IBYO UMUYISILAMU ADAKWIYE KUYOBERWA.
Igitabo (IBYO UMUYISILAMU ADAKWIYE KUYOBERWA) ni igitabo cy'ingenzi, cyateguranywe kandi kinandikanywa ubuganga n'ubumenyi n'ibisobanuro nyurabwenge, ibyo umuyisilamu akwiye kuba azi, adakwiye kuyoberwa byakusanyirije hamwe, byaba mu myemerere (Aqidat), amategeko y'ibijyanye n'idini (Fiq'hi), n'ubudasa bw'imico n'imyifatire (Al Adab) mu buryo bunoze; kigatanga umucyo ku bareba, kigatanga ituze mu mutima, kikayobora ku gusobanukirwa, ndetse kikagorora ibikorwa by'abemeramana. Bityo iki gitabo ni urufunguzo rwo kurokoka, ni n'umuyoboro uyobora uwukurikiye agamije kumvira Allah no kongera…
These files are generated automatically from the book's text; their layout may differ from the printed edition.
IBYO UMUYISILAMU ADAKWIYE KUYOBERWA.
IRIBURIRO.
Ikuzo n'ishimwe ni ibya Allah Nyagasani w'ibiremwa byose, amahoro n'imigisha bisakare ku woherejwe ngo abe impuhwe ku biremwa byose, n'abo mu muryango we n'abasangirangendo be, n'abazakurikiza imigenzo ye n'abazakurikira umuyoboro we n'inyigisho ze kugeza ku munsi w'imperuka. Nyuma y'ibyo:
Ubu ni ubutumwa mu ncamacye, bukubiyemo iby’ingenzi umuyisilamu akeneye mu myemerere ye, mu bikorwa bye byo kugaragira Allah, no mu mikorere ye n'imibanire ye n’abandi; twabikusanyirije abasura imisigiti ibiri mitagatifu yaba abagabo cyangwa se abagore, kugira ngo bagire ubumenyi kandi basobanukirwe neza iby’idini ryabo. Twiringiye Allah Umunyabuntu, Nyir’inema zisesuye, ko azabugira ingirakamaro, akabutunganya, kandi bukaba ubukozwe kubera we wenyine, kubera ko ari we mwiza wo gusabwa kandi kandi akaba umwizerwa w'umunyacyubahiro.
Akanama k'ubumenyi kayoboye urwego rushinzwe ibijyanye n'idini ku misigiti mitagatifu (y'i Makat) n'uw'Intumwa y'Imana (w'i Madinat).
Ku izina rya Allah, Nyir'impuhwe, Nyir'imbabazi.
Icyigwa cya mbere:
Ibyerekeye imyemerere n’imyizerere (Al Aqidat).
Igice cya mbere: Ibisobanuro by'ubuyisilamu n'inkingi zabwo.
Isilamu ni ukwicisha bugufi imbere ya Allah ari we twemera wenyine, no kumwumvira twicisha bugufi, no kwitandukanya n'ibangikanyamana ndetse n'abarikora.
Inkingi zabwo ni eshanu:
Iya mbere: Ni uguhamya ko nta yindi mana ibaho ikwiye gusengwa by'ukuri uretse Allah kandi ko Muhamadi ari Intumwa ye.
Iya kabiri: Guhozaho amasengesho (Iswalat).
Iya gatatu: Gutanga amaturo.
Iya kane: Gusiba ukwezi kwa Ramadhan.
Iya gatanu: Gukora umutambagiro mutagatifu ku ngoro ya Allah ntagatifu ku ubifitiye ubushobozi.
Agaciro ko kwemera Imana imwe rukumbi:
Menya neza ko Allah ari we Nyagasani waremye ibiremwa byose kugira ngo bimugaragire, bitamubangikanya n'icyo ari cyo cyose. Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: {Kandi nta kindi naremeye amajini n’abantu bitari ukugira ngo bangaragire}. [Surat A-Dhariyat: 56], Uku kugaragira Allah (Ibadat) ntabwo umuntu yabimenya keretse mu kwiga no gushaka ubumenyi. Nk'uko Allah Nyir'ubutagatifu aravuga ati: {Bityo (yewe Muhamadi) menya ko nta yindi mana ikwiye gusengwa by'ukuri uretse Allah, unasabe imbabazi z'ibyaha byawe, ndetse n'iby'abemeramana n'abemeramanakazi. kandi Allah azi neza ibyo mukora (ku manywa) ndetse (n'ibyo mukora nijoro) aho mutuye.19}. [Surat Muhamadi: 19] Allah yatangiriye ku bumenyi mbere yo kuvuga cyangwa se gukora. Icy’ingenzi kurusha ibindi ku muyisilamu ni ukwiga kugaragira Allah Nyir’ubutagatifu wenyine; kubera ko ari ryo shingiro ry’ukwemera kandi ari n’umusingi wakwo. Ukwemera k'umuntu ntikwaba guhamye keretse abanje kurangwa n'uku kwemera Imana imwe no kuyigaragira yonyine; ibi bikaba ari nayo nshingano rya mbere umuyisilamu ategetswe, ndetse ni naryo ya nyuma kuri we. Kwemera Imana imwe kandi ni yo nkingi ya mbere mu nkingi z’ubuyisilamu, buri muyisilamu wese ategetswe kuyimenya no kuyishyira mu bikorwa; izo nkingi zikaba ari eshanu; Nk'uko zavuzwe muri Hadith yaturutse kwa Abdillah Ibun Umar (Imana imwishimire we na se) yaravuze ati: Numvise Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) ivuga iti: Ubuslamu bwubatswe ku nkingi eshanu: Guhamya ko nta yindi mana ibaho ikwiye gusengwa by'ukuri uretse Imana imwe rukumbi (Allah) no guhamya ko Muhamad ari Intumwa y’Imana, guhozaho iswalat, gutanga amaturo, no gukora umutambagiro ku ngoro y’Imana, ndetse no gusiba ukwezi kwa Ramadhani"[1]. [1] Yakiriwe na Bukhari, nimero (8).
Bityo umuyisilamu agomba kwiga no kumenya igisobanuro cyo kwemera Imana imwe rukumbi; ari cyo cyo guharira Allah wenyine ibikorwa byose byo kumugaragira. Ntibikwiye ko hagira ubangikanywa na Allat n’umwe ubangikana na we ; yaba umumalayika wa bugufi cyangwa se intumwa yatumwe.
Ibisobanuro by'ubuhamya bwa "LA ILAHA ILA LLAH":
Ni uko umugaragu yemera akanahamya abikuye ku mutima ko nta wundi ukwiye kugaragirwa (gusengwa) by'ukuri uretse Allah Nyir'ubutagatifu, Bityo akagaragira Allah wenyine, ndetse akanamuharira amoko yose y'amasengesho (Ibadat): nk'ubusabe, ugutinya, kwiringira, kwishingikiriza, n'ibindi.
Kandi ubu buhamya ntabwo bwakuzura cyeretse bwujuje inkingi ebyiri:
Iya mbere: Guhakana ko ikindi kitari Allah cyaba Imana cyangwa se ngo kigaragirwe mu kimbo cye, nko kugira ibindi umuntu asenga by'ibigirwamana.
Iya kabiri: Guhamya no gushimangira ko Allah Nyir'ubutagatifu ari we wenyine wo gusengwa no kugaragirwa by'ukuri. Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: {Kandi rwose buri muryango (umat) twawoherejemo Intumwa (kugira ngo ibabwire iti) “Nimusenge Allah (wenyine) kandi mwirinde (kugaragira) ibigirwamana...}” [Surat A-Nah'li: 36]
Naho amabwiriza agomba kubahirizwa ku ijambo (LA ILAHA ILA LLAH) ni aya akurikira:
Irya mbere: Ubumenyi buzira ubujiji.
Irya kabiri: Kwizera kuzira gushidikanya.
Irya gatatu: Kwegurira Allah wenyine ibikorwa kuzira kumubangikanya.
Irya kane: Kuvugisha ukuri kuzirana no kubeshya.
Irya gatanu: Urukundo ruzirana n’urwango.
Irya gatandatu: Kugandukira Allah bizirana no kubireka.
Irya karindwi: Ukwemera udashidikanya kuzirana no kureka.
Irya munani: Kwanga no guhakana ibigaragirwa byose bitari Allah Nyir’ubutagatifu.
Aya mabwiriza agomba gukurikizwa, kandi byashyizwe hamwe mu mikarago ibiri y’igisigo ikurikira:
Ubumenyi butajegajega, no gukora ibikorwa byo kugaragira Allah ari we ubyereka, n’ukuri kwawe; hamwe no gukunda Allah, no kumugandukira no kumwumvira, ndetse no kubyakira.
Kandi hiyongereho icya munani: ugomba guhakana kugaragira ibindi bintu byose bitari Allah byagizwe ibisengwa.
Gushyira mu ngiro ubwo buhamya bigerwaho binyuze no kugaragira Allah Nyir'ubutagatifu wenyine, udafite uwo bafatanya, no guharira ibikorwa byose byo kumugaragira Allah wenyine. Bityo ntawe atakambira uretse Allah wenyine, kandi nta wundi yishingikirizaho uretse Allah wenyine, kandi nta wundi yizera uretse Allah wenyine, ndetse ntasenga uretse Allah wenyine, kandi ntabaga igitambo uretse Allah Nyir'ubutagatifu kandi usumba byose.
Ibyo bamwe mu bantu bakora byo gukora umutambagiro mu marimbi bazenguru imva (Twawaaf), no gusaba ubufasha ku bahambwemo, no kubasaba mu cyimbo cya Allah; ni ibangikanyamana mu masengesho (kugaragira), Ni itegeko kubyirinda no kubihanangiriza; kuko ibyo biri mu rwego rumwe n'ibyo abagira ibangikanyamana bakora, byo gusenga ibigirwamana, amabuye n'ibiti mu cyimbo cya Allah Nyir'ubutagatifu, Ni iryo ibangikanyamana ryatumye ibitabo bihishuwe n’Intumwa ziroherezwa, kugira abantu baburirwe ndetse banabuzwe kurikora.
IGISOBANURO CY'UBUHAMYA BW'UKO MUHAMADI ARI INTUMWA YA ALLAH:
Kumwumvira mu byo yategetse, no guhamya ukuri kw'ibyo yigishije, no kwitandukanya n'ibyo yabujije, kandi ko Allah adakwiye kugaragirwa mu zindi nzira usibye mu nzira yigishije. Umusilamu agomba kwemeza ko Muhamadi (Imana imuhe amahoro n’imigisha) mwene Abdillah, ukomoka mu muryango wa Hashim wo mu bwoko bw’Abakurayishi, ari Intumwa y'Imana yatumwe ku biremwa byose: amajini n’abantu. Nk'uko Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: Vuga (yewe Muhamadi) uti: “Yemwe bantu! Mu by’ukuri njye ndi Intumwa ya Allah yoherejwe kuri mwe mwese... [Surat Al A'raf: 158].
Kandi ko Allah yamwohereje kugira ngo ageze ubutumwa bw’idini rye, kandi ayobore ibiremwa bye. Nk'uko Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: Kandi nta kindi cyatumye tukohereza usibye kuba utanga inkuru nziza no kuba umuburizi ku bantu bose; ariko abenshi mu bantu ntibabizi. [Surat Saba-i: 28]. Kandi nk'uko Allah yaravuze ati: Kandi (yewe Muhamadi) nta yindi mpamvu yatumye tukohereza itari ukugira ngo ube impuhwe ku biremwa byose. [Surat Al An'biya-u: 107.]
Ibyo ubu buhamya bugusaba: Ni uko utagomba kwizera ko Intumwa ya Allah (Imana iyihe amahoro n'imigisha) ifite ububasha bwo kuba Nyagasani, no kuba ugenga iby'ijuru n'isi, cyangwa se uburenganzira bwo kugaragirwa. Ahubwo we (Imana imuhe amahoro n’imigisha) ni umugaragu wa Allah ntabwo agaragirwa, kandi ni n’Intumwa ya Allah ntibikwiye kuyihakana. Kandi ntacyo afite (ashoboye) we ubwe, kandi ntacyo yahindura cyangwa yaba kugira icyo abamarira cyangwa ngo agire icyo abatwara, keretse ibyo Allah ashaka, Nk'uko Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: Vuga (yewe Muhamadi) uti: “Simbabwira ko mfite ibigega bya Allah, nta n’ubwo nzi ibitagaragara, ndetse nta n’ubwo mbabwira ko ndi Malayika. Ahubwo nkurikira ibyo mpishurirwa gusa.” [Surat Al An'am: 50.]
Igice cya kabiri: Igisobanuro cy'Ukwemera n'inkingi zakwo:
Kwemera: ni ukwemera ku mutima, no kuvugisha ururimi, n’ibikorwa byo ku mutima n'ibikorwa by’umubiri; kwiyongera kubera kumvira Allah (ukora ibyo yategetse), kukanagabanuka kubera gukora ibyaha.
Kwemera ni ibwiriza rya ngombwa rituma ibikorwa by'amasengesho byemerwa kandi bikanakirwa. Nk'uko ibangikanyamana n'ubuhakanyi bituma ibikorwa byiza byose byononekara ntibyakirwe na Allah, Nk'uko Allah atakira isengesho (Swalat) ry'uwasenze atisukuye (Udhu), ntabwo yakira amasengesho (ibadat) cy'udafite ukwemera (Iman). Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: {N’uzakora ibitunganye, yaba uw’igitsina gabo cyangwa uw’igitsina gore, kandi akaba ari umwemera, abo bazinjira mu Ijuru kandi ntibazigera bahuguzwa habe n’iyo byaba ikingana n’intimatima.} [Surat A-Nisa-i: 124]
Yasobanuye ko ibangikanyamana rituma ibikorwa umuntu akoze, Allah atabyakira. Nk'uko Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: {Kandi rwose wahishuriwe (wowe Muhamadi) nk’uko Intumwa zakubanjirije zahishuriwe ko nuramuka ubangikanyije Allah, ibikorwa byawe byose bizaba imfabusa, kandi nta kabuza uzaba mu banyagihombo.} [Surat A-Zumar: 65].
N'inkingi z'ukwemera esheshatu ari zo: ukwemera Allah, abamalayika be, ibitabo bye, Intumwa ze, umunsi w'imperuka, no kwemera igeno rya Allah ry'ibyiza n'ibibi.
1) Kwemera Allah Nyir'ubutagatifu hakubiyemo ibintu bitatu ari byo:
1- Kwemera Allah Nyir'ubutagatifu (Rububiyat) mu bumana bwe:
Ni ukwemera ko Allah Nyir'ubutagatifu ari we wenyine rukumbi mu bikorwa bye; nko kurema, ko ari utanga amafunguro, ari we utanga ubuzima n'urupfu, Nta Muremyi uretse Allah, nta n'utanga amafunguro uretse Allah, nta utanga ubuzima uretse Allah, nta ugena urupfu uretse Allah, kandi nta wundi ugenga isi n’ijuru n’ibibirimo uretse Allah Nyir’ubutagatifu kandi Usumba byose.
Ntabwo hamenyekanye umuntu n'umwe uhakana ubumana bwa Allah Nyir’ubutagatifu uretse ko ari uwishyize hejuru kandi atemera ibyo avuga mu mutima we. Nk'uko byagendekeye Firawo, igihe yabwiraga abantu be ati: {Ni Njye Nyagasani wanyu w’ikirenga}. [Surat A-Naz'ati: 24.] Ariko ibyo ntibishingiye ku kwemera, nk'uko Allah Nyir'ubutagatifu yavuze ku byerekeye Musa (Amahoro y'Imana amubeho), agira ati: {(Musa) aravuga ati: “Rwose uzi ko ibi bitangaza nta wundi wabimanuye utari Nyagasani w’ibirere n’isi, kugira ngo bibe gihamya (ko Imana ari imwe rukumbi). Kandi mu by’ukuri ndemeza ko wowe Farawo wamaze korama.”} [Surat Al Isra-u: 102.] Allah aravuga ati: {Nuko barabihinyura bidakwiye ndetse baranibona, nyamara imitima yabo ibihamya (ko ari ukuri)...} [Surat A-Nam'li: 14.]
Ibi biremwa byose banze bikunze bifite Umuremyi wabiremye. Kuko bidashoboka ko hari ikiremwa kiremye ubwacyo; Kuko nta kintu kiremya ubwacyo, kandi ntibishoboka ko cyabaho ku bw'impanuka; Kubera ko buri kintu kibaye kigomba kugira uwatumye kibaho wagitangiye. Kandi kubera ko kubaho kw'ibiremwa, bigendera kuri iyi gahunda ihebuje no kuzuzanya ku rwego rwo hejuru, bikaraho ko wakwemera ko byabaye ku bw'impanuka, Bisobanuka ko hari uwabiremye, ari we Allah Nyagasani w'ibiremwa byose. Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: {Ese (bibwira ko) baremwe nta cyo bakomowemo, cyangwa ni bo baremyi?} {Cyangwa bibwira ko baremye ibirere n’isi? Ahubwo ntibizera!} [Surat A-Twur: 35-36.]
Kandi ababangikanyamana bajyaga bemera ko Allah Usumba byose waremye byose, nyamara bamubangikanya mu guharira Allah amasengesho, ariko ibyo ntibyabinjije mu buyisilamu. Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yarabarwanyije, inazirura kumena amaraso yabo no gufata imitungo yabo; kubera ko babangikanyije Allah mu masengesho. Nuko bakamugaragira bamubangikanyije n’abindi; nk'ibigirwamana, n'amabuye, ndetse n'abamarayika n’ibindi.
2) Kwemera ko Allah Nyir'ubutagatifu ari we wenyine ukwiye kugaragirwa (Tawhiid al Uluhiyat):
Kwemera ko Allah Nyir'ubutagatifu ko ari We wenyine ukwiye kugaragirwa; ni ukwemera ko Allah ari we Mana y’ukuri, ntawe abangikanye nawe. Kandi (الإله) bisobanura (المألوه)، ari we Usengwa; ni ukuvuga (المعبود)، ari we Ugaragirwa, kubera kubikunda, no kumukuza ndetse no kwicisha bugufi imbere ye.
Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: {Kandi Imana yanyu ni Imana imwe, nta yindi mana ikwiye gusengwa uretse yo, Nyir'impuhwe, Nyir'imbabazi.} [Surat Al Baqarat: 163.]
Umuntu wese ugira ikigirwamana abangikanya na Allah Nyir'ubutagatifu akakigaragira mu cyimbo cye, ukwemera kwe ko Allah ari we ukwiye gusengwa wenyine ntabwo kwemewe ni ikinyoma, Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: {Ibyo ni ibigaragaza ko Allah ari we Kuri, naho ko ibyo (ababangikanyamana) basenga bitari We ari ibinyoma kandi ko Allah ari Uwikirenga, Usumba byose.} [Surat Al Hadji: 62.]
Ni yo mpamvu Intumwa zose (amahoro ya Allah ababeho) kuva kuri Nowa (Nuhu) kugeza kuri Muhammad (Imana iyihe amahoro n'imigisha) zahamagariraga abantu babo kugaragira Imana imwe rukumbi, kugaragira Allah wenyine batamubangikanyije n'icyo ari cyo cyose. Kandi Allah Nyir'icyubahiro, yagize ibikorwa by’abamubangikanya byo kwishyiriraho ibigirwamana bakabigaragira hamwe na Allah Nyir'ubutagatifu, bakabisaba kubaha intsinzi, bakanabisa ubusabe ngo bibatabare; izi ni gihamya z’inyurabwenge ebyiri:
Iya mbere: Nta na kimwe mu biranga ubumana kiri muri ibi bigirwamana bihimbiye; ni ibintu byaremwe ariko byo ntibirema, ntibishobora kugirira akamaro ababigaragira, kandi ntibishobora kubarinda ikibi, ndetse ntibifite ububasha bwo gutanga ubuzima, urupfu, cyangwa kugira uwo bizura. Nk'uko Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: {(Abahakanyi) bishyiriyeho ibigirwamana bitari We (Allah), bitigeze bigira icyo birema na kimwe, ahubwo na byo ubwabyo byararemwe. Nta kibi byakwikiza ndetse nta n’icyiza byakwimarira, kandi ntibifite ubushobozi bwo kwica cyangwa gutanga ubuzima, habe n’ubwo kuzura (abapfuye).} [Surat Al Fur'qan: 3.]
Iya kabiri: Bariya babangikanyamana barahamya ko Allah Nyir'ubutagatifu ari we Muremyi kandi Mugenga wa byose, nta wundi uretse we; bityo bigasaba ko bamuharira kugaragirwa (amasengesho) we wenyine (Tawhidi Al Uluhiyat), nk'uko bamuharira ubumana bwe (Tawhidi Rububiyat). Nk'uko Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: {Vuga (yewe Muhamadi) uti “Ese isi n’ibiyirimo ni ibya nde niba mubizi?”} {Bazavuga bati: “Ni ibya Allah.” Vuga uti “None se ubwo ntimwibuka?”} {Vuga (yewe Muhamadi) uti “Ni nde Nyagasani w’ibirere birindwi, ndetse ni na nde Nyagasani wa Ar’shi ihambaye?” 86} {Bazavuga bati “Ni ibya Allah.” Vuga uti “None se ubwo ntimutinya?”} {Vuga (yewe Muhamadi) uti “Ni nde ufite ubwami bwa buri kintu mu kuboko kwe, akaba ari na we urinda (umwikinzeho) mu gihe (We) adakeneye kurindwa, niba mubizi?”} {Bazavuga bati “Ni ibya Allah.” Vuga uti “None se ni gute mushukwa (mugateshuka ku kuri)?”} [Surat Al Mu'uminuna: 84-89.] Iyo bamaze kwemera Allah mu bumana bwe (Tawhid) Rububiyat; bibagomba guharira Allah Nyir'ubutagatifu amasengesho we wenyine, kandi ntihagire uwo bamubangikanya nawe muri yo n'umwe.
3- Kwemera Allah mu mazina n'ibisingizo bye:
Bisobanuye: Gushimangira amazina Allah yihamije ubwe mu gitabo cye (Qur'an), cyangwa ayo n’Intumwa y'Imana (Imana imuhe amahoro n'imigisha) mu mvugo n'imigenzo bye (Sunnat); Mu mazina n'ibisingizo, mu buryo bukwiriye Allah Nyir'ubutagatifu, Hatarimo kugoreka no guhindura ibisobanuro, ndetse hatarimo kuyahakana, Kandi nta kugaragaza uburyo ateye, ndetse nta no kumugereranya n'icyo ari cyose. Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: {Kandi Allah afite amazina meza, bityo mujye muyifashisha mumusaba, kandi munitandukanye na ba bandi bakerensa (bubahuka ubutagatifu bw’) amazina ye. Bazahanirwa ibyo bakoraga.} [Surat Al A'raf: 180], Allah aravuga ati: {Ntagira icyo asa na cyo, kandi We ni Uwumva cyane, Ubona bihebuje.} [Surat Shura: 11].
Amoko y'ibangikanyamana ni atatu:
1- Ibangikanyamana rikuru.
2- Ibangikanyamana rito.
3- Ibangikanyamana rikorerwa mu ibanga (AL SHIRK AL KHAFI): Ni ubwoko bw'ibangikanyamana butagaragarira abantu; umuntu agakora ibikorwa byiza, agamije gushimwa cyangwa gutinywa n’abantu aho kubikorera Allah wenyine, nko gukora ibintu wiyerakana (Riyaa) n’ibindi bisa bityo.
1- Ibangikanyamana rikuru:
N'ikigenderwaho muri ryo: Ni ugusanisha Allah n'undi utari Allah Nyir'ubutagatifu mu byo yihariye wenyine. Nk'uko Allah Nyir'ubutagatifu aravuga ati: {Ubwo twabareshyeshyaga na Nyagasani w’ibiremwa byose.} [Surat A-Shu'ara-i: 98.]
Muri iryo bangikanya harimo: kwegurira amasengesho ikindi kintu kitari Allah Nyir'ubutagatifu, Cyangwa guharira amwe mu masengesho undi uyakorera utari Allah Nyir'ubutagatifu; nko kugira ubusabe, gusaba ubutabazi, gutanga umuhigo no kubaga, n'andi moko y'ibikorwa byo kugaragira Allah (ukabikorera undi utari we).
Cyangwa bikubiyemo: Kuzirura ibyo Allah Nyir'ubutagatifu yazirirje, Cyangwa kuziririza ibyo Allah yaziruye, Cyangwa se gukuraho ibyo Allah yagize itegeko, Nko kuzirura ibizwi neza mu idini ko ari bizirijwe mu buryo budakemanzwe; nko kuzirura ubusambanyi (Zinat), cyangwa kuzirura inzoga, cyangwa gusuzugura ababyeyi bombi, cyangwa kurya inyungu ivuye muri riba, n’ibindi bisa n’ibyo.
Cyangwa kuziririza ibyo Allah Nyir’ubutagatifu yaziruye mu byiza. Cyangwa se gukuraho ibyo Allah yagize itegeko; Nko kwizera ko gusenga (Iswalat) atari itegeko, cyangwa ko gusiba (swaw'mu) atari itegeko, cyangwa ko gutanga amaturo y’itegeko (Zakat) atari itegeko.
Ibangikanyamana rikuru rituma ibikorwa byiza umuntu yakoza biba impfabusa, kandi iyo apfuye agikora iryo bangikanyamana, azaba mu muriro ubuziraherezo. Nk'uko Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: {Ariko iyo baza kubangikanya (Allah), rwose ibyo bakoze byari kubabera imfabusa.} [Surat Al An'am: 88.]
Kandi ko uzapfa akibangikanya Allah, Allah ntazigera amubabarira na rimwe, kandi ijuru rizaba ikizira kuriwe. Nk'uko Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: {Mu by’ukuri, Allah ntababarira icyaha cyo kumubangikanya, ahubwo ababarira (ibindi) bitari icyo k’uwo ashaka...} [Surat A-Nisa-i: 48.] Allah aravuga ati: Mu by’ukuri, ubangikanya Allah, rwose Allah yamuziririje (kuzinjira mu) Ijuru ndetse icyicaro cye kizaba mu muriro... [Surat Al-Ma'idat: 72.]
2- Ibangikanyamana rito (A-Shirku-l Asw'ghar):
Ni ibyamaze kwemezwa mu nyigisho z’idini ko ari Ibangikanyamana, ariko bikaba bitaragera ku rwego rw’Ibangikanyamana rikuru; bityo byitwa Ibangikanyamana rito. Nko kurahira ku kindi kitari Allah Nyir'ubutagatifu; Nko kurahirira kuri Ka'abat, no ku bahanuzi, no ku ndagizo, no ku buzima bwa runaka, n'ibindi bisa nk'ibyo, Nk'uko Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yavuze iti: "Uzarahira ku kindi kitari Allah azaba ahakanye cyangwa se akoze ibangikanyamana."[2] [2] Yakiriwe na Ahmad mu Musnad we nimero 6072, na Tirmidhiy nimero 1535, kandi Tirmidhiy yavuze ko ari Hadith nziza.
Kandi gishobora kuba gikuru kurushaho, hagendewe ku biri mu mutima wa nyirayo. Iyo mu mutima w’urahira ku Intumwa y’Imana (Imana iyihe amahoro n’imigisha) cyangwa ku sheikh runaka yumva ko uwo arahiriyeho ameze nka Allah, cyangwa ko abantu bamusaba aho gusaba Allah, cyangwa ko agenga isi n’ibiyirimo; icyo gihe biba bibaye ibangikanyamana rikuru. Ariko iyo umuntu arahira ku kindi kitari Allah atabigambiriye, ahubwo byamucitse bagasohoka ku rurimi atagambiriye kubangikanya Allah, ariko kurahira ku bindi bitari Allah ubyizera; ibyo biba ari ibangikanyamana rito. Ibi bikunze kugaragara kenshi mu bihe bimwe na bimwe; bityo ni ngombwa kubyitondera, no kwihanangiriza abantu kubyirinda, ndetse no kubungabunga ukwemera no kukurinda.
3- Ibangikanyamana ryihishe (A-Shirku-l Khafiy):
Ni ibiba byihishe mu mitima mu bikorwa umuntu akora kugira ngo bamurebe; Nk’usali cyangwa agasoma Qur’an kugira ngo abantu bamurebe, cyangwa agasingiza Allah kugira ngo bamushime, cyangwa agatanga amaturo atari itegeko (swadaqat) kugira ngo bamuvuge imyato, Ibi byangiza igikorwa yakoze kugira ngo bamurebe, ntibigira icyo byangiza ku bindi bikorwa yakoze kubera Allah Nyir'ubutagatifu.
Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yaravuze iti: Ibangikanyamana muri uyu muryango (Ummat) ryihishe kurusha uko udusimba duto tw’umukara tugenda ku rutare rw’umukara mu mwijima w’ijoro; kandi impongano (kaffarat) yaryo ni ukuvuga uti: 'Yewe Mana Nyagasani! Nkwikinzeho ngo undinde kukubangikanya n'icyo ari cyo cyose mbizi, kandi ngusabye imbabazi ku cyaha ntazi.'" [3] [3] Yakiriwe na Bukhariy muri Al Adab Al Mufrad, umurongo wa: 716, na Ahmad muri Al Musnad nimero 19606, na Ad-Diya Al Maqdisiy muri Al Ahadiyth Al Mukhtarah 1/150, na Al Albaniy yavuze ko ari impamo mu gitabo Swahih Al Djami-i Swaghiir nimero 3731.
Amoko y'ubuhakanyi:
igice cya mbere: Ubuhakanyi bukuru:
Ni ubuhakanyi butama ubukora azaba mu muriro ubuziraherezo, bukaba bugizwe n’amoko atanu:
1- Ubuhakanyi bwo guhakana (A-Kufrul Tak'dhib):
Ni ubuhakanyi bwo kwemera no kwizera ko Intumwa za Allah ari ababeshyi. Kandi ibi bigaragara gake mu batemera; kubera ko Allah Nyir'ubutagatifu yashyigikiye anakomeza Intumwa ze aziha ibimenyetso bisobanutse kandi bigaragara, Mu by’ukuri uko aba bahakanyi bameze ni nk'uko Allah Nyir'ubutagatifu yabasobanuye muri Qur'an: {Nuko barabihinyura bidakwiye ndetse baranibona, nyamara imitima yabo ibihamya (ko ari ukuri)...} [Surat A-Nah'lu: 14.]
2- Ubuhakanyi bwo kwiyemeran no kwibona:
Ibi bisa n'ubuhakana bwa shitani (Ib'lisi); kuko atigeze ahakana itegeko rya Allah kandi ntiyaryanze, ahubwo yaryemeye yibona ndetse anishyira hejuru. Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: {Kandi muzirikane ubwo twabwiraga abamalayika tuti “Nimwubamire Adamu”, nuko bose bakubama uretse Ibilisi (Shitani) wanze akishyira hejuru nuko akaba mu bahakanyi (banze kumvira Allah).} [Surat Al Baqarat: 34.]
3- Ubuhakanyi bwo kwirengagiza:
Ibyo biba ari uko amatwi y'umuntu n'umutima we byirengagije gukurikira ukuri, ntiyerekeze kuri ko, kandi ntanaguhe agaciro. Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: {Ni nde muhemu kurusha uwibutswa amagambo ya Nyagasani we maze akayatera umugongo? Mu by’ukuri tuzihorera ku nkozi z’ibibi.} [Surat A-Saj'dat: 22].
Naho kubireka mu buryo butari burundu; aba umwangizi utari umuhakanyi; nk’uwanga kwiga bimwe mu bitegetswe mu idini, nko kumenya amategeko y’igisibo cyangwa umutambagiro mutagatifu (Haji) n’ibindi bisa nka byo.
4- Ubuhakanyi bushingiye ku gushidikanya:
Ni uko umuntu abura umwanzuro ahagararaho, ntiyemeze ukuri, ahubwo akagushidikanyaho, nk'uko tubisanga mu mvugo ya Allah igira iti: {Nuko (uwo muhakanyi) yinjira mu murima we arihemukira (kubera kutemera no kwirata), agira ati “Sinkeka ko ibi bizigera bishira!”} {Kandi sinkeka ko imperuka izigera ibaho! Ndetse inabaye ngasubizwa kwa Nyagasani wanjye, rwose nzasangayo ibyiza biruta ibi.} [Surat Al-Kahf: 35-36].
5- Ubuhakanyi bushingiye kwemera ariko ahishe ubuhakanyi aribwo buryarya (Kufru A-Nifaq):
Ni ukuba umuntu agaragaza ku rurimi ko yemera, ariko ahisha ku mutima we ubuhakanyi. Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: {No mu bantu hari abavuga bati “Twemeye Allah n’umunsi w’imperuka”; nyamara mu by’ukuri atari abemera.} [Surat Al Baqarat: 8].
Kandi aya amoko y'ubuhakanyi bukuru, uyakora amukura mu buyisilamu.
Igice cya kabiri: Niubuhakanyi buto:
Ubu bwoko ntibutuma ubukora azaba mu muriro ubuziraherezo, Ni ibyagaragaye muri Qur'an na Hadith ko byitwa ubuhakanyi, bidafite ‘Al-’ (alifu na lamu) y’inyito bwite (imenyekanisha), ahubwo bikaza byavuzwe mu buryo rusange (butamenyekanishijwe). N’ingero kuri ibyo ni nyinshi, muri zo: Hadith yaturutse kwa Abi Hurayrat (Imana imwishimire) yaravuze ati: Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yaravuze iti: Ibintu bibiri abantu bakora, ariko bituma baba abahakanyi: Kujora inkomoko y'umuntu, no kuborogera uwapfuye." [4]. [4] Yakiriwe na Muslim (121), na Ahmad mu Musnad (10434).
2) Kwemera abamalayika:
Kandi bo bari mu isi y'ibyihishe (itagaragara), Allah Nyir'ubutagatifu yabararemye mu rumuri, Kandi bo ni abagaragu ba Allah Nyir'ubutagatifu, Kandi abamalayika nta na kimwe mu mwihariko wa Allah bafite nko kuba baba ari bo bagenga ibiremwa, cyangwa se ngo basengwe, Kandi abamalayika ntabwo bajya bakosereza Allah ngo bigomeke ku byo Allah abategetse, Kandi bakora ibyo Allah abategetse, Ni umubare wabo ni benshi, ntawashobora kubabara uretse Allah Nyir'ubutagatifu.
Kandi kwemera abamalayika kugizwe n’ibintu bine:
1-Kwemera ko bariho.
2- Kwemera no guhamya amazina y'abamalayika twamenye muri bo bamalayika; nka Djibril, Mikail, Israfilu n'abandi. N'abo tutazi amazina y'abo, turabemera muri rusange.
3- Kwemera ibyo twamenye ku byerekeye n'ibibaranga, nkuko byavuzwe muri Qur'an no mu Hadith z'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha); Nko ku byerekeranye n'imiterere (ibiranga) ya Malayika Djibril (amahoro ya Allah amubeho), Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yatubwiye ko yamubonye ari mu ishusho Allah Nyir'ubutagatifu yamuremanyemo, kandi afite amababa magana atandatu, ku buryo yuzuye ikirere ryose.
4- Kwemera ibyo twabwiwe mu bikorwa byabo; nko gusingiza Allah Nyir'ubutagatifu, no kumugaragira ijoro n’amanywa, badacogora cyangwa bacike intege.
Urugero: Djibril (Imana imuhe amahoro) ni: Ushinzwe ubutumwa bwa Allah (yohereza ku Ntumwa n'abahanuzi).
Na Israfil: Ni uwahawe inshingano zo kuzavuza impanda (agatarumbeti k'umunsi w'imperuka).
Naho Malayika witwa uw’urupfu: Ni ushinzwe gutwara roho ayikuye mu mubiri igihe cyo gupfa.
Na Malik: Ni ushinzwe kurinda umuriro. Na Ridwan: Ni ushnzwe kurinda ijuru, ndetse n’abandi.
3) Kwemera ibitabo:
Ibitabo bigamijwe aha: Ni ibitabo byaturutse mu ijuru Allah Nyir'ubutagatifu yahishuriye Intumwa ze, ari umuyoboro n’impuhwe ku bantu bose, kugira ngo babone umunezero hano ku isi ndetse no ku munsi w’imperuka.
Kwemera ibitabo hakubiyemo ibi bintu bine bikurikira:
1- Kwemera ko mu kuri byahishuwe biturutse kwa Allah Nyir'ubutagatifu.
2- Kwemera ibyo tuzi amazina yabyo muri byo; nka Qur'ani yamanukiye Intumwa Muhamadi (Imana imuhe amahoro n'imigisha), na Tawurati yahishuriwe Musa (Imana imuhe amahoro), n'Injiili (Ivanjili) yahishuriwe Intumwa Yesu (Issa, Amahoro ya Allah amubeho), Na Zaburi yahishuriwe Daud (Imana imuhe amahoro).
Naho icyo tutazi izina ryacyo, tukacyemera muri rusange.
3- Guhamya ukuri kw'ibyo zigisha; nk'ibyo Qur'an yigisha, n'ibitarahinduwe mu bitabo byahishuwe mbere.
4- Gushyira mu ngiro amategeko (yahishuwe muri Qur'an) atarasimbujwe (agakurwaho) ameza kuriyo, ndetse no kunyurwa no kubyemera uko bimeze, twaba dusobanukiwe impamvu zabyo cyangwa tutazisobanukiwe. Kandi ibitabo byose byabanjirije Qur'an byasimbuwe na Qur'an ihambaye, Ntabwo byemewe gukurikiza no gushyira mu ngiro amategeko yo mu bitabo bya Allah byahishuwe mbere (byabanjirije Qur'an), keretse itegeko rihamye kandi ryemejwe na Qur'an Ntagatifu cyangwa Hadith n'imigenzo y'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha).
4) Kwemera intumwa za Allah (amahoro ya Allah azibeho):
Ijambo Rusul rivuze intumwa: izina ry'ubwinshi bw'ijambo ‘Rasul’ Intumwa; ni umuntu Allah ahishurira ubutumwa (amategeko), akanamutegeka kuyatangariza (kuyageza) ku bantu. Uwa mbere muri bo ni Nuhu (Amahoro ya Allah amubeho), kandi uwabasozereje ni Muhamadi (Imana imuhe amahoro n'imigisha), nabo bakaba abantu baremwe, Nta na kimwe mu biziranga byihariye, yaba mu bumana cyangwa mu guharirwa amasengesho.
Kandi kwemera intumwa hakubiyemo:
1- Kwizera ko ubutumwa bazanye ari ukuri, kandi bwavuye kwa Allah, Bityo uzahakana ubutumwa bw’imwe muri izo Ntumwa, uwo azaba ahakanye Intumwa zose.
2- Kwemera muri bo abo twigishijwe amazina yabo, nka: Muhamadi, Ibrahim, Musa, Issa, na Nuhu (Amahoro ya Allah abasakareho). Kandi ni bo ntumwa zababajwe cyane kurusha izindi mu ibwirizabutumwa.
Naho abo tutazi amazina yabo, tubemera muri rusange. Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: {Kandi rwose twohereje Intumwa (nyinshi) mbere yawe; muri zo hari izo twakubariye inkuru zazo, ndetse hari n’izo tutakubwiye ibyazo...} [Surat Ghaf'ri: 78.]
3- Guhamya ukuri kw'ibyo intumwa za Allah (Amahoro ya Allah azibeho) zigishije.
4- Gukurikiza no gushyira mu ngiro amategeko y’uwo Allah yadutumyeho, ari we wasozereje izindi, ari we Ntumwa y’Imana Muhamadi (Imana imuhe amahoro n’imigisha).
5) Kwemera umunsi wa nyuma:
Ari wo munsi w’imperuka, ari wo munsi abantu bazazurwa kugira ngo babarurirwe kandi banahemberwe (ibyo bakoze), Wiswe gutyo kuko nta wundi munsi uzabaho nyumwa yawo, ubwo abantu bo mu ijuru bazaryinjizwamo (bakabamo ubuziraherezo), n'abantu bo mu muriro bakawinjizwamo.
Kwemera umunsi w'imperuka hakubiyemo ibintu bitatu:
A- Kwemera izuka:
Ibyo bisobanuye ukuzura abapfuye igihe (impanda) izavuzwa bwa kabiri, Abantu bazahagarara imbere ya Allah Nyagasani w'ibiremwa byose, nta nkweto bambaye, batikwije bambaye ubusa, ndetse batarakebwe (badasilamuye). Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: Nk’uko twatangiye irema rya mbere ni na ko tuzarisubiramo. Ni isezerano twiyemeje kandi mu by’ukuri tuzaryuzuza. [Surat Al An'biya-u: 104.]
B- Kwemera ibarura n'ingororano:
Aho umugaragu azabarurirwa ibyo yakoze, kandi akazahabwa ingororano zihwanye nabyo, Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: Mu by’ukuri iwacu ni ho garukiro ryabo, {Hanyuma mu by’ukuri ni twe tuzabakorera ibarura.} [Surat Al Ghashiyat: 25-26.]
Kwemera ingororano z'ijuru n'umuriro:
Ni ukwemera ko (ijuru n'umuriro) byombi ari ibihembo ry'ibiremwa bya Allah by'uziraherezo; Mu by'ukuri ijuru ni ubuturo bwuje inema Allah yateganyirije abemeramana batinya Allah kandi baranzwe no kumvira Allah n’Intumwa ye (Imana iyihe amahoro n'imigisha). Mu ijuru harimo ibyo amaso atigeze abona, cyangwa se amatwi itigeze yumva, cyangwa se ngo umutima w'umuntu ubitekerezeho.
Naho ku bijyanye n’umuriro; Ni ubuturo bw’imibabaro. Allah Nyir'ubutagatifu yawuteganyirije abahakanyi bahakanye Allah ndetse bagahakana intumwa ze. Mu muriro harimo amoko atandukanye y'ibihano n'ububabare ubwenge bwa muntu butabasha gutekereza.
6) Kwemera igeno ry'icyiza n'ikibi ko biva ku Mana:
Ijambo igeno rigamijwe hano ni: Ni igeno rya Allah Nyir'ubutagatifu ku bizaba, bijyanye n'ibiri mu bumenyi bwe n'ubugenge bwe.
Kwemera igeno bikubiye mu ngingo enye:
1- Ubumenyi: ni ukwemera ubumenyi bwa Allah Nyirubutagatifu, kandi ko azi ibyabaye n'ibizabaho n'ukuntu bizaba, byose mu buryo rusange no mu buryo burambuye, kuva kera kose no kugeza iteka ryose. Kandi ni na we uzi byose Nyir'ubutagatifu ibitarabaye, n'iyo biza kubaho, uko byari genda. Nk'uko Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: {N’iyo bagarurwa (ku isi), rwose basubira mu byo babujijwe ...} [Surat Al An'am: 28].
2- Kwemera ibyanditswe: Ni uko Allah yanditse igeno rya buri kintu kugeza ku munsi w'imperuka, Nk'uko Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: {Ese ntuzi ko Allah azi ibiri mu kirere no ku isi byose? Mu by’ukuri ibyo byose biri mu gitabo (kirinzwe). Mu by’ukuri ibyo kuri Allah biroroshye.} [Surat Al Hadji: 70.]
3- Ubushake bwa Allah: Ni ukwemera ko nta na kimwe kiba mu biremwa byose uretse icyo Allah Nyir'ubutagatifu ashaka, Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: {Nyagasani wawe arema icyo ashaka akanahitamo ...} [Surat Al Qaswasw: 68.] N'umuntu afite ubushake butarenga ku bushake bwa Allah, nk'uko Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: Kandi nta cyo mwashaka (ngo kibe), keretse Allah Nyagasani w’ibiremwa (byose) aramutse agishatse. [Surat A-Tak'wir: 29.]
4- Irema: Ni ukwemera ko Allah ari we waremye ibiremwa byose, n’ibyo bakora ndetse n’ibikorwa byabo, yaba ibyiza cyangwa ibibi, Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: Allah ni Umuremyi wa buri kintu, kandi ni na We muhagararizi wa buri kintu. [Surat Zumar: 62.]
Izi nzego zahurijwe hamwe muri uyu mukarago w'igisigo:
Ni ubumenyi bwa Allah, no inyandiko ze, no gushaka kwe, ndetse no kurema kwe; kandi kurema ni kubishyira mu kubaho no guhanga.
Igice cya gatatu: Gukora neza (Ih'saan):
Kugira neza (utunganya neza): ni inkingi imwe; ari yo ukugaragira Allah nkaho umureba, n'ubwo waba utamureba ariko ukazirikana ko we akureba.
Bisobanura ko: umuntu akora ibyo Allah yamutegetse byo kumugaragira nk’aho ahagaze imbere ya Allah Nyir'ubutagatifu, Ibyo bisaba ugutinya byuzuye no kugarukira kuri Allah Nyir'ubutagatifu. Bisaba ko ugusenga bikorwa hakurikijwe imigenzo y’Intumwa y’Imana (Imana iyihe amahoro n’imigisha).
Gukora neza (Ih'san) bifite ibyiciro bibiri, kandi abakora neza mu gutunganya bari mu nzego ebyiri zitandukanye:
Urwego rwa mbere: Ni rwo ruri hejuru kurusha izindi, ari rwo rwego rwo kubyiyumvisha (Maqaamu Al Mushaahada); Ni uko umugaragu wa Allah akora nk’aho mu mutima we abona Allah Nyir'ubutagatifu, bityo ukwemera kwe kukamurikira umutima we, kugeza aho ibyihishe biba nk’ibigaragara.
Urwego rwa kabiri: Urwego rwo Gukora ibikorwa byo kugaragira Allah ari we ubyereka wenyine no kwitwararika, Ni uko umugaragu yihatira guhora azirikana ko Allah amureba kandi ko azi ibye byose; bityo iyo abizirikanye, ibyo akabikora kubera Allah Nyir'ubutagatifu wenyine.
Igice cya kane: Incamake ngufi y'amahame shingiro y'abagendera ku migenzo y'Intumwa y'Imana bakanaba hamwe n'imbaga y'abayisilamu:
Icya mbere: Gukurikiza ibikubiye muri Qur'an ntagatifu no mu migenzo y'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha), mu mutima no mu ngiro (ibikorwa). Kudashyira imbere amagambo y’umuntu uwo ari we wese imbere y’amagambo ya Allah n’amagambo y’Intumwa y’Imana (Imana iyihe amahoro n’imigisha).
Icya kabiri: Imitima yabo n’indimi zabo ntabwo bivuga nabi abasangirangendo b’Intumwa y’Imana (Imana iyihe amahoro n’imigisha), Bemera ko abasigire b’Intumwa y’Imana (Imana imuhe amahoro n’imigisha) ari bo: Abubakar A-Swidiq, hanyuma Umar Ibun Al Khatwab, hanyuma Uthman Ibun Afan, hanyuma Ally Ibun Abi Twalib (Imana ibishimire bose).
Icya gatatu: Gukunda abo mu muryango w’Intumwa y’Imana (Imana iyihe amahoro n’imigisha) no kubashyigikira, kandi abo mu muryango wayo (Imana iyihe amahoro n’imigisha) by’umwihariko abakora ibyiza muri bo.
Icya Kane: Kutigomeka ku bayobozi bw'abayisilamu, n'abahagarariye abandi, kabone n'iyo baba bahuguza. Basabire gukiranuka (gukora ibikorwa byiza) n'ubuzima bwiza, Ntibasabirwa ibibi. Kumvira abayobozi mu gihe bumvira Allah Nyir'ubutagatifu ni itegeko, igihe batategetse gukora ibyaha. Iyo bategetse gukosereza Allah, ntabwo biba byemewe kubumvira muri ibyo babategetse. Ndetse no kubumvira mu byiza bigumaho no mu bindi.
Icya gatanu: Ni kwemera ibitangaza Allah ashoboza bamwe mu bagaragu be batari Intumwa ze. Ni ibitangaza bidasanzwe ndengakamere Allah anyuza ku maboko yabo.
Icya gatandatu: Ntibafata abasenga berekeza Qibla nk’abahakanyi ku bw’ibyaha muri rusange ndetse n’ibyaha bikuru. nk'uko bikorwa n'itsinda ry'Abakhawaridji, Ahubwo ubuvandimwe bw'ukwemera burahoraho n'ubwo habaho ibyaha. Bavuga ko umuntu ukora ibyaha bagira bati: Ni umwemeramana ku bwo ukwemera kwe, ariko akaba Inkozi y'ibibi ku bwo gukora icyaha gikuru.
Icyigwa cya kabiri: Ibirebana n'ibikorwa byo kugaragira Allah
Igice cya mbere: Isuku (Twaharat).
Isuku mu rurimi rw'icyarabu: Ni ukwisukura no kujya kure y’umwanda ugaragara n’utagaragara.
Mu mategeko y'idini (Shariya): Ni ukwikuraho umwanda wamusohotsemo (Al Hadath) no gukuraho umwanda wamugiyeho (Al Khabath). Kandi isuku ni rwo rufunguzo rw’Iswalat, Ni yo mpamvu kwiga isuku biri mu nshingano zikomeye cyane z’idini, kandi ni ngombwa ko buri muyisilamu wese yiga kwisukura akanayitaho.
Icya mbere: Amoko y'amazi.
1- Amazi meza kandi asukura; byemewe kuyakoresha mu kwisukura. Yaba amazi yasigaye cyangwa y'umwimerere; Nk’amazi y’imvura, cyangwa se ay’imigezi, cyangwa se ay’inyanja, Cyangwa se amazi yivanze n’ikintu gisukuye kitayaganza kandi kitahinduye izina ryayo.
2- Amazi yanduye; ntibyemewe kuyakoresha mu kwisukura, Bityo ntakuraho umwanda, Kandi akomeza kuba yanduye ari umwanda, Nayo ni amazi yahinduye ibara ryayo, cyangwa se impumuro yayo, cyangwa se uburyohe bwayo kubera umwanda.
Icya kabiri: Umyanda:
Umwanda: Ni igitera umwanda by'umwihariko. Umwanda ubuza uwufite gusali. Nk’inkari, n'amazirantoki , n’amaraso ndetse n’ibindi, biboneka ku mubiri, n'ahantu runaka ndetse no ku mwambaro.
Muri rusange ibintu bishingiye ku kuba: Biziruwe (Al Ibahat) binasukuye (A-Twaharat). Uwemeza ko ikintu icyo ari cyo cyose ubwacyo ari umwanda, ni we ugomba kuzana gihamya ibihamya . Mu byitwa umwanda ntabwo harimo: Ururenda, icyuya cy’umuntu, n’icyuya cy’indogobe; ahubwo birasukuye n'ubwo biteye ishozi. Buri kintu cyanduye kiba kidafite isuku, nta n'ubwo cyagira isuku.
Ibintu by'umyanda ubwabyo biri mu nzego eshatu:
Urwego rwa mbere: Ikintu gifite umwanda ukaze;
Urugero: Umwanda w'icyo imbwa yarigasemo, Uko gisukurwa: Cyozwa inshuro zirindwi, iya mbere kikozwa n’itaka.
Urwa kabiri: Ikintu gifite umwanda woroshye:
Nk'inkari z’umuhungu muto ucyonka igihe zigiye ku mwambaro n’ibindi. Uburyo bawusukura: Uminjirwaho amazi kugeza awukwiriye wose, kandi ntibikenewe kuwumesa cyangwa kuwukamura.
Urwa gatatu: Ikintu gifite umwanda udakabije cyangwa ngo ube woroshye uri mu rugero.
Ni nk'inkari z’umuntu mukur n’amazirantoki, kenshi na kenshi, igihe bigiye ku butaka cyangwa ku mwenda ndetse n’ibisa nka byo. Uburyo bwo kuwusukura: Ni ugufata igice cyagiyeho uwo mwanda, niba kigaragara, maze hagasukurwa ahageze uwo mwanda hifashishijwe amazi cyangwa ibindi bikoresho by’isuku.
Na bimwe mu byavuzwe harugu, gihamya zemeje ko bynduye (ari umwanda):
1- Inkari z'umuntu n'amazirantoki ye.
2- Amazi asohoka kubera ko umuntu agize ibyifuzo by'umubiri (Al Madhiy) n'amazi aza kubera ko umuntu ananiwe (Al Wadiy) [5]. [5] (Madhiyu): Ni amavangingo arekuye adafite ibara, asohoka mu gitsina mu gihe habayeho gukorakoranaho/gukinishanya, cyangwa kwibuka imibonano mpuzabitsina, kuyishaka, kureba ibiyitera, n’ibindi; akaza mu dutonyanga, kandi hari ubwo umuntu atamenya ko asohotse. (Wadiyu): ni amavangingo akomeye y’umweru asohoka akurikiye inkari, cyangwa igihe umuntu ateruye ibintu biremereye.
3- Amase y'inyamaswa zitaribwa.
4- Amaraso y'imihango n'ibisanza.
5- Urukonda rw'amatembuzi yo mu kanwa k'imbwa.
6- Umubiri w'icyapfuye, uretse ibikurikira:
A- Iyo umuntu yapfuye.
B- Amafi n'inzige (isenene) iyo byapfuye.
Igisubizo: Ikinyabuzima cyipfishije kitava amaraso; nk'isazi, n'inshishi, n'inzuki, n'ibindi bisa nkabyo.
Igufwa ry’icyapfuye kitabazwe, n’ihembe ryacyo, n’urwara rwacyo, n’ubwoya bwacyo, ndetse n’amababa yacyo.
Uko kwisukura umwanda (Nadjasat) bikorwa:
1- Hakoreshwa amazi: Ni yo y'ibanze mu kwisukura hakurwaho imyanda, bityo ntigihwanye nayo ngo kiyasimbure.
2- Ibyategetswe n'amategeko y'idini ku bijyanye no kwisukura byanduye bitewe n'umwanda (Nadjasat) cyangwa ibyandujwe n'umwanda (Mutadjanisat) :
A- Uruhu rw’inyamaswa yapfuye ruba rusukuye iyo barukannye.
B- Gusukura igikoresho cyarigaswemo n'imbwa; cyozwa inshuro zirindwi, iya mbere muri zo kikogeshwa igitaka.
C: Gsukura umwambaro iyo iguweho n'amaraso y’imihango; ubanza kuyakuraho, hanyuma ukawumesa n'amazi, ubundi ukawukamura; kandi hagira ibimenyetso nyuma yabyo ntacyo bitwaye.
D- Gusukura umwanda wagiye ku mpera z’umwambaro w’umugore; biterwa no kunyura ku butaka busukuye.
E- Gusukura umwambaro wagiyeho inkari z’uruhinja rw’umuhungu rucyonka; utonyangirizwaho amazi, naho iyo ari inkari z’uruhinja rw’umukobwa urameswa.
F- Gusukura umwenda wandujwe na Madhiy (amazi ava mu gitsina cy'umugabo iyo agize kwifuza; Ni ukuminjira amazi ahanduye.
G- Gusukura ubuso bwo hasi bw'urukweto; kubuhanaguza ku butaka busukuye.
I- Gusukura ubutaka bukurwaho umwanda: Busukurwa ahanduye hamenwaho indobo y’amazi, cyangwa kubureka kugeza bwumishijwe n'izuba cyangwa umuyaga; ibisigisigi bw'umwanda iyo bishize buba busukuye.
Icya gatatu: Ibyo umuntu udafite isuku yo gusenga azirirjwe gukora:
Ibintu umuntu udafite isuku azirijwe, yaba afite umwanda muto cyangwa se umwanda mukuru (ijanaba):
1-Iswalat yaba iy'itegeko cyangwa iy'umugereka; Hadith yaturutse kwa Ibun Umar (Imana imwishimire we na se) yavuze ko Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yavuze iti: "Allah ntiyakira iswalat iyo ikozwe nta isuku." [6] [6] Yakiriwe na Muslim (224).
2-Gufata umus'hafu (Qur'an). Nku byagaragaye mu rwandiko Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yandikiye Amru Ibun Hazim, harimo aho igira iti: “Ntihazagire ufata Qur'an uretse ufite isuku” [7]. [7] Yakiriwe na Malik mu gitabo Al-Muwatta (680 na 219), na A-Darimiy (312), na Abdu Razzaq mu gitabo cye Al-Muswannaf (1328), na Al-Albaniy mu gitabo Ir'wa-ul Ghaliil (122) yavuze ko ari impamo.
3- Gukora umuzenguruko (Twawaaf) ku ngoro ntagatifu (Al Ka'abat). Kubera imvugo y'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) igira iti: Gukora umuzenguruko (Twawaaf) ku ngoro ntagatifu (Al Ka'abat) ni isengesho, uretse ko Allah yemeye kuvugiramo amagambo." [8]. Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yarisukuye igiye gukora umuzenguruko ku ngoro ntagatifu ya Al Ka'abat (Tawafu). Imvugo ihamye yaturutse ku Ntumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) ko yabujije umugore uri mu mihango gukora umuzenguruko ku ngoro ntagatifu ya Al Ka'abat kugeza afite isuku. [8] Yakiriwe na A-Nasa-iy (12808), na Ahmad (15423), na Al Albaniy mu gitabo Ir'wa-ul Ghaliil (121) yavuze ko ari impamo.
Naho ibibujijwe ku muntu ufite umwanda munini by’umwihariko ni ibi bikurikira:
1- Gusoma Qur'an. Kubera Hadith yaturutse kwa Ally (Imana imwishimire): “Nta kintu na kimwe cyabuzaga Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) gusoma Qur'an, keretse umwanda mukuru (Djanabat).” [9] [9] Yakiriwe na Ibun Madjah (594), na Ibun Hibban (799), na Al Albani mu gitabo cye Dwa’if Sunan A-Tirmidhiy (146) yavuze ko ifite intege nke.
2- Kuguma mu musigiti nta isuku afite; Allah aragira ati: (Yemwe abemeye! Ntimukegere isengesho mwasinze kugeza igihe musobanukiwe ibyo muvuga (mugaruye ubwenge) ndetse n’igihe mufite Janaba (mwagiranye imibonano n’abagore banyu cyangwa mwasohotswemo n’intanga mukaba mutariyuhagira) -keretse abanyura mu musigiti bitambukira-; kugeza mwiyuhagiye umubiri wose... [Surat A-Nisa-i: 43.]
Iyo ufite umwanda mukuru akisukura, biremewe ko yicara mu musigiti; kandi n’umuntu ufite umwanda mukuru biremewe ko anyura mu musigiti ari ukunyuramo gusa bitari kwicaramo.
ICYA KANE: IMYIFATIRE YO KUJYA MU BWIHERERO:
Iyo umuntu agiye mu bwiherero, ni byiza gukora ibi bikurikira:
1- Kujya kure no kwihisha amaso y’abantu iyo umuntu yiherereye mu gasozi.
2- Kuvuga ubusabe (iduwa) busanzwe busomwa winjiye (mu bwiherero), bukaba ari ubu: ALLAHUMA INI AUDHU BIKA MINAL KHUBUTHI WAL KHABAITH." Bisobanuye ngo: "Mana Nyagasani, nkwikinzeho ngo undinde amashitani y'amagabo n'amashitani y'amagore." [10]. [10] Yakiriwe na Bukhari, kuri nimero (142), na Muslim kuri nimero (122).
Ni n'itegeko mu gihe cyo kujya mu bwiherero kwirinda ibi bikurikira:
1- Kwirinda kugerwaho n'inkari.
2- Guhisha ubwambure.
Ibi bikurikira birabujijwe mu gihe cyo kwiherera:
1- Kwerekera aho abayisilamu berekera basali (Qib'la) cyangwa kuhatera umugongo.
2- Kwiherera mu nzira z’abantu n'ahantu rusange.
3- Kunyara mu mazi adatemba.
Ibi bikurikira ntibikwiye gukorwa mu gihe umuntu agiye mu bwiherero:
1- Gukora ku gitsina ukoresheje ukuboko kw'indyo mu gihe cyo kwiherera.
2- Kwisukuza amazi no kwisukuza ibitari amazi igihe umaze kwihagarika no kwituma umuntu akoresheje ukuboko kwe kw'indyo.
3- Ntabwo ari byiza kuvuga, cyane cyane kuvuga izina rya Allah, igihe umuntu arimo kwituma cyangwa kwihagarika.
ICYA GATANU: AMATEGEKO YO KWISUKUZA AMAZI NO KWISUKUZA IBITARI AMAZI IGIHE UMAZE KWIHAGARIKA NO KWITUMA.
Kwisukuza amazi: Ni ukwisukura ukuraho umwanda kubera ibyasohotse mu nzira zombi ukoresheje amazi.
Kwisukura ukoresheje ibitari amazi (kwihanagura ukoresheje amabuye): Ni ukwisukura ukuraho umwanda wasigaye kubera ibyasohotse mu nzira ebyirir utifashishije amazi; nk'amabuye n'udupapuro tw'isuku.
Amabwiriza y'ibikoreshwa mu kwisukura udakoresheje amazi -kwihanagura- (Istijmar):
1-Kuba ari ibintu byemewe (Mubah).
2- Kuba bisukuye (bidafite umwanda).
3- Kuba gisukuye.
4- Kuba atari igufwa cyangwa amase.
5- Kuba hatifashishijwe ikintu cyubahwa; nk'impapuro zirimo izina rya Allah Nyir'ubutagatifu.
Biremewe kwisukuza ibitari amazi igihe umaze kwihagarika no kwituma, keretse hubahirijwe amabwiriza abiri:
1- Kuba ibisohoka bitagomba kurenga aho bisanzwe bigera.
2- Kuba kwisukuza amabuye nibura ari amabuye atatu asukura ahavuye umwanda neza, cyangwa arenzeho.
Icya gatandatu: Amategeko yo kwisukura (Udhu):
Kwisukura (Udhu) biba itegeko kubera ibikorwa by'amasengesho (Ibadat) bitatu:
1-Iswalat yaba iy'itegeko cyangwa iy'umugereka.
2-Gufata igitabo cya mus'hafu (Qur'an).
3-Gukora umuzenguruko ku ngoro ntagatifu (Twawaaf).
Amabwiriza yo kwisukura (Udhu):
1- Kuba ari umuyisilamu.
2- Kuba afite ubwenge.
3- Kuba ageze igihe cy'ubukure.
4- Kugira umugambi (Niyat): Igicumbi cyawo ni mu mutima, kandi kuwuvuga ku rurimi ni icyaduka mu idini (Bid'at). Kandi umuntu wese ushaka Kwisukura (Udhu) aba yagize umugambi mu mutima. Naho gukaraba ku bice by'umubiri aho umuntu yisukura ku mugambi wo gukonjesha cyangwa kwisukura bisanzwe; ntibibarwa ko ari ukwisukura ko gukora amasengesho (Udhu).
5- Gukomeza gukurikiza itegeko ryo kwisukura: Kuba atagambirira guhagarika kwisukura kugeza arangije kwisukura kwe.
6- Kuvaho kw'impamvu isaba umuntu kwisukura (Udhu). Kuri ibyo havanwamo: Ufite uburwayi bw’inkari budahagarara, n’umugore uzana amaraso y’uburwayi.
7- Kwisukuza amazi cyangwa se kwisukuza ibitari amazi mbere yayo, ku muntu wiherereye akihagarira inkari cyangwa amazirantoki.
8- Isuku y'amazi yo kwisukuza, no kwemerwa kuyakoresha.
9- Kwikuraho ikintu cyose kibuza amazi kugera ku ruhu rw’umubiri.
10- Kuba igihe cyo gusali cyageze ku muntu umwanda uhoraho.
Amategeko yo kwisukura (udhu):
1- Gukaraba uburanga, binakubiyemo kujuguta amazi mu kanwa no kuyashoreza mu mazuru.
2- Gukaraba amaboko yombi kugeza mu nkokora.
3- Guhanagura umutwe wose, hakabamo no guhanagura amatwi yombi.
4- Gukaraba ibirenge byombi kugeza ku tubumbankore.
5- Gukurikiranya ibice bisukurwa (Udhu).
6- Kubyungikanya: Ntihanyuzwemo igihe kirekire hagati y’igice n'ikindi.
Uburyo kwisukura (Udhu) bikorwamo.
1- Kuvuga Bismillah: Ku izina rya Allah.
2- Gukaraba ibiganza byombi inshuro eshatu.
3- Gukaraba uburanga inshuro eshatu, ari naho hashamikiye kujuguta amazi mu kanwa no kuyashoreza mu zuru.
4- Gukaraba amaboko yombi kugeza mu nkokora inshuro eshatu, uhera ku kuboko kw'iburyo hanyuma ugakurikizaho ukuboko kw'ibumoso.
5- Guhanagura mu mutwe hamwe n'amatwi yombi.
6- Gukaraba ibirenge byombi ugeza ku tubumbankore inshuro eshatu, duhera ku kirenge cy'iburyo hanyuma tugakurikizaho icy'ibumoso.
Ibyangiza isuku (udhu):
1-Gusohokwamo na kinyuze mu binyura muri imwe mu nzira ebyiri: inkari, umusuzi n'amazirantoki.
2- Ibisohoka biva ku mubiri byanduye kandi ari byinshi bukabije.
3- Guta ubwenge kubera ibitotsi cyangwa se ibindi.
4- Gukora ku gitsina, cyangwa se mu kibuno n'intoki nta kizikingirije.
5- Kurya inyama z'ingamiya.
6- Kuva mu buyisilamu, Allah abiturinde kubigwamo n'abayisilamu.
Icya karindwi: Amategeko agenga guhanagura ku masogisi akoze mu ruhu (Khofu) n'amasogisi yo mu mwenda:
1- Khofu: Ni amasogisi akoze mu ruhu n'ibindi bimeze nka yo.
2- Amasogisi: Yambarwa ku birenge, aba akozwe mu bwoya cyangwa se ipamba n'ibindi nkabyo.
Amabwiriza yo guhanagura kuri Khofu n'amasogisi:
1- Kuba yambawe nyuma yo kwisukura (Udhu).
2- Kuba yakwambara akwiye ibirenge byombi hamwe n'utubombankore.
3- Kuba byombi bisukuye.
4- Kubihanagura mu gihe ntarengwa cyagenwe.
5- Guhanagura amasogisi ni mu guhe cyo kwisukura (Udhu), ntabwo ari mu gihe cyo kwiyuhagira.
6- Kuba Khofu n’ibindi bimeze nkazo byemewe kwambarwa; ariko iyo ari ibyo mu minyago cyangwa bikozwe mu ihariri ku bagabo, ntabwo byemewe guhanagura kuri byo, kuko ikiziririjwe kidatangwa ho uburenganzira bwo guhanagurwa.
Igihe ntarengwa cyo guhanagura amasogisi.
Ku muntu utari ku rugendo: Ni amanywa n’ijoro; naho uri ku rugendo: Ni iminsi itatu n’amajoro yayo.
Uburyo guhanagura bikorwamo:
Ubanza ugatosa ikiganza n'amazi, maze ugahanagura unyuza ikiganza gitose hejuru y’amasogisi cyangwa za Khofu, uvuye ku mano ugana ku mirundi, inshuro imwe gusa.
Ibyangiza guhanagura ku masogisi na Khofu .
1-Kuba igihe ntarengwa cyo guhanagurwa cyarangiye.
2- Kwiyambura amasogisi yo mu mwenda yombi cyangwa isogisi imwe muri yo.
3- Kugira umwanda munini.
Itegeko rigenga guhanagura ku masogisi akoze mu ruhu (Khufay'ni):
Ni uruhushya, kandi kuyahanagura nibyo byiza kuruta gukuramo Khofu no koza ibirenge; bikurikije uruhushya rwa Allah Nyir'ubutagatifu, no gukurikira Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha), kandi ni no kwica ukubiri n'abashaka guhanga udushya mu idini.
3- Guhanagura ku nsimburagufa (ibifata igufa cyangwa ingingo yavunitse), ku bipfuko by’imvune, no ku dupfuko twomekwa ku mubiri:
Djiba'ir: Ni ibyo baboha ku gufa ryavunitse; yaba ibipfuko bya gipsi cyangwa uduti dukoreshwa mu gupfuka n'ibindi nkabyo.
Al'aswa-ib: Ni ibyo bapfukisha ku gisebe, ku bikomere byo gukubitwa, cyangwa ku bushye; byaba imyenda n'ibimeze nkabyo.
Luswuq: Ni igipfuko cy’umuti gishyirwa ku bisebe cyangwa ku bivubuka biva mu mubiri, kugira ngo bivurwe.
Itegeko ryo kuyahanagura:
Biremewe: Igihe bibaye ngombwa ko bigumaho, ariko ntibirenge aho bikenewe.
Ntibyemewe: Iyo bitagikenewe, cyangwa igihe kuyikuramo bidatera ingorane cyangwa akaga.
Uburyo bihanagurwaho:
Umuntu akaraba ahagikikije, kandi agahanagura ho ku mpande zose, Ntibyemewe guhanagura aharenze ku gice cyagenewe gusukurwa (Udhu).
Icya munani: Amategeko agenga kwisukuza igitaka (Tayamum).
Tayamum: Ni guhanagura mu buranga no hejuru y'ibiganza akoresheje itaka, agamije kwisukura, ku buryo bwagenwe.
Itegeko ryabyo:
Bitegetswe ko umuntu yisukuza itaka (Tayammum) mu cyimbo cyo kwisukura (Udhu) no kwiyuhagira igihe amazi yabuze, cyangwa se atabasha kuyakoresha.
Ubugenge buri mu itegeko ryabyo:
Kwisukura hakoreshejwe igitaka (A-Tayamum) ni kimwe mu byihariye by'abayoboke b'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha). Ntabwo byari bizwi mu babanjirije abayoboke b'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha); ingabire za Allah ku bayoboke b'uyu muryango (umat) ziragutse, kandi ni ineza ya Allah kuri bo.
Ibihe bitegetswe ko hakorwamo kwisukuza itaka (Tayamum):
1- Igihe amazi yabuze, yaba ari aho atuye cyangwa ari mu rugendo, akayashaka ntayabone.
2- Iyo amazi afite, akeneye ku nywa cyangwa kuyatekesha, ku buryo nayisukuza byabangamira ibyo akeneye, akaba atinya ko we ubwe yazahazwa n’inyota, cyangwa ko undi muntu cyangwa itungo byubashwe byazahazwa n’inyota.
3- Iyo atinya ko kwisukuza amazi byamugiraho ingaruka mbi ku mubiri we bitewe n'uburwayi bwe, cyangwa bigatuma gukira bitinda.
4- Iyo atabasha gukoresha amazi kubera uburwayi butamwemerera kwinyagambura, kandi nta muntu wo kumusukura uhari, kandi akaba atinya ko igihe cy'iswalat cyamutambukaho.
5-Iyo atinya gukoresha amazi kubera ubukonje, kandi nta cyo abonye cyo kuyashyushya, yisukuza itaka (tayamum) maze agasali.
UKO KWISUKURA HAKORESHEJWE IGITAKA (A-TAYAMUM) GIKORWA
Uko bikorwa: Umuntu akubita ibiganza bye byombi ku butaka atandukanyije intoki, hanyuma agahanagura mu buranga bwe akoresheje imbere y’intoki ze, agahanagura n’ibiganza bye akoresheje imbere yabyo, kandi agahanagura akwiza mu buranga hose no ku biganza byombi.
Ibyangiza kwisukuza itaka (Tayamum):
1- Iyo amazi abonetse, iyo isuku y'itaka yari yakozwe kubera ko amazi yari yabuze. Cyangwa kubasha gukoresha amazi, igihe kwisukura hakoreshejwe igitaka (A-Tayamum) byatewe no kubura ubushobozi bwo gukoresha amazi.
2- Yangizwa na kimwe mu byangiza isuku y'amazi, cyangwa kubera kimwe mu bituma kwiyuhagira ba itegeko nk'ijanaba (nyuma y'imibona mpuzabitsina cyangwa kwirotera), imihango y'igitsinagore, n'ibisanza.
Itegeko ry'ibyerekeranye n'umuntu udashobora gukoresha amazi yisukura, no kwisukuza itaka (Tayammum):
Iyo umuntu abuze amazi n’itaka, cyangwa akagera aho atabasha ko amazi cyangwa se itaka bikora ku ruhu rwe, asenga uko abishoboye, nta kwisukura akoresheje amazi, nta no kwisukurisha itaka (Tayammum); kuko Allah adaha umuntu umutwaro urenze ubushobozi bwe. Iyo nyuma yaho amazi n'itaka bibonetse, cyangwa se umuntu akabasha kubikoresha mu kwisukura, ntasubiramo iswalat yasaliye; kuko yakoze ibyo yategetswe. Allah aragira ati: (Bityo, nimugandukire Allah uko mubishoboye...) [A-Taghabun: 16], No kubera imvugo y'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) igira iti: "Ibyo nabategetse mujye mukora muri byo ibyo mushoboye" [11]. [11] Yakiriwe na Bukhari, kuri nimero (7288), na Muslim kuri nimero (6066).
Icyitonderwa: Iyo yisukuje igitaka kubera ijanaba, hanyuma amazi akaboneka, aba ategetswe kwiyuhagira.
Icya cyenda: Amategeko y'ibigendanye n'imihango ndetse n'ibisanza
Icya mbere: Imihango
Ni amaraso ya kamere y’ibyaremwe, asohoka mu nda ibyara y’umugore mu bihe bizwi. Mu busanzwe imihango imara iminsi itandatu cyangwa irindwi buri kwezi, kandi ishobora kwiyongera cyangwa ikagabanuka, Ukwezi k’umugore kuba kurekure cyangwa kugufi; bitewe n’uko Allah yaremye imiterere y'umugore.
Amategeko agendanye n'imihango:
1 - Umugore uri mu mihango ntasenga kandi ntasiba mu gihe cy'imihango ye, kandi gusenga cyangwa gusiba kwe ntibyemewe.
2- Iyo umugore avuye mu mihango yishyura iminsi atasibye, ariko ntabwo yishyura amasengesho mu minsi atasenze.
3- Ntibyemewe kuri we gukora umuzenguruko mutagatifu (Twawaf) kuri Al Ka'abat, Kandi ntasoma Qur'an, Ntabwo yemerewe kwicara mu musigiti. 4- Birabujijwe ko umugabo we bakorana imibonano mpuza bitsina n'umugore we kugeza igihe amaraso y'imihango ahagaze kuza, hanyuma akisukura.
5 - Biremewe ku mugabo kuba yakwishimisha n’umugore we mu gihe ari mu mihango bitari mugitsina; nko gusomana no gukorakoranaho bifuzanya n’ibindi bisa n’ibyo.
Ntibyemewe ko umugabo we amuha gatanya ari mu mihango.
Isuku no guhagarara ry’amaraso; iyo amaraso ahagaze, aba asukuye kandi igihe cy’imihango kiba kirarangiye, bityo uwo mugore agomba kwiyuhagira. Hanyuma akongera agakora ibyo yari yarabujijwe kubera imihango.
N’iyo yabona nyuma yo kuva mu mihango amavangingo yenda kuba umukara cyangwa se ayenda kuba umuhondo, ntabyitaho.
Icya kabiri: ibisanza:
Ni amaraso nyababyeyi isohora kubera kubyara na nyuma yo kubyara, akaba ari amaraso yari ari mu nda ibyara kubera gutwita atarigeze asohoka na rimwe.
ibisanza bimeze kimwe n’imihango mu byemewe; nko kwishimisha n’umugore uri mu bisanza bitari mugitsina.
Kandi mu bibujijwe harimo: Gukora imibonano mu gitsina, gusiba no gusali, gutanga gatanya, gukora umutambagiro mutagatifu, gusoma Qur'an, no kuguma (kwicara) mu musigiti. Kandi ku itegeko ryo kwiyuhagira igihe amaraso ye ahagaze, biba nk'uko bimeze ku mugore w'imihango.
Kandi ni itegeko ko yishyura iminsi atasibye ariko ntabwo yishyura iminsi atasenze, kimwe n'umugore uri mu mihango.
Igihe kirekire cyayo ni iminsi mirongo ine, iyo amaraso ahagaze mbere y'iminsi mirongo ine, ibisanza bye biba byarangiye, akora isuku, agasenga, kandi agakora ibyo yari yarabujijwe kubera ibisanza.
Icya kabiri: Iswalat:
Icya mbere: Amategeko ajyanye n'umuhamagaro umenyesha ko igihe cy'iswalat cyageze (Adhana) n'umenyesha ko iswalat igiye gutangira gukorwa (Iqamat):
Adhana yashyiriweho mu mwaka wa mbere Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) (Hijrat). Impamvu y’uko byashyizwe mu mategeko ni iyi: Ubwo byabagoye kumenya ibihe, bagishanyije inama yo gushyiraho ikimenyetso cya byo. Nuko Abdillah Ibun Zayd (Imana imwishimire) yeretswe uyu muhamagaro (adhana) wo guhamagarira abantu kujya gusali mu nzozi, maze Ubutumwa bwahishuwe bubishimangira.
Adhana ni ukumenyesha ko igihe cy’iswalat cyageze. Iqamat: Ni ukumenyesha ko Iswalat igiye gutangira.
Umuhamagaro umenyesha ko igihe cy’iswalat cyageze (Adhana) n’umenyesha ko iswalat igiye gutangira gukorwa (Iqamat) ni inshingano rusange (Fardu Kifaya) ku mbaga y’abagabo ku iswalat zagenwe n’amategeko. Kandi byombi biri mu bimenyetso bigaragaza Isilamu, bityo ntibyemewe kubihagarika.
Amabwiriza y'Adhana:
1-Kuba umuhamagazi ari igitsina gabo.
2- Ni ngombwa ko umuhamagaro w'isengesho (Adhana) utegekanijwe mu murongo wawo usanzwe.
3- Umuhamagaro w'isengesho (Adhana) ukavugwa ukurikirana udacibwamo.
4- Ko umuhamagaro w'isengesho (Adhana) uba nyuma y'uko igihe cyo gusali cyageze. Havanywemo muri ibyo: Adhana ya mbere y’Ifajiri n’iyo yo kuwa gatanu (Idjuma).
Imigenzo myiza ikorwa mu Adhana.
1- Gushyira intoki ze ebyiri mu matwi ye.
2- Umuhamagaro w’isengesho (Adhana) ku ntangiriro y’igihe cyo gusali.
3- Kwerekera iburyo n'ibumoso igihe uri kuvuga (Hayya 'ala-s-Salah) na (Hayya 'ala-l-Falah).
4- Kuba afite ijwi ryiza.
5- Kugitonda mu kuvuga amagambo y’adhan, akayivuga atarambura kandi adakurura ijwi birenze urugero.
6- Guhagarara kuri buri nteruro mu muhamagaro adhana.
7- Kwerekera aho abayisilamu berekera basali (Qib'lat) mu gihe cyo gukora umuhamagaro (Adhana).
Adhana igizwe n'interuro cumi n'eshanu, nk'uko Bilali (Imana imwishimire) yahoraga akora umuhamagaro imbere y'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha).
Amagambo agize Adhana:
ALLAHU AKBAR: Imana ni yo nkuru (inshuro enye).
(ASH'HADU AN LA ILAHA ILA LLAH): Ndahamya ko nta yindi mana ikwiye gusengwa mu kuri uretse Allah: inshuro ebyiri.
(Ndahamya ko Muhamadi ari Intumwa y'Imana): inshuro ebyiri.
(Nimuze mugane iswalat): inshuro ebyiri,
(Nimuze mugane intsinzi): Inshuro ebyiri.
Hanyuma akavuga ijambo (ALLAHU AKBAR) inshuro ebyiri.
Hanyuma asoza na (LA ILAHA ILA LLAH): Ndahamya ko nta yindi mana ikwiye gusengwa mu kuri uretse Allah: inshuro imwe.
Naho mu gihe cy'iswalat ya mu gitondo (Al Fadj'ri), nyuma ya 'Hayya 'ala al-falah', akongeraho ati: (Iswala iruta gusinzira) kabiri; Kuko ari igihe akenshi abantu baba baryamye.
Umuhamagaro wo kumenyesha ko Iswalat igeze (Iqamat) igizwe n’interuro cumi n’imwe, ikavugwa byihuse, ni ukuvuga ko uyivuga ayihutisha; kubera ko ari ukumenyesha abahari bitegura gusali, bityo nta mpamvu yo kuyitondamo.
Imvugo yayo ni iyi ikurikira:
ALLAHU AKBAR: Imana ni yo nkuru (inshuro ebyiri).
(A-SH'HADU AN LA ILAHA ILA LLAH): Ndahamya ko nta yindi mana ikwiye gusengwa mu kuri uretse Allah: inshuro imwe.
(Ndahamya ko Muhamadi ari Intumwa y'Imana): inshuro imwe.
(Nimuze mugane iswalat): inshuro imwe.
Nimuze mugane intsinzi: (Inshuro imwe).
Igihe cyo gusali cyageze: Inshuro ebyiri.
ALLAHU AKBAR: Imana ni yo nkuru (inshuro ebyiri).
(LA ILAHA ILA LLAH): inshuro imwe.
Ni byiza ku wumvise umuhamagaro wa Adhana ko asubiramo amagambo umuhamagazi avuga, usibye kuri (HAYA ALA SWALATI) na (HAYA ALAL FALAH), icyo gihe we aravuga ati: (LA HAWLA WALA QUWATA ILA BILLAH): Nta bushobozi n'imbaraga mfite uretse iza Allah. Hanyuma agasabira amahoro n'imigisha Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha). Hanyuma nyuma y'ibyo akavuga ati: “Mana Nyagasani w’uyu muhamagaro utunganye, n’isengesho rigiye gukorwa, ha Muhamadi urwego rwo hejuru rushoboka, n’ibyiza, unamuzamure mu rwego rwubahitse wamusezeranyije, mu kuri ni wowe Mana ntujya wica isezerano” [12]. [12] Umunyacyubahiro Sheikh Abdul Aziz mwene Baz -Imana imugirire impuhwe- muri Majmuu' Fatawa (29/141) yaravuze ati: (Al Bayhaqiy yongeraho, n'uruhererekane rwayo ni rwiza, Hadith yaturutse kwa Djabir, nyuma y'amagambo agira ati: «urwego wamusezeranyije»: «Mu by'ukuri wowe ntiwica isezerano»).
Akanongeraho amagambo agira ati: «Nishimiye ko Allah ari we Mana yanjye, na Isilamu ko ari yo dini yanjye, na Muhamad (Imana imuhe amahoro n’imigisha) ko ari we Ntumwa yanjye» [13]. [13] Yanditswe na A-Tir'midhiy (2635).
Birabujijwe gusohoka mu musigiti nyuma y'adhan nta mpamvu cyangwa atagamije kugaruka.
Iyo bahuje iswalat ebyiri, birahagije kuba hakorwa umuhamagaro umwe (Adhana), kandi kuri buri iswalat hagakorwa umuhamagaro ko iswalat igeze (Iqamat) yayo.
Icya kabiri: Urwego rw'Iswalat n'agaciro kayo:
Iswalat ni yo nkingi ikomeye kurusha izindi mu nkingi z'Ubuyisilamu nyuma y'ubuhamya bubiri, Kandi ifite urwego n'umwanya byihariye, Ku buryo Allah yahaye Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) itegeko ryo gusali, mu ijuru, mu ijoro ryo kujyanwa mu ijuru ('Al Mi'iradji). Ibyo bigaragaza ubuhambare bw'iswalat, bikemeza mu buryo budasubirwaho ko kuyikora ari itegeko, ndetse bikerekana umwanya ifite imbere ya Allah Nyir'ubutagatifu.
No kubera agatsiro kayo no kuba ari ngombwa kuri buri wese ku giti cye, hari imvugo nyinshi z’Intumwa y’Imana (Imana iyihe amahoro n’imigisha) zabyemeje, Kandi kuba ari itegeko bizwi mu idini rya Isilamu ku buryo ntakuka.
Na bimwe bigaragaza ko ari itegeko ndetse byashimangiwe cyane: Imirongo myinshi ya Qur'an no mu migenzo y'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha); muri zo harimo izi zikurikira:
1- Ni imvugo ya Allah igira iti: Mu by’ukuri, iswalat ni itegeko ku bemeramana yashyiriweho igihe cyagenwe. [Surat A-Nisa-i: 103] Bisobanuye ngo: Itegetswe mu bihe Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yasobanuye.
2- No mu yindi mvugo ye aragira ati: Kandi (no mu bitabo byabo) nta kindi bari barategetswe kitari ukugaragira Allah, bakaba ari we biyegurira wenyine, bahozaho iswalat... [Surat Al Bayyinat: 5]
3- No mu yindi mvugo ye aragira ati: Nibaramuka bicujije bagahozaho iswalat, ndetse bakanatanga amaturo, ubwo bazaba babaye abavandimwe banyu mu idini... [Surat Tawubat: 11].
4- Hadith yaturutse kwa Djabir (Imana imwishimire we na se) yavuze ko Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yavuze iti: Mu by'ukuri hagati y'umuntu n'ibangikanyamana n'ubuhakanyi ni ukuba yareka iswalat." [14] [14] Yakiriwe na Muslim (82).
Hadith yaturutse kwa Buraydat (Imana imwishimire) yaravuze ati: Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yaravuze iti: "Isezerano riri hagati yacu na bo ni iswalat, uzarireka azaba ahakanye." [15] [15] Yakiriwe na A-Tirmidhiy (265), Tirmidhiy yaravuze ati: (Hassan Swahih Gharib), na Al Albaniy yavuze ko ari impamo mu gitabo Swahih A-Targhiib wa A-Tarhiib.
Bemeranyijweho n’abamenyi ko uwahakanye ko kuyikora ari ngombwa aba ahakanye. Naho uzayireka ku bw'ubunebwe no kuyitesha agaciro, ibihamye ni uko na we aba ahakanyi, kubera Hadith y'ukuri yavuzwe, kandi kubera ko Abasangirangendo bose babyemeranyijeho.
ICYA GATATU: Amabwiriza y'Iswalat:
1- Kuba igihe cyayo cyageze:
Allah aragira ati: Mu by’ukuri, iswalat ku bemera ni itegeko ryashyiriweho igihe kigenwe. [Surat A-Nisa-i: 103] Bisobanura: Ko ryategetswe mu bihe ntarengwa byagenwe.
Ibihe by'Iswalat z'itegeko ni ibi bikurikira:
A - Iswalat ya mu rukerera (Al Faj'r): Ni kuva umuseke utambitse kugeza izuba rirasa.
B- Iswalat yo kumanywa (Adhuhur): Kuva izuba rigeze hagati kugeza igihe igicucu cy'ikintu cyose kingana n'uburebure bwacyo.
C - Iswalat yo kugicamunsi (Al Aswir): Ni guhera irangira ry’igihe cy'Iswala ya Adhuhur kugeza igihe izuba rihinduka umuhondo, n'igihe cyaryo mu gihe kidasanzwe, ni kugeza izuba rirenze.
D- Iswalat ya nimugoroba (Al Magh'rib): Ni kuva izuba rirenze kugeza umutuku wo mu kirere ukazimira.
E- Iswalat ya ninjoro (Al Isha-i): Ni kuva igihe cya Al Magh'rib kirangiye kugeza hagati mu ijoro.
2- Guhisha ubwambure:
Ni ibigomba kwambikwa bigakwizwa, kandi kugaragara kwa byo biba bibi, bitera isoni, Ubwambure bw'umugabo ni hagati y'umukundo n'amavi ye, Umugore umubiri we wose ufatwa nk'ubwambure mu iswalat, uretse uburanga bwe. Agomba guhisha uburanga bwe igihe ari imbere y’abagabo bemerewe kumurongora, ni ukuvuga: Atari abaziririjwe kumurongora.
3- Kwirinda umwanda:
Umwanda: ni umwanda wihariye, uwo mwanda ubuza iswalat yemerwa; nk’inkari, amazirantoki, amaraso n’ibindi, kandi uboneka ku mubiri, ku hantu hasengerwa, no ku myambaro.
4- Kwerekera aho basenga berekeye ku ngoro ya Al Ka'abat i Makat (Qib'lat):
Qiblat ni ingoro ntagatifu ya Allah (Al Ka'abat) iri i Makat; yiswe Qiblat kubera ko abantu basali bayerekejeho.
Iswalat ntiyemewe igihe ikozwe uykora aterekeye aho abayisilamu berekera basali (Qib'lat). Allah aragira ati: (... n’aho muzaba muri hose mujye muwerekezaho uburanga bwanyu...) [Surat Al Baqarat: 144]
5- Kugira umugambi (Niyat):
Mu rurimi rw'icyarabu: Ni ukugambirira; naho mu mategeko y'idini: Ni ukwiyemeza gukora igikorwa cyo kwiyegereza Allah Nyir'ubutagatifu. Icyicaro cyawo ni mu mutima, bityo ntibikenewe kuyivuga ku rurimi, ahubwo kubivuga ku rurimi ni igihimbano (bid’at).
Icya kane: Inkingi z'iswalat:
Ni inkingi cumi n'enye:
INKINGI YA MBERE: Gusali uhagaze ku muntu ubishoboye:
Kubera imvugo ya Allah igira iti: (Mujye muhagarara (mu iswalat) mwibombaritse imbere ya Allah). [Surat Al Baqarat: 238.] Hadith yaturutse kwa Imran (Imana imwishimire) yaturutse ku Ntumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yaravuze iti: Jya usali uhagaze, nutabishobora usali wicaye, nutabishobora usali uryamiye urubavu." [16] [16] Yakiriwe na Bukhari kuri nimero (1117).
Niba umuntu adashoboye guhagarara kubera ko arwaye, asali uko ashoboye, yicaye cyangwa aryamiye urubavu. Kandi urugero nk’umuntu urwaye harimo: Umuntu ufite ubwoba, uwambaye ubusa, n’ukeneye kwicara cyangwa kwegama kubera ko adashoboye guhagarara. Kandi nanone iyo usali ari inyuma ya Imam usanzwe ayobora iswalat adashoboye guhagarara, ababarirwa kudahagarara; ariko iyo Imam asali yicaye, abo ayoboye basali bicaye bakamukurikira. Biremewe gusali iswalat z’imigereka wicaye n’ubwo waba ushoboye guhagarara, ariko ibihembo ntiba nk’iby’usali iswalat ahagaze.
INKINGI YA KABIRI: Kuvuga ijambo ALLAH AKBAR (Takbirat Al Ihram) mu ntangiriro y’Iswalat:
Kubera imvugo y'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) igira iti: Hanyuma werekere QIBLAT, maze uvuge ati “Allahu Akbaru” Imana niyo nkuru. [17] [17] Yakiriwe na Bukhari (6251), na Muslim (884).
N'uburyo ivugwa ni ukuvuga ati: ALLAHU AKBAR, kandi nta yindi mvugo yemewe iyisimbura.
INKINGI YA GATATU: Gusoma Surat Al Fatihat:
Kubera imvugo y'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) igira iti: "Nta swalat y'umuntu utasomye Surat Al Fatihat ibanziriza izindi surat muri Qur'an." [18]. [18] Yakiriwe na Bukhari, kuri nimero (756), na Muslim kuri nimero (872).
INKINGI YA KANE: Kunama (Ruku'u) muri buri raka'at:
Allah aragira ati: (Yemwe abemeye! Nimwuname, munubame...) [Surat Al Hadji: 77]
INKINGI YA GATANU N'IYA GATANDATU:
Kunamuka uvuye ruku'u, no guhagarara wemye nk'uko byari bimeze mbere yo kunama, kuko Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yahoraga ibikora.
Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) na none ibwira uwarimo asali nabi iti: Hanyuma wunamuke kugeza uhagaze neza ugororotse" [19]. [19] Yakiriwe na Bukhari, kuri nimero (793), na Muslim kuri nimero (398).
INKINGI YA KARINDWI: Kubama ku ngingo zirindwi:
Ni uruhanga hamwe n'izuru, n'ibiganza byombi, n'amavi yombi, ndetse n'impera z'ibirenge byombi. Kubera imvugo y'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) igira iti: Twategetswe kubama ku ngingo zirindwi: Agahanga, maze itunga urutoki ku izuru, n'ibiganza byombi, amavi yombi, n'imitwe y'amano." [20] [20] Yakiriwe na Bukhari, kuri nimero (812), na Muslim kuri nimero (490).
INKINGI YA MUNANI: Kubamuka no kwicara hagati y'ibyubamo bibiri:
Hadithi yaturutse kwa Aishat (Imana imwishimire) yaravuze ati: Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) igihe yazamuraga umutwe yubamutse (Sudjud), ntabwo yubamaga kugeza yicaye neza." [21] [21] Yakiriwe na Muslim (498).
INKINGI YA CYENDA: Kugira ituze mu nkingi zose:
Kandi ni ugutuza, n’ubwo byaba umwanya muto, kubera ko Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yabwiye uwarimo asali nabi mu iswalat ye iti: Kugeza aho ugira ituze" [22]. [22] Yakiriwe na Bukhari, kuri nimero (724), na Muslim kuri nimero (398).
INKNGI EBYIRI: IYA CUMI N'IYA CUMI N'IMWE:
Kuvuga ubuhamya bwa nyuma no kwicaramo: Hashingiwe ku Hadith ya Ibun Mas’ud (Imana imwishimire) yavuye ku Ntumwa y’Imana Muhamadi (Imana imuhe amahoro n’imigisha) iragira iti: Iyo umwe muri mwe nasali, ajye avuga ati: Indamutso yubashwe ni iya Allah, n'amasengesho ndetse n'ibyiza ni ibya Allah, Indamutso yubashwe ni iya Allah, n'amasengesho ndetse n'ibyiza ni ibya Allah, indamutso y'amahoro n'impuhwe za Allah n'imigisha bibe kuri wowe yewe Ntumwa y'Imana, amahoro abe kuri twe ndetse no ku bagaragu ba Allah bakora neza. Ndahamya ko nta yindi mana ibaho ikwiye gusengwa y'ukuri uretse Allah nkanahamya ko Muhamadi ari umugaragu we akaba n'Intumwa ye. [23] [23] Yakiriwe na Al-Bukhariy (797), na Muslim (402).
INKING YA CUMI NA KABIRI: Gusabira Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) mu buhamya bwa nyuma:
Ko avuga ati: «Mana Nyagasani hundagaza amahoro n'imigisha kuri Muhamadi»[24], Icyo ari cyo cyose se kiyongera kuri ibyo ni umugenzo w'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha). [24] Yakiriwe na At-Tirmidhi (839).
INKINGI YA CUMI NA GATATU: Gukurikiranya inkingi uko zikurikirana:
Kubera ko Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yajyaga ibikora mu buryo butondekanye, Nanone iragira iti: Mujye musali nkuko mwambonye nsali." [25] Kandi uwakoze nabi mu Iswalat ye, mu buryo bwo gukurikiranya, akoresheje Hanyuma. [25] Yakiriwe na Bukhari, nimero (6008).
INKINGI YA CUMI NA KANE: Gusoza usuhuza ukoresheje A-Salamu:
Kubera imvugo y'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) igira iti: Kandi umusozo wayo ni iyi ndamutso (A-salam). No mu yindi mvugo ye iragira iti: «kandi gusozwa kwayo (iswalat) ni ugusuhuza ukoresheje indamutso A-Salamu»[26]. [26] Yakiriwe na Bukhari kuri nimero (1110).
Icya gatanu: Ibyangombwa mu Iswalat.
Ni umunani:
1- Kuvuga Takbirat zose (Ijambo Allah Akbar) zitari Takbirat itangira Iswalat (Takbirat Al Ihram).
2- Kuvuga ijambo: SUB'HANA RABIYAL ADHWIIM: Ubutagatifu ni ubwa Nyagasani wanjye Uhambaye." inshuro imwe igihe wunamye (Ruku'u). Ni Sunnat kongeraho kugeza ku nshuro eshatu, uyu mubare ukaba ari wo mucye wuzuye. Kugeza ku icumi, kandi icumi ni wo mubare uri hejuru.
3- Kuvuga ijambo "SAMI'ALLAHU LIMAN HAMIDAHU: Allah yumva umusingiza" mu kuzamuka uvuye muri Ruku'u; kuri Imam no ku muntu usali ari wenyine.
4- Kuvuga ijambo: RABANA WA LAKAL HAMDU: Nyagasani wacu ni wowe Nyirugusingizwa, mu gihe uhagaze wemye uvuye muri Ruku'u.
5- Kuvuga ijambo: SUB'HANA RABIYAL A'ALA: Ubutagatifu ni ubwa Nyagasani wanjye w'ikirenga." inshuro imwe igihe wubamye (Sujudu). Ni umugenzo w'Intumwa y'Imana (Sunna) kugeza ku nshuro eshatu.
6- Kuvuga ijambo: RABI GH'FIR LII: Nyagasani mbabarira, hagati y'ibyubamo bibiri inshuro imwe. Ni umugenzo w'Intumwa y'Imana (Sunna) kongera kugeza ku nshuro eshatu.
7- Kuvuga ubuhamya bwa mbere; ari bwo kuvuga ati: Indamutso n’amasengesho n’ibyiza byose ni iby’Imana, amahoro y’Imana n’impuhwe n’imigisha byayo bibe kuri wowe yewe ntumwa y’Imana, amahoro y’Imana abe kuri twe no ku bagaragu b’Imana bakora ibyiza. Ndahamya ko nta yindi mana ikwiye gusengwa by’ukuri uretse Imana imwe rukumbi, ndahamya kandi ko Muhamad ari umugaragu wayo akaba n’Intumwa yayo.[27] [27] Yakiriwe na Bukhari, nimero (835).
8- Kwicara uvuga ubuhamya bwa mbere.
Icya gatandatu: Imigenzo myiza (Sunna) ikorwa mu Iswalat:
Kandi imigenzo myiza (Sunan) y’Iswalat ntica Iswalat iyo usali ayiretse. Harimo ibice bibiri: Imigenzo myiza yo mu mvugo, n’imigenzo myiza yo mu ngiro mu iswalat.
Iya mbere: Imigenzo myiza yo kuvuga (Sunan Qawliyya).
1- Ubusabe ntangiza iswalat, bufite amagambo, bumwe muri bwo ni: (Ubutagatifu ni ubwawe Mana na buri shimwe rikwiye wowe hakuzwe izina ryawe n'icyubahiro cyawe gihimbazwe nta yindi mana ikwiye gusengwa by'ukuri uretse wowe Mana)[28]. [28] Yakiriwe na Bukhari, kuri nimero (743), na Muslim kuri nimero (399).
2- Kwikinga kuri Allah ngo akurinde Shitani wavumwe mbere ya Surat Al Fatihat, Ni uku kuvuga: “A-U-’DHUBILLAHI MINA SHAYTWAANI RAJIIMI: Nikinze ku Mana ngo indinde Shitani wavumwe.”
3- Kuvuga Bismillah Rahman Rahim: Ku izina rya Allah Nyir'impuhwe Nyir'imbabazi, mbere yo gusoma. Ni ukuvuga: "Ku Izina rya Allah Nyir'impuhwe Nyir'imbabazi.
4- Kurenza inshuro imwe mu gusingiza Allah igihe umuntu yunamye (Ruku'u) n'igihe umuntu yubamye (Sujud).
5- Ibirenze mu kuvuga ati: Mana Nyagasani wanjye, mbabarira ibyaha byanjye. Hagati y'ibyubamo bibiri.
6- Kuvuga: Bingana n’ibyuzuye amajuru n’isi, n’ibiri hagati yabyo, na buri kintu icyo ari cyo cyose ushaka nyuma yaho. Nyuma yo kuvuga: RABANA WALAKAL HAMDU: Nyagasani wacu ni wowe ukwiye ikuzo"[29]. [29] Yanditswe na A-Tir'midhiy (266).
7- Gusoma nyuma yo gusoma Surat Al Fatihat.
8- Kuvuga aya magambo: Mana Nyagasani nkwikinzeho ngo undinde ibihano by’umuriro wa Djahanamu, n’ibihano byo mu mva, n’ibigeragezo by'ubuzima n'urupfu, n'ibigeragezo bya Masihi Dadjal."[30]. N’icyose cyongerwaho kuri ibyo by’ubusabe (iduwa) mu buhamya bwa nyuma. [30] Yakiriwe na Muslim (588).
Icya kabiri: Imigenzo myiza yo mu ngiro mu iswalat:
1- Kuzamura amaboko yombi kugera ku ntugu cyangwa ku matwi mu bihe bine:
A- Igihe uvuga Takbirat Al Ihram (ALLAH AKBAR).
B- Igihe ugiye kunama (Ruku'u).
C- Igihe wunamutse (uvuye ruku'u).
D- Igihe uhaguruka ujya gukora igice (raka'at) cya gatatu.
2- Gushyira ikiganza cye cy'iburyo hejuru y'icy'ibumoso ku gituza cye mu gihe ahagaze, mbere yo kunama (Ruku'u) ndetse na nyuma yo kuva muri Ruku'u.
3- Kureba aho uri bushyire uruhanga wubama.
4- Gutandukanya amaboko yombi n'imbavu zombi mu gihe yubamye.
5- Gusiga intera hagati y’inda n’ibibero igihe uri mu byubamo bibiri (Sadj’dataýni).
6- Kwicara inyicaro yitwa (Iftiraash) mu nyicaro zose z'iswalat, uretse mu buhamya bwa kabiri mu iswalat zigira Raka'at eshatu n'izigira Raka'at enye.
7- Ukicarira ikirenge cy'ukuguru kw'imoso (A-Tawaruku), amano y'ukuguru kw'indyo ashinze, mu buhamya bwa nyuma mu isengesho rifite raka'at eshatu cyangwa raka'at enye.
Icya karindwi: Uko Iswalat ikorwa:
1- Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) iyo ihagurutse ngo isali, yajyaga yerekera Qiblat, ikazamura amaboko yayo, ibiganza byayo ikabibyerekeza Qiblah, maze ikavuga iti: «ALLAH AKBAR: Allah ni we usumba byose».
2- Hanuma agafata ukuboko kwe kw'ibumoso akoresheje ukuboko kwe kw'iburyo, akayashyira ku gituza cye.
3- Kuvuga ubusabe bwo gutangira iswalat (Is'tif'tah), kandi ntiyajyaga ivuga ubusabw bumwe iyo yatangiraga iswalat. Ubwo busabe bwose bwo gutangira Iswalat afitiwe gihamya zizewe ko yakoreshejwe koko n'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) bwemewe kubutangiza Iswalat, kandi muri yo harimo akurikira: Ubutagatifu ni ubwawe Mana, na buri shimwe rikwiye wowe; hakuzwe izina ryawe, n’icyubahiro cyawe gihimbazwe, kandi nta yindi mana ikwiye gusengwa by’ukuri uretse wowe.
4- Hanyuma akavuga ati: Nikinze ku Mana ngo indinde Shitani wavumwe, ku izina ry’Imana Nyir'impuhwe Nyir'imbabazi.
5- Hanyuma agasoma Surat Al Fatihat, iyo ayisoje akavuga ijambo (AMIINA).
6- Iyo arangije asoma ibimworoheye muri Qur'an, Asoma ku ijwi riranguruye mu iswalat ya mu gitondo (Swalat Al Fadj'r), no mu raka'at ebyiri za mbere z'iswalat ya nimugoroba (Swalat Al Magh'rib) n'iya nijoro (Swalat Al 'Isha-i), Asoma Qur'an yicecekeye mu zindi zose uretse zo. Ni umugenzo mwiza w'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) ko raka'at ya mbere muri buri swalat ayigira ndende kurusha iya kabiri.
7- Hanyuma azamura amaboko ye nk'uko yayazamuye igihe yavugaga Takbiirat Al Ihram, Hanyuma akavuga ati: (ALLAHU AKBAR: Allah asumba byose). Akunama (Ruku'u), Agashyira ibiganza bye ku mavi ye atandukanyije intoki, akabihamika neza, akagorora umugongo we, agashyira umutwe we ahateganye n’umugongo we; ntiyawuzamure kandi ntiwumanure. Akanongeraho agira ati: SUB'HANA RABIYAL ADHWIIM: Ubutagatifu ni ubwa Nyagasani wanjye uhambaye". (inshuro imwe), Ni inshuro zisabwa: Ni inshuro eshatu, nk'uko byavuzwe mbere.
8- Hanyuma akazamura umutwe agira ati: SAMI'ALLAHU LIMAN HAMIDAHU: Allah yumva umusingije", Kandi arazamura amaboko ye nk'uko ayazamura igihe yunama (Ruku'u).
9- Yamara guhagarara yemye akavuga ati: (Mana murezi wacu ni wowe ukwiye gushimwa ishimwe ryinshi ryiza ryuje umugisha, ryuzuye amajuru, n’isi, n’ibiri hagati yabyo, kandi ryuzuye icyo ushaka cyose nyuma yabyo. ni wowe ukwiye ishimwe n’ikuzo n’icyubahiro, ayo ni amagambo y’ukuri meza umugaragu agomba kuvuga, kandi Mana twese turi abagaragu bawe, Mana ntawe ushobora kwima uwo wahaye, cyangwa se ngo ahe uwo wimye, ntawe ushobora gutanga ubukire n’icyubahiro kubera ko byose ari wowe ubigenga Mana).[31] Yajyaga itinda ihagaze yemye. [31] Yakiriwe na Abu Daud, nimero (5168).
10- Hanyuma akavuga Allahu Akbar maze akubama (Sudjud). Kandi ntazamure amaboko ye, Akubamira ku gahanga n’izuru, ibiganza bye byombi, amavi ye yombi, n’ibikumwe by’amano ye. Kandi akerekeza intoki z'ibiganza bye n'udutoki tw'ibirenge bye aho abayisilamu berekera basali (Qib'la), Kugororoka mu kubama kwe (Sudjuud), Kandi akareka agahanga hamwe n’izuru bikora hasi ku butaka, Akishingikiriza ku biganza bye byombi, kandi akazamura inkokora ze. Agatandukanya amaboko ye n’imbavu ze, Kandi inda ntibe ifatanye n'ibibero. Kandi ibibero bye akabibitandukanya n’amaguru ye yo munsi y’ivi, Maze ari mu cyubamo cye akavuga ati: SUB'HANA RABIYAL A'ALA: Ubutagatifu ni ubwa Nyagasani wanjye usumba byose. Inshuro imwe, Kandi inshuro eshatu zikaba ari zo nke mu zisabwa, nk'uko byavuzwe mbere, Hanyuma agasaba ubusabe bwavuzwe mu Gitabo cya Qur'an no mu mvugo z'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha).
11- Nyuma azamura umutwe we avuga ati “Allahu Akbar: Imana niyo nkuru”. Hanyuma akarambika ikirenge cy'ibumoso, akakicara, agashinga ukw'iburyo. Ashyira amaboko ku bibero bye, yarangiza akavuga ati: (Mana Nyagasani mbabarira, ungirire impuhwe, unankomeze, unanyobore inzira igororotse, kandi unampe amafunguro) [32]. [32] Yakiriwe na Tirmidhi (284).
12- Hanyuma akavuga ati: Allahu Akbaru akubama, kandi akora raka'at ya kabiri nk'uko yakoze iya mbere.
13- Hanyuma akazamura umutwe we avuga ati “Allahu Akbar: Imana niyo nkuru”, agahagurukira ku birenge bye, yishingikirije ku mavi no ku bibero bye.
14- Akimara guhagarara neza, atangira gusoma Agasali raka'at ya kabiri nk'uko yakoze iya mbere.
15- Hanyuma akicara uvuga ubuhamya bwa mbere yicariye ukuguru kw'imoso agashinga amano y'ukw’indyo, nk'uko yicara hagati y'ibyubamo bibiri mu buryo bumwe. Kandi ashyira ukuboko kwe kw'iburyo ku kibero cye cy'iburyo, n'ukuboko kwe kw'ibumoso ku kibero cye cy'ibumoso. Na none agashyira urutoki rw'igikumwe rw'ukuboko kw'iburyo ku rwa musumbazose mu buryo runyeganyega. Akatunga imbere urutoki rwa mukuru wa meme, akareba kuri rwo, Akanongeraho amagambo agira ati: “A-TAHIYATU LILLAH, WA SWALAWATU, WA TWAYIBATU, ASALAMU ALAY’KA AYUHA NABIYU WA RAH’MATULLAHI WABARAKATUHU, ASALAMU ALAY’NA WA ALA IBADILAHI SWALIHINA, ASH’HADU AN LA ILAHA ILA LLAH WAHDAHU LA SHARIKA LAHU, WA ASH’HADU ANA MUHAMADAN AB’DUHU WA RASULUHU.” Bisobanuye ngo: Indamutso yubashwe ni iya Allah, indamutso y'amahoro n'impuhwe za Allah n'imigisha bibe kuri wowe yewe Ntumwa y'Imana, amahoro abe kuri twe ndetse no ku bagaragu ba Allah bakora neza. Ndahamya ko nta yindi mana ibaho ikwiye gusengwa y'ukuri uretse Allah nkanahamya ko Muhamadi ari umugaragu we akaba n'Intumwa ye. Kandi akagira iyi nyicaro ngufi.
16- Hanyuma arahaguruka avuga Allahu Akbar, agasali igice (raka'at) cya gatatu n’icya kane, akazisali byoroheje kurusha ebyiri za mbere. Asoma mu bice byombi Surat Al Fatihat.
17- Hanyuma yicara muri A-Tahiyatu ya nyuma icyicaro cya TAWARUK, Tawaruk ni gusasa ukuguru kw'ibumoso, kukasohokera mu ruhande rw'iburyo, ugashinga ukw'iburyo, kandi ugashyira ikibuno ku butaka.
18- Hanyuma akavuga ubuhamya bwa nyuma, nk'ubuhamya bwa mbere. Akanongeraho amagambo agira ati: (Mana Nyagasani ha icyubahiro unagirire impuhwe Muhamadi, n'abo mu muryango we, nk'uko wabihaye Ibrahim, n'abo mu muryango we, mu by'ukuri wowe uri Nyir'ugushimirwa Nyir'icyubahiro. Mana Nyagasani ha umugisha Muhamadi n'abo mu muryango we, nk'uko wawuhaye Ibrahim nabo mu muryango we we, mu by'ukuri uri Nyir'ugushimirwa Nyir'icyubahiro).
19- Yikinga ku Mana ngo imurinde ibihano by’umuriro wa Djahanam, n’ibihano byo mu mva, n’ibigeragezo byo mu buzima n’ibyo mu rupfu, n’ibigeragezo bya Masihi Dadjali. Kandi akavuga ubusabe bwavuzwe muri Qur'an no muri Sunat.
20- Nyuma agahindukira iburyo bwe akavuga ati: A-SALAMU ALAYKUM WA RAHMATULLAH: Amahoro n’imigisha bya Allah bibe kuri mwe. No ku ruhande rw'ibumoso bwe na ho uko; Atangira gusuhuza indamutso y’amahoro yerekeje mu cyerekezo twerekera dusali (Qiblah), akayisoza arangije guhindukiza umutwe byuzuye.
Icya munani: Ibintu bidakwiye mu Iswalat:
1- Kureba hirya no hino nta mpamvu.
2- Kuzamura amaso mu kirere.
3- Gufunga amaso nta mpamvu.
4- Kurambika imikono hasi mu gihe wubamye (Sudjud) uri gusali.
5- Gupfuka umunwa n'amazuru nta mpamvu.
6- Iswalat mu gihe umuntu arwana no kwihagarika cyangwa no kwituma, cyangwa ari imbere y'ibiryo abyifuza.
7- Guhanagura uruhanga n’izuru ibyabifasheho byaturutse ku kubama, kandi nta cyo bitwaye kubikora arangije iswalat.
8- Kwishingikiriza ku rukuta n’ibindi bisa narwo mu gihe uhagaze nta mpamvu.
Icya cyenda: Ibyangiza iswalat:
1- Kurya no kunywa.
2- Amagambo atajyanye n'iswalat.
3- Guseka byoroheje no guseka cyane.
4- Kureka imwe mu nkingi z’iswalat cyangwa kimwe mu bikorwa by’itegeko mu iswalat ku bushake.
5- Kugambira kongeraho inkingi (Rukn) cyangwa Rak'at mu iswalat.
6- Gusuhuza uvuga salamu zisoza iswalat mbere y'Imam ku bushake.
7- Ibikorwa byinshi bikurikiranye bitari byo mu iswalat nta mpamvu.
8- Gukora ikintu gihabanye n’imwe mu bwiriza y'iswalat; nko gutakaza isuku (Udhu), no kugaragaza imyanya y’ibanga k’umubiri (Awrat) ku bushake, no guhindukiza umubiri cyane akareka kureba Qiblat ku mpamvu itari ngombwa, no guhagarika umugambi wo gusali (Niyyat).
Icya cumi: Kubama bikorwa iyo umuntu hari icyo yibagiwe mu iswalat.
Kwibagirwa: Ni kutibuka; kandi Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yibagiwe mu iswalat, kuko kwibagirwa biri muri kamere muntu. Kandi kwibagirwa kw'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) kwari mu gusohoza ingabire za Allah ku bayoboke bayo no mu kuzura idini ryabo, kugira ngo bamwigireho mu byo abashyiriraho amategeko igihe habayeho kwibagirwa.
Impamvu ziteganyirizwa kubama (Sudjud) byo kwibagirwa mu iswalat:
Uburyo bwa mbere:
Kongera muri Iswalat, bikaba ari ukongeraho ibikorwa cyangwa se ukongeraho amagambo:
A- Kongera ibikorwa: Niba icyo yongereye kibarirwa mu bikorwa by'Iswalat: nko guhagarara aho kwicara hagenewe, no kwicara aho guhagarara hagenewe, cyangwa se akongeraho kunama (Ruku'u) cyangwa kubama (Sujud); iyo abikoze yibagiwe, akora kubama byo kwibagirwa.
B- Kongeraho amagambo: Nko gusoma Qur'an mu gihe cyo kunama (Ruku'u) no kubama (Sudjud) Iyo akoze ibyo; ni byiza ko akora Kubama bikorwa iyo umuntu hari icyo yibagiwe mu iswalat.
2- Uburyo bwa kabiri:
Kugira icyo ukura mu Iswalat ku bwo kwibagirwa, kandi kiba kimwe mu bintu bibiri:
A- Kureka imwe mu nkingi: Niba iyi nkingi ari Takbirat itangira Iswalat (Takbirat Al Ihram), Iswalat ye ntiyemerwa, kandi Sujud A-Sahw ntacyo yamumarira. Iyo ari inkingi itari Takbirat Al Ihram, nko kunama (Ruku'u) cyangwa kubama (Sudjud), kandi akabyibuka ataratangira gusoma muri Raka'at ikurikira; agomba gusubirayo, agasohoza iyo nkingi n'ibiyikurikiraho.
Niba abyibutse amaze gutangira gusoma muri raka'at ikurikira, ya raka'at yasizemo iyo nkingi ntiyemerwa, kandi raka'at iyikurikira igahagarara mu mwanya wayo.
B- Kureka kimwe mu bikorwa by'itegeko mu iswalat: nko: kwibagirwa ubuhamya bwa mbere, cyangwa gusingiza Allah (Tasbih) mu kunama (Ruku'u). Icyo gihe: arubama bikorwa iyo umuntu hari icyo yibagiwe mu iswalat.
3- Uburyo bwa gatatu: Gushidikanya:
Urugero: Umuntu nashidikanya mu iswalat yo kumanywa (Adhuhur), ntamenye umubare wa raka'at yasaye niba ari eshatu cyangwa se enye, muri icyo gihe:
A- Naramuka yizeye kimwe kurusha ikindi; agishyira mu bikorwa, kandi akubama bikorwa iyo hari icyo umuntu yibagiwe mu iswalat.
B- Ko ntacyo yemeje; agendera ku byo yizeye adashidikanyaho, kandi akubama (Sudjud) yo kwibagirwa.
Niba gushidikanya kubaye nyuma y’iswalat, cyangwa se ari umuntu ukunda gushidikanya kenshi, ntabyitaho, akareka ibyo ashidikanyaho akabishyira ku ruhande.
Inyigisho y’ingenzi: Kubama byo kwibagirwa bikorwa mbere y’uko avuga indamutso y’amahoro isoza iswalat, niba byatewe no kugabanya mu iswalat, cyangwa kubera gushidikanya kandi nta ruhande rwarushije urindi imbaraga kuri we ahitemo. Kubama bikorerwa nyuma yo gusuhuza (Salam): Biba iyo byatewe no kongeraho, cyangwa se kubera gushidikanya aho yakurikije igihamye yahisemo, Kuri iyo ngingo, harimo ubugororangingo bwagutse, Imana Nyir'ubutagatifu nibishaka.
Icya cumi na rimwe: Ibihe bibujijwe gukoramo Iswalat.
Ikibanze ni uko byemewe gukorera Iswalat mu bihe byose, Ariko amategeko yabujije gukoramo iswalat mu bihe bimwe na bimwe, ari byo ibi bikurikira:
1- Guhera nyuma y'Iswalat ya mu gitondo (Al Fadjr) kugeza ku kurasa kw'izuba, kandi rikaza kuba ryamaze kurasaho gato ahangana n'umuheto haruguru y'ubutaka nk'uko bigaragarira ijisho.
2- Iyo izuba riri hagati mu kirere kugeza rigiye ku ruhande, kandi ni cyo gihe kigufi kurusha ibindi mu bihe bibujijwe gukoramo Iswalat.
3- Guhera nyuma y’iswalat yo ku gicamunsi (Al Asw'ri) kugeza izuba rirenze, kandi ni cyo gihe kirekire kurusha ibindi mu bihe bibujijwe gukoramo Iswalat.
Iswalat zemererwa gukorwa mu bihe bibujijwe gukoramo Iswalat:
1- Kwishyura iswalat z'itegeko yacitswe (zamunyuzeho).
2- Iswalat zishingiye ku mpamvu, nka: Tahiyyatul Masjid, ruka'at ebyiri za Tawaf, Iswalat y'ubwirakabiri (Kusuf), n’Iswalat yo gusalira uwitabye Imana (Al DJanazat).
3- Kwishyura Iswalat y'umugereka (Sunnat) ya mu gitondo (Al Fadj'r) nyuma y'Iswalat ya mu gitondo (Al Fadj'ri).
Icya cumi na kabiri: Iswalat ikorewe mu mbaga:
Ni ikimenyetso gikomeye mu birango by’Idini ya Islam, kandi ni Iswalat ikorewe mu mbaga mu misigiti. Abayisilamu bose bahuriza ko gukora iswalat eshanu mu misigiti ari mu bikorwa byo kumvira Imana bikomeye kandi by’ibanze, bikaba kimwe mu bikorwa byo kwiyegereza Imana bihambaye kuruta ibindi; ahubwo ni ikirango gihambaye kurusha ibindi mu birango by’Idini ya Islamu.
1 - Itegeko ry'Iswalat ikorewe mu mbaga:
N'Iswalat ikorewe mu mbaga ni itegeko mu musigiti ku iswalat eshanu ku bagabo babishoboye. Yaba bari mu rugendo ndetse n'igihe batari mu rugendo, Mu bihe by'umutekano no mu bihe by'ubwoba, ni itegeko rigomba kubahirizwa na buri wese ku giti cye.
Ibyerekana ko Iswalat ikorewe mu mbaga ari itegeko ni: Qur'an na Sunnat, n’imigenzereze y'abayisilamu ibinyejana ku bindi binyejana, abakurikiye ababanjirije.
Muri Qur'an: Allah agira ati: (N’igihe (yewe Muhamadi) uzaba uri kumwe na bo (ku rugamba), ukabayobora mu iswalat, icyo gihe itsinda rimwe muri bo rijye rihagararana na we mu iswalat... [Surat A-Nisa-i: 102] Aho uwo murongo werekanye kandi ugashimangira ko gusalira mu mbaga ari itegeko, kuko nta ruhushya rwahawe abayisilamu rwo kuyireka mu gihe cy'ubwoba, Iyo itabaye inshingano yategetswe, impamvu yemewe ikwiye kurusha izindi ituma isonerwa yakabaye ubwoba. Kureka iswalat yo mu mbaga no kuyigirira ubunebwe ni bimwe mu bizwi cyane biranga by’indyarya.
No mu mvugo z'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha): hari n'imvugo nyinshi, muri zo:
Ibyavuzwe mu gitabo cya Muslim (Swahih). Umuntu utabona yabwiye Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) ati: "Yewe Ntumwa y'Imana! Simfite undandata ngo anzane ku musigiti." Asaba Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) ko yamuha uburenganzira akajya asalira iwe mu rugo, Intumwa y'Imana irabimwemerera. Ariko akimara kugenda iramuhamagara iramubaza iti: "Ese ujya wumva umuhamagaro (Adhana)?" Arasubiza ati: "Yego." Iramubwira iti: "Ujye uwitaba!" [33]. [33] Yakiriwe na Muslim (1484).
Nuko Intumwa y'Imana, Imana imuhe amahoro n'imigisha, iramutegeka kujya ku musigiti gukorera Iswalat mu mbaga no kwitaba umuhamagaro w'iswalat (ADHANA), n'ubwo ari ufite ubumuga bwo kutabona (Impumyi) kandi n'ubwo ahura n'imvune. Ibyo bigaragaza ko ari itegeko gusalira mu mbaga.
2- Icyo umuntu ageraho kugira ngo abarwe ko yifatanyije n’imbaga mu iswalat:
Kuba mu iswalat yo mu mbaga bibarwa iyo umuntu ageze kuri raka'at imwe y’iswalat ari kumwe na Imam. Kubera imvugo y'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) igira iti: Uwageze kuri raka'at imwe mu iswalat, aba amaze kuyigeraho" [34]. [34] Yakiriwe na Bukhari (609), na Muslim (602).
3- Icyo ubonera igice cy'Iswalat (Raka'at):
Raka'at igerwaho mu gihe hagezweho kunama (Ruku'u). Iyo uwatinze mu Iswalat asanze Imam we ari mu kunama (Ruku'u): agomba kubanza kuvuga “Allahu Akbar: Imana ni yo nkuru” itangiza Iswalat (Takbiratul-Ihram) ahagaze, hanyuma agahita yunama (Ruku'u) yongera kuvuga “Allahu Akbar” yo kunama (Ruku'u). Niba yagarukiye ku kuvuga Takbirat itangira Iswalat (Takbirat Al Ihram) gusa igihe ari ku gihagararo, byamuhagije ku Takbirat yo kunama (Ruku'u).
4- Impamvu zemerera umuntu kureka Iswalat y'imbaga Djama'at:
1- Umurwayi, iyo kwitabira iswalat yo ku munsi wa gatanu (wa Idjuma) no mu iswalat z'imbaga biba bimugoye.
2- Kwifata mu kwihagarika cyangwa mu kwituma; kuko kufata bituma kwiyumvira no kwicisha bugufi mu iswalat bubura, kandi bikagira ingaruka mbi ku mubiri.
3- Kuba ibyo kurya bizanywe kandi umuntu ashonje, cyangwa se umutima we urarikira ibyo kurya, ariko bitafatwe nk'umugenzo cyangwa kujijisha ngo adasali iswalat hamwe n'abandi ku musigiti.
4- Gutinya kwifata ku buzima cyangwa ku mutungo cyangwa ku bindi.
Icya cumi na gatatu: Iswalat ikorwa mu gihe cy'ubwoba:
Iswalat ikorwa mu gihe cy'ubwoba iteganyijwe mu gihe bari ku rugamba rwose rwemewe, nko kurwanya abahakanyi, abigometse, n'abagizi ba nabi bitwaje intwaro, nk'uko Allah avuga ati: (...igihe mutinya ko abahakanyi babatera...) [Surat A-Nisa-u: 101], Ugereranyije ushingiye ku bandi bose basigaye mu bemerewe ku rwanywa nk'uko amategeko y'ubuyisilamu abiteganya.
Iswalat ikorwa mu gihe cy'ubwoba yemewe hubahirijwe ibintu bibiri:
1) Kuba umwanzi ari uwo byemewe kurwana na we.
2) Gutinya ko yagaba igitero ku Bayisilamu mu gihe cyo gusali.
Uburyo Iswalat ikorwa mu gihe cy'ubwoba:
Ibiyiranga ni byinshi; ibizwi cyane muri byo nk'uko byavuzwe mu Hadith ya Sahal (Imana imwishimire) igira iti: Ko itsinda rimwe ryahagaze mu murongo hamwe n’Intumwa y’Imana (Imana iyihe amahoro n’imigisha), naho irindi rihagaze rihanganye n’umwanzi; Intumwa isalisha abari kumwe na yo raka’at imwe, hanyuma iguma ihagaze, na bo bakuzuza iswalt yabo ubwabo; nyuma barasubira inyuma, bahagarara mu murongo bahanganye n’umwanzi. Hanyuma hakaza irindi tsinda, ibasalisha raka’at yari isigaye mu iswalat yayo, maze iguma yicaye, na bo buzuza iswalt yabo ubwabo; hanyuma igasoza isuhuza (Salam) hamwe na bo [35]. [35] Yakiriwe na Bukhari (4130), na Muslim (842).
Kandi twungukira muri Iswalat ikorwa mu gihe cy'ubwoba:
1- Agaciro k'iswalat muri Islamu, n'agaciro k'iswalat yo mu mbaga, kandi ntiyigeze isonerwa no muri ibi bihe bikomeye.
2- Kworohereza iyi mbaga y’Abayisilamu, n’ubworohere bw’amategeko y’ubuyisilamu n’uko akwiye igihe cyose n’ahantu hose.
3- Ubutungane bw’amategeko ya Isilamu, kandi ko ku mimerere yose hashyizweho amategeko akwiye.
Icya cumi na kane: Iswalat yo ku munsi wa gatanu (Al Djuma'at):
Icya mbere: Itegeko ryayo:
Iswalat yo ku munsi wa gatanu (Al Djuma'at) ni itegeko rya buri muntu ku giti cye, rigomba kubahirizwa na buri mugabo w’umuyisilamu ukuze ufite ubwenge kandi usanzwe atuye, udafite impamvu yemewe n’amategeko.
Allah aragira ati: (Yemwe abemeye! Umuhamagaro w’isengesho ry’umunsi wa gatanu (Ijuma) nuhamagarwa, mujye mwihuta mujya gusingiza Allah, kandi muhagarike ubucuruzi (n’ibindi bintu byose). Ibyo ni byo byiza kuri mwe, iyaba mwari mubizi.) [Surat Al Djuma'at: 9].
No kubera imvugo y'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) igira iti: Abantu bamwe nibahagarika bakareka gusali iswalat yo ku wa gatanu Djuma'at, cyangwa Allah azadanangira imitima yabo (ntibemere ukuri ngo bagukurikire), hanyuma bazaba mu barangara" [36]. [36] Yakiriwe na Muslim (865).
Icya kabiri: Amabwiriza y'ukwemerwa kw'Iswalat yo ku munsi wa gatanu:
1) Igihe: N'igihe cyayo kimeze ni nk'igihe cy'Iswalat yo ku manywa (Adhuh’ri). Ntabwo byemewe mbere y’igihe cyayo, ndetse na nyuma y’uko igihe cyayo kirangiye.
2) Kuyitabirwa mu mbaga, kandi umubare muto w’imbaga ni batatu nk’uko itegeko ryizewe ribivuga. Iswalat y’umuntu usenga wenyine ntabwo yemerwa, ndetse n’iy’abantu babiri gusa nayo ntabwo yemerwa.
3) Abasali bagomba kuba ari abatuye hamye mu macumbi yubatswe hakoreshejwe ibikoresho bisanzwe byo kubaka. byaba bikozwe muri sima (siment) ifatanyijwe n'ibyuma, cyangwa mu mabuye, cyangwa mu bumba, n'ibindi nk'ibyo, Kubw’ibyo ntiyemewe ku batuye mu butayu, abatuye mu mahema n’inzu z’ibyatsi, badatuye ahantu hahoraho, ahubwo bahora bimuka bagakurikirana urwuri rw’amatungo yabo.
4- Kuba ibanzirizwa n'imbwirwaruhame (Khutubat) ebyiri, kubera ko Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yahoraga izikora.
Icya gatatu: Inkingi z'inyigisho zombi zitangwa ku munsi wa gatanu:
1- Gushimira Allah no guhamya ko nta yindi mana iriho uretse Allah kandi ko Muhamadi ari Intumwa y'Imana.
2- Gusabira amahoro n'imigisha Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha).
3- Inama (Umurage) yo gutinya Allah.
4- Gusoma igice runaka muri Qur'an.
5- Inyigisho (Impanuro).
Icya kane: Ibyiza byo gukorwa mu nyigisho z'ibice bibiri zitangwa ku munsi wa Idjuma:
1- Gutangira inyigisho kuri Min'bari.
2- Gutandukanya ibice bibiri by'inyigisho zo ku munsi wa wa gatanu (Idjuma'at) akicara gake hagati yabyo. 3- Gusabira muri byombi abayisilamu n'abayobozi babayoboye .
4- Kuzigira ngufi.
5- Gusuhuza abantu kw’umutanga inyigisho igihe azamuka ku Minbari.
Icya gatanu: Ibikorwa byiza (amategeko adushishikariza) ku munsi wa gatanu (Idjuma'at):
1- Koza mu kanwa n'umuswaki (uburoso,...)
2- Kwitera (Gufata) imibavu niba iboneka.
3- Kujya gusali kare iswalat yo kuwa gatanu (Idjuma'at).
4- Kujya ku musigiti n'amaguru no kutagenda ku kigenderwaho.
5- Kwegera Imam.
6- Ubusabe.
7- Gusoma Surat Al Kah'fi.
8- Gusabira amahoro n'imigisha Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha).
Icya gatandatu: Ibibujijwe ku muntu witabiriye Iswalat yo ku munsi wa gatanu (wa Idjuma'at):
1- Birabujijwe kuvuga igihe Imam ari gutanga inyigisho ku munsi wa Idjuma'at, nk'uko Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yabivuze iti: Nubwira mugenzi wawe uti: Ceceka, ku munsi wa Idjuma'at Imam ari gutanga inyigisho, uzaba ukinnye (mu iswalat)." [37]. Bisobanuye: kugira make amagambo y'ubusa; kandi kuvuga amagambo y'ubusa ni icyaha. [37] Yakiriwe na Bukhari, kuri nimero (934), na Muslim kuri nimero (851).
2- Ntabwo bishimishije gutambuka uca hejuru y’abantu, keretse iyo ari Imamu, cyangwa gutambukira ujya ahari icyuho utageraho keretse ubikoze gutyo.
Kugera ku Iswalat y'imbaga yo ku munsi wa gatanu (Idjuma):
Uwageze ku kunama hamwe na Imam muri raka'at ya kabiri y’iswalat ya Idjuma'at, aba yageze ku Idjuma'at, akazuza iraka'at ya kabiri. Naho aramutse atageze kuri ruku'u ya raka'at ya kabiri, iswalat ya Idjuma'at iba yamucitse, akazuza A-Dhuhuri raka'at enye. Kandi uwacikanwe n’iswalat ya Idjuma'at kubera gusinzira cyangwa indi mpamvu, ayisali nk’iswalat yo ku manywa (Adhuhuri).
15- Iswalat ikorwa n'abantu bafite impamvu zituma badasali uko bikwiye:
Icya mbere: Iswalat y'umurwayi:
Icya mbere: umurwayi agomba gusenga uko ashoboye, Kandi ntibyemewe kuri we gucyereza iswalat ku gihe cyayo igihe cyose umuntu agifite ubwenge.
Icya kabiri: Umurwayi ni gute asali?
1- Umuntu urwaye agomba gusali ahagaze niba abasha guhagarara atagowe kandi bitamutera ingaruka mbi, akunama akanubama.
2- Niba kunama (Ruku'u) cyangwa kubama bimugiraho ingaruka, n’ubwo ashobora guhagarara; akoreshe umutwe agaragaza kunama (Ruku'u) ahagaze, naho kubama akabigaragaza yicaye.
3- Niba adashoboye gusenga ahagaze, asenge yicaye. Ikiri mu mugenzo w’Intumwa y’Imana (Sunat) ni uko yicara yambariye amaguru mu mwanya w’uhagaze, akerekana kunama (Ruku'u) akoresheje umutwe, akubama ku butaka igihe bibaye byoroshye; bitabaye ibyo, akerekana kubama akoresheje umutwe, kandi umutwe akawumanura cyane igihe yubama kurusha uko awumanura igihe yunama.
4- Niba adashoboye gusenga yicaye, asenge aryamiye urubavu rwe, uburanga bwe bwerekeje aho abasilam basali berekeza (Qiblat). Urubavu rw'iburyo ni rwo rwiza kurushaho iyo bishoboka, kandi abikoresha umutwe mu kunama no kubama.
5- Iyo adashoboye gusali aryamiye urubavu rwe, asali aryamye agaramye ku mugongo, ibirenge bye byerekeje aho abasilamu basali berekeje (Qiblat), maze akoreshe umutwe agaragaze kunama (Ruku-u) no kubama.
6- Iyo adashoboye kwerekana ibyo bikorwa akoresheje umubiri we mu kunama (Ruku'u) no kubama (Sudjud), akabyerekana akoresheje umutwe; iyo na byo bimugoye, ntabisabwa, akurikiza ibikorwa by’isengesho mu mutima we, agafata umugambi mu mutima we w’ibikorwa by’isengesho birimo kunama, kubama no kwicara, akiri uko ameze, kandi akavuga ibivugwa muri ibyo bikorwa.
7- Umurwayi akora mu mabwiriza y’iswalat ibyo ashoboye: nko kwerekeza aho abasilamu basali bareba (Qiblat), kwiyuhagira akoresheje amazi, cyangwa tayammum iyo adashoboye gukoresha amazi, ndetse no kwisukura ku bihumanye. N’iyo ananiwe kimwe muri ibyo, bimuvaho; asenga uko ashoboye, kandi ntakerereza iswalat inyuma y’igihe cyayo.
8- Umugenzo mwiza dukura ku Ntumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) ni uko umurwayi yicara yambuye amaguru mu mwanya wo guhagarara n'uwo kunama (Ruku'u), naho asigaye akicarira ukuguru kw'imoso, amano y'ukw'indyo ashinze.
Icya kabiri: Iswalat y'uri ku rugendo:
1- Mu bafite impamvu zemerera kudasali uko bikwiye: umuntu uri ku rugendo; yemererwa kugabanya iswalat ya raka'at enye akayisali raka'at ebyiri. Kubera imvugo ya Allah igira iti: (Kandi nimujya mu rugendo, nta kosa kuri mwe kugabanya iswala (umubare wa raka z’iswala)...) [Surat A-Nisa-i: 101].
Hadith yaturutse kwa Anas Ibun Malik (Imana imwishimire) yaravuze ati: Twajyanye n'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) tuvuye i Madinat tujya i Makat, ikajya isali raka'at ebyiri ebyiri, kugeza dusubiye i Madinat." [38] [38] Yakiriwe na Bukhari, kuri nimero (1081), na Muslim kuri nimero (693).
Kugabanya umubare wa raka'at z’iswalat bitangira igihe umuntu uri ku rugendo asohotse mu bice byubatse by’umujyi atuyemo; kuko Allah yemeje kugabanya raka'at ku wagiye mu rugendo. Na mbere yo gusohoka mu mujyi we ntaba abarwa nk’uri kugendagenda ku isi cyangwa nk’uri ku rugendo; kuko Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yagabanyaga iswalat ari uko yatangiye urugendo.
2- Intera umuntu uri ku rugendo agenda akaba yemerewe kugabanya umubare wa raka'at z’iswalat ni hafi ya kirometero mirongo inani.
3- Uri ku rugendo yemerewe kugabanya iswalat (Qasr) mu kugaruka kwe kugeza yinjiye mu mujyi we yavuyemo.
4- Iyo umuntu uri ku rugendo akagera mu mujyi, maze agambirira kuhaguma; aba afite amahitamo atatu:
a) Niba agambiriye kuguma aho iminsi irenga ine; agomba gusali iswalat yuzuza umubare wa raka'at zayo zose guhera ku munsi wa mbere yicaye aho, kandi ntiyemerewe kwifashisha uburenganzira bw’uri ku rugendo.
b) Niyiyemeza kumara iminsi ine cyangwa munsi yayo aho azaba; bityo akemererwa kugabanya amasengesho no gukoresha uburenganzira bw’uri ku rugendo.
(c) Ntabwo agomba kuba yagambiriye kwicumbikira igihe runaka cyagenwe; ahubwo ashobora kuguma umunsi umwe cyangwa iminsi icumi, hakurikijwe uko aho hantu hamubereye, cyangwa kubera afite impamvu y'ubuvuzi cyangwa yo kugenzurwa kwa muganga; iyo impamvu imaze kurangira, asubira mu gihugu cye. Uyu yemerewe kugabanya raka'at z’iswalat no gukoresha uburenganzira bw’uri ku rugendo kugeza agarutse, n’ubwo igihe cyo kuhaguma kwe cyarenga iminsi ine.
5- Iyo umuntu uri ku rugendo asariye inyuma y’umuyoboye (Imam) utari ku rugendo, agomba kuyisali yuzuza umubare wa raka'at umuyoboye (Imana) asaye; kabone n’iyo yamusanga ku cyicaro cy’ubuhamya bwa nyuma mbere y’indamutso y’amahoro (Salam) isoza iswalat.
6- Iyo utari ku rugendo asariye inyuma y'umuntu uri ku rugendo ugabanya raka'at z'iswalat; ni itegeko k'utari ku rugendo yuzuza iswalat ye nyuma y'uko umuyoboye avuze indamutso y'amahoro (Salam) isoza iswalat.
Icya cumi na gatandatu: Iswalat yo ku minsi mikuru ibiri (irayidi):
Iminsi mikuru abayisilamu bizihiza ni iminsi mikuru y'Imana; Allah Nyir'ubutagatifu ni We wayitegetse kuri bo, kandi si bo bayishyiriyeho ubwabo. Nta yindi minsi mikuru bafite uretse ilayidi ebyiri gusa, ari zo: irayidi yo gusiburuka igisibo cya Ramadhan (Eidul Fitri), n'irayidi y'igitambo (Eidul Adw'hat). Binyuranye n’iminsi mikuru y’abatemera Imana cyangwa iminsi mikuru mpimbano itashyizweho n’Imana Isumba byose kandi ntiyigeze iyitegeka, ahubwo bo ubwabo ni bo bazishyizeho.
Itegeko rirebana n'Iswalat yo ku minsi mikuru ibiri (y'ilayidi):
Itegeko risangiwe; Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yahoraga aryubahiriza, kandi abasigire be bari barayobotse bakayobora abandi nyuma ye (Imana ibishimire bose) na bo bahoraga baryubahiriza. Ni bimwe mu bimenyetso by’idini n’ibikorwa byaryo bigaragara.
Igihe cy’Iswalat yo ku minsi mikuru ibiri (y’ilayidi): Gitangirana igihe izuba riba ryarashe ryamaze guhinguka ahangana n’umuheto, ni ukuvuga nyuma y’uko rirashe nk’iminota cumi n’itanu; kikarangira ku manywa izuba rirenze hagati mu kirere, mbere y’iswalat yo ku mwanywa (Adhuhuri) ho gato.
Uburyo Iswalat yo ku minsi mikuru ibiri (y'ilayidi) ikorwamo:
1- Mu Raka'ah ya mbere, avuga ati: "Allahu Akbar (Imana isumba byose)" yo gutangiza iswalat (Takbiratul Ih'ramu), hanyuma agasoma urufunguzo rw'iswala (Du'a al-Istiftah). Nyuma akongera akavuga takbirat esheshatu, azamura amaboko kuri buri takbirat, akayisingiza kandi akayiha ishimwe n'ikuzo, kandi hagati ya za takbirat, agasabira amahoro n'imigisha ku Ntumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha). Hanyuma akavuga: "AUDHUBILLAHI MINA SHAYTWAN RADJIIM" (Nikinze ku Mana ngo indinde Shitani wavumwe), akongeraho: "Bismillahi Rahmani Rahim" (Ku izina ry'Imana Nyir'impuhwe, Nyir'Imbabazi), maze agatangira gusoma (Qur'an).
2- Muri raka'at ya kabiri, nyuma yo kuvuga Allahu Akbar (Imana niyo nkuru) yo kwimuka, akavuga “Allahu Akbar” inshuro eshanu; hanyuma akavuga “A‘udhu billahi minash-shaytanir-rajim” (Niyambaza Imana ngo indinde Shitani wavumwe), akongeraho “Bismillahi Rahmani Rahim” (Ku izina ry’Imana Nyir’Impuhwe, Nyir’Imbabazi), maze agatangira gusoma. Birakwiye kandi birashimwa ko mu raka'at ya mbere, nyuma ya Suratu Al Fatihat, asoma Surat Al A‘ala, naho mu raka'at ya kabiri agasoma Surat Al Ghashiyat.
3- Nuko Imam arangije gusuhuza (A-Salam); azamuka kuri Min'bari, agatanga inyigisho ziri mu bice bibiri, kandi akicara hagati yazo akanya gato, nk'uko bikorwa mu nyigisho z'Idjuma'at.
Ibikorwa by'umugereka by'Ilayidi:
A- Kwiyuhagira (Ghus'lu).
B- Kwisukura no kwisiga umubavu.
C- Kurya mbere yo gusohoka ku irayidi yo gusiburuka igisibo cya Ramadhan (Eidul Fitri), no kurya nyuma yo gusohoka ku irayidi y'igitambo (Eidul Adw'ha), avanye ku gitambo cye niba afite igitambo.
D- Kugenda n'amaguru.
E- Kunyura mu nzira imwe ujya gusali, no kugaruka unyura mu yindi nzira.
Kujya gusali kare k’uyobowe (Mamu-uma) atari uyoboye (Imam).
Kuvuga ijambo Allah Akbar (Takbir):
Ni mu migenzo w’Intumwa y’Imana (Imana iyihe amahoro n’imigisha) kuvuga Takbirat (Ijambo Allah Akbar) mu majoro y’irayidi ebyiri, n’iminsi icumi ya Dhul-Hijjah, n’iminsi itatu yo kwanika inyama z'igitambo (Tashriq); kandi birimo amoko abiri:
Igice cya mbere: Kuvuga Takbirat (Ijambo Allah Akbar) rusange: ntabwo yagenewe igihe runaka.
1- Ku Idi Fitiri: Guhera izuba rikimara kurenga ijoro ry'Idi kugeza ku gutangira Iswalat y'Idi.
2- Ku irayidi y'igitambo: guhera izuba rirenze mu ijoro ry'umunsi wa mbere w'ukwezi kwa cumi n'abiri (Dhul Hidjat) kugeza izuba rirenze ku munsi wa nyuma w'iminsi yo kwanika inyama z'igitambo (Tashriq).
Ubwoko bwa kabiri: Takbirat (Ijambo Allah Akbar) zigenwe: ni izivugwa nyuma y'iswalat z'itegeko.
1- Utari uwamaze kwinjira mubikorwa by'umutambagiro mutagatifu: Guhera ku iswalat ya mu gitondo (Al Fadj'ri) y'umunsi wa cyenda (yaw'm 'Arafat) kugeza ku igihe cy'iswalat yo ku gicamunsi (Al Asw'ri) y'umunsi wa nyuma w'iminsi yo kwanika inyama z'igitambo (Tashriq).
2- Uwambaye umwambaro wo mu mutamabgiro mutagatifu (Ihram): Guhera ku iswalat yo ku manywa (Adh Duhuri) ku munsi w'irayidi y'igitambo kugeza ku iswalat yo ku gicamunsi (Al Asri) y'umunsi wa nyuma w'iminsi ya Tashriq.
Icya cumi na karindwi: Iswalat y'igihe habaye ubwirakabiri bw'izuba (Al Kusuf):
Ibisobanuro by'ubwirakabiri bw'ukwezi (Al Khusuf) n'ubwirakabiri bw'izuba (Al Kusuf):
Ubwirakabiri bw'ukwezi (Al Khusuf): Ni kuvaho kw'urumuri rw'ukwezi cyangwa igice cyarwo mu ijoro.
Ubwirakabiri bw'izuba (Al Kusuf): Ni ugutakara k'umucyo w'izuba cyangwa igice cyawo ku manywa.
Itegeko rirebana n'Iswalat y'igihe habaye ubwirakabiri bw'izuba (Al Kusuf):
Ni umugenzo wemejwe bikomeye; bigaragazwa n’igikorwa cy’Intumwa y’Imana (Imana iyihe amahoro n’imigisha), kuko yakoze isengesho ryo kuzimira k’izuba igihe izuba ryazimiye mu gihe cye. Nk'uko itegeko rya Allah ryo kuyikora ribyerekana, kandi byemeranyijweho n'abamenyi ko yemewe mu mategeko y'idini.
Igihe cyayo:
Kuva ku itangira ry’ubwirakabiri bw’izuba (Al Kusuf) cyangwa se ubw’ukwezi (Al Khusuf) kugeza ku gusubira kugaragara, ari byo kurangira k’ubwirakabiri bw’ukwezi cyangwa ubw’izuba.
Ibisobanuro byayo:
Umubare wa raka'at zayo ni ebyiri, kandi muri zo hasomerwa mu ijwi riranguruye, uko ikorwa ni uku bikurikira:
A- Avuga “Allahu Akbar: Imana isumba byose” yo gutangira iswalat, agasoma urufunguzo rw’iswalat, akavuga: “AUDHUBILLAHI MINA SHAYTWAN RADJIIM”, agatangiza izina rya Allah, agasoma Surat Al Fatiha, hanyuma agasoma birebire.
B- Nyuma akunama (Ruku'u) igihe kirekire.
C- Hanyuma akunamuka avuye muri Ruku'u, akavuga ati: "Samiallahu liman hamidah (Imana yumva abayisingiza)", hanyuma agasoma Surat Al Fatihat, hanyuma agasoma igisomwa kirekire kigufi kurusha icya mbere.
D- Hanyuma akunama (Ruku'u) igihe kirekire, ariko kigufi kurusha Ruku'u ya mbere.
E- Nyuma akunamuka avuye muri Ruku'u, akavuga ati: (SAMI'ALLAHU LIMAN HAMIDAHU: Allah yumva umusingiza).
F- Hanyuma akubama (Sudjuud) ebyiri z’igihe kirekire.
G- Hanyuma ahaguruka agasali raka'at ya kabiri nk'uko yakoze iya mbere, ariko yo iba ngufi kurusha iya mbere.
Imigenzo yayo:
A) Umuhamagaro wayo uvuga uti: (Iswalat y’imbaga).
B) Kuba Iswalat ikorerwa mu mbaga.
C- Gukora Iswalat ndende mu guhagarara kwayo, no mu kunama (Ruku'u) no mu kubama kwayo (Sudjud).
D) Gusali raka'at ya kabiri ikaba ngufi kurusha iya mbere.
E) Inyigisho zitangwa nyuma yayo, no gushishikariza abantu gukora ibikorwa byiza, no kureka ibibi.
F) Kongera ubusabe no gutakamba, kongera gusaba Allah imbabazi, no kongera gutanga amaturo.
Icya cumi n'umunani (18): Iswalat yo gusaba imvura (mu bihe by'amapfa):
1) Gusaba imvura: Ni ugusaba ko Allah Nyir'ubutagatifu agusha imvura mu bihe by'amapfa.
Igihe amategeko y'idini ateganya cyo gusali Iswalat yo gusaba imvura (mu bihe by’amapfa):
Iswalat yo gusaba imvura yemewe igakorwa igihe ubutaka bwumye bukabura umusaruro w'ubuhinzi, imvura ikabura, kandi kubura kwayo kukagira ingaruka mbi; bityo nta kundi baba bafite uretse kwicisha bugufi no gutakambira Umuremyi wabo, bakamusaba imvura, kandi bakamwinginga ngo abatabare mu buryo bwose bwo gutakamba no gusaba (Iduwa).
A- Rimwe na rimwe Iswalat igakorerwa mu mbaga, cyangwa se umuntu ku giti cye.
B- Cyangwa rimwe na rimwe binyuze mu busabe mu nyigisho zo ku munsi wa gatanu (Idjuma'at), Imam arasaba, abayisilamu bakavuga amina ku busabe asabye.
C- Cyangwa rimwe na rimwe bigakorwa wifashishije ubusabe mu gihe icyo ari cyo cyose, nta Swalat nta n'inyigisho zo ku munsi wa gatanu (Khutubat).
Itegeko rirebana n'Iswalat yo gusaba imvura (mu bihe by'amapfa):
Ni Sunat ishimangiwe iyo hari impamvu, kubera ko Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yabikoze, nk'uko bigaragara muri Hadith ya Abdullah Ibun Zayd (Imana imwishimire) yaravuze ati: Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yagiye mu kibuga aho bakorera iswalat (Al Muswalla), asaba Imana imvura (Istisqa), yerekera aho abasilamu basali bareba (Qiblat), ihindukiza umwitero wayo, isali raka'at ebyiri [39]. [39] Yakiriwe na Bukhari, kuri nimero (1012), na Muslim kuri nimero (894).
Uko Iswalat yo gusaba imvura (mu bihe by'amapfa) ikorwa:
Uburyo Iswalat yo gusaba imvura (mu bihe by'amapfa) ikorwamo aho ibera bimeze nk'Iswalat yo ku munsi mukuru (w'ilayidi). Ni byiza kuyikorera mu kibuga cy’iswala nk'Iswalat y’irayidi, kandi amategeko yayo ameze nk’aya Iswalat y’irayidi: Mu mubare wa raka'at, Imam asoma mu ijwi riranguriye, kuko asali mbere y’inyigisho, kandi hakabamo takbirat z’inyongera mu raka'at ya mbere n’iya kabiri mbere yo gusoma. Nk'uko byasobanuwe mbere muri Iswalat yo ku minsi mikuru ibiri (y'ilayidi). Agatanga inyigisho (Khutbat) imwe.
Icya cumi n'icyenda: Amategeko ajyanye n'ibikorerwa uwapfuye:
Irya mbere: Ku bari hafi y'uri mu marembera:
1- Ni umugenzo mwiza ku wari hamwe n’uri mu gihe cye cya nyuma cye, kumusubirishamo ijambo LA ILAHA ILALLAH: Nta yindi mana ikwiye gusengwa by’ukuri uretse Allah.
2- Kandi ni umugenzo mwiza (Sunnat) ko yerekezwa ku ngoro ya Al Ka'abat i Maka (Qib'lat).
3- Ni byiza (Mustahab) ko afunga amaso ye.
4- Gutwikira umurambo nyuma y’urupfu rwe n’umwenda, ariko ibyo ntabwo ari itegeko.
5- Ni ngombwa kwihutira gutunganya umurambo we no kumushyingura.
6- Ni itegeko kwihutira kwishyura imyenda ye.
7- Umurambo urozwa kandi ukambikwa, kandi ibyo ni itegeko ryuzuriza bamwe ku bandi rusange.
Icya kabiri: Amategeko agenga Iswalat y'uwapfuye:
Itegeko ryayo: Ni inshingano rusange (bamwe iyo barikoze abatarikoze nta cyaha babona).
Amabwiriza yaryo:
1) Kwerekera ku ngoro ya Al Ka'abat i Makat (Qib'lat).
2- Guhisha ubwambure.
3- Kwirinda umwanda.
4) Isuku y’usenga n’uwo basengera (uwapfuye).
5) Kuba ukora iswalat n'uyikorerwa ari abasilamu.
6- Kwitabira umuhango wo gushyingura iyo ubera aho utuye.
7- Kuba uyikora yujuje amabwiriza arebana n'urebwa n'amategeko y'idini.
Inkingi zayo:
1) Guhagarara muri iyo Swalat.
2) Ijambo Allah Akbar (Takbirat) enye.
3) Gusoma Surat Al Fatihat.
4) Gusabira amahoro n'imigisha Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha).
5- Ubusabe busabirwa uwapfuye
6) Kubikurikiranya.
7) Kuvuga indamutso y'amahoro (As-salamu alaykum).
Ibitari itegeko yayo (Sunnat):
1- Kuzamura amaboko yombi kuri buri uko avuze Allah Akbar (Takbir).
2) Kwishingikiriza kuri Allah.
3) Kwisabira we ubwe n'abayisilamu muri rusange.
4) Gusama bucece.
5) Guhagarara akanya gato nyuma ya Takbirat ya kane, mbere yo gusuhuza (Taslim).
6) Gushyira ukuboko kw'iburyo hejuru y'ukw'ibumoso ku gituza.
7- Kwerekera iburyo igihe uri gusoza usuhuza -Salamu (uvuga A-Salam Alaykum).
Imiterere yayo:
Kuba Imamu cyangwa uyobowe mu iswalat wenyine ahagarara ku gituza cy’umugabo no hagati ku mugore, akavuga ati: “Allahu Akbar (Imana isumba byose)” yo gutangiza iswalat (Takbiratul Ihram), akavuga ati: “AUDHUBILLAHI MINA SHAYTWAN RADJIIM: Nikinze ku Mana ngo indinde Shitani wavumwe”, ntasoma urufunguzo rw’iswalat (Du’aul Istiftah), akavuga ati: “Bismillahi (Mu izina ry’Imana)”, hanyuma agasoma Surat Al Fatihat.
Hanyuma akavuga Allahu Akbar, akurikizaho gusabira amahoro n'imigisha Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha); hanyuma akongera akavuga Allahu Akbar, agasabira uwapfuye ubusabe (iduwa) nk’uko byavuzwe. Nk'imvugo y'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) igira iti: (Mana Nyagasani babarira abazima muri twebwe, n'abapfuye muri twe, n'abato muri twe, n'abakuru muri twe, n'abagabo muri twe n'abagore muri twe, n'abahari tubona muri twe, n'abadahari, Mana Nyagasani uwo uzaha ubuzima muri twe uzamuhe kubaho afite ukwemera, kandi uwo uzatwara ukamukuramo roho, uzamutware ari umuyislam, Mana ntuzatubuze ibihembo bye, kandi ntuzatuyobye nyuma ye.)[40]. [40] Yakiriwe na Abu Daud nimero (3201), na Tirmidhiy nimero (1024), kandi yavuze ko ari Hadith nziza y'ukuri.
No mu yindi mvugo ye aragira ati: (Mana mubabarire ibyaha bye, unamugirire impuhwe umuhe ubuzima bwiza, umurinde ibibi, umwakire neza umuha ibyo wamugeneye mu ijuru, unamwagurire imva ye mana unamusukure ukoresheje amazi n'urubura, Mana unamweze umukize ibyaha bye, nk'uko weza umwenda w'umweru ugashiraho umwanda, umuhe ingurane y'ubuturo bwiza kurusha ubwo yari afite, umuhe n'umuryango mwiza kurenza uwo yari afite n'umufasha mwiza kurenza uwo yari afite, unamwinjize mu ijuru, unamurinde ibihano byo mu mva n'ibihano byo mu muriro)[41]. Hanyuma akavuga ijambo Allahu Akbar, akahagarara akanya gato nyuma yaho, hanyuma agasoza asuhuza (Salamu) imwe ahindukira iburyo (uvuga A-Salam Alaykum). [41] Yakiriwe na Muslim (962).
IGICE CYA GATATU: AMATURO Y'ITEGEKO:
1- Igisobanuro cy'ituro ry'itegeko n'umwanya rifite:
Amaturo y’itegeko mu rurimi: Ni ugukura no kwiyongera.
Amaturo y'itegeko mu mategeko y'idini: Ni ibyo umuntu agomba gutanga by'itegeko mu mitungo runaka, bigenewe itsinda runaka.
Ni inkingi ya gatatu mu nkingi z'Ubuyisilamu, Ikaba ihuzwa n’iswalat muri Qur’an ahantu mirongo inani na habiri, bikerekana ubuhambare n’agaciro bwayo.
Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: (Munahozeho iswalat, munatange amaturo...) [Surat Al Baqarat: 43]
Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yaravuze iti: "Ubuyisilamu bwubatswe ku nkingi eshanu: Guhamya ko nta yindi mana ibaho ikwiye gusengwa by'ukuri uretse Imana imwe rukumbi, no guhamya ko Muhamad ari intumwa y’Imana, no gukora amasengesho, no gutanga amaturo, no gukora umutambagiro ku ngoro ntagatifu, no gusiba ukwezi kwa Ramadhan." [42] [42] Yakiriwe na Al Bukhari, kuri nimero (8), na Muslim kuri nimero (111).
Abayisilamu bose babyemeranyijweho ko ari itegeko rya ngombwa, Kandi bemeje ko uhakanye itegeko ryayo aba ahakanye, Kandi bemeranyijwe ko ubujije abantu kuyitanga arwanywa.
2- Amabwiriza agenda itegeko ryo gutanga amaturo:
(a) Ubwigenege: Amaturo y'itegeko (Zakat) ntasabwa umugaragu; kuko nta mutungo we agira, kandi ibyo afite bikaba ari umutungo wa shebuja; bityo Zakat yabyo ikaba ari iya shebuja.
b) Ubuyisilamu: Ntwbwo iba itegeko ku muhakanyi; kuko ari igikorwa cyegereza umuntu Allah ndetse cyo kumwumvira, kandi umuhakanyi ntabwo ari mu bagenewe kwegera Allah no kumwumvira.
- Gutunga umutungo ugeze ku gipimo (Niswab): Amaturo y'itegeko (Zakat) ntategekwa ku mutungo utaragera kuri Niswab; kandi Niswab ni ikigero kizwi cy'umutungo.
(d) Kuba afite uburenganzira bwuzuye ku mutungo: Kuba umutungo uba ari uw’umuntu mu buryo buhamye kandi bwuzuye; bityo nta Zakat isabwa ku mutungo utarahama ko ari uwe, nko umwenda w’amasezerano yanditse (Mukatabat).
(e) Kuba umutungo umaze umwaka wuzuye: Kubera Hadith yaturutse kwa Aishat (Imana imwishimire) nawe ayikuye ku Ntumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yaravuze iti: «Nta Zakat isabwa ku mutungo kugeza umaze igihe cy'umwaka wuzuye.» [43]. [43] Yakiriwe na Ibun Majah (1792), na A-Tirmidhiy (63) na (631).
3- Imitungo igomba gutangwaho amaturo y'itegeko:
Icya mbere: Amatungo, Ayo ni ingamiya, inka, n’ihene cyangwa se intama, kandi amaturo kuri yo ategetswe ku mabwiriza abiri:
1- Agomba kuba ari amatungo yo gukamwa no korora, ntabe ari agenewe gukoreshwa imirimo.
2- Kuba ari amatungo aragirwa (ni ukuvuga: arisha mu ku rwuri no kwahurwa). Nta maturo ategetswe ku matungo yahirirwa ubwatsi na nyirayo, cyangwa yakusanyije ubwatsi bwo mu rwuri cyangwa ibindi. Kandi nta maturo y’itegeko ku matungo aragirwa igice cy’umwaka gusa, atarisha umwaka wose cyangwa igihe kinini cyawo.
4- Umubare w'amatungo ateganyije gutangwamo amatungo:
1- Amaturo (Zakat) y'ingamiya:
Igihe ibisabwa n'itegeko byujujwe; biba bitegetswe ko ku ngamiya eshanu hatangwa ihene cyangwa se intama imwe, ku ngamiya icumi hatangwa ihene cyangwa se intama ebyiri, ku ngamiya cumi n'eshanu hatangwa ihene cyangwa se intama eshatu, ku ngamiya makumyabiri hatangwa ihene cyangwa se intama enye, Nkuko bigaragazwa na Hadith y'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) n'ibyemeranyijweho n'abahanga mu idini. Iyo ingamiya zigeze kuri makumyabiri n’itanu, hatangwamo (bint makhadw), ari yo ingamiya y’inyana yujuje umwaka yinjiye mu wa kabiri; iyo itaboneka, biremewe kuyisimbuza ikimasa (Ibun Labun).
Iyo ingamiya zigeze kuri mirongo itatu n’esheshatu; hagomba gutangwa “bint labun”, na yo ni: ingamiya y’inyana imaze kuzuza imyaka ibiri.
Iyo ingamiya zigeze kuri mirongo ine n’esheshatu, biba ngombwa ko hatangwa Hiqqah, ari yo ingamiya y’inyana yujuje imyaka itatu.
Iyo ingamiya zigeze kuri mirongo itandatu n’imwe, mu maturo yazo hagomba gutangwa ingamiya yujuje imyaka ine (Djadha'a.
Iyo umubare w’ingamiya ugeze ku mirongo irindwi n’esheshatu, hagomba gutangwamo Bint Labun ebyiri (ingamiya z’imyaka ibiri).
Iyo ingamiya zigeze kuri mirongo icyenda n'imwe; hagomba gutangwamo ingamiya ebyiri z’imyaka itatu.
Iyo umubare w’ingamiya urenze ijana na makumyabiri n'rimwe, bitegetswe ko hatangwamo Bint Labun eshatu; hanyuma, kuri buri mirongo ine hatangwamo Bint Labun imwe, no kuri buri mirongo itanu hatangwamo Hiqqa imwe.
2- Amaturo (Zakat) y'inka:
Amaturo yayo iba ngombwa iyo ibisabwa byuzuye; iyo umubare wageze kuri mirongo itatu hatangwa Tabi'u cyangwa tabi'at, ari yo nyana imaze umwaka umwe wuzuye yinjira mu mwaka wa kabiri.
Izitageze kuri izo (munsi ya mirongo itatu) nta maturo atangwamo .
Iyo umubare w’inka wageze kuri mirongo ine, hagomba inka y’imyaka ibiri yuzuye (Musinat), ari yo yujuje imyaka ibiri.
Niba umubare w’inka urenze mirongo ine, muri buri mirongo itatu hagomba gutangwa inyana y’umwaka umwe, ikimasa cyangwa inyana, kandi muri buri mirongo ine hagatangwa inka y’imyaka ibiri (Musinat).
3- Amaturo (Zakat) y'Intama:
Iyo umubare w’intama n’ihene ugeze kuri mirongo ine, byaba ari intama cyangwa se ihene, hagomba gutangwa ituro ry’intama imwe; ikaba ari Djadh’u y’intama, cyangwa se ihene.
Nta Zakat kuri ihene cyangwa se intama igihe umubare wazo uri munsi ya mirongo ine. Iyo umubare w’intama n’ihene ugeze ku ijana na makumyabiri na rimwe; biba itegeko gutangamo intama ebyiri. Iyo igeze kuri magana abiri n'imwe; hatangwamo intama eshatu.
Hanyuma amaturo yitegeko aguma kubarwa gutyo nyuma y’uko uwo mubare ugerweho; bityo kuri buri ihene ijana cyangwa se intama hatangwa intama imwe; kuri magana ane hakaba intama enye, n’izindi gutyo.
Icya kabiri: Zakat y'ibihingwa.
Ibisarurwa mu butaka ni amoko abiri:
1) Ibinyampeke n'imbuto.
2) Amabuye y’agaciro.
Igice cya mbere: Ibinyampeke n'imbuto:
Amaturo ategetswe ku binyampeke nk'ingano, uburo n’umuceri. No mu mbuto, nk'amatende n’imizabibu yumye, Zaka ntitegekwa ku bindi bihingwa, nk'ibinyamisogwe n'imboga.
Amabwiriza agendanye n'itegeko ryo gutanga Zakat mu mbuto n'ibinyampeke:
1) Kuba ari ibihunikwa: Nti amaturo atangwa ku bidahunikwa nk'imbuto n’imboga.
2) Kuba ari ibipimwa mu bipimo bya (Swa'a): Bivuze ko nta Zakat itangwa ku bigurishwa hifashishijwe kubara cyangwa se gupima ku biro; nk'imbuto zitwa Water Melon, ibitunguru, imikomamanga, n'ibindi.
3) Kuba byujuje ingano (Niswab): ari yo ingana n'ibipimo bya (Wasaq) eshanu; bityo nta maturo y’itegeko atangwa ku kigero kiri munsi y’icyo gipimo.
4) Igipimo ntarengwa kigomba kuba kibarirwa mu byo Nyir'umutungo atunze iyo igihe cyo gutanga ituro ry’itegeko cyageze.
Uwujuje icyo gipimo nyuma y’igihe cy’itegeko cyo gutanga amaturo, ntategetswe gutanga amaturo, nko kuba yawugura cyangwa se akawuhabwamo impano nyuma yo kubona umusaruro wawo.
Igihe cy'itegeko cyo gutanga amaturo yayo:
Amaturo ategetswe mu binyampeke n’imbuto igihe bitangiye kwera. N'ibimenyetso cy'uko byeze ni ibi bikurikira:
A- Mu binyampeke: Ni igihe bimaze gukomera.
B- Mu mbuto z’ibiti by'imitende: Ni igihe zatangiye guhishira no kuba umuhondo.
C- Mu mizabibu: kuba zoroshye kandi ziryoshye.
Igipimo cyabyo:
Igipimo fatizo cy'ibinyampeke n’imbuto: ni Awsaq eshanu Wasaq ni Swa'a mirongo itandatu. Igipimo fatizo (Niswab) ingana n'amashyi (Swa'a) magana atatu y'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha), kandi mu biro (kilogaramu) kingana n'ibiro hafi 900.
Igipimo cy'amaturo y'itegeko agomba gutangwa muri cyo:
Hagomba gutangwa kimwe cya cumi mu musaruro w’ibihingwa byeze bituhiriwe, nk'ibyejejwe n'imvura cyangwa se imigende y'amazi.
Naho ku byeze bibanje kuhirirwa n'imbaraga z'abantu cyangwa se amatungo cyangwa se n'ibindi bikoresho bigezweho ituro ryabyo ni kimwe cya kabiri cya kimwe cya cumi (1/2/10).
Ubwoko bwa kabiri: Amabuye y’agaciro:
Mu moko y'ibiva mu butaka, harimo amabuye y'agaciro. Nayo akaba ari byo byose bicukurwa mu butaka bitari mu bwoko bwabwo; nka Zahabu, Feza, ubutare n’andi mabuye y’agaciro.
Igihe cy'itegeko cyo gutanga amaturo yabyo:
Iyo amaze kuyegukana no kuyigengaho; ahita atanga amaturo yawo, kuko kuri yo ntabwo ari ngombwa ko umwaka ubanza gushira. Ni igipimo cyabyo (Niswab) cyabyo ni Niswaab ya Zahabu na Feza, kandi hatangwamo kimwe cya kane cy'icya cumi (1/4/10) ari cyo kingana na 2.5% cy'agaciro kayo.
Ubwoko bwa gatatu: Amaturo y'indi mitungo y'agaciro.
Imitungo y'agaciro ni: Zahabu, Feza, n’inote z'amafaranga; kuyitangira amaturo ni itegeko. Gihamya y'ibi ni imvugo ya Allah igira iti: {Kandi ba bandi bahunika Zahabu na Feza ntibabitange mu nzira ya Allah, bagezeho inkuru y'ibihano bibabaza (bazahanishwa)}. [Surat Tawubat: 34].
No muri Hadith iragira iti: Nta muntu n'umwe utunze Zahabu cyangwa se Feza akaba atazitangira ukuri kwazo; usibye ko ku munsi w'imperuka zizahindurwamo ibizabatwikishwa byo mu muriro." [44] [44] Yakiriwe na Bukhari, nimero (1402), na Muslim nimero (2287).
Abahanga mu by'ubumenyi bw'idini bose bahuriza ku kuba Zakat ari itegeko ko itangwa muri Zahabu na Feza, n'amafaranga itegeko ryayo ni nk'irya Zahabu na Feza; kuko ari yo yasimbuye Zahabu na Feza mu guhererekanya no guhanahana amafaranga.
Igipimo fatizo cy'amaturo y'ibifite agaciro n'igipimo cyabyo cy'itegeko.
Ni cyo gipimo cya Zahabu cyangwa Feza; kuko amafaranga ari yo yabisimbuye mu gaciro, iyo rero byujuje igipimo fatizo icyo gihe gutanga amaturo biba bibaye itegeko. Muri iki gihe, inoti zasimbuye iyo mitungo mu gaciro ko kugura no kugurisha. Iyo ageze ku Niswab ya kimwe muri byombi, agomba gutangirwa Zakat. Kandi akenshi Niswab y’amafaranga y’impapuro muri iki gihe ibarwa hakurikijwe Feza; kuko ihendutse kurusha Zahabu, bityo ayo mafaranga akagera ku Niswab vuba kurusha uko byaba bikurikije Niswab ya Zahabu. Niba Umuyisilamu atunze umutungo uhwanye n’agaciro k’amagarama magana atanu na mirongo icyenda n’atanu (595g) ya Feza, kandi uwo mutungo ukamara umwaka wose ari uwe, uwo mutungo ugomba gutangwamo Zakat. Kubera ko agaciro ka garama ya Feza gahora gahinduka buri gihe, ufite umutungo muke utamenya niba wageze kuri Niswab cyangwa utarayigeraho, abaza abacuruzi ba Feza agaciro ka garama ya Feza, hanyuma ako gaciro agahakuba na (595), ikivuyemo kikaba ari Niswab.
Inyunganizi: Iyo ashaka gutanga amaturo y'itegeko ku mutungo we; agabanya (Niswab) ku mirongo ine, ibivuyemo ni cyo gipimo cy'itegeko agomba gutanga.
Icya kane: Zakat y'ibicuruzwa.
Ni ibyazigamiwe ubucuruzi hagamijwe inyungu. Ibicuruzwa bikubiyemo amoko yose y'umutungo utari amafaranga; nk'imodoka, imyambaro, ibitambaro, ibyuma, imbaho, n'ibindi byose byagenewe ubucuruzi.
Amabwiriza akurizwa kugira ngo Zakat y'ibicuruzwa ibe itegeko:
1- Kuba ayitunze kubera ibikorwa bye; nko kugura no kugurisha, gukodesha, n'ubundi buryo bw'imirimo imwinjiriza.
2- Kuyitunga afite umugambi w’ubucuruzi; ni ukuvuga ko agambiriye kuyungukiramo, kuko ibikorwa byose bihemberwa hashingiwe ku migambi bikoranywe, kandi ubucuruzi ni igikorwa, bityo bikaba ngombwa ko umugambi ugendana na bwo nk’ibindi bikorwa.
3- Kuba agaciro kayo kageze ku gipimo fatizo (Niswab) cy’umwe mu by’agaciro byz Zahabu cyangwa se Feza.
4- Kuba hashize umwaka wuzuye, ari byo kurangira k'umwaka.
Uburyo Zakat y'ibicuruzwa itangwamo:
Ibicuruzwa byo gucuruza bigenwa agaciro igihe umwaka wuzuye urangiye, hagendewe ku gaciro cya kimwe muri Zahabu cyangwa se Feza. Iyo bipimwe maze agaciro kabyo kakagera ku gipimo fatizo, hakurikijwe kimwe muri Zahabu cyangwa se Feza; atange Zakat ingana na kimwe cya kane cy’icya cumi (2.5%) cy’agaciro kayo.
Icya gatanu: amatoro y'igihe cyo gusiburuka (Zakat Al Fitw'ri):
Ni ituro ry'itegeko ritegetswe mu gihe cyo kurangiza ukwezi kwa Ramadhani Iyo Zakat yagizwe itegeko mu mwaka wa kabiri Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yimukiye i Madinat.
Itegeko ryayo:
Zakat yo gusiburuka (Al Fitw'ri) ni itegeko kuri buri muyisilamu ufite ibyo kurya ku manywa y'irayidi no mu ijoro ryayo bimuhagije we n'ab'iwe. Kandi ni itegeko kuri buri muyisilamu; yaba igitsinagabo cyangwa se igitsinagore, umuto cyangwa se umukuru, ufite ubwigenge cyangwa se umucakara, Kubera imvugo y'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) igira iti: Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yategetse Zakat yo gusiburuka (Al Fitw'ri) ku mucakara n'uwigenga, ku gitsinagabo n'igitsinagore, ku muto no ku mukuru, mu bayisilamu. [45]. Kandi ijambo “Farada” risobanuye gutegeka. [45] Yakiriwe na Bukhari, kuri nimero (1432), na Muslim kuri nimero (984).
Ubugenge buri mu itegeko ryo gutanga Zakat Al Fitri:
Ibun Abass (Imana imwishimire we na se) yaravuze ati: Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yategetse gutanga Zakat yo gusiburuka (Al Fitw'ri); mu rwego rwo kweza igisibo cy'uwasibye amagambo mabi yavuze, no mu rwego rwo kugaburira abakene. [46] [46] Yakiriwe na Abu Dawud (1609), na Ibn Majah (1827), na Al Albaniy muri Swahih Sunan Abi Dawud (1609) yavuze ko ari impamo.
Igihe cy'itegeko itangwamo:
Igihe cy'itegeko cyo gutanga Zakat Al Fit'ri ni igihe izuba rirenze mu ijoro buri bucye ari irayidi. Bikaba na byiza kuyitanga ku munsi w’irayidi, ariko bigakorwa mbere yo kujya gusali irayidi. Ntibyemewe kuyikereza ngo itangwe nyuma y’Iswalat y’irayidi. Iyo rero umuntu ayikereje akayitanga nyuma yo gusali, aba ategetswe kuyitanga nk'uwishyura, ariko aba akoze icyaha kuyikereza igihe cyayo cyagenwe kikarenga.
Biranemewe kandi kuyitanga mbere irayidi ibura umunsi umunsi umwe cyangwa ibiri.
Ingano y'ibitangwa ndetse n'ubwoko bw'ibiribwa biyitangwamo:
Hatangwa igipimo kingana na Swa'a mu biribwa bisanzwe bimenyerewe n'abatuye ako gace, nk'umuceri, itende, uburo n'ibindi. Ingano y'igipimo cya Swa'a, ni hafi ibiro bitatu. Ntibyemewe gutanga agaciro kabyo, nko kubisimbuza gutanga amafaranga, kuko byaba binyuranye n'itegeko ry'Intumwa y’Imana (Imana iyihe amahoro n’imigisha).
Gutanga amaturo (Zakat) n'abayahabwa.
Igihe cyo kuyitanga:
Ni itegeko gutanga amaturo y’itegeko (Zakat) ako kanya iyo igihe cyayo cy’itegeko kigeze. Ntibyemewe kandi gucyereza gutanga amaturo y’itegeko keretse habayeho impamvu ya ngombwa, nko kuba umutungo uri mu bihugu bya kure, nta n'undi babishinga.
Ahantu itangwa:
Ibyiza ni uko itangwa muri icyo gihugu iherereyemo. Biremewe kandi kuyimurira mu kindi gihugu kubera zimwe mu mpamvu zikurikira:
A- Igihe muri icyo gihugu nta muntu ukeneye kuyihabwa.
B- Igihe habonetse umwe mu banyamuryango ba bugufi uherereye mu kindi gihugu.
C- Iyo habayeho inyungu zemewe mu mategeko y’ubuyisilamu zisaba kuyimurira ahandi, urugero: Nko kuyimurira mu bice by’abayisilamu bagwiriwe n’ibiza by’amapfa n’imyuzure.
Amaturo y’itegeko ategetswe gutangwa mu mutungo w’umwana utarageza imyaka y’ubukure n’ufite uburwayi bwo mu mutwe, kubera imvugo za gihamya zaje zibivuga mu buryo bwa rusange, icyo gihe bayatangirwa n'umuhagararizi wabo. Kandi ntabwo byemewe gutanga amaturo keretse umuntu yabanje kubigirira umugambi ku mutima. Kubera imvugo y'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) igira iti: Mu by'ukuri ibikorwa byose bihemberwa hashingiwe ku mugambi bikoranywe [47]. [47] Yakiriwe na Bukhari nimero (1), na Muslim nimero (1907).
Abahabwa Zakat:
Abantu b'ingeri umunani ni bo bahabwa Zakat:
Icyiciro cya mbere: Abatishoboye:
Ni ba bandi batabona ibyo bacyeneye by’ibanze nk'aho kuba, ibyo kurya, n'imyambaro. Ikigero cy’ayo bahabwa mu maturo ni ibibahagije bo ubwabo n’abo batunze igihe kingana n'umwaka wose.
Itsinda rya kabiri: Abakene:
Ni babandi babona byinshi ariko bitabahagije, nk'umuntu ufite umushahara ariko ukaba utamuhagije umwaka wose.
Igipimo cy'ibyo bahabwa mu maturo: Ni ibibahaza n'ibihaza imiryango yabo mu gihe kingana n'umwaka umwe.
Igice cya gatatu: Abasaruzi bayo.
Ni ba bandi umuyobozi aha inshingano zo gusaruza no gukusanya Zakat, cyangwa se bakazicunga neza bakazigeza ku bo zigenewe.
Ikigero cy’ibyo bahabwa mu maturo, ni ikingana n’igihembo cy’ibyo bakoze, igihe badafite umushahara bahembwa na Leta.
Igice cya kane: Abo imitima yabo ikundishwa ukwemera.
Ni ba bandi bose kugira icyo ubaha haba hizewe ko hari ubwo baba abayisilamu, cyangwa se ukwemera kwe kugakomera, cyangwa se akarekera aho kubuza amahoro abayisilamu.
Ingano y’amaturo bahabwa: Ni ingana n’ibyatuma imitima yabo yoroha.
Icyiciro cya gatanu: Guha ubwigenge abacakara:
Ikigamijwe ni ukubohora umucakara n’abafite amasezerano yo kuva mu bucakara mu gihe runaka.
Umugaragu wagiranye amasezerano na Sebuja, ni wa mucakara wemereye Sebuja ikiguzi runaka kugira ngo ave mu bucakara. Aha haninjiramo imbohe n’imfungwa z’abayisilamu zafatiwe mu ntambara.
Icyiciro cya gatandatu: Abaremerewe n'amadeni, ariko nabo bagabanyijemo amoko abiri:
Ubwoko bwa mbere: Ni ufite ideni kubera ibyo akeneye we ubwe, ariko akabura uburyo bwo kuryishyura. Icyo gihe ahabwa ibihagije ngo yishyure ideni rye.
Ubwoko bwa kabiri: Umuntu ufite ideni kubera ashaka kunga isano n'umubano. Ahabwa ibimufasha kwishyura ideni rye ryose n’ubwo yaba yishoboye.
Icyiciro cya karindwi: Abari mu inzira ya Allah:
Ni abaharanira inzira ya Allah.
Ingano y’ibyo bahabwa muri ayo maturo: Ni ibibahagije bacyeneye ku rugamba rwo guharanira inzira ya Allah; nk'ibyo kugendaho, intwaro, ibiribwa, imiti n'ibindi.
Icyiciro cya munani: Umuntu uri ku rugendo.
Ni umuntu uri ku rugendo washiriwe n'impamba, cyangwa se akaba yibwe, akaba ntacyo asigaranye mu mutungo wamugeza iwabo.
Ikigero cy’amaturo bahabwa: Ni ibyamushoboza gusubira mu gihugu cye kabone n'iyo yaba yishoboye.
Igice cya kane: IGISIBO:
Igisibo ni:
Ukugaragira Allah wigomwa ibyo ari byo byose byatuma usiburuka guhera umuseke utambitse kugeza izuba rirenze.
Ni imwe mu nkingi z'ubuyisilamu. Ndetse ni n'itegeko mu mategeko y'Imana Isumba byose. Igisibo kirazwi mu idini ku buryo bidashidikanywaho. Gihamya zerekana ko ari itegeko ziri mu gitabo cya Allah, n’imigenzo y’Intumwa y’Imana (Imana iyihe amahoro n’imigisha), ndetse n’Abayisilamu bose babyemeranyijweho ko igisibo ari itegeko.
Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati: {Ukwezi kwa Ramadhani ni ko kwamanuwemo Qur’an, (kugira ngo ibe) umuyoboro ku bantu n’ibimenyetso bigaragara by’umuyoboro (wa Allah) binatandukanya ukuri n’ikinyoma. Ku bw’ibyo, muri mwe uwo uko kwezi kuzasanga azagusibe...} [Surat Al Baqarat: 185]
Amabwiriza n'Impamvu bituma igisibo cya Ramadhan kiba itegeko:
1- Ubuyisilamu; Ntabwo igisibo cyakwemerwa kiramutse gikozwe n'umuhakanyi.
2- Kuba umuntu akuze; bityo ntabwo kiba itegeko ku mwana muto. Ariko umwana muto umaze guca akenge, igisibo cye kiremerwa, icyo gihe kiba ari umugereka kuri we.
3- Ubwenge; igisibo ntigitegekwa umusazi, nta n'ubwo cyemerwa, kubera ko nta mugambi yagikoranye.
4- Kuba ushoboye gusiba. Ntabwo gitegetswe umurwayi utagishobora. cyo kimwe n'umuntu uri ku rugendo, Ahubwo bo bishyura iyo minsi batasibye igihe za mpamvu zirangiye: nk'indwara cyangwa se urugendo. Kugira ngo igisibo cy'umugore cyemerwe agomba kuba atakizana amaraso y'imihango n'ibisanza.
Kwemezwa ko ukwezi kwa Ramadhan kwinjiye na kimwe mu bintu bibiri, ari byo:
A- Kubona ukwezi kwa Ramadhani. Kubera imvugo y'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) igira iti: Nimukubona mujye mu gusiba, nimunakubona mujye musiburuka" [48]. [48] Yakiriwe na Bukhari nimero (1810), na Muslim nimero (1086).
B- Kuzuza iminsi mirongo itatu y'ukwezi kwa munanani (Shabani), iyo hatabonetse ukwezi kwa Ramadhan, cyangwa kugaragara kwako kukaba gukingirijwe n'ibicu, cyangwa umukungugu, cyangwa se ibindi bisa n'ibyo, nk'uko Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yavuze iti: Ariko nimukingirizwa n'ibicu; mujye mwuzuza iminsi mirongo itatu y'ukwezi kwa munani (Shabani)." [49]. [49] Yakiriwe na Bukhari, nimero (1909).
Kugira umugambi wo gusiba:
Igisibo, nk'ibindi bikorwa byo kugaragira Allah, nticyemerwa keretse umuntu agikoranye umugambi. Igihe biba ari itegeko kugira umugambi w'igisibo cy’itegeko giratandukanye n'igisibo cy'umugereka, bisobanurwa mu buryo bukurikira:
Icya mbere: Igisibo cy’itegeko; nko gusiba igisibo cya Ramadhan, cyangwa gusubiza wishyura iminsi yagutambutseho, cyangwa se gusiba igisibo cy’umuhigo; umugambi wacyo ugomba kugirwa mu ijoro mbere y'uko umuseke utambika. Kubera imvugo y'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) igira iti: "Umuntu utagize umugambi guhera mu ijoro, nta gisibo abarirwa." [50] [50] Yakiriwe na Ahmad (26457), na Abu Dawud (2454), na A-Nasa'iy (2331) n'iyi mvugo ni iye.
Icya kabiri: Igisibo cy'umugereka, biremewe ko umuntu yagira umugambi wo kugisiba ku manywa. Ariko aba asabwa kuba nta kintu yafashe cyo kurya mu gitondo.
Ibyangiza igisibo.
Icya mbere: Imibonano mpuzabitsina: igihe cyose umuntu ayikoze, gusiba kwe biba imfabusa, ndetse agasabwa kwishyura wa munsi wakoreyeho iyo mibonanano. Ikindi aba agomba gukora nuko yishyura wa munsi ndetse agatanga n'icyiru ari cyo cyo guha ubwigenge umucakara. Iyo atamubonye asiba amezi abiri akurikiranye. Iyo atabishoboye kubera impamvu yemewe n'amategeko ategetswe kugaburira abakene mirongo itandatu, buri mukene ahabwa igice cya Swa'a y'ibiribwa muri ako gace.
Icya kabiri: Gusohokwamo n'intanga kubera gusomana, cyangwa gukorakoranaho, cyangwa kwikinisha, cyangwa kureba kenshi; icyo gihe aba agomba kwishyura uri ya munsi ariko ntatanga icyiru, kubera ko icyiru cyihariye igihe habayeho gukora imibonano mpuzabitsina. Naho umuntu wari uryamye akirotera, hakagira ikimusohokamo ntacyo abazwa, kuko byabayeho atari ku mahitamo ye, icyo gihe yiyuhagira ijanaba agakomeza.
Icya gatatu: Kurya no kunywa ku bushake: Kubera imvugo ya Allah igira iti: {Mujye murya munanywe kugeza igihe mubasha gutandukanya umucyo w’amanywa n’umwijima w’ijoro igihe umuseke utambitse. Maze mwuzuze igisibo kugeza izuba rirenze}. [Surat Al Baqarat: 187]
Naho uwibagiwe akarya cyangwa akanywa, nta cyaha abarwaho. Kubera imvugo y'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) igira iti: "Umuntu wasibye akibagirwa akarya cyangwa akanywa, azakomeze igisibo cye, kuko Allah ari We wamugaburiye kandi akamunywesha." [51]. [51] Yakiriwe na Al Bukhariy (6669), na Muslim (2709).
Icya kane: Kuruka ku bushake, ariko uwarutse atabigambiriye ntibigira ingaruka ku gisibo cye. Kubera imvugo y'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) igira iti: "Uwarutse atabigambiriye, nta cyo asabwa kwishyura; naho uzirukisha abigambiriye, azishyure uwo munsi." [52] [52] Yakiriwe na Abu Dawud (2380), na Tirmidhi (719), na Ibn Majah (676).
Icya gatanu: Kuva amaraso aturutse mu mubiri we; binyuze nko mu kurumikwa, cyangwa gutobora umutsi w’amaraso, cyangwa gutanga amaraso ugamije gutabara umurwayi, icyo gihe aba yasiburutse. Naho ukuwemo amaraso macye nk'ayo bashaka gupima; ibyo ntacyo bihungabanya ku gisibo. Ni nk'uko kuva kw’amaraso bitari ku bushake bwe; nko kuva imyuna, cyangwa se igikomere, cyangwa gukurwa iryinyo; ntibigira ingaruka ku gisibo.
Abemerewe kudasiba mu gisibo cya Ramadhan:
Igice cya mbere: Abemerewe kudasiba, bakazishyura iyo minsi nyuma:
Uwa mbere: Umuntu urwaye indwara afite icyizere cyo gukira, kandi gusiba bimugiraho ingaruka cyangwa se bikamugora cyane.
Uwa kabiri: Umuntu uri ku rugendo; yaba yagowe no gusiba cyangwa se bitamugoye.
Gihamya yabyo byombi ni imvugo ya Allah igira iti: (N’uzaba arwaye cyangwa ari ku rugendo (gusiba bikamugora, azarye) maze azuzuze umubare (w’iminsi atasibye) mu yindi minsi. [Surat Al Baqarat: 185]
Uwa gatatu: Umugore utwite cyangwa uwonsa, iyo gusiba bibagoye, cyangwa bikabagiraho ingaruka bo ubwabo cyangwa se ku bana babo, aba bafatwa nk’umurwayi mu mategeko y’igisibo, bo bombi bemerewe gusiburuka. Ariko bombi bategetswe kwishyura igisibo mu kindi gihe.
Uwa kane: Umugore uri mu mihango n'ibisanza, aba ni itegeko kuri bo kudasiba. Ndetse banasibye igisibo cyabo nticyakwemerwa, ahubwo baba bagomba kuzishyura mu yindi minsi.
Igice cya kabiri: Abemerewe gusiburuka, ariko bakaba bategetswe gutanga icyiru batishyuye ari bo:
Uwa mbere: Umurwayi ufite uburwayi adafite icyizere cyo kuzakira.
Uwa kabiri: Umuntu ugeze mu zabukuru akaba adashoboye gusiba.
Aba bose barasiburuka, buri munsi mu minsi y'ukwezi kwa Ramadhan bakagaburira umukene umwe. Naho iyo umusaza cyangwa umukecuru ageze ku rwego rwo kubura ubwenge kubera ubusaza (ubusaza bwo mu mutwe), kurebwa n’amategeko ntibimureba; bityo ntasiba kandi nta cyo asabwa.
Igihe cyo kwishyura n'itegeko rireba uwacyereje kwishyura.
Ni itegeko kwishyura igisibo cy'ukwezi kwa Ramadhan hagati yacyo n'ukwezi kwa Ramadhan kuzakurikiraho. Ariko ibyiza ni ukwihutira kwishyura. Ntibyemewe gucyereza kwishyura iminsi umuntu atasibye kugeza nyuma y'ukwezi kwa Ramadwan gukurikira. Hadith yaturutse kwa Aishat (Imana imwishimire) yaravuze ati: "Nabaga mfite iminsi ntasibye y'igisibo cy'ukwezi kwa Ramadhan sinshobore kwishyura usibye mu kwezi kwa munani (Shaban), kubera kwitaho Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) [53]. [53] Yakiriwe na Bukhari, kuri nimero (1849), na Muslim kuri nimero (1846).
Uwo ari we wese ukerereje kwishyura iminsi atari yasibye akageza nyuma ya Ramazani ikurikiyeho, aba asabwa kimwe mu bintu bibiri:
1 - Gucyerereza kwishyura ya minsi yasibye ku mpamvu zemewe mu mategeko ya Kiyisilamu, nko kuba yaba akirwaye indwara yamubujije gusiba kugeza mu kundi kwezi kwa Ramadhan gukurikiraho; icyo gihe asabwa kwishyura gusa iyo minsi.
2- Kugitinza nta mpamvu yemewe n’amategeko; bityo aba akoze icyaha kubera gutinza, kandi agomba kwicuza kwa Allah, akacyishyura, kandi akagaburira umukene kuri buri munsi.
Igisibo cy'umugereka ku muntu ufite igisibo azishyura:
Umuntu ufite iminsi yo kwishyura y’ukwezi kwa Ramadhan, ni byiza kwihutira kuyisiba mbere y’igisibo cy’umugereka. Ariko iyo ari igisibo cy’inyongera gifite igihe ntarengwa, nko gusiba umunsi wa cyenda witwa Arafat na Ashura, icyo gihe yemerewe kuwusiba mbere yo kwishyura, kubera ko imbere ye hakiri igihe cyo gusiba, naho gusiba Ashura, na Arafat, igihe cyabyo kirarangira. Ariko ntakwiye gusiba iminsi itandatu y’ukwezi kwa Shawwal keretse nyuma yo kwishyura iminsi umuntu atasibye.
Ibisibo biziririjwe.
1- Gusiba ku munsi w'irayidi yo gusiburuka, no ku munsi w'irayidi y'igitambo; kubera ko bujijwe.
2- Gusiba iminsi yo kwanikamo inyama z'igitambo (Tashriq) y'ukwezi kwa cumi na kabiri (Dhul-Hijjat), ya nyuma y'irayidi y'igitambo. Usibye umuntu uri gukora umutambagiro mutagatifu wo mu bwoko bwa Tamatu'u na Qiran igihe batabonye igitambo. Iminsi yo kwanika inyama z'igitambo (Tashriq) ni: umunsi wa cumi na rimwe, uwa cumi na kabiri, n'uwa cumi na gatatu yo mu kwezi kwa cumi na kabiri (Dhul Hijja).
3- Umunsi ushidikanywaho kubera uko gushidikanya, ari wo umunsi wa mirongo itatu w'ukwezi kwa munani (Sha'aban). Iyo ijoro ry'uko kwezi ririmo ibicu cyangwa umukungugu bigatuma umuntu atabona ukwezi.
Ibihe bitari byiza gusiba:
A-Gusiba ukwezi kwa karindwi (Rajab) konyine. B- Gusiba umunsi wa gatanu wa Idjuma wonyine, kuko bibujijwe. Ariko iyo asibye umunsi umwe mbere yawo cyangwa nyuma yawo, ntabwo biba bibujijwe.
Ibihe Byo gusiba by'umugereka:
A- Gusiba iminsi itandatu y'ukwezi kwa cumi (Shawal). B- Gusiba iminsi icyenda y’ukwezi kwa cumi n’abiri kwa Kisilamu, by'umwihariko gusiba umunsi wa cyenda w’ukwezi kwa cumi n’abiri kwa Kisilamu (Arafat); usibye umuntu ukora umutambagiro mutagatifu, ntibyemerewe kuwusiba, kandi kuwusiba bituma uwusibye ababarirwa imyaka ibiri. C- Gusiba iminsi itatu ya buri kwezi, kandi byiza kurushaho yayisiba mu minsi ya Bedha, ari yo (13, 14, 15) ya buri kwezi ukurikije imboneko z'ukwezi. D- Gusiba kuwa mbere no kuwa kane bya buri cyumweru; kubera ko Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yajyaga isiba iyo minsi; no kubera ko imirimo y'abagaragu izamurwa kuri iyo minsi.
Gusiba by'umugereka.
A- Igisibo cya Daud (Imana imuhe amahoro), yasibaga umunsi umwe, agasiburuka undi.
B- Igisibo cy'ukwezi gutagatifu kwa mbere kwitwa Muharam, kukaba ari ukwezi kwiza kuruta ayandi kugusibamo, by'umwihariko umunsi wako wa cumi witwa Ahura-u, ushobora no kuwusibana n'uwa cyenda, kubera imvugo y'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) igira iti: «Nindamuka mbayeho kugeza umwaka utaha, nzasiba umunsi wa cyenda» [54]. Kandi kuwusiba bituma ubabarirwa ibyaha by'umwaka wabanje. [54] Yakiriwe na Muslim (1134).
Igice cya gatanu: Umutambagiro mukuru (Hidja) n'umuto (Umrat).
Umutambagiro mutagatifu mu rurimi rw'icyarabu: Ni ukugambirira. Mu rwego rw'amategeko: Ni ukugambirira kwerekera ku ngoro ya Allah Ntagatifu (iri i Makat) n’ahantu hatagatifu mu gihe runaka, agamije kujya gukora imihango runaka.
Naho umutambagiro muto (Umrat) mu rurimi: Ni ugusura.
Naho mu mategeko: Ni ugusura ingoro ya Allah ntagatifu (iri i Makat) mu gihe icyo ari cyo cyose ugambiriye gukora ibikorwa runaka.
Umutambagiro mutagatifu mukuru (Hidja) ni imwe mu nkingi z'ubuyisilamu zibugize. Umutambagiro mutagatifu mukuru wabaye itegeko mu mwaka wa cyenda ubarwa uhereye igihe Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yimutse ivuye i Makat igiye i Madinat. Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yakoze umutambagiro mutagatifu inshuro imwe; ari wo mutambagiro wayo wa nyuma wo gusezera.
Umutambagiro mutagatifu utegetswe inshuro imwe mu buzima ku muntu ubifitiye ubushobozi, Urengejeho biba ari umugereka. Naho ku bijyanye n'umutambagiro muto (Umrat), nawo ni itegeko nk’uko abahanga benshi mu bumenyi bw’idini babivuga. Gihamya yabyo ni imvugo y’Intumwa y’Imana (Imana iyihe amahoro n’imigisha) ubwo yari ibajijwe iti: Ese abagore nabo bategetswe guharanira inzira y’Imana (Djihad)? Intumwa irabasubiza iti: "Yego, nabo bategetswe guharanira inzira y'Imana (Djihad) ariko itarimo imirwano, ari yo: Umutambagiro mutagatifu mukuru (Hidjat) n'umuto (Umrat) [55]. [55] Yakiriwe na Ahmad (25198), na A-Nasa'iy (2627), na Ibun Majah (2901).
Ibituma umutambagiro mukuru (Hidja) n'umuto (Umrat) biba itegeko:
1- Ubuyisilamu.
2- Ubwenge.
3- Ubukure.
4- Ubwigenge atari mu bucakara.
5- Ubushobozi.
Ku mugore hiyongeraho icya gatandatu: ari cyo cyo kuba aherekejwe n'uziririjwe kumurongora umuherekeza bakajyana. Kuko ntibyemewe ko umugore akora urugendo ajya gukora umutambagiro cyangwa se urundi rugendo atari kumwe n'uziririjwe kumurongora (Mahram, cyangwa se umugabo we). Kubera imvugo y'Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) igira iti: "Umugore ntazakore urugendo keretse ari kumwe n'uziririjwe kumurongora (Mahram), kandi nta mugabo wemerewe kwinjira aho ari keretse ari kumwe n'uziririjwe kumurongora." [56]. [56] Yakiriwe na Al Bukhariy, nimero (1862), na Muslim nimero (1341).
Mah'ram w'umugore ni: Umugabo we, cyangwa se uziririjwe kumurongora mu buryo bwa burundu; Ku bw'isano ry'amaraso; nk'umuvandimwe we, se, se wabo, umwisengeneza we, nyirarume. Cyangwa se kubera impamvu yemewe n’amategeko y’idini; nka musaza we bonse ibere rimwe, cyangwa muramu we, nk'umugabo wa nyina, n'umuhungu w'umugabo we.
Ubushobozi: Ni ubushobozi bw'umutungo n'ubw'umubiri, ku buryo ashobora kwurira ikigenderwaho akihanganira urugendo, kandi akabona amafaranga amuhagije mu kugenda no mu kugaruka. Kