asenga agaramye, maze amaguru yiwe akayatumbereza Kibla, agaheza agakoresha ibihimba mu kibanza co kwunama n'ico kwubama.
6. Iyo naho bitamworoheye gukoresha ibihimba vy'umubiri mu kibanza co kwunama n'ico kwubama; araheza agakoresha umutwe. Biramutse bimugoye gukoresha umutwe; ikoreshwa ry'bihimba vy'umubiri mu kibanza co kwunama n'ico kwubama kuri we ntibiba bikiri ngombwa, araheza rero akagirira imigirwa y'isengesho ku mutima, maze akazirikana ku mushaha imigirwa ijanye n'ukwunama, ukwubama n'ukwicara, akanavuga amajambo y'ininahazamana ari ng'aho nyene aryamye.
7. Uwukitswe n'amagara yubahiriza ibisabwa kw'isengesho uko ashoboye; nko gutumbera ubutumbero bwo gusenga (Kibla), isuku ryo gusenga akoresheje amazi, canke ivu mu gihe adashoboye gukoresha amazi, hamwe rero n'ukwihumanura ibihumanya. Iyo rero ananiwe kwubahiriza igisabwa na kimwe muri ivyo, ntaheza ngo abibazwe, araheza agasenga uko biri kwose, ntanacereza isengesho ku mwanya waryo.
8. Uburyo bwubahiriza imigenzo y'intumwa, ni uko uwukitswe n'amagara yicara apfunyije amaguru, maze agacisha ikirenge c'ukuryo musi y'ikindi, agaca yicara ku kibuno "tarabbu'u" mu kibanza co guhagarara no mu co kwunama, maze mu bindi bibanza akicara ku kirenge c'ukubamfu agashinga ikirenge c'ukuryo ku mano mu bindi "iftiraashu".
Ubwa kabiri: Isengesho ry'uwuri ku rugendo:
1- Mu bantu bafise ibibafatira vyemewe harimwo uwuri ku rugendo, akaba arekuriwe kugabanya ivyunamo vy'isengesho rigizwe n'ivyunamo bine, maze agasenga bibiri, ivyo vyemezwa na Aayah, aho Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Bemeramana! Nimwaramuka mufashe urugendo rero, nta caha kuri mwebwe kiri mu kugabanya ivyunamo vy’isengesho...﴿ [An-Nisaa-i: 101].
Mu vyakiriwe na Anasi mwene Maliki (Imana Allah Imwishimire) yavuze ati: "Twarigeze gufata urugendo turi kumwe n'Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) tuva i Madina tuja i Makka, muri ico gihe yasenga ivyunamo bibiribibiri gushika tugarutse i Madina"[38]. [38] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 1081; na Muslimu, igira iya 693.
Ugutangura igabanywa rya'ivyunamo vy'amasengesho, ni harya umuntu afashe urugendo asohotse igisagara asanzwe abamwo; kuko Imana Allah Yarekuriye igabanywa ry'amasengesho uwuri ku rugendo. Imbere yuko asohoka igisagara abamwo rero, ntaba ari ku rugendo, eka n'Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yahora agabanya amasengesho igihe yamaze gufata urugendo koko.
2- Uburebure bw'urugendo rurekurira uwuri ku rugendo kugabanya isengesho, bungana n'ibirometero bitari musi ya mirongo umunani.
3- Uwuri ku rugendo arekuriwe kugabanya amasengesho no mu gihe ariko aragaruka gushika ashitse mu gisagara yari yaje avamwo.
4- Uwuri ku rugendo iyo ashitse mu gisagara agashaka kukigumamwo; araheza akisunga bumwe muri ubu buryo butatu:
a) Kugira umuzirikanyi wo kuhaba imisi irenga ine; aho bigaca biba ngombwa ko akwiza igitigiri c'ivyunamo vy'amasengesho guhera ku musi wa mbere agihashika, gutyo ntakoreshe iyohoherezwa ku mvo z'urugendo.
b) Kugira umuzirikanyi wo kuhaba imisi itarenga ine n'iyiri musi yayo; aho agaca arekurirwa kugabanya ivyunamo akoresheje iyoroherezwa ku mvo z'urugendo.
c) Kutagira umuzirikanyi wo kuhaba ikiringo kizwi, ahubwo akaba yoshobora kuhaguma umusi umwe canke imisi cumi bivanye n'ingene aho hantu hamuhimbaye, canke bikavana n'uko afise igituma ahaguma; nko kwivuza canke kwisuzumisha, gutyo yaheza icamujanye agaca asubira mu gisagara abamwo; uyo rero ararekuriwe kugabanya ivyunamo vy'isengesho no gukoresha iyoroherezwa ku mvo z'urugendo gushika agarutse, n'aho ikiringo co kugumayo kwiwe corenga imirango ine.
5- Iyo uwuri ku rugendo asengeshejwe n'umusangwa, abwirizwa gukwiza ivyunamo vy'isengesho, n'aho yoba yamusanze mu cicaro c'iyemanga rya nyuma.
6- Iyo umusangwa asengeshejwe n'uwuri ku rugendo agabanya ivyunamo vy'isengesho; nya musangwa ategerezwa gukwiza ivyunamo vy'isengesho ryiwe inyuma y'indamutso y'uwamusengesheje.
Ubwa cumi na gatandatu: Isengesho ry'imisi mikuru ibiri y'ilayidi "Swalaatu l'iidayni"
Imisi mikuru ihimbazwa n'abislamu ni imisi mikuru ishingiye ku kwemera, Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Ikaba ari Yo Yayibashingiye, si bo ubwabo bayishingiye, kandi imisi mikuru bahimbaza, ni ibiri gusa itarenga ntirenguke: Ilayidi yo gufungura "Iidu l-fitwri" n'Ilayidi yo kubaga "Iidu l-adw-haa". Biratandukanye rero n'imisi mikuru ihimbazwa n'abahakanyi canke imisi mikuru ishingiye ku vyadukano itigeze Ishingwa n'Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere, eka ntiyanategetse ko ihimbazwa, ahubwo ni bo nyene ubwabo bayishingiye.
Ingingo yerekeye isengesho ry'imisi mikuru ibiri y'layidi
Ingingo yerekeye isengesho ry'imisi mikuru ibiri y'Ilayidi, ni uko ari isengesho rucunguzi "Fardwu kifaaya", Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) ntiyigeze areka kurisenga, eka n'ingendanyi ziwe z'indongozi (Imana Allah Izishimire zose) zamukoreye mu ngata ntizahengeshanye kurisenga, riri no mu bimenyetso bigaragara biranga idini.
Umwanya w'isengesho ry'ihimbazwa ry'imisi mikuru ibiri y'Ilayidi: Umwanya w'isengesho ry'Ilayidi zibiri, utangura harya izuba rimaze guseruka rikaduga gato ku rugero rureha n'icumu, ni nko mu nyuma y'iminota cumi n'itanu izuba rimaze guseruka, maze ukarangira igihe izuba rihengamiye mu burengero.
Ingene isengesho ry'Ilayidi zibiri risengwa:
1. Mu cunamo ca mbere, umuntu avuga ikuzamana ruziririza, hanyuma agasoma igisabisho co gutangura isengesho, hanyuma agaca avuga amakuzamana atandatu, maze akaduza ibiganza vyiwe kw'ikuzamana rimwerimwe, agashimagiza Imana Allah akanayitazira, agasabira n'Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) hagati y'ikuzamana n'irindi, hanyuma agaca yikinga ku Mana Allah avuga ati: "A'UUDHU BILLAAHI MINA SSAYTWAANI RRAJIIM", agatangura kw'izina ry'Imana Allah ati: "BISMI LLAAHI RRAHMAANI RRAHIIM", agaheza agaca atangura gusoma.
2. Mu cunamo ca kabiri, umuntu avuga amakuzamana atanu inyuma y'ikuzamana ryo guhaguruka, hanyuma akikinga ku Mana Allah avuga ati: "A'UUDHU BILLAAHI MINA SSAYTWAANI RRAJIIM", agatangura kw'izina ry'Imana Allah ati: "BISMI LLAAHI RRAHMAANI RRAHIIM", agaheza agaca atangura gusoma. Birabereye rero ko mu cunamo ca mbere, inyuma yo gusoma "Al-Faatiha", asoma igisomwa "Al-A'alaa", mu ca kabiri naho agasoma igisomwa "Al-Ghaashiyah".
3. Iyo uwusengesha ahejeje gusengesha; aca yurira aho ashikiririza inyigisho "Mimbari", maze agashikiriza inyigisho igizwe n'ibice bibiri, akicara gato hagati yavyo nka kurya nyene abigenza mu gushikiriza nyigisho y'Ijuma.
Imigenzo y'intumwa yubahirizwa ku musi mukuru w'Ilayidi:
a. Ukwiyuhagira.
b. Ukwisukura n'ukwimoga.
c. Umuntyu gufungura imbere y'ukuja gusenga Ilayidi yo gufungura, agafungura ku kibagwa c'Ilayidi mu nyuma y'ugusenga Ilayidi yo kubaga, mu gihe yoba afise ikibagwa.
d. Ukuja kusenga ugenda n'amaguru.
e. Ukuja gusenga uciye mu nzira, maze mu kugaruka ukazanana iyindi nzira.
f. Ukuzinduka uja ku kibanza c'aho basengera, ico rerio cubahirizwa n'abasengeshwa, si uwusengesha.
Ikuzamana
Kuvuga ikuzamana, ni umugenzo w'intumwa wubahirizwa mw'ijoro buca ari Ilayidi, mu misi icumi ya mbere y'ukwezi kwa 12 kwa Dhu l-Hijja, hamwe rero no mu misi y'imiranzi "Tashriiq". Ukuvuga ikuzamana rero, kuri mu bwoko bubiri:
Ubwoko bwa mbere: Ikuzamana ryirebanga, na ryo rikaba ari rirya ritagenewe umwanya kanaka, ryubahirizwa:
1. Ku musi mukuru wo gufungura "Iidu l-Fitwri": kuva izuba rirenze rigacokera buca ari Ilayidi gushika isengesho ry'Ilayidi ritanguye.
2. Ku musi mukuru wo kubaga "Iidu l-Adwhaa": kuva izuba rirenze rigacokera buca ari umusi wa mbere w'Ilayidi mu kwezi kwa 12 kwa Dhu l-Hijja gushika izuba rirenze ku musi wa nyuma w'imisi y'imiranzi.
Ubwoko bwa kabiri: Ikuzamana ryagenwe, na ryo rikaba ari rirya ryagenewe umwanya w'inyuma y'amasengesho-bwirizwa, ryubahirizwa:
1. Ku wutari mw'izirikana ry'ishengerera n'igendera ry'ingoro ntagatifu "Muhrimu": Ni uguhera mu mutwenzi w'umusi wa Arafa gushika ku muhingamo w'umusi wa nyuma w'imisi y'imiranzi.
2. Ku wuri mw'izirikana ry'ishengerera n'igendera ry'ingoro ntagatifi "Muharimu": Ni uguhera kw’isengesho ryo ku musase ryo ku musi mukuru w’Ilayidi gushika ku muhingamo w'umusi wa nyuma w'imisi y'imiranzi.
Ubwa cumi n'indwi: Isengesho ry'ubwirakabiri
Ndangurakintu y'amajambo "Khusuuf" na "Kusuuf":
Ijamambo "Khusuuf": Ni ubwirakabiri bw'ifatwa ry'ukwezi, bisigura iherengetera ry'umuco wose w'ukwezi canke igice cawo mw'ijoro.
Nayi ijambo "Kusuuf": Ni ubwirakabiri bw'fatwa ry'izuba, bisigura iherengetera ry'ukwaka kw'izuba canke igice cakwo ku murango.
Ingingo ijanye n'isengesho ry'ubwirakabiri
Isengesho ry'ubwirakabiri, ni isengesho rishimangiwe ryubahirizwa ku bw'imigenzo y'intumwa "Sunna Mu-akkada", ryemezwa n'uko ryasenzwe n'Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) ikiriho igihe haba ubwikarabiri bw'ifatwa ry'izuba (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah). Iryo sengesho ryemezwa kandi n'uko Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yategetse ko risengwa, eka n'abamenyi barahurije ku ngingo yuko risengwa.
Umwanya isangesho ry'ubwirakabiri risengegwako:
Ni uguhera harya izuba canke ukwezi bigifatwa gushika harya birekuranye maze ukwezi kukabona canke izuba rikaka.
Ukungene isengesho ry'ubwirakabiri risengwa:
Hasengwa ivyunamo bibiri, maze uwusengesha agasoma mw'ijwi ryo hejuru, akabigenza nk'uku gukurikira:
a- Avuga ikuzamana ruziririza, agasoma igisabisho co kwugurura isengesho, akikinga ku Mana Allah ati: "A'UUDHU BILLAAHI MINA SSAYTWAANI RRAJIIM, akanatangura kw'izina ryayo ati: "BISMI LLAAHI RRAHMAANI RRAHIIM", agaca asoma igisomwa c'Intango "Al-Faatiha", hanyuma agakurikiza ibisomwa bindi umwanya muremure.
b. Hanyuma akwunama akamara umwanya muremure.
c. Hanyuma akwunamuka avuga ati: "SAMI'A LLAAHU LIMAN HAMIDAH", hanyuma agaca asoma igisomwa c'Intango "Al-Faatiha)", hanyuma agasoma ibindi bisomwa umwanya muremure utangana mu burebure n'uwo yamaze asoma mu cunamo ca mbere.
d. Hanyuma agaca yunama akamara umwanya muremure utanga mu burebure n'uwo yamaze mu kwunama kwa mbere.
e- Hanyuma akwunamuka avuga ati: "SAMI'A LLAAHU LIMAN HAMIDAH".
f- Hanyuma agaca yubama incuro zibiri ivyubamo birebire.
g- Hanyuma agahaguruka kugira asenge icunamo kigira kabiri, maze akabingenza nka kurya yabigenjeje mu ca mbere, kiretse ko iki cunamo kiba kigufi ugereranije n'ica mbere.
Ivyubahirizwa mw'isengesho ry'ubwirakabiri ku bw'imigenzo y'intumwa:
a) Rirarikirwa mu kuvuga uti: "ASSHWALAATU JAAMI'AT" (Enda nimuze kw'isengesho risengerwa hamwe).
b) Ukurisenga mw'isengesho nyahamwe (Jamaa'a).
c) Ukurisenga umwanya muremure igihe co guhagarara, co kwunama hamwe rero n'igihe co kwubama.
d) Kuba icunamo ca kabiri ari kigufi ugereranije n'ica mbere.
e) Ugushikiriza inyigisho inyuma yo gusenga, mu guhimiriza abantu gukora ibikorwa vy'iyumviramana hamwe rero no guhanura abari ng'aho kuvavanura n'ibibujijwe.
f) Ukurushirizaho gusaba ibisabisho, gutakamba, gusaba ikigongwe, hamwe rero no gutanga imperezwa ku bwinshi.
Ubwa cumi n'umunani: Isengesho ryo gusaba imvura:
1) Isengesho ryo gusaba imvura, ni ugusaba Imana Allah ko Ihembura ibiremwa mu gutuma imvura igwa igihe c'amapfa atewe n'itara ry'imvura.
Umwanya wagenewe isengesho ryo gusaba imvura
Isengesho ryo gusaba imvura risengwa igihe isi yagadutse hagatera amapfa, imvura igatara hagakurikira ingaruka mbi zitewe n'iryo tara ryayo, ku buryo ata bundi buhungiro abantu basigarana atari ugutakambira Imana yabo Rurema Allah, maze bakayisaba ko Ibahembura mu gutuma imvura igwa, bagaheza rero bakayitabaza bakoresheje uburyo bwose bushoboka bwo kuyitakambira, na bwo bukaba:
A- Hakaba igihe bagakoresha uburyo bwo gusenga isengesho nyahamwe canke umwe wese agasenga ukwiwe.
B- Ikindi igihe bagakoresha uburyo bwo gusaba mu nyigisho y'Ijuma, maze uwusengesha agasaba, abasengeshwa na bo bakitabira ku bisabisho vyiwe bati: "Aamiin".
C- Hakaba rero n'igihe bakoresha uburyo bwo gusaba Imana Allah mu mwanya uwo ari wo wose, atari mu gihe c'isengesho canke c'ugushikiriza inyigisho y'Ijuma.
Ingingo yerekeye isengesho ryo gusaba imvura
Isengesho ryo gusaba imvura, ni isengesho rishimangiwe ryubahirizwa ku bw'imigenzo y'intumwa "Sunna Mu-akkada" risengwa igihe habonetse imvo itima risengwa, ryemezwa n'uko Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yarisenze; nk'uko biri mu nyigisho y'intumwa yakiriwe na Abdullahi mwene Zaidi (Imana Allah Imwishimire), aho yavuze ati: "Igihe kimwe Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yaragiye ahantu basengera kugira asabe imvura, araheza aratumbera ubutumbero bwo gusenga (Kibla), ahindukiza umutamana wiwe yari yambaye, aranasenga n'ivyunamo bibiri"[39]. [39] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 1012; na Muslimu, igira iya 894.
Ukungene isengesho ryo gusaba imvura risengwa
Isengesho ryo gusaba imvura iyo hibonekeje imvo zirituma, risengwa nka kurya nyene isengesho ry'Ilayidi risengwa. Bikaba rero bibereye ko iryo sengesho risengerwa mu kibanza nka kirya c'isengesho ry'Ilayidi, eka n'ingingo zijanye naryo ni nka zirya ngingo nyene zijanye n'iz'isengesho ry'Ilayidi; ufatiye ku gitigiri c'ivyunamo, ugusoma mw'ijwi riri hejuru, mu kuba isengesho riba imbere yo gushikiriza inyigisho, hamwe rero n'ibitigiri vy'amakuzamana avugwa mu cunamo ca mbere no mu ca kabiri imbere yo gutangura gusoma Qor'ani; nk'uko vyatomowe mu vyerekeye isengesho ry'Ilayidi zibiri. Umusengesha araheza rero agashikiriza inyigisho igizwe n'igice kimwe gusa.
Ubwa cumi n'icenda: Ingingo zerekeye ibiziga
Ica mbere: Ku wuri hambavu y'uwuri ku mpfiro:
1. Biri mu migenzo y’intumwa ku muntu ari hambavu y'uwuri ku mpfiro, ko amusubirishamwo ijambo ry'ukwemenga: "LAA ILAAHA ILLA LLAAH".
2. Biri mu migenzo y’intumwa kandi ko amutumbereza ubutumero bwo gusenga (Kibla).
3. Birabereye ko amaze gucikana amuhwamikira amaso yiwe.
4. Biri mu migenzo y’intumwa kandi ko apfuka n'impuzu uwamaze gucikana.
5. Birakenewe kunyarutsa kumutunganya kugira baje kumufuba.
6. Ni ngombwa kwihutira kumurihira imyenda yishuzwa.
7. Ukumwuhagira hamwe no kumwambika impuzu yera (isanda), ivyo vyompi bikaba ari ibwirizwa rucunguzi (Far-dwu kifaaya).
Ica kabiri: Ingingo zijanye no gusengera uwapfuye
Ingingo yo gusengera uwapfuye, ni ibwirizwa rucunguzi.
Ibisabwa kw'isengesho ryo gusengera uwapfuye:
1. Ukumutumbereza ubutumbero bwo gusenga (Kibla).
2. Ugupfuka ubwambure.
3. Ukumurinda ibihumanya.
4. Ukuba uwusenga n'uwusengerwa bakwije isuku ry'ukwihumanura.
5. Ukuba uwusenga n'uwusengerwa bompi ari abislamu.
6. Ugushika ahari ikiziga igihe coba kiri ng'aho nyene mu gisagara.
7. Ukuba ari uwugeze kubazwa ku gatwe kiwe ku mabwirizwa y'idini.
Inkingi z'isengesho ryo gusengera ikiziga:
1. Uguhagarara igihe c'ugusenga.
2. Ukuvuga amakuzamana ane ati: "ALLAAHU AKBAR".
3. Ugusoma igisomwa c'Intango "Al-Faatiha".
4. Ugusabira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah, Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah).
5. Ukugisabira neza ku Mana Allah.
6) Ugutondeka (ivyo vyavuzwe aho hejuru).
7. Ukuramutsa avuga ati: "ASSALAAMU ALAYKU".
Ivyubahirizwa mw'isengesho ryo gusengera ikiziga ku bw'imigenzo y'intumwa:
1) Ukuduza amaboko igihe co kuvuga ikuzamana iryo ari ryo ryose.
2) Ukwikinga ku Mana Allah mu kuvuga uti: "A'UUDHU BILLAAHI MINASSHAYTWAANI RRAJIIM".
3) Umuntu kwisabira no gusabira abisilamu muri rusangi.
4) Ugusoma mw'ijwi ryo hasi.
5) Ugutenyenya gato inyuma y'ikuzamana rya kane n’imbere yuko umuntu aramutsa.
6) Ugushira ukuboko kw'ukuryo hejuru y'ukubamfu ku gakoratima (igikiriza).
7) Uguhindukira iburyo igihe co kuramutsa.
Ukungene isengesho ryo gusengera uwapfuye risengwa
Uwusengesha canke uwusengana ahagarara amaja ku gikiriza c'ikiziga c'umuugabo n'amaja hagati na hagati y'ikiziga c'umugore, maze akavuga ikuzamana ruziririza, akikinga ku Mana Allah, ntanasoma igisabisho co gutangura isengesho, agaca avuga ati: "BISMI LLAAHI RRAHMAANI RRAHIIM", agaheza agasoma igisomwa c'Intango "Al-Faatiha".
Hanyuma agakuza Imana Allah ati: "ALLAAHU AKBAR", agaca asabira Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) amahoro n'impuhwe, hanyuma agakuza Imana Allah ati: "ALLAAHU AKBAR", agaca asabira uwapfuye akoresheje ibisabisha vyakiriwe ku Ntumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah); nka kurya Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yasavye ivuga iti: "ALLAAHUMMA GH-FIR LIHAYYINAA WAMAYYITINAA WASWAGHIIRINAA WAKABIIRINAA, WADHAKARINAA WA-UNTHAANAA WASHAAHIDINAA WAGHAA-IBINAA. ALLAAHUMMA MAN AH-YAYTAHUU MINNAA FA-AHYIHII ALA L-IIMAANI, WAMAN TAWAFFAYTAHUU MINNAA FATAWAFFAHUU ALA L-ISLAAMI. ALLAAHUMMA LAA TAH-RIMNAA AJ-RAHUU WALAA TUDWILLANAA BA'DAHU”[40]. (Mana yanje Nzima! Babarira wukiri muzima muri twebwe n'uwamaze guhwera muri twebwe, umuto muri twebwe n'uwukuru muri twebwe, umuhungu muri twebwe n'umukobwa muri twebwe, uwuri kumwe na twe ng'aha n'uwo tutari kumwe. Mana yanje Nzima! Uwo Ugihaye ubuzima muri twebwe, Muhe ubuzima atsimbataye ku kwemera; uwo Ubwatse agashengera iwawe na we, bumwake ashengere iwawe ari umwislamu yicisha bugufi. Mana yanje Nzima! Ntutwime indishi z'ukubura uyu muhisi mu kutihangana, eka ntunatureke ngo duhube inyuma y'ishengera ryiwe). [40] Yashikirijwe na Abu Dawudi, igira iya 3201; na Al-Tirmidhiy, igira iya 1024, yaranavuze ko ari inyigisho nziza, yemewe.
Yaranasaba iti: "ALLAAHUMMA GH-FIR LAHU WAR-HAMHU, WA'AAFIHI WA'FU ANHU, WA-AKRIM NUZULAHU WAWASSI' MUD-KHALAHU, WAGH-SILHU BILMAA-I WATTHALJI WAL-BARADI, WANAQQIHI MINA L-KHATWAAYAA KAMAA NAQQAYTA TTHAWBA L-ABYADWA MINA DDANASI, WA-ABDILHU DAARAN KHAYRAN MIN DAARIHI WA-AHLAN KHAYRAN MIN AHLIHI, WAZAWJAN KHAYRAN MIN ZAWJIHI, WA-AD-KHILHU L-JANNATA, WA-A'IDH-HU MIN ADHAABI L-QABRI WAMIN ADHAABI NNAAR"[41]. (Mana yanje Nzima! Mugumirize akabanga ku vyaha vyiwe ntubimuhanire Wongere Unamugirire impuhwe. Muhe kuroranirwa Unamubabarire ibicumuro. Akirana icibahiro umuzo wiwe, Umwagurire ubwinjiriro bw'imva yiwe. Mwoze n'amazi , urubura rw'imvura n'urubura rw'igikonyozi, Unamweze ivyaha nka kurya Watumye impuzu yera ica ntisigareko umwanda. Muhindurire, Umuhe icumbi ryiza gusumba icumbi ryiwe (yahoramwo kw'isi); Umuhe n'umuryango mwiza kuruta umuryango wiwe (yahorana kw'isi), n'umucance mwiza gusumba uwo yahorana (kw'isi), Uheze Umwinjize mu Bwami bw'ijuru, maze Umukingire ibihano vyo mu mva n'ivyo mu muriro). Hanyuma akavuga ikuzamana ati: "ALLAAHU AKBAR", maze agatenyenya gato inyuma y'iryo kuzamana, hanyuma agaca aramutsa incuro imwe iburyo bwiwe. [41] Yashikirijwe na Muslimu, igira iya 962.
Ikigabana ca gatatu: Ishikanwa-bwirizwa (Izaka):
1- Indangurakintu y'ijambo ishikanwa-bwirizwa "Zakaat" n'ikibanza caryo (mu bwislamu)
Ijambo "Zakaat" mu rurimi rw'icarabu, risigura ugukura no kwiyongera kw'ikintu.
Nayo insiguro nyezina y'ijambo "Zakaat" ishikanwa-bwirizwa, ni umugabane utegetswe ku matungo wagenywe hisunzwe amabwirizwa y'ubwislamu, wagenewe gahabwa umugwi w'abantu bagenwe.
Ishikanwa-bwirizwa rero, rikaba ari ingingi ya gatatu mu ngingi ybwislamu bwubakiyeko, ivugwa ibangabangna n'isengesho muri Qor'ani ahantu harenga incuro mirongo umunani na zibiri, ivyo bikaba vyerekana ikibanza caryo gihambaye.
Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Mwongere mutsimbataze isengesho rikwije ibisabwa ku mwanya waryo, munatange n’ishikanwa-bwirizwa...﴿ [Al-Baqara: 43].
Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) na yo yavuze iti: "Ubwislamu bwubakiye ku nkingi zitanu: ukwemanga ko ata mana y’ukuri ibwirijwe gusengwa atari Imana Allah, n’uko Muhamadi ari Intumwa y’Imana; ugutsimbataza isengesho; ugutanga ishikanwa-bwirizwa; ugushengerera ingoro ntagatifu y'Imana Allah iri i Makka; hamwe rero n'ugupfunga ukwezi kwa Ramadhani"[42]. [42] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 8; na Muslimu, igira iya 111.
Eka n'abislamu bose barahurije ku kuba ishikanwa-bwirizwa ari ibwirizwa, no kuba uwurihakanye ari umugarariji, n'uko uwanse kuritanga arwanywa gushika aritange.
2- Ibisabwa kugira ugutanga ishikanwa-bwirizwa bibe ngombwa:
a) Umuntu kuba afise ubwigenge: Si ngombwa ku mushumba (umugurano) akigabwa n'uwundi gutanga ishikanwa-bwirizwa; kuko ata matungo agaba akaganza afise, n'ivyo afise vyose biba ari ivya sebuja, gutyo itangwa ry'ishikanwa-bwirizwa kuri, riraheza rigatangwa na sebuja.
b) Umuntu kuba ari umwislamu: Si ngombwa ku muhakanyi gutanga ishikanwa-bwirizwa; kuko ari igikorwa c'ukwiyegereza n'ukwumvira Imana Allah, umuhakanyi na we akaba atari mu barajwe ishinga no kuyiyegereza no kuyumvira.
c) Umuntu kuba afise amatungo ageza ku rugero-fatiro rw'ishikanwa-bwirizwa (Niswaabu): Si ngombwa gutanga ishikanwa-bwirizwa ku matungo igihe adashikana urugero-fatiro (Niswaabu), na rwo rukaba ari umugabane uzwi ku matungo.
d) Umuntu kuba afise ububasha bukwiye ku matungo: Kuba amatungo ari ay'umuntu kw'izina ryiwe bwite agaba akaganza, si ngonbwa rero gutanga ishikanwa-bwirizwa ku matungo ataragabwa n'umuntu kw'izina; nk'umwenda ukiri mu nyandiko gusa.
e) Kuba amatungo amaze ikiringo c'umwaka. Ivyo vyemezwa n'inyigisho y'intumwa, inyigisho yakiriwe na Aisha (Imana Allah Imwishimire) ku Ntumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) aho yavuze iti: "Nta shikanwa-bwirizwaku ritangwa ku matungo hataraca umwaka ukwiye kuva atanguye gukoreshwa"[43]. [43] Yashikirijwe na Ibnu Maajah, igira iya 1792); na Al-Tirmidhiy, igira iya 63 n'iya 631.
3- Amatungo ategerezwa gutangwako ishikanwa-bwirizwa:
Ubwa mbere: Ibitungwa Ibitungwa bigizwe n'ingamiya, inka n'intungwa (impene n'intama). Ivyo rero, ni ngombwa ko bitangirwa ishikanwa-bwirizwa hubahirijwe ibisabwa bibiri:
1. Kuba vyororewe kuvyara no kuvyikorako, bitororewe ikoreshwa mu burimyi canke mu kwikorera.
2. Kuba biturutswa mu kurisha (bitororewe mu mpongore), kuko ata shikanwa-bwirizwa ritegetswe ku bitungwa vyororewe mu mpongo bigasumirwa canke bikahirirwa ubwatsi, n'ibindi bitari ivyo, nta n'shikanwa-bwirizwa ritangwa ku bitungwa biturutswa kurisha mu bihe kanaka vy'umwaka, bitagera ku mwaka wose canke ku gihe kinini cawo.
4- Ingero-fatiro zifatirwako ku bitungwa
A. Ishikanwa-bwirizwa ritangwa ku ngamiya
Iyo ibisabwa bikwiye ngo hatangwe ishikanwa-bwirizwa ku ngamiya, biba ngomwa ko ku ngamiya zitanuzitanu hatangwa intungwa imwe; ku ngamiya cumicumi hagatangwa intungwa zibiri; ku ngamiya cumi na zitanu hagatangwa intungwa zitatu; nayo ku ngamiya mirongo ibiri hagatangwa intungwa zine. Ukwo ni kwo vyemezwa n'inyigisho n'imigenzo vy'intumwa hamwe n'ivyahurijekwo n'abamenyi. Iyo rero igitigiri c'ingamiya kigeze kuri mirongo ibiri na zitanu, haca hatangwa inyana y'ingamiya ikwije umwaka itanguye n'uwa kabiri "bintu makhaadwi", iyo na ho itabonetse, mu kibanza cayo hatangwa ishuri y'ingamiya ikwije imyaka ibiri "ibnu labuuni".
Iyo ingamiya zigeze kuri mirongo itatu na zitandatu; biba ngombwa ko zitangwako inyana y'ingamiya ikwije imyaka ibiri "bintu labuuni".
Iyo zigeze kuri mirongo ine na zitandatu; biba ngombwa ko zitangwako inyana y'ingamiya ikwije imyaka itatu "hiqqah".
Iyo ingamiya zigeze kuri mirongo itandatu n'imwe; biba ngomwa ko zitangwako ishashi y'ingamiya ikwije imyaka ine "jadha'a".
Iyo igitigiri c'ingamiya kigeze kuri mirongo indwi na zitandatu; biba ngombwa ko zitangwako inyana zibiri z'ingamiya zikwije imyaka ibiri "bintaa labuuni".
Iyo ingamiya zigeze kuri mirongo icenda n'imwe; biba ngombwa ko zitangwako inyana zibiri z'ingamiya zikwije imyaka itatu "hiqqataani".
Iyo igitigiri c'ingamiya zose ziri hamwe kirenze ijana na mirongo ibiri, biba ngombwa ko zitangwako inyana zitatu z'ingamiya zikwije imyaka ibiri "banaati labuuni", hanyuma kuri buri ngamiya 40 hagatangwa inyana y'ingamiya ikwije imyaka ibiri "bintu labuuni", kuri buri ngamiya 50 hagatangwa inyana y'ingamiya ikwije imyaka itatu "hiqqah".
B. Ishikanwa-bwirizwa ritangwa ku nka
Iyo hakwiye ibisabwa, ni ngombwa ko hatangwa ishikanwa-bwirizwa ku nka iyo zigeze ku gitigiri c'inka mirongo itatu, maze hagatangwa inyana y'inka "tabii'a" canke ishuri y'inka "tabii'u" ikwije umwaka yinjiye no mu mwaka wa kabiri.
Nta shikanwa-bwirizwa rero ritangwa ku gitigiri c'inka kiri musi y'igitigiri c'inka mirongo itatu.
Iyo inka zigeze kuri mirongo ine; biba ngombwa ko zitangwako inyana canke ishuri y'inka ikwije imyaka ibiri "musinnah".
Iyo igitiguri c’inka zose hamwe kirenga inka mirongo ine; biba ngombwa ko kuri buri nka 30 hatangwa inyana y'inka "tabii'a" canke ishuri y'inka "tabii'u" ikwije umwaka yinjiye no mu mwaka wa kabiri; kuri buri nka 40 hagatangwa inyana canke ishuri y'inka ikwije imyaka ibiri "musinnah".
C. Ishikanwa-bwirizwa ritangwa ku ntungwa
Iyo igitigiri c'intungwa gishika kuri mirongo ine, zaba ari intama gusa canke impene, ziraheza zigatangwako intungwa imwe (intama canke impene).
Nta shikanwa-bwirizwa ritangwa ku gitigiri c'intungwa kiri musi y'intumgwa mirongo ine. Iyo igitigiri c'intungwa zose hamwe gishika kw'ijana na mirongo ibiri n’imwe; biba ngombwa ko hatangwa intungwa zibiri. Iyo zishika ku majana abiri n'imwe; biba ngombwa ko zitangwako intungwa zitatu.
Mu nyuma y'ico gitigiri c'amajana abiri n'imwe rero, ishikanwa-bwirizwa ritangwa riharurwa kuri buri ntungwa ijana, maze hagatangwa intungwa imwe; ku ntungwa amajana ane hagatangwa intungwa zine, gutyo gutyo kubandanya.
Ubwa kabiri: Ishikanwa-bwirizwa ry'ibiva mu kuzimu
Ibiva mu kuzimu biri mu moko abiri:
1. Ibinyantete n'ivyamwa.
2. Ubutare bw'inzahabu n'ifeza (amabuye y'agaciro).
Ubwoko bwa mbere: Ibinyantete n'ivyamwa
Ni ngombwa gutanga ishikanwa-bwirizwa ku binyantete; nk'akarorero: uburo, ingano n'umuceri. Na yo ivyamwa bitangwako ishikanwa, ni nk'itende n'imizabibu, nta n'ishikanwa-bwirizwa ritegetswe gutangwa ku bindi biterwa bitari ivyo; nk'imboga z'ivyamwa n'iz'ivyatsi.
Ibisabwa kugira ishikanwa-bwirizwa ku binyantete no ku vyamwa "al-hubuubu wal-thimaar" bibe ngombwa kuritanga:
1) Kuba bibikika umwanya muremure kuko ata shikanwa-bwirizwa ritangwa ku binyantete n'ivyamwa bitabikika; nk'ivyamwa n'imboga z'amababi.
2) Kuba bishoboka ko bipimwa ku ngero, nta shikanwa-bwirizwa rero ritangwa ku bigurishwa biharuwe canke bipimye ku munzane; nk'umwungu uribwa mubisi (pastèque), ibitunguru, imikomamanga, n'ibindi bitari ivyo.
3) Kuba bikwije urugero-fatiro (Niswaabu), na rwo rukaba ari urugero rungana na "Awsaqi" zitanu, nta shikanwa-bwirizwa rero ritangwa ku biri musi y'urwo rugero.
4) Kuba urugero-fatiro ry'ibitangwako ishikanwa-bwirizwa ari ivy'umuntu agaba akaganza harya hageze umwanya w'ugutegerezwa gutanga nya shikanwa.
Birya rero umuntu aronse inyuma yuko umwanya w'ugutegerezwa gutanga ishikanwa-bwirizwa wamaze kurengana, ntategerezwa kubitangoko ishikanwa; nko mu gihe vyoba ari ivyo yaguze canke yagabiwe inyuma y'isarura.
Umwanya Ishikanwa-bwirizwa ritegerezwa gutangigwako
Ishikanwa-bwirizwa biba ngombwa kuritanga ku binyantete no ku vyamwa iyo bibonetse ko vyeze. Ibimenyetso vyerekana ko vyeze, ni nk'ibi bikurikira:
a. Ku binyantete: Ni harya bitanguye gukomera.
b- Ku vyamwa vy'itende: Ni harya itende zitanguye guhishira zigasa n'umuhondo canke zigatukura.
c- Ku mizabibu: Ni harya imaze kworoha igasosa.
Urugero-fatiro ry'ibinyantete n'ivyamwa "Niswaabu"
Urugero-fatiro rw'ibinyantete n'ivyamwa, ni ibipima "awsagi" zitanu". Ijambo "wasgu", mu rurimi rw'icarabu, riri muri rudende rw'ijambo "awsaqu" risigura igipimo kigereshwa ibingana na "swaa'a" mirongo itandatu, gutyo urugero-fatiro rero rukaba ari "swaa'a" amajana atatu, dufatiye kuri "swaa'a" yagereshwa n'Umuvugishwamana (nysakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah), ku rugero rw'ibiro bikaba ari ibiro vyababa 900.
Urugero rw'ishikanwa-bwirizwa ritegerezwa gutangwa ku binyantete no ku vyamwa
Ku binyantete no ku vyamwa bidasaba inguvu n'uburyo mu kubivomera; nk'ibivomerwa n'amazi y'imvura n'ay'amariba, hategerezwa gutangwa ica cumi (1/10).
Hagategerezwa gutangwa igice c'ic'icumi ku bisaba inguvu n'uburyo mu kubivomera; nk'ibivomerwa n'amazi y'amariba hakoreshejwe ipompo iyaduza, n'ay'inzuzi hakoreshejwe ibitungwa n'ibikoko canke imashine zigezweho mu buhinga bwa none.
Ubwoko bwa kabiri: Ubutare bw'amabuye y'agaciro
Mu moko y'ibiva mu kuzimu, ni ubutare bw'amabuye y'agaciro, na vyo bikaba ari ivu riva mu kuzimu ritandukanye n'ubwoko bw'ivu risanzwe; nk'inzahabu, ifeza, icuma n'amabuye y'agaciro.
Igihe gitegetswe gutangirwako ishikanwa-bwirizwa ry'ubutare bw'amabuye y'agaciro
Iyo umuntu yubuye ubutare bw'amabuye y'agaciro; akaba abugaba akabuganza, araheza ubwo nyene agaca abutangako ishikanwa-bwirizwa, kuko bidasabwa ko abumarana umwaka, urugero-fatiro rw'ishikanwa ritangwa ku butare bw'amabuye y'agaciro, ni rurya rugero-fatiro rufatirwako ku nzahabo no ku feza. Umuntu rero araheza agatanga ica kane c'ic'icumi (2,5) c'agaciro kabwo.
Ubwo bwa gatatu: Ishikanwa-bwirizwa ry'bifatirwako agaciro "zakaatu l-athmaan"
Ibifatirwako agaciro, ni inzahabu, ifeza (umwakaka) hamwe rero n'ibibisubirira nk'amahera y'inoti n'ibindi, na vyo nyene rero bitegerezwa gutangwako ishikanwa-bwirizwa, vyemezwa ni Aayah, aho Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Ivuga Iti: ﴾Abaziganya amatungo ntibaheze ngo bayatangeko ishikanwa-bwirizwa n’izindi mperezwa zisabwa ku matungo, bashikirize inkuru y’incamugongo ko bategekanirijwe ibihano bibabaza ku musi w’izuka﴿ [At-Tawba: 34].
Hari n'inyigisho y'intumwa ivyemeza, aho Intumwa (nyakugira mahoro n'impuhwe z'Imana Allah) ivuga iti: "Nta n'umwe afise inzahabu canke ifeza atabitangako ishikanwa-bwirizwa; kiretse ko ku musi w'izuka rw'ibiremwa, bizohindurwa amabati ahinguwe mu muriro, maze ayokerezwako"[44]. [44] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 1402; na Muslimu, igira iya 2287.
Abamenyi baranahurije ku kuba itangwa ry'ishikanwa-bwirizwa ry'inzahabu n'ifeza ari itegeko. Kukaba nkako n'ingingo yubahirizwa ku mahera y'inoti n'ibiyasubirira mu gutanga ishikanwa-bwirizwa, ni nk'iyubahirizwa ku nzahabu n'ifeza; kubera ko amahera y'inoti n'ibiyasubirira bikoreshwa mu kibanza c'inzahabu n'ifeza mu kugura no mu kugurisha.
Urugero-fatiro rw'ishikanwa-bwirizwa ry'ibifatirwako agaciro (inzahabu, ifeza n'ibibizubirira nk'amahera y'inoti n'ibindi), n'urugero rw'ibitangwa
Urugero-fatiro rw'ibisubirira inzahabu n'ifeza (amahera n'ibiyasubirira), ni rurya rugero nyene rufatirwako ku nzahabu canke kw'ifeza; kuko amahera n'ibiyasubirira bikoreshwa mu kibanza c'inzahabu n'ic'ifeza mu kugena agacira k'ibintu. Iyo rero amahera n'ibiyasubirira bikwije urugero-fatiro rwa kimwe muri vyo, bica biba ngombwa ko bitangwako ishikanwa-bwirizwa, akenshi na kenshi rero mu kugena urugero-fatiro rw'amahera muri ino misi hakoreshwa urugero-fatiro rw'ifeza; kuko ari rwo rugero-fatiro rwo hasi ugereranije n'agaciro k'inzahabu, gutyo urugero rw'ifeza rukaba ari ryo rugero rukwire imbere y'urw'inzahabu. Umwisilamu rero iyo aronse ibingana n'amagarama 595 y'ifeza, hagahera ikiringo c'umwaka wose akiyifise, bica biba ngombwa ko nya feza ayitangako ishikanwa-bwirizwa. Igiciro c'igarama imwe y'ifeza kirahindagurika ku mwanya ku mwanya, ni co gituma rero uwufise amatungo make atazi neza ko nya matungo akwije urugero-fatiro, aheza akabaza abadandaza ifeza ku gciro c'igarama imwe y'ifeza, hanyuma agaca akigwiza na 595 (urugero-fatiro rw'ifeza), igiharuro rero aronse muri ico gihe kiba ari rwo rugero-farito aheza agafatirako.
Inyungu: Iyo umuntu ashatse gutanga ishikanwa-bwirizwa ry'amatungo yiwe; aca agabura urugero-fatiro kuri mirongo ine (amatungo ¸ 40 = izaka itangwa), igiharuro kibonetse muri ico gihe kiba ari rwo rugero rutegetswe gutangwa.
Ubwoko bwa kane: Ishikanwa-bwirizwa ry'ibidandazwa
Ibidandazwa ni birya bintu vyagenewe kudandazwa (mu kugura no kugurisha) mu ntumbero yo kurondera inyungu. Ibidandazwa rero bikaba bihurikiyemwo amoko yose y'amatungo havuyemwo amahera; nk'imodoka, impuzu, ibitambara, ivyuma n'imbaho, n'ibindi vyose rero vyategekanirijwe urudandazwa.
Ibisabwa kugira itangwa ry'ishikanwa-bwirizwa ku bidandazwa ribe ngombwa:
1. Kuba umuntu yabironse abikuye mu vyo yabiriye akuya; nko kugurisha canke gukotesha ikintu, n'ibitari ivyo mu vyo umuntu ashobora kuronka mu zindi nzira.
2. Kuba umuntu yabironse kw'izikirakanagikorwa ry'urudandaza; nko kuba abironderamwo kwibeshaho, kuko burya ibikorwa vyose bishirwa mu ngiro hisunzwe umuzirikanye umuntu yabikoranye, urudandaza na rwo nyene rukaba ari igikorwa, ni kuri iyo mvo rero n'urudandaza biba ngombwa ko rubangabanganwa n'izirikanagikorwa nka kurya kw'ibindi bikorwa vyose.
3. Kuba agaciro k'ibidandazwa gashikana urugero-fatiro rusabwa hisunzwe urugero-fatiro rw'akimwe mu nzahabu canke ifeza.
4. Kuba ibidandazwa bimaze umwaka wose kuva bitanguye kudandazwa.
Ukungene ishikanwa-bwirizwa ry'ibidandazwa ritangwa
Ishikanwa-bwirizwa ry'ibidandazwa ritangwa kuri vyo bibanje guhabwa agaciro harya umwaka uheze, ku rugero rungana n'urugero-fatiro rwa kimwe mu nzahabu canke ifeza. Iyo rero nya bidandazwa bihawe agaciro, maze bigashikana urugero-fatiro rufatirwako kuri kimwe mu nzahabu canke ifeza; umudandaji aca atanga ica kane c'ic'icumi c'agaciro kavyo (2,5%).
Ubwoko bwa gatanu: Ishikanwa ryo gufungura "Zakaatu l-fitwri"
Ishikanwa ryo gufunfura, ni imberezwa itegetswe gutangwa mu gusozera ukwezi kwa Ramadhani, itangwa ryayo ryashinzwe mu mwaka wa kabiri kuva Intumwa yimukiye i Madina.
Ingingo yerekeye itangwa ry'ishikanwa ryo gufungura
Ishikanwa ryo gufungura, ni ngombwa ko ritangwa n'umwislamu uwo ari we wese, ashoboye kuronka imfungurwa zirenze ku vyo akeneye kwikorako we hamwe n'umuryango wiwe ku musi w'Ilayidi (umurango n'ijoro). Ishikanwa ryo gufungura rero, riratangwa n'umwislamu uwo ari we wese; yaba umuhungu canke umukobwa, umuto canke umukuru, uwigenga canke umugurano, vyemezwa n'inyigisho y’intumwa ivuga iti: "Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yarabwirije ko ishikanwa ryo gufungura ari ngombwa ku mugurano no ku wigenga, ku muhungu no ku mukobwa, ku muto no ku mukuru, mu bislamu iyo bava bakagera"[45]. Ijambo "faradwa" yarabwirije, risigura ko yategetse ko ari ngombwo gutanga ishikanwa ryo gufungura. [45] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 1432; na Muslimu, igira iya 984.
Ihangiro ryo gushinga ingingo yerekeye ishikanwa ryo gufungura
Abdullaahi mwene Abbaasi (Imana Allah Ibishimire bompi) yavuze ati: "Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yabwirije ko hatangwa ishikanwa ryo gufungura mu ntumbero yo kweza uwipfunze ibicumuro vy'amajambo mabi y'imburakimazi "lagh-wu" n'ay'ubushirasoni "rafathu" yavuze, hamwe rero no kuronsa abakene ico bafungura ku musi w'Ilayidi"[46]. [46] Yashikirijwe na Abu Dawudi, igira iya 1609; na Ibnu Maajah, igira iya 1827, yaranemejwe na Al-Albaniy mu gitabu "Swahiihi Abii Daawud", igira iya 1609.
Umwanya ishikanwa ryo gufungura biba ngombwa ko ritangirwako
Ishikanwa ryo gufungura "Zakaatu l-Fitwri" biba ngombwa ko ritangwa igihe izuba rirenze rigacokera ku mugoroba w'ijoro buca ari Ilayidi. Biranabereye iryo shikanwa ko ritangwa ku musi w'Ilayidi imbere yuko umuntu aja gusenga Ilayidi. Ntibinarekuwe gucererwa gutanga iryo shikanwa gushika isengesho ry'Ilayidi rirangire. Mu gihe rero umuntu yocererwa kuritanga gushika isengesho ry'Ilayidi rirangire; abwirizwa kuririha mu nyuma, bitayeko akandikirwa n'igicumuro co gucererwa kutanga iryo shikanwa ku mwanya waryo warigenewe.
Biranarekuwe gutanga ishikanwa ryo gufungura imbere y'umusi w'Ilayidi ku musi umwe canke ibiri.
Urugero rw'ibitangwa n'amoko ishikanwa ryo gufungura ritangwamwo
Ishikanwa ryo gufungura ritangwa ku rugero rungana na "Swaa'a" mu mfungurwa zisanzwe zifungurwa n'ababa aho ritangiwe; nk'umuceri, itende, ingano zidakoboye, canke ibindi bitari ivyo. Ikigeresho "Swaa'a", ni igipimo c'ivyababa ibiro bitatu. Ntibinarekuwe gutanga igiciro; nko gutanga amahera mu kibanza c'ibifungurwa kuko biciye kubiri n'ibwirizwa ry'Intumwa y'Imana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah).
Ugutanga ishikanwa-bwirizwa n'abo ryagenewe
Umwanya ishikanwa-bwirizwa ritangirwako
Ni ngombwa ko ishikanwa-bwirizwa ritangwa hakigera umwanya ritegerezwa gutangirwako, ntibinarekuwe kuricereza kiretse ku mvo idasanzwe; nko kuba amatungo y'uwuritanga ari mu gihugu ca kure maze ntaronke uwumuhagarikira mu kuritanga.
Ahantu ishikanwa-bwirizwa ritangirwa
Ivyiza kuruta ni ugutanga ishikanwa-bwirizwa mu gihugu gisanzwe kirimwo amatungo ritanzweko. Biranarekuwe kuryimurira mu kindi gihugu mu bihe bikurikira:
A- Iyo mu gihugu ryatangiwemwo hatabonetse umukene yohambwa ishikanwa-bwirizwa;
B- Iyo uwuritanga afise incuti ya hafi y'amaraso ikenye iri mu kindi gihugu;
C- Iyo habonetse inyungu ishingiye ku mabwirizwa y'idini ituma nya shikanwa ryimurirwa mu kindi gihugu. Akarorero: ukuryimurira mu ntara z'abislamu bashikiwe n'ivyago vy'inzara n'imyuzurire.
Ugutanga ishikanwa-bwirizwa ku matungo y'umwana akiri muto n'ay'umukehabwengei, ni ngombwa, ivyo vyemezwa muri rusangi n'ivyemezo bishinga iryo bwirizwa, umuhagarikizi abajejwe rero araheza akabatangira nya shikanwa ku matungo yabo. Ntibinarekuwe gutanga ishikanwa-bwirizwa mu gihe ritabangabanganye n'izirikanagikorwa ryo kuritanga, vyemezwa n'inyigisho y'intumwa, aho Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yavuze iti: "Mu vy'ukuri ibikorwa vyose bihabwa impembo hisunzwe izirikanagikorwa vyakoranwe"[47]. [47] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 1; na Muslimu, igira iya 1907.
Abagenewe guhabwa ishikanwa-bwirizwa
Imigwi y'abagenewe guhabwa ishikanwa-bwirizwa, ni umunani:
Umugwi wa mbere: Aboro "al-fuqaraa-u",
na bo bakaba ari barya batigira baronka shinge na rugero ngo bikenure mu vyo bakeneye mu bijanye n'uburaro, imfungurwa n'ivyambarwa. Urugero rw'ivyo bahabwa kw'ishikanwa-bwirizwa, ni ibibakwiye bo hamwe n'abo batunze mu kiringo c'umwaka wose.
Umugwi wa bakiri: Abakene "al-masaakiinu",
na bo bakaba ari barya bashoboye kuronka vyinshi mu vyo bakeneye ariko bitigera bibakwira ngo bikenure; nk'ararorero k'umuntu afise umushahara, ariko ntiwigere umukwira ku vyo akeneye ku mwaka wose.
Urugero rw'ivyo bahabwa kw'ishikanwa-bwirizwa, ni ibibakwiye bo hamwe n'abo batunze mu kiringo c'umwaka wose.
Umugwi wa gatatu: Abaryegeranya "al'aamiluuna alayhaa",
na bo bakaba ari barya bantu umutware ashinga kwegeranya ishikanwa-bwirizwa ku baritanga, canke barya bashinzwe kuribika no kurihereza abarigenewe.
Urugero rw'ivyo bahabwa kw'ishikanwa-bwirizwa, ni ibingana n'agahembo kabo ku gikorwa bakoze, aho ni mu gihe ata gahembo canke umushahara bahabwa n'igihugu.
Umugwi wa kane: Abakundishwa ubwislamu "al-mu-allafatu quluubuhum",
na bo bakaba ari barya bose haba hari icizere ko kubaha kw'ishikanwa-bwirizwa vyotuba baba abislamu, canke bagatsimbatara ku kwemera, canke ko vyoba imvo yo gukingira abislamu ububi n'ububisha bwabo.
Urugero rw'ivyo bahabwa kw'ishikanwa-bwirizwa, ni ibingana n'ivyoshobora kubatsimbataza no kubakundisha ubwislamu.
Umgwi wa gatanu: Ukubohoza abagurano "al-riqaabu",
bisigura kubohoza abagurano n'abandikiranye amasezerano na ba sebuja yo kwibohoza.
Uwandikiranye amasezerano na se buja "al-mukaatibu", ni urya mugurano yiyemeza kwibohora mu guzubiza se buja ivyo yamuguze. Muri uwo mugwi rero, harimwo no kubohoza abislamu bagizwe imbohe mu ndwano.
Umugwi wa gatandatu: Abananiwe kwishura ingurane "al-ghaarimuuna", na bo bakaba bari mu mice ibiri:
Umuce wa mbere: Ni abishuzwa ingurane bariye ku gatwe kabo, badashoboye kuronka ivyo boriha ingurane bishuzwa, maze bagahabwa kw'ishikanwa-bwirizwa ico bashoboza kwishura nya ngurane.
Umuce wa kabiri: Ni barya bishuzwa ingurane bafashe (ku neza rusangi) kugira banywanishe imigwi ibiri y'abatase mu bislamu. Abo rero, baraheza bagahabwa kw'ishikanwa-bwirizwa ibikwiye kugira bashobore kwishura nya ngurane n'aho boba basanzwe ari abatunze.
Umugwi w’indwi: Abaharanira idini y'Imana Allah "fii sabiili Llaahi",
na bo bakaba ari barya barwana mu nzira y'Imana Allah.
Abo rero, baraheza bagahabwa kw'ishikanwa-bwirizwa ibibakwiye kugira bikenure mu vyankenerwa igihe bari ku rugamba mu nzira y'Imana Allah; nk'ikibafasha kwiyunguruza, ibirwanisho n'imfungurwa, n'ibindi bitari ivyo.
Umugwi w’umunani: Abari ku rugendo bakehaniwe n'uburyo "ibnu al-sabiili",
na bo bakaba ari barya bari ku rugendo baherewe n'uburyo, canke bibwe utwabo urukomba ,mazi ntibasigarana na kimwe cobafasha kubandanya urugendo gushika mu gihugu babamwo.
Urugero rw'ivyo bahabwa kw'ishikanwa-bwirizwa, ni ibibakwiye bo hamwe n'abo batunze mu kiringo c'umwaka wose. Urugero rw'ishikanwa-bwirizwa uwuri ku rugendo ahabwa, rungana n'urumushikana mu gihugu ciwe, n'aho yoba asanzwe ari umutunzi mu gihugu ciwe.
Ikigabane ca kane: Ugupfunga
Ugupfunga, ni
igikorwa co kwiyegeraza Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere, mu kureka birya vyose bituma umuntu afungura kuva umutwenzi ukitse gushika izuba rirenze rigacokera.
Ugupfunga ni imwe mu nkingi ubwislamu bwubakiyeko, ni n'ibwirizwa mu mabwirizwa y'Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere, risanzwe rizwi n'uwo ari we wese mw’idini ko ari ibwirizwa. Ivyemeza ko gupfunga ari ibwirizwa, ni Igitabu c'Imana Allah ca Qor'ani, inyigisho n'imigenzo vy'intumwa, hamwe rero n'ivyahurijweko n'abislamu.
Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Ni mu kwezi kwa “Ramadhani” Imana Allah Yatanguye kumanura Qor’ani mw’ijoro ry’iteka, irimwo uburongozi ku bantu n’ivyemezo bitandukanya ukuri n’ikinyoma. Kubera ivyo rero, uwo ukwezi kuzoboneka akomeye atari ku rugendo, aragupfunga...﴿ [Al-Baqara: 185].
Ibisabwa kugira ugupfunga ukwezi kwa Ramadhani bibe ngombwa:
1- Kuba umuntu ari umwislamu kuko ukwipfunga kw'umugarariji kutemerwa;
2. Kugera mu bigero, kuko ukwipfunga si ngombwa ku mwana akiri muto. Ipfunga ry'umwana akiri muto ashoboye gutandukanya icatsi n'ururo riremerwa, kuri we riraheza rigaharwa ko ari ipfunga ry'inyongera ryo kwitonesha;
3. Kuba uwupfunga afise ubwenge bukwiye; kuko ugupfunga ku mukehabwenge si ngomwa, ake n'aho yopfunga, ipfunga ryiwe ntiryemerwa ku kubura kw'izirikanagikorwa (iniya);
4. Ukuba umuntu ashoboye gupfunga; kuko nta pfunga ritegetswe ku murwayi adashoboye kwipfunga, canke ku wuri ku rugendo. Abo bompi rero, baraheza bakariha ipfunga ryabo igihe inzitizi z'indwara canke urugendo zihavuyeiyo. Ku mukenyezi, kugira ipfunga ryiwe ryemerwe hasabwa icika ry'amaraso yo mu butinyanka no mu kiriri.
Ukwinjira kw'ukwezi kwa Ramadhani kumenyekana hakoreshejwe kimwe mu bintu bibiri, na vyo bikaba ari:
a- Iboneka ry'ukwezi kwa Ramadhani, vyemezwa n'inyigishi y'intunmwa, aho Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yavuze iti: "Murapfunga igihe habonetse ukwezi kwa Ramadhani, muheze mufungure igihe habonetse ukwezi kwa Shawwaali"[48]. [48] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 1810; na Muslimu, igira iya 1086.
b- Gukwiza igitigiri c'imisi mirongo itatu y'ukwezi kwa Shaabani, aho ni mu gihe ukwezi kwa Ramadhani kutabonetse, canke mu gihe habaye igituma abantu batakubona, biturutse ku bicu canke ku nkungugu, canke ibindi nk'ivyo, vyemezwa n'inyigisho y'intumwa, aho Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yavuze iti: "Nihaba hari ibicu bituma mutabona imboneko y'ukwize kwa Ramadhani, murashoka mukwiza igitigiri c'imisi mirongo itatu y'ukwezi kwa Sha'bani"[49]. [49] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 1909.
Izirikanagikorwa mu kwipfunga
Ukwipfunga, nk'ibindi bikorwa nyegerezamana, ntiryemerwa kiretse igihe ribangabanganye n'izirikanagikorwa. Ibihe izirikanagikorwa ritegerezwa kuberako mu kwipfunga, biratandukanye ufatiye ku kuba ipfunga ari iritegetswe canke ari irindi ry'inyongera ryo kwitonesha, isigurwa ry'ivyo rero, ni nk'uku gukurikira:
Ubwa mbere: Ukwipfunga gutegetswe; nko gupfunga ukwezi kwa Ramadhani, canke kuriha ipfunga ryo mu kwezi kwa Ramadhani, canke ipfunga ryo kwiyemeza (Inadhiri). Izirikanagikorwa ry'amapfungo nk'ayo rero, ritegerezwa kugirwa mw'ijoro imbere yuko umutwenzi ukika, vyemezwa n'inyigisho y'intumwa, aho Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yavuze iti: "Uwo wese araye atagize izirikanagikorwa ry'ipfunga bukarinda buca, ipfunga ryiwe ntiryemerwa"[50]. [50] Yashikirijwe na Ahmad, igira iya 26457; na Abu Dawudi, igira iya 2454; na Al-Nasaa-iy, igira iya 2331, yayishikirije muri aya majambo.
Ubwa kabiri: Ipfunga ryo kwitonesha. Iri rero, umuntu arashobora kurizirikana ku murango, bigasabwa gusa ko aba atarihereza na kimwe gituma afungura kuva mutwenzi ukitse.
Ivyonona ugupfunga:
Ica mbere: Kurangura amabanga y'abubatse. Igihe cose rero, uwupfunze aranguye amabanga y'abubatse, ipfunga ryiwe rirononekara, agategerezwa kuzoriha uwo musi yaranguyeko amabanga y'abubatse, ni ngomwa kandi hamwe n'ukuriha uwo musi, atange icuhagizo "kaffaara", na co kikaba ari uguha ubwigenge umugurano, iyo atabishoboye, aca abwirizwa gupfunga amezi abiri akurikira, iyo bitamushobokeye ku mvo zemewe mw'idini, aca ategerezwa gufungurira abakene mirongo itandatu, umwe wese muri bo agahabwa ibingana n'igice ca "Swaa'a" (ivyababa ikiro n'igice) mu mfungurwa zimenyerewe gufungurwa mu gihugu.
Ica kabiri: Gusohora intanga "mani" n'ibigira nkana; bitewe no gusomana canke gukuyakuya umukobwa, canke kwikinisha, canke umuntu kuguma yitegereza umukobwa. Muri ico gihe rero, umuntu ategerezwa kuriha gusa uwo musi ata cuhagizo atanze; kuko icuhagizo cega gusa uwaranguye amabanga y'abubatse. Nayo uwusinziriye iyo yiroseko maze intanga zigasohoka; kuri we nta na kimwe bimwicira kuko ata ruhara aba yagize mw'isohoka ry'intanga, araheza rero akiyuhagira mu kwihumanura ihumana rikuru.
Ica gatatu: Kurya canke kunywa n'ibigira nkana, vyemezwa na Aayah, aho Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾Munafungure mwongere munywe gushika umutwenzi w’ukuri ukitse, hanyuma mukwize amapfungo kugera izuba rirenze...﴿ [Al-Baqara: 187].
Nayo uwariye canke akanywa yibagiwe, kuri we nta na kimwe bimwicira; vyemezwa n'inyigisho y'intumwa, aho Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yavuze iti: "Uwo wese yibagiye apfunze, maze agafungura canke akanywa, arashoka abandanya akwize ipfunga ryiwe, mu vy'ukuri, ni Imana Allah Iba Imufunguriye Ikanamunywesha"[51]. [51] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 6669; na Muslimu, igira iya 2709.
Ica kane: Kwihaga n'ibigira nkana (kwidahwisha). Nayo uwudashwe bitamuturutseko, ukwo kudahwa ntikwonona ipfunga ryiwe, vyemezwa n'inyigisho y'intumwa, aho Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yavuze iti: "Uwo wese ayuwe maze akadahwa yari apfunze, ntaregerezwa kuriha uwo musi, yamara uwidahwishije n’ibigira nkana, ategerezwa kuriha uwo musi"[52]. [52] Yashikirijwe na Abu Dawudi, igira iya 2380; na Al-Tirmidhiy, igira iya 719; na Ibnu Maajah, igira iya 676.
Ica gatanu: Gusohora amaraso mu mubiri; nko kurumika, canke guca indasago, canke gutanga amaraso ku murwayi. Ivyo vyose rero, bironona ipfunga ry'uwupfunze. Nayo ugukura mu mubiri amaraso make mu gusuzuma idwara; ico nta co conona kw'ipfunga ry'uwipfunze, ni nk'iyo ngingo nyene, igihe amaraso avuye mu mubiri ata ruhara umuntu yabigizemwo; nko kuva umwuna, canke gukomereka, canke gukura iryinyo. Ico rero, nta na kimwe conona kw'ipfunga ry'uwipfunze.
Abarekuriwe gufungura mu kwezi kwa Ramadhani
Umugwi wa mbere: Abarekuriwe gufungura mu kwezi kwa Ramadhani bakazoriha imisi bariye mu nyuma, na bo bakaba ari aba bakurikira:
1. Umurwayi arwaye indwara yizigiwe ko ishobora gukira, maze ugupfunga bikaba vyomutera ingaruka mbi canke bikamugora gupfunga.
2. Uwuri ku rugendo; yaba agira ingorane muri nya rugendo canke ata zo agira.
Ivyo vyompi bikimezwa na Aayah, aho Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Ivuga Iti: ﴾...Uwuzoba muri mwebwe na we arwaye canke ari ku rugendo, arafungura hanyuma aheze arihe igitigiri c’imisi yafunguye mu yindi misi...﴿ [Al-Baqara: 185].
3. Umugore yibungenze canke yonsa iyo ugupfunga bibaremera bo hamwe n'umwana yibungenzwe canke yonswa, canke bikabagirira ingaruka mbi bo ku gatwe kabo, canke umwana gusa yibungenzwe canke yonswa, uyo muvyeyi yibungenze canke yonsa rero, afatwa nk'umurwayi, ararekuriwe gufungura, ariko umwe wese muri bo ategerezwa kuriha imisi yafunguye hanyuma ikingi gihe.
4. Umugore ari mu butinyanka n'uwuri mu kiriri, ugufungura kuri bo ni ngombwa, eka no mu gihe bopfunga, ugupfunga kwabo ntikwemerwa, bagategerezwa kuzoriha imisi bafunguye hanyuma mu yindi misi.
Umugwi wa kabiri: Abarekuriwe gufungura mu kwezi kwa Ramadhani, bagategerezwa kuzotanga icuhagizo gusa, ntibasabwe kuriha imisi bafunguye, na bo bakaba ari aba bakurikira:
1. Umurwayi arwaye indwara ata mwizero ko izokira.
2. Uwugeze mu zabukuru adashobora fupfunga.
Abo bose rero, bararekuriwe gufungura, maze bagafungurira umukene umwe mu kibanza c'umusi bafunguye mu kwezi kwa Ramadhani. Nayo mu gihe uwugeze mu zabukuru ashike mu bihe vyo kudatahura icatsi n'ururo, nta co aba akibazwa mu mabwirizwa y'idini; araheza rero agafungura, nta n'akabi kuri we.
Umwanya wo kurihirako imisi umuntu yafunguye mu kwezi kwa Ramadhani n'ingingu ijanye no gucererwa kuriha iyo misi
Ni ngombwa ko umuntu ariha imisi yafunguye mu kwezi kwa Ramadhani mu kiringo kiri hagati y'ukwo kwezi n'ugukurikira, bikaba ari vyiza gusumba mu gihe yokwihutira kuriha, ntibinarekuwe ko umuntu acereza irihwa ry'imisi yafunguye gushika inyuma y'iyindi Ramadhani ikurikira. Mu vyakiriwe na Aisha (Imana Allah Imwishimire) yavuze ati: "Vyarashika nkaba mfise imisi nafunguye mu kwezi kwa Ramadhani ntegerezwa kuriha, maze sinshobore kuriha nya misi kiretse mu kwezi kwa Sha'bani; vyatewe n'ukwitwararika Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah)"[53]. [53] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 1849; na Muslimu, igira iya 1846.
Umuntu rero acerewe kuriha imisi yafunguye mu kwezi kwa Ramadhani gushika inyuma y'iyindi Ramadani ikurikira, yegwa n'ingingo imwe muri zibiri:
1- Kuba umuntu acerewe kuriha imisi yafunguye ku mvo zemewe n'amabwirizwa y'idini; nk'umuntu yabandanije kurwara gushika ku yindi Ramadhani ikurikira. Uyo rero ategerezwa kuriha gusa.
2. Kuba umuntu yacerewe kuriha imisi yafunguye ku mvo zitemewe n'amabwirizwa y'idini. Uyo rero arandikirwa ibicumuro kuri uko gucererwa kuriha, bikaba ari na ngombwa ko yigaya ku Mana Allah, akanategerezwa kuriha imisi yafunguye, hiyongeyeko gufungurira umukene umwe mu kibanza c'umusi umuwumwe atapfunze.
Ipfunga ryo kwitonesha ku wufise imisi yafunguye ategerezwa kuriha
Umuntu afise imisi yafunguye mu kwezi kwa Ramadhani ategerezwa kuriha; biba ari vyiza cane kurusha ko yokwihutira kuriha iyo misi imbere yo gutangura gupfunga ipfunga ryo kwitonesha, ariko rero, iyo ugupfunga ku kwitonesha kwohava kumucika uravye umwanya usigaye; nko gupfunga ku musi wa Arafa n'uw'Aashhuraa-i, muri ico gihe araheza akabanza gupfunga ipfunga ryo kwitonesha imbere yuko ariha imisi yafunguye; kubera ko umwanya wo kurihirako wagutse, nayo umusi wa Arafa n'uw'Aashuuraa-i ukaba ushobora kumucika. Ariko rero, ntapfunga imisi itandatu yo mu kwezi kwa "Shawwali" (sitaswala) kiretse inyuma yo kuriha imisi yafunguye.
Imisi kizira ko umuntu ayipfunga:
1. Ugupfunga ku musi w'Ilayidi yo gufungura, no ku musi w'Ilayidi yo kubaga; kuko bisanzwe bibujijwe,
2. Ugupfunga imisi itatu y'imiranzi "ayyaamu tashriiqi" mu kwezi kwa 12 kwa "Dhu l-Hijja", kiretse ku muntu yazirikaniye mu kibanza c'izirikana, igendera n'ishengerera ry'ingoro ntagatifu kimwe cose ukwaco (mutamatti'u), n'uwazirikaniye rimwe ishengerera n'igendera ry'ingoro ntagatifu (qaarinu), mu gihe yoba atashoboye kuronka imbagwa (had-yu). Imisi itatu y'imiranzi "ayyaamu tashriiqi", ni umusi w'igenekerezo rya 11, irya 12 n'irya 13 mu kwezi kwa 12 kwa "Dhu l-Hijja".
3. Umusi w'amakenga ubujijwe gupfunga ku mvo zo kutamenya neza na neza ko ari umusi usozera Sha'bani, canke ko ari wo musi wa mbere mu kwezi gukurikira. Uwo musi w'amakenga rero, ni umusi w'igenekerezo rya mirongo itatu mu kwezi kw'umunani kwa "Sha'bani", ivyo bishika iyo ku mugoroba w'umurango w'uwo musi hagorobeje ibicu canke umukungugu mu kirere, maze bikabuza kubona imboneko y'ukwezi kwa Ramadhani.
Imisi bitabereye ko umuntu ayipfunga:
a. Guharira ukwezi kwa Rajabu gusa mu gupfunga. b. Guharira umusi w'ijuma gusa mu gupfunga, kuko iryo pfunga ribujijwe. Iyo rero umuntu apfunze umusi imbere y'umusi w'ijuma canke inyuma yawo, muri ico gihe ntibiba bikibujijwe.
Iimisi ipfungwa ku bw'ukwubahiriza imigenzo y'intumwa:
a- Imisi itandatu yo mu kwezi kwa 10 kwa "Shawwali". b. Ugupfunga imisi icenda ya mbere mu kwezi kwa 12 kwa "Dhu l-Hijja", uwuhimirijwe cane muri iyo misi ukaba ari umusi wa Arafa kiretse ku wuri gushengerera ingoro ntagatifu (guhiji); kuri we iryo pfunga ntiriba ryubahirije imigenzo y'intumwa. Ugupfunga uwo musi rero, gutuma umuntu ababarirwa ibicumuro vy'imyaka ibiri. c. Ugupfunga imisi itatu muri buri kwezi. Ivyiza gusumba ni ugupfunga iyo misi mu misi ihurirana n'imisi yera (bedha), na yo ikaba ari igenekerezo rya 13, irya 14 n'irya 15. d. Gupfunga ku musi wa mbere n'uwa kane mu ndwi kubera ko Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yama ayipfunga; kuko ibikorwa vy'abaja bigaragazwa kuri iyo misi.
Ugupfunga ku kwitonesha:
a. Gupfunga kwakoreshejwe na Dawudi (nyakugira amahoro y'Imana Allah), yama apfunga umusi agafungura ku wundi ukurikira.
b- Gupfunga ukwezi kwa mbere kwa "Muharramu" kwubashwe n'Imana Allah, ni na kwo kwezi bibereye cane kugupfunga, ipfunga ry'umusi rihimirijwe cane rikaba ari ugufunga umusi wa Aashuuraa-i, na wo ukaba ari igenekerezo rya cumi mu kwezi kwa "Muharramu", maze umuntu akawupfunga hamwe n'umusi w'igenekerezo ry'icenda. Ivyo vyemezwa n'inyigisho y'intumwa, aho Intumwa (Nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yavuze iti: "Ni ukuri, ninaramba nkashika mu mwaka uza, ni ukuri nzopfunga n'umusi w’igenekerezo ry'icenda"[54]. Ipfunga ry'uwo musi rero, rituma umuntu ababarirwa ibicumuro yakoze mu mwaka uheze. [54] Yashikirijwe na Muslimu, igira iya 1134.
Ikigabane ca gatanu: Ishengerera n'igendera ry'ingoro ntagatifu iri i Makka
Ijamabo "Hajji" mu rurimi rw'icarabu, risigura kugana canke gutumbera ahantu hanaka. Mu nsiguro nyezina mu mabwirizwa y'idini, ijamabo "Hajji" risigura kuja gushengerera ingoro ntagatifu y'Imana Allah no kugendera ibibanza vy'ahaninaharizwa Imana Allah, mu mwanya uzwi wabigenewe, mu ntumbero yo gutunganya imigirwa yabigenewe.
Ijambo "Umra" mu rurimi rw'icarabu, risigura kugendera ahantu hanaka.
Mu nsiguro nyezina mu mabwirizwa y'idini, ijambo "Umra" risigura ukugendera ingoro ntagatifu, mu mwanya uwo ari wo wose, mu ntumbero yo gutunganya imigirwa yabigenewe.
Ugushengerera ingoro ntagatifu rero, ni imwe mu nkingi ubwislamu bwubakiyeko, ikaba ari n'umwe mu mishinge ihambaye y'ubwislamu, yashinzwe mu mwaka w'icenda kuva Intumwa yimutse, Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) akaba yashengereye ingoro ntagatifu incuro imwe gusa mu buzi bwiwe, rikaba ari na ryo shegerera ryiswe: ishengerera ryo gusezera.
Ugushengerera ingoro ntagatifu, ni ibwirizwa ryubahirizwa rimwe gusa mu buzima ku wubishoboye, ikirenze kuri iyo ncuro imwe, kiba ari ishengerera ry'inyongeraryo ryo kwitonesha "TATWAWWU'I". Nayo igendera ry'ingoro ntagatifu (umra), na ryo nyene rikaba ari ibwirizwa dufatiye ku vyemezwa na benshi mu bamenyi, vyemezwa ni inyigisho y'intumwa, aho Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yavuze yishura uwayibajije ati: "Mbega none abakenyezi boba bategetswe kuja ku rugamba rwo guharanira idini ry'Imana Allah?", yishuye iti: "Ego cane, barategetswe uragamba rwo guharanira idini ry'Imana Allah rutagiramwo indwano: ishengerera n'igendera ry'ingoro ntagatifu iri Makka"[55]. [55] Yashikirijwe na Ahmadi, igira iya 25198; na Al-Nasaa-iy, igira iya 2627; na Ibnu Maajah, igira iya 2901.
Ibisabwa kugira ishengerera n'igendera ry'ingoro ntagatifu bibe itegeko ku muntu:
1. Kuba ari umwislamu,
2. Kuba afise ubwenge bukwiye,
3. Kuba geze mu bigero,
4. Kuba afise ubwigenge,
5. Kuba afise ubushobozi.
Ku mukenyezi hiyongerako igisabwa kigira gatandatu, na co kikaba ari ukuba hariho kizira c'umuntu (mahramu) bajana gushengerera; kuko atemerewe gufata urugendo rw'ishengerera ry'ingoro ntagatifu canke urw'iyindi ntumbero, atari kumwe n'umugabo wo mu muryango wiwe batemerewe kwubakana (mahramu). Vyemezwa n'inyigisho y'intumwa, aho Intumwa (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yavuze iti: "Umukenyezi ntarekuriwe gufata urugendo atari kumwe na kizira w'umuntu bari kumwe, nta n'umugabo arekuriwe kwinjira aho ari kiretse mu gihe umukenyezi ari kumwe na kizira w'umuntu"[56]. [56] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 1862; na Muslimu, igira iya 1341.
Kizira w'umuntu ku mugore, ni umugabo wiwe, canke umuntu uwo ari we wese kizira burundu kuri we ko amwabira; ku mvo z'uko basangiye amaraso; nko kuba ari musazawe, se, sewabo, umuhungu wa musazawe, hamwe rero na narume, canke ku mvo z'uko hariho ico bahurirako kirekuwe; nko kuba ari muzazawe basangiye ibere, canke akaba musazawe ku mvo c'ukwabirana; nk'umugabo wa nyina (aheza akamwita se) n'umuhungu wiwe (aheza akamwita musazawe).
Kuba afise ubushobozi kuvugwa ng'aha "Al-istitwaa'a", ni ubushobozi bw'ukuba afise amahera n'amagara meza, ku buryo ashobora kwurira ikimwunguruza no kwihanganira intureka z'urugendo, akanaronka amahera y'impamba n'induhuro bikwiye, bimushoboza kugenda no kugaruka, akanaronka n'ivyo asigira abana biwe n'abandi ajejwe kubeshaho, bishobora kubatunga gushika agarutse,
hanyuma rero n'inzira umushikana i Makka (n'iyimugarukana) ikaba itekanye; ku buryo we hamwe n'utwiwe biba biri mu mutekano nta ngere.
Nayo uwufise ubushobozi bw'amahera gusa ata magara meza afise; nko kuba ageze mu zabuku canke arwaye indwara itizewe gukira, uyo ategerezwa kurungika mu kibanza ciwe uwumutunganiriza imigirwa y'ishengerera n'igendera ry'ingoro ntagatifu.
Ibisabwa kugira vyemerwe ko umuntu aserukira uwundi mu gutunganiriza imigirwa yo gushengerera no kugendera ingoro ntagatifi, ni ibintu bibiri:
1- Kuba ari mu basanzwe bemerewe gutunganya imigirwa y'ibwirizwa ryo gushengerera ingoro ntagatifu, uyo na we akaba ari umwislamu, ageze mu bigero, afise n'ubwenge bukwiye.
2- Kuba yaramaze gutunganya ku gatwe kiwe ishengerera rya mbere (ry'ubwisalmu) ry'ingoro ntagatifu.
Ibihe vy'izirikana ry'ishengerera n'igendera ry'ingoro ntagatifu (Mawaaqiitu l-ihraam)
Ijambo "Mawaaqiitu" riri mu bwinshi, rudende rwaryo ni "Miiqaatu", rikaba risigura mu rurimi rw'icarabu urubibe rw'ahantu canke umwanya. Nayo mu nsiguro nyezina mu mabwirizwa y'idini, rikaba risigura ikibanza canke umwanya wo gutunganirizako igikorwa nyegerezamana.
Ishengerera ry'ingoro ntagatifu rirafise ibihe vy'umwanya n'ibihe vy'ibibanza, ritunganirizwako:
a- Ibihe vy'umwanya, Imana Allah Yarabitomoye muri Aayah, aho Yabivuze Iti: ﴾Igihe co gushengerera ingoro ntagatifu iri i Makka ni amezi azwi. Uwuzozirikana rero kuyishengerera muri ayo mezi...﴿ [Al-Baqara: 197].
Ayo mezi rero akaba ari: Ukwezi kwa 10 kwa "Shawwaal", ukwa 11 kwa "Dhu l-Qa’da", n’imisi 10 ya mbere yo mu kwezi kwa 12 kwa "Dhu l-Hijja".
b- Ibihe vy'ibibanza, na vyo bikaba ari imbibe z'ibibanza bitarekuwe ko uwugiye gushengerera ingoro ntagatifu iri i Makka, abirengana atabanje kuzirikana ishengerera ry'ingoro ntagatifu. Ivyo bihe vy'ibibanza rero, bikaba ri ibi bikurikira:
1. Dhu l-Hulayfa, ni ikibanza c'izirikana ku bantu b'i Madina.
2. Al-Juhfa, ni ikibanza c'izirikana ku bantu bo muri Shaamu (Palestina), Misiri hamwe rero n'abo muri Maroke.
3. Qarnu Al-Manaazili. Ico kibanza kuri uno musi kizwi kw'izina rya "Al-Saylu"; ni ikibanza c'izirikana ry'ishengerera ku bantu b'i Najdi.
4. Dhaatu l'irqi, ni kibanza c'izirikana ry'ishengerera ku bantu bo muri Iraki.
5. Yalamlam, ni ikibanza c'izirikana ry'ishengerera ku bantu bo muri Yemeni.
Umuntu uwo ari we wese rero aba hirya canke hakuno hafi y'ivyo bibanza, aca azirikanira ishengerera n'igendera ry'ingoro ntagatifu muri ico kibanza arimwo. Nayo uwusanzwe ari mu bantu b'i Makka, ashoka azirikanira ng'aho nyene i Makka, ntibikenewe ku bantu bahaba kurinda kuja mu kibanza c'izirikana ry'ishengerera. Nayo ku bijanye n'igendera ry'ingoro ntagatifu; abagiyeyo basabwa kuja mu karere karekuwe kari hafi y'urubibe rwa Makka, bagaca bazirikanira ng'aho igendera. Uwushatse rero gushengerera canke kugendera ingoro ntagatifu, ategerezwa kubizirikanira muri ivyo bibanza vyagenwe n'Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah), ni na vyo bihe vy'ibibanza twamaze gudondagura, ntibinarekuwe ku wushaka ishengerera canke ingendera ry'ingoro ntagatifu, ko arengana ivyo bihe vy'ibibanza atabanje kuzirikana ishengerera canke igendera.
- Umuntu wese aciye kuri ivyo bihe vy'ibibanza vyadondaguwe atari mu bantu baba muri ivyo; ategerezwa kuzirikanira muri vyo.
- Umuntu agiye i Makka adaciye muri kimwe muri ivyo bihe vy'ibibanza vyadondaguwe, yaba azananye inzira y'imusozi canke yo mw'ibahari canke yo mu kirere; na we nyene ategerezwa kuzirikana ageze ahatumberanye na kimwe mu bibe vy'ibibanza, kiri hafi yiwe, maze akambara n'urubega, vyemezwa n'inyigisho yashikirijwe na Omari mwene Al-Khattwaabi (Imana Allah Imwishimire), aho yavuze ati: "Muraheza muzirikanire ahatumberanye na kimwe muri ivyo bihe vyibibanza, kiri hafi y'inzira muzananye, maze mwambare n'imbega"[57]. [57] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 1531.
- Uwufashe urugendo rwo kuja gutunganya imigirwa y'ishengerera n'igendera ry'ingoro ntagatifu azananye mu kirere, ategerezwa kuzirikana, maze akambara n'urubega igihe indege imureruye utumberanye n'igihe c'ikibanza kiri mu nzira y'aho aciye, ntanarekuriwe gucereza izirikana ryo gushengerera no kwambara urubega gushika yururutse indege ku kibuga c'indege.
Kuzirikana no kwambara urubega "Ihraam"
Kuzirikana no kwambara urubega "Ihraam", ni izirikanagikorwa ryo kwinjira mu migirwa nyezina; mu vyerekeye ishengerera ry'ingoro ntagatifu, ni izirikanagikorwa ryo kwinjira mu migirwa nyezina y'ishengerera ry'ingoro ntagatifu (guhiji), nayo mu bijanye n'igendera ry'ingoro ntagatifu (umra), ni izirikanagikorwa ryo kwinjira mu migirwa nyezina y'igendera. Umuntu rero, ntazirikana ngo yambare urubega kiretse igihe agize izirikanagikorwa ryo kwinjira mu migirwa nyezina y'ishengerera canke y'igendera ry'ingoro ntagatifu. Nayo umuntu kwambara urubega gusa atabibangikanije n'izirikanagikorwa bijanye, ntaba agize izirikanagikorwa ry'ishengerera canke ry'igendera.
Ibikorwa bibereye igihe c'izirikanagikorwa ry'ishengerera n'ingendera ry'ingoro ntagatifu no kwambara urubega:
1. Ukwiyuhagira (umubiri wose) imbere y'izirikanagikorwa ry'ishengerera n'igendera ry'ingoro ntagatifu.
2. Kwisiga ibimoga ku mubiri wose (ku mugabo), maze ntasige ku mpuzu yambara igihe co kuzirikana (igikoyi n'umutamana).
3. Kugira izirikanagikorwa yambaye igikoyi n'urubega vyera hamwe n'ibirato bitugaye (ikandambiri canke isandare).
4. Kugira izirikanagikorwa yamaze kwurira ku gitwazi (canke ikindi kimwunguruza), atumbereye ubutumbero bwo gusenga (Kibla).
Amoko y'imigirwa y'ishengerera ry'ingoro ntagatifu:
Uwuzirikana ishengerera ry'ingoro ntagatifu, arahitamwo bumwe mu moko atatu y'imigirwa y'ishengerera ry'ingendo ntagatifu yipfuza, ayo moko na yo aka ari aya:
1- ATTAMATTU'U: Ni umuntu kuzirikanira mu kibanza c'izirikana, igendera ry'ingoro ntagatifu mu mezi y'ishengerera, maze akaritunganya akarangiza, hanyuma akazirikana ishengerera ry'ingoro ntagatifu muri uwo mwaka nyene.
2- AL-IFRAADU: Ni umuntu kuzirikanira mu kibanza c'izirikana, ishengerera ryonyene gusa ry'ingoro ntagatifu, maze akaguma yambaye urubega (ihraamu) gushika atunganije imigirwa y'ishengerera ry'ingoro ntagatifu.
3. AL-QIRAANU: Ni umuntu kuzirikanira rimwe ishengerera n'igendera ry'ingoro ntagatifu mu kibanza c'izirikana, canke akazirikana igendera ry'ingoro ntagatifu, mu nyuma akwongerako izirikana ry'ishengerera imbere yuko atangura gukikura Al-Ka'ba ikikura ryo gushengerera, gutyo akazirikanira rimwe igendera n'ishengerera ry'ingoro ntagatifu mu kibanza c'izirikana, canke akazirikana imbere yuko atangura gukikura Al-Ka'ba ikikura ryo kugendera, maze agaca akikura Al-Ka'ba ikikura ryo gushengerera no kugendera, hanyuma akanyaragasa ku misozi ya Swafaa na Ma-rwa.
Umwe wese rero mu bazirikanye igendera n'ishengerera kimwe cose ukwacu (Mutamatti'u), canke abazirikaniye rimwe ishengerera n'igendera ry'ingoro ntagatifu (Qaarinu), ategerezwa kubaga igitungwa c'imbagwa (Fid-ya) mu gihe yoba atari mu bantu basanzwe baba mu karere k'umusigiti mutagatifu w'i Makka.
Uburyo bwiza cane gusumba ubundi muri iyi migirwa y'ishengerera, ni ukuzirikana igendera n'ishengerera ry'ingoro ntagatifu kimwe cose ukwaco "TAMATTU'U"; kuko ari co Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yategetse ingendanyi ziwe[58], hanyuma hagakurikira ukuzirikanira rimwe ishengerera n'igendera ry'ingoro ntagatifu"(QIRAANU"; kuko rihurikiyemwo ishengerera hamwe n'igendera, hanyuma hagakurikira rero ukuzirikana ishengerera ryonyene gusa ry'ingoro ntagatifu "IFRAADU", maze umuntu akaguma yambaye urubega (Ihraamu) gushika atunganije imigirwa y'ishengerera ry'ingoro. [58] Yashikirijwe na Muslimu, igira iya 1211.
- Iyo rero umuntu amaze kuzirikana umwe muri iyo migirwa y'ishengerera ry'ingoro ntagatifu; aca yitaba inyuma yo kwambara ihraamu, maze akavuga ati: "لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ لَا شَرِيْكَ لَكَ لَبَّيْكَ، إِنَّ الحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ، لَا شَرِيْكَ لَكَ". "LABBAYKA ALLAAHUMMA LABBAYK, LABBAYKA LAA SHARIIKA LAKA LABBAYK, INNA L-HAMDA WANNI'MATA LAKA WAL-MULK, LAA SHARIIKA LAK"[59]. (Ndakwitavye Mana yanje Nzima Allah! Ndakwitavye. Ndakwitavye nisubiriza, nta na kimwe kibangikanije na We, ndakwitavye. Mu vy'ukuri, ishimagizwa n'inema, eka n'ubwami vyose ni ivyawe, ni Wewe ubikwiye. Nta na kimwe kibangikanije na We). [59] Yashikirijwe na Al-Bukhaariy, igira iya 1549.
Ikoreshwa ry'ico gisabisho co kwitaba, ni umugenzo w'intumwa (Sunna), birabereye rero ukugikoresha ku bwinshi, maze abagabo bakaduza ijwi mu kukivuga, abagore na bo bakakivuga mw'ijwi ryo hasi nk'uwongorera.
Umwanya wagenewe ico gisabisho, ni uguhera inyuma yo kuzirikana n'ukwambara urubega (Ihraamu), nayo umwanya wanyuma wo kukivuga ukaba ari nk'uku gukurikira:
Ubwa mbere: Uwaje kugendera ingoro ntagatifu, areka kuvuga ico gisabisho harya agira atangure gukikura Al-Ka'ba.
Ubwa kabiri: Uwaje gushengerera ingoro ntagatifu, areka kuvuga ico gisabisho igihe atanguye gutera amabuye ku musi w'Ilayidi yo kubaga.
Ibizira vy'izirikanagikorwa ry'ishengerera n'igendera ry'ingoro ntagatifu
Ikizira ca mbere: Kumwa umushatsi, kuwugabanya canke kuwushitura ku gihimba ico ari co cose c'umubiri wiwe.
Ikizira ca kabiri: Guca canke kugabanya inzara zo ku ntoke ccanke ku mano ata gituma cemewe. Iyo urwara ruvunitse maze akaruca, nta gitungwa c'imbagwa asabwa kubaga.
Ikizira ca gatatu: Ni umugabo gupfuka umutwe akoresheje ikintu gikorako ku mutwe; nko kwambara inkofero canke igitambara co ku mutwe.
Ikizira ca kane: Ni umugabo kwambara igiteranije n'urunyuzi gipfuka umubiri wose canke bimwe mu bihimba vyawo "Al-makhiitwu"; nko kwambara ikanzu canke ishati, canke igipfuka ku mutwe nk'ikiremba, canka kwamba impantaro. Impuzu iteranije n'urunyuzi "Al-makhiitwu", ni irya mpuzu iyo ari yo yose ibarirwa ku rugero rw'igihimba; nka amashesheti ahinguwe mu rushato, amaga (udufukabiganza) n'amasheheti ahinguwe mu nyuzi. Nayo ku vyerekeye umugore, araheza akambara impuzu iyo ari yo yose yipfuza igihe c'izirikana ry'ishengerera; kuko ategerezwa kwambara akikwiza kiretse ko atambara igipfuka mumaso "Burqa'u", agaheza agapfuka mumaso akoresheje ikindi nk'umwitwikiro canke ikanzu ndende igihe hagize abagabo batari ba kizira biwe barenganye aho ari. Umukenyezi ntiyambara udupfukabiganza (amaga) ku biganza vyiwe.
Ikizira ca gatanu: Ni ukwisiga ibimoga; kuko umuntu amaze kuzirikana ishengerera ry'ingoro akamba urubega (Ihraamu), asabwa kwigira kure ya kirya cose kijanye no kurenza urugero mu kuryoherwa hamwe n'ibisharizo vy'isi, maze akerekeza umutima ku buzima bw'inyuma yo gupfa.
Ikirizira ca gatandatu: Ni ukwica igihigwa c'i musozi no kugihiga. Uwamaze kuzirikana ishengerera rero, ntagira uruhigi rw'igihigwa c'i musozi, ntanafasha mu kugihiga, eka ntanagikerera.
Kiranazira kandi ku wamaze kuzirikana ishengerera, kurya ku vyo yahize (mu gihe yorenga kw'ibwirizwa ryo kudahiga), canke ku vyo yahigiwe, canke ku vyo yafashije mu guhiga; kuko ivyo vyose kuri we bifatwa nk'intumvyi.
Nayo uruhigi no kuroba mw'ibahari; ntibizira ku wamaze kuzirikana ishengerera, eka ntikinazira kuri we gukerera igikoko c'icororano; nk'inkoko n'ibitungwa; kuko vyo atari uruhigi.
Ikizira c'indwi: Ni umuntu gushingirwa canke gushingira uwundi, canke kuba icabona c'ugushingira.
Ikizira c'umunani: Ni umuntu kurangura amabanga y'abubatse; kuko uwuranguye amabanga y'abubatse imbere yuko arekurirwa irekurirwa rya mbere (Tahallulu l-awwal); imigirwa yiwe y'ishengerera ica yononekara, igacika impfagusa, maze agasabwa kubandanya imigirwa isigaye gushika ayihejeje, akazoca ariha imigirwa y'ishengerera mu mwaka ukurikira, akanategerezwa rero kubaga igitungwa c'imbagwa. Nayo iyo aranguye amabanga y'abubatse mu nyuma y'aho arekuriwe irekurirwa rya mbere (Tahallulu l-awwal); imigirwa y'ishengerera ryiwe ntiyononeka ngo ricike impfagusa, agasabwa muri ico gihe rero kubaga igitungwa c'imbagwa.
Ingingo zerekeye umukenyezi mu vyerekeye ukurangura amabanga y'abubatse, ni nka zirya nyene zerekeye umugabo, mu gihe yoba yaranguye nya mabanga ku bushake bwiwe.
Ikizira c'icenda: Ni ugukuyakuya mu guhoberana ata gukabakaba ibitsina birimwo. Ntibirekuwe rero ku wamaze kuzirikana ishengerera guhoberana n'umugore; kuko ari inzira ishobora munukaburira ibishobisho vyotuma yisanga aranguye amabanga y'abubatse kandi bisanzwe bizira kuri we. Ugukuyakuya mu guhoberana (Al-mubaasharat) kuvugwa ng'aha, ni ugukorakora ku mugore bijana n'ibishobisho vyo kumwipfuza.
Igendera ry'ingoro ntagatifu "Umra"
a. Inkingi z'igendera ry'ingoro ntagatifu:
1. Kuzirikana igendera ry'ingoro ntagatifu maze umuntu akambara urubega (Ihraamu).
2. Gukikura Al-ka'ba "Twawaafu".
3- Ikokera n'inyaragasa hagati y'umisozi ya Swafa na Mar'wa "Sa'yi".
b- Ibitegetswe mw'igendera ry'ingoro ntagatifu:
1. Kuzirikanira igendera ry'ingoro ntagatifu mu gihe c'ikibanza cemewe "Miiqaatu".
2. Kumwa canke kugabanya umushatsi.
c- Ingene igendera ry'ingoro ntagatifu rikorwa
Ica mbere uwugiye gutunganya igendera ry'ingoro ntagatifu aherako, ni ugukikura Al-Ka'ba incuro indwi ahereye kw’ibuye ryirabura, rikaba ari na ryo nyene aherezako (mu guharura incuro imwe y'ikikura). Mu gukikura rero, ategerezwa kuba akwije isuku ryo gusenga (gutawaza), apfutse n'ubwambure bwiwe kuva ku mukondo gushika ku mavi. Biri no mu migenzo y'intumwa rero ko mu gihe co gukikura Al-Ka'ba, umuntu aba yambariye urubega ku gitugu c'ukubamfu; bisigura ko umuntu agaragaza igitugu c'ukuryo maze agacisha umutamana mu kwaha, agaca apfundikanya nya mutamana ku gitugu c'ukubamfu. Iyo rero ahejeje gukikura ku ncuro y’indwi; aca areka kwambarira urubega ku gitugu c'ukubamfu, agaheza agaca yambara nya mutamana ku bitugu vyompi.
Mu guheza incuro iyo ari yo yose y'ikikura rya Al-Ka'ba, araheza agatumbera ibuye ryirabura, iyo bimworoheye kurisoma ararisoma, iyo bitamworoheye naho ararikorako n'ukuboko kw'iburyo agaca asoma ukwo kuboko kwiwe, iyo bitamworoheye gukora kw'ibuye ryirabura rero, aca aritunga ukuboko kw'ukuryo agutaritse agaca avuga ati: "ALLAAHU AKBAR" incuro imwe atarinze kusoma ukuboko kwiwe, eka ntanahagarara, hanyuma agaca abandanya ikikura ryiwe ashize Al-Ka'ba ibubamfu bwiwe. Biri no mu migenzo y’intumwa ko agenda akokera anyaragasa (Ramalu) ku ncuro zitatu za mbere z'ikikura. Ijambo "Ramalu" risigura umuntu gutambuka intambwe ngufingufi zegeranye anyaragasa.
Iyo ageze ku mfuruka yitwa "Ruknu l-Yamaani"; ku mfuruka igira kane ya Al-Ka'ba, bikamworoheye kuyikorako n'ukuryo kwiwe ashoka ayikorako atarinze kuvuga ijambo ry'ikuzamana "ALLAAHU AKBAR", eka ntanasoma ukuboko kwiwe, iyo bitamworoheye naho araheza akarengana atarinze kuyitunga ukuboko, eka nta n'ijambo ry'ikuzamana avuga. Ageze rero hagati na hagati y'imfuruka zibiri, iyitwa "Al-Yamaani" n'iyitwa "Al-As-wadu" aca avuga ati: ﴾رَبَّنَآ ءَاتِنَا فِي ٱلدُّنۡيَا حَسَنَةٗ وَفِي ٱلۡأٓخِرَةِ حَسَنَةٗ وَقِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ...﴿ "...Mana yacu Rurema Allah! Duhe kuroranirwa mu vyiza vyose vy’isi no mu vyiza bidushikana mu Bwami bw’ijuru mu buzima bw’inyuma yo gupfa, Wongere Udukingire ibihano vyo mu muriro udahera". [Al-Baqara: 201].
Iyo ahejeje gukikura, aca asenga ivyunamo bibiri inyuma y'ubuhagararo bw'Intumwa Ibrahimu (nyakugira impuhwe z'Imana Allah) "Maqaamu Ibraahiim" igihe bimworoheye, atari uko aca abisengera aho ari ho hose mu musigiti mutagatifu w'i Makka. Biri mu migenzo y’intumwa ko ku cunamo ca mbere umuntu ahejeje gusoma igisomwa "Al-Faatiha", asoma igisomwa "Al-Kaafiruuna", mu kigira kabiri, agasoma igisomwa "Qul huwa Llaahu ahad" ahejeje gusoma "Al-Faatiha", hanyuma agaca agana ku bukokero "Mas'aa", maze agakokera anyaragasa hagati y'imisozi ya Swafa na Mar-wa incuro indwi. Kuva kuri Swafa ugenda gushika kuri Mar-wa, ni incuro imwe, no kuva kuri Mar-wa ugaruka gushika kuri Swafa, ni iyindi ncuro.
Araheza rero agahera ku musozi wa Swafa akawurira hajuru canke agahagarara kuri wo, ariko kuwurira hajuru ni vyo vyiza gusumba mu gihe vyokworoha, maze agaca asoma Aaya, aho Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Ivuga Iti: ﴾...إِنَّ ٱلصَّفَا وَٱلۡمَرۡوَةَ مِن شَعَآئِرِ ٱللَّهِ﴿ "Mu vy’ukuri, imisozi “Swafa” na “Mar-wa” ni mu bimenyetso vyo kwiyegereza ku Mana Allah..." [Al-Baqara: 158].
Birabereye ko umuntu atumbera mu butumbero bwo gusenga (Kibla), maze agashimagiza Imana Allah akanayikuza, agaca avuga ati: ،لَا إِلٰهَ إِلَّا اللَّهُ، وَاللَّهُ أَكْبَرُ، لَا إِلٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ، يُحْيِي وَيُمِيتُ" ."وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ، لَا إِلٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ، أَنْجَزَ وَعْدَهُ، وَنَصَرَ عَبْدَهُ، وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ “LAA ILAAHA ILLA LLAAH, WA LLAAHU AKBAR, LAA ILAAHA ILLA LLAAHU WAHDAHU LAA SHARIIKA LAHU, LAHU L-MULKU WALAHU L-HAMDU, YUH-YII WAYUMIITU, WAHUWA ALAA KULLI SHAY-IN QADIIR, LAA ILAAHA ILLA LLAAHU WAHDAHU, ANJAZA WA’DAHU, WA NASWARA ‘ABDAHU, WA HAZAMA L-AHZAABA WAHDAHU”[60]. (Nta mana ibwirijwe gusengwa vy’ukuri atari Imana Allah, Imana Allah ni Yo Nkuru, ni Ikuzwe. Nta mana ibwirijwe gusengwa vy’ukuri atari Imana Allah Yonyene Itabangikanywa, ubwami ’ugushimagizwa ni ivyayo, ni Yo Itanga ubuzima Ikanabwa umuntu maze agapfa, ni na Yo Mushoboravyose. Nta mana ibwirijwe gusengwa vy’ukuri atari Imana Allah Yonyene, Yarashize mu ngiro isezerano ryayo, Ishikana umuja wayo ku ntsinzi Yamuraganiye, Yongera Iranesha Yonyene imigwi yiyunze mu kurwanya idini ryayo). Hanyuma agaca asaba ibisabisho bimworoheye atarinze kuduza amaboko, ageheza rero agasubiramwo iryo ninahaza n'itaziramana hamwe n'ivyo bisabisho incuro zitatu. Hanyuma akamanuka umusozi wa Swafa agana ku musozi wa Mar-wa, maze umugabo yagera ku kimenyetso ca mbere agaca akokera anyaragasa gushika ku kimenyetso ca kabiri. Nayo umugore ntarabwa n'iyo ngingo y'umuntu gukokera anyaragasa hagati y'ivyo bimenyetso bibiri; kugira ntahave akutsa impuzu ngo hagaragare ubwambure kandi we wese ari ubwambure, akaba rero asabwa gusa mu gukokera no kunyaragasa kugenda atambuka intambwe zisanzwe. Hanyuma rero, umuntu akabandanya akwurira ku musozi wa Mar-wa canke agahagarara kuri wo, ariko kuwurirako ni vyo vyiza cane gusumba igihe vyomworohera, maze akavuga akanakora nka birya nyene yavuze akanakora ku musozi wa Swafa, kiretse ko adasoma ya Aayah, aho Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Ivuga Iti: ﴾...إِنَّ ٱلصَّفَا وَٱلۡمَرۡوَةَ مِن شَعَآئِرِ ٱللَّهِ﴿ "Mu vy’ukuri, imisozi “Swafa” na “Mar-wa” ni mu bimenyetso vyo kwiyegereza ku Mana Allah..."; kuko isomwa guse igihe co kwurira ku musozi wa Swafa mu ntango y'incuro ya mbere, hanyuma akwururuka umusozi wa Mar-wa agana ku musozi wa Swafa, maze akagenda atambuka ahabigenewe, agakokera anyaragasa ahabigenewe gushika agere ku musozi wa swafa. Araheza rero akabigeza ukwo nyene incuro indwi; ukugenda gushika ku musozi, ni incuro imwe, no kuvayo ugaruka, ni iyndi ncuro. Birabereye ko umuntu mw'ikokera n'inyaragasa ryiwe, aninahaza akanatazira kenshi Imana Allah, akanasaba kenshi ibisabisho bimworoheye, akaba anakwije n'isuku rikuru ryo kwihumanura na rito ryo gusenga, ariko n'aho yokokera anyaragasa adakwije iryo suku, biba bikwiye. Ni nk'uko nyene rero, n'iyo umugore agiye mu butinyanka canke mu kiriri amaze gukikura Al-Ka'ba; araheza agakokera anyaragasa bikaba bikwiye ata n'ico bimwiciye; kuko gutunganya isuku ryo kwihumanura n'iryo gusenga, si igisabwa kugira ikokera ryemerwe, ni ikintu kibereye gusa atari ngomwa. [60] Yashikirijwe na Muslimu, igira iya 1218.
Iyo rero umuntu arangije ikokera n'inyaragasa "Sa'yi"; aca amwa umushatsi canke akawugabanya, ariko rero ukuwumwa ku mugabo ni vyo vyiza cane.
Umuntu ahejeje rero gukora ivyo, aba arangije gutunganya imigirwa y'igendera ry'ingoro ntagatifu (Umra).
Ishengerera ry'ingoro ntagatifu (Guhiji)
A- Inkingi z'ishengerera ry'ingoro ntagatifu:
1. Kuzirikana ishengerera ry'ingoro ntagatifu n'ukwambara urubega.
2. Kuguma kuri Arafat "Wuquufu".
3. Gukikura Al-ka'ba ikikura ryo gushengerera "Twawaafu l-ifaadwa".
4. Ikokera n'inyaragasa hagati y'umisozi ya Swafa na Mar'wa "Sa'yi".
B- Ibitegetswe vy'ishengerera ry'ingoro ntagatifu:
1. Kuzirikanira ishengerera ry'ingoro mu gihe c'ikibanza "Miqaati".
2. Kuguma kuri Arafat ku musi w'icenda mu kwezi kwa 12 kwa Dhu l-Hijja gushika izuba rirenze rigacokera, ivyo ni ku muntu yagumye kuri Arafat gushika ku murango.
3. Kurara i Muzdalifa mw'ijoro buca ari igenekerezo rya cumi mu kwezi kwa 12 kwa Dhu l-Hijja gushika mu gicugu.
4. Kurara i Mina amajoro y'imisi y'imiranzi "Ayyaamu tash-riiqi".
5. Gutera amabuye ku biterero "Jimaraati".
6. Kwumwa umushatsi canke kuwugabanya.
7. Gukikura Al-ka'ba ikikura ryo gusezera "Twawaafu l-wadaa'i".
C- Ingene ishengerera ry'ingoro ntagatifu rikorwa
Umwislamu ashengereye ingoro ntagatifu araheza akitaba iyitaba ry'ishengerera igiha ashitse ku gihe c'ikibanza "Miqaati", ivyo ni mu gihe yazirikanye ishengerera ryonyene gusa ry'ingoro ntagatifu "Mufridu" umwanya na wo ukamubana muto, iyo rero ageze i Makka aca akikura Al-Ka'ba akanakokera anyaragasa ku bukokero "Sa'yi", yaheza agaca aguma yambaye urubega rw'ishengerera gushika agiye kuri Arafat ku musi wa Arafa, ari wo musi ugira icenda, maze akagumayo gushika izuba rirenze rigacokera.
Hanyuma agaca ava ng'aho agana i Muzdalifa ariko aritaba, maze akahaguma gushika asenze isengesho ryo mu mutwenzi, hanyuma agashishikara aninahaza atazira Imana Allah, yitaba yongera asaba n'ibisabisho gushika harya butamanzuye,
bumaze guca rero iziba ritaraseruka aca agana i Mina, maze yashikayo agaca atera amabuye indwi ku giterero citwa "Al'Aqaba", yaheza agaca amwa umushatsi canke akawugabanya, ariko ukuwumwa ni vyo vyiza cane.
Hanyuma agaca aja (i Makka) gukikura Al-ka'ba ikikura ry'ishengerera "Twawaafu l-ifaadwa", ikokera n'inyaragasa rya mbere aba yagize riba rikwiye nta n'irindi asabwa kugira. Ivyo umuntu amaze kubitunganya rero, ishengerera ryiwe riba ritunganye, gutyo agaca arekurirwa irekurirwa rya kabiri canke rikuru (tahallulu l-tthaani), rimurekurira gukora birya vyose biziririjwe ku wazirikanye ishengerera (harimwo n'ukwabira abakenyezi).
Ikiba gisigaye rero, ni uko umuntu atera amabuye ku musi w'igenekerezo rya 11 n'irya 12 mu gihe yoba yihutira gutaha; agaca atera ku biterero bitatu, kuri kimwe cose agatera amabuye indwi, uko ateye ibuye agakuza Imana Allah atai: "ALAAHU AKBAR". Mu gutera amabuye, ahera ku giterero gito umuntu ashikirako avuye ku musigiti witwa Al-Khayf, hanyuma agatera ku giterero kiri hagati na hagati y'ibiterero, agaherahereza ku ca nyuma, maze ku giterero cose agatera amabuye indwi. Iyo rero yipfuje guteba i Mina akagumayo gushika inyuma y'umusi w'igenekerezo rya 12, aca atera amabuye ku musi w'igenekerezo rya 13 nka kurya yabigenjeje kw'itera ry'amabuye ku musi wa 12 n'uwa 11.
Umwanya wo gutererako amabuye: Ni inyuma y'umuhingamo (harya izuba rihengamiye amaja mu burengero) mu misi itatu.
Iyo rero umuntu avuye i Mina ku musi w'igenekerezo rya 12 imbere yuko izuba rirenga rigacokera, nta caha kuri we, mu gihe naho yoguma i Mina gushika atere amabuye ku musi w'igenekerezo rya 13 ku muhingamo, biba ari vyo vyiza gusumba; kuko Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti:
﴾...Uwuzoshaka kwihuta kuva “Mina” imbere yuko izuba rirenga ku musi ugira uw’icumi na kabiri, nta caha kuri we. N’uwuzocererwa kuva “Mina”, nta caha kirimwo ku wugamburukira Imana Allah mu kwubahiriza imigirwa yo gushengerera ingoro ntagatifu...﴿ [Al-Baqara: 203].
Iyo rero umuntu ashatse gufata urugendo atahutse; arabanza agakikura Al-Ka'ba incuro indwi ikikura ryo gusezera "Twaafu l-ifaaqwa" ata kokera n'inyaragasa agize.
Ivyiza kuruta rero, mu gihe umuntu ata mbagwa yibangikanije, ni uko yozirikana igendera gusa ry'ingoro ntagatifu "Tamattu'u", hanyuma akarizikana ishengerera ry'ingoro ntagatifu ku musi w'igenekerezo ry'umunani, agaheza rero agatunganya imigirwa y'ishengerera nka kurya twabisiguye, no mu gihe yozirikanira rimwe ishengerera n'igendera ry'ingoro ntagatifu, nta cha kuri we, muri ico gihe iryo zirikana rica ryitwa "Qiraanu", na ryo rikaba ari umuntu kuzirikanira rimwe igendera n'ishengerera ry'ingoro ntagatifu kw'ikikura rya al-Ka'ba n'ikokera n'inyaragasa ku misozi ya Swafa na Mar-wa rimwe gusa.
IGICE CA GATATU:
IVYEREKEYE IMIRIMO YA MISIYOSE "MU'AAMALAATU"
Abamenyi b'idini (ba nyakugira impuhwe z'Imana Allah Nyenicubahiro nta ngere) baratomoye ubumenyi umuntu ategerezwa kwiga akabumenya wenye ubwiwe akazonabubazwa, baranagize ico bavuze ku bijabnye n'urugero rw'ubumenyi umwislamu wese ategerezwa kuba afise ku gatwe kiwe (far-dwu ayni), muri urwo rugero, bakaba bashikirije ko uwipfuza kugira urudandazwa ategerezwa kwiga ingingo zerekeye ukugura n'ukugurisha; kugira ntagwe mu bizira canke ngo arondere kuronka inyungu izira (riba) atazi ko aguye mu bizira. Mu vyakiriwe na zimwe mu ngendanyi (Imana Allah Izishimire) harimwo ikivyemeza.
Omari mwene Al-Khattwaabi (Imana Allah Imwishimire) yavuze ati: "Ntihakagire uwugurishiriza mw'isoko ryacu (twebwe abislamu) kiretse uwamaze kumenya no gutahura ingingo zerekeye urudandaza mw'idini"[61]. [61] Yashikirijwe na Al-Tirmidhiy, igira iya 487, yaranavuze ko iyi nyigisho ari nziza itamenyerewe; yarashimwe na Al-Albaaniy.
Ali mwene Abu Twaalib (Imana Allah Imwishimire) yavuze ati: "Uwugize urudandaza imbere yuko yiga agatahura ingingo zirwerekeye; ahura n'inyungu izira, hanyuma agahura n'inyungu izira, hanyuma akama yahuye n'inyungu izira". Bisigura ko yisanga yaguye mu nyungu izira (riba).[62]. [62] Raba mu gitabu "Mugh-ni l-Muhtaaji) mu gitabu ca 2 ku rupapuro rwa 22.
Ibnu Aabidiina na we yavuze mu vyo yabuye kuri Al-Allamiy ati: "Umuntu wese ageze mu bigero akaba yobazwa ku ngaruka y'ivyo akoze "mukallafu"; yaba umuhungu canke umukobwa, mu nyuma yo kwiga ubumenyi (bw'ukwemera) mw'idini no kurongoka mu nzira igororotse, abwirizwa kwiga ubumenyi bujanye n'isuku ryo gusenga, ukwiyuhagira, ugusenga, ugupfunga, ubumenyi bujanye n'ishikanwa-bwirizwa ku wufise amatungo agera ku rugero-fatiro rusabwa, ubujanye n'ugushengerera ingoro ntagatifu iri i Makka ku wubishoboye abwirizwa kujayo, hamwe rero n'ubumenyi bujanye n'urudandaza ku badandaza. Ubwo bumenyi rero, abadandaza bakabwiga kugira birinde kugwa mu bintu biteye amazinda n'ibitabereye mu mirimo ya misoyose. Ni nk'uko nyene, no ku banyamyuga, eka no kuri urya wese yipfuza kugira ico akoze, asabwa kubanza kumenya no kwiga ingingo zerekeye nya kintu yipfuza gukora; kugira yirinde kugwa mu bizira"[63]. [63] Igitabu "Haashiyatu Ibni Aabidiina", mu gitabu ca 1 ku rupapuro rwa 42.
Al-Nawawiy (nyakugira impuhwe z'Imana Allah) yavuze ati: "Nayo ku bijanye n'urudandaza, ubugeni hamwe n'ibindi bisa n'ivyo mu bintu, muri kamere kavyo atari ngombwa kuri bose, kirazira kikaziririzwa ku muntu kubikora kiretse mu nyuma yo kumenya ibisabwa kwubahirizwa n'uwipfuza kubikora"[64]. [64] Raba mu gitabu "Al-Majmuu'u" mu gitabu ca 1 ku rupapuro rwa 50.
Izi ni zimwe mu ngingo-shingiro zijanye n'imirimo ya misiyose mu vyerekeye amatungo, zikaba ari no zo ngingo amabwirizwa y'ikislamu yashinze:
1. Irekurirwa ryo gukora ikintu cose ngirakamaro ku muntu bwite canke kuri benshi mu bantu; nko kugurisha no kugura ibintu birekuwe (Mubaahu), gukotesha, hamwe rero n'ukuba umwe wese mu basangiye umutahe, afise uburenganzira bwo gusubirana umugabane wiwe wamaze kwimukira ku wundi (Shuf'at)[65]. [65] "Shuf'at" ni uburenganzira bw'umwe wese mu basangiye umutahe, bumushoboza gusubirana umugabane w'umutahe wiwe wimukiye ku wundi abanje gutanga amahera.
2. Irekurirwa ryo gukora kirya cose kirimwo iyubahirizwa n'ibungabungwa ry'agateka ka zina-muntu; nko gutanga ingwati no gushinga ivyabona.
3. Irekurirwa ryo gukora kirya kintu cose ngirakamaro ku bagiriraniye amasezerano; nko kwikura mu masezerano, guhitamwo hamwe rero no gishiraho ibisabwa mu buguzi.
4. Ibuzwa rya kirya cose gihurikiyemwo akarenganyo ku bantu hamwe no kurya amatungo yabo hisunzwe ikinyoma; nko kurya inyungu izira (riba), kwambura umuntu utwiwe, hamwe rero no kwigubirako urudandaza mu ntumbero yo gukumira abandi canke kuduza ibiciro.
5. Irekurwa ryo gukora kirya cose kirimwo ugufashanye mu gukora ivyiza; nko gutanga ingurane, gutiza, hamwe rero no gutanga canke gusubiza imbitso.
6. Ibuzwa rya kirya cose gihurikiyemwo kurya amatungo umuntu atakoreye ngo ayabirire akwuya, ata n'uruhara yayagizemwo, atanaruhiye; nko gukina akamari (urusimbo) no kuronka inyungu izira (ribaa).
7. Ibuzwa rya kirya cose kenshi na kenshi kiba kitazwi neza na neza ico ari co canke kirimwo uruhendo; nk'umuntu kugurisha ikintu atagaba canke kugurisha ikintu kitazwi (ibikiranga).
8. Ibuzwa rya kirya cose kirimwo urwenge rutuma hakorwa ibizira; nk'umudandaji kugurisha ikidandazwa hanyuma akaba ari we asubira kukigura ku giciro gito imbere yuko arihwa amahera yaco "Bay'u l'iina[66]. [66] "Bay'u l'iina" ni umuntu kugurisha ikidandazwa ku wundi ku ngurane akanamuhereza nya kidandazwa, mu nyuma wa mudandaji akagaruka kugura nya kidandazwa ku giciro gito imbere yuko wa muguzi amuriha amahere yaco, maza agaca amurihira ng'aho nyene iminwe ku yindi.
9. Ibuzwa rya kirya cose gisamaza abantu ku bikorwa vy'iyumviramana; nko kudandaza inyuma y'irarikirasengesho rya kabiri ry'ijuma.
10. Ibizwa rya kirya cose kirimwo ibangamira ku bantu, canke gitera urwanko hagati y'abislamu; nko kudandaza ibiziririjwe, hamwe rero n'umuntu kugurishiriza ikidandazwa ku rindi gurisha rya mwenewabo ataraheza kugurisha canke ngo ananiranwe n'umuguzi.
Iyo rero umwislamu azindaniwe n'ingingo ku kintu ico ari co cose; ategerezwa kubaza abamenyi ku ngingo yaco, ntace agikora kiretse mu nyuma yo kumenya ingingo y'idini icerekeye, nk'uko Imana Allah Nyenuguhabwicubahiro nta ngere Yavuze Iti: ﴾...murabaza abamenyi mu bahawe Ibitabu, bazobabwira ko Intumwa zose zarungitswe zava mu bantu b'abagabo nimwaba mutabizi ko vyari ukwo﴿ [An-Nahl: 43].
Ibi rero, ni vyo vyatworoheye kwegeranya no kuvyandika, nkaba nsavye rero Imana Allah ko Ituronsa ubumenyi ngirakamaro, Yongere Idushoboze gukora ibikorwa vyiza bitegetswe. Mu vy'ukuri, ni Yo Muhanyi wa vyose, Nyenubugwaneza. Harakagira amahoro n'impuhwe vy'Imana Allah, Umuvugishwamana wacu Muhamadi, umuryango wiwe, hamwe rero n'ingendanyi ziwe.
Related books
All books
أنا مسلم
UBWISLAMU89 languagesUBWISLAMU
Kw'izina ry'Imana Allah Nyenimpuhwe ku biremwa, Nyenimbabazi ku batoni bayo Mbega birashika aho wibaza uti: Ni nde yaremye amajuru n'isi hamwe n'ibindi biremwa bihambaye biri muri vyo? Ni nde Yashizeho iyi ndinganizo-ntasobwa y'ivyo biremwa itunganye itigera ihungabana?
الإسلام دين رب العالمين
INGENE UMUVUGISHWAMANA (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) YASENGA82 languagesINGENE UMUVUGISHWAMANA (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) YASENGA
Igitabu cigisha ingene Umuvugishwamana (nyakugira amahoro n'impuhwe z'Imana Allah) yasenga, nyakwubahwa Sheikh Abdu l'Aziz Bin Baaz (nyakugira impuhwe z'Imana Allah) yacanditse mu ncamake, mu majambo yoroshe no mu buryo butomoye, yisunze ivyanditswe vy'ukuri; kugira kirongore umwislamu mw'isengesho ryiwe. Ni ukuri yaratomoye muri iki gitabu inkingi z'isengesho "ar-kaan", ibikorwa mw'isengesho ku bw'imigenzo y'intumwa "sunnah", hamwe rero n'ukuntu ritunganywa "swifaat" uhereye ku gutunganya isuku ryaryo gushika kw'iramutsa "tasliim" mu kurisozera. Ivyo vyose rero, akaba yarabitomoye neza mu…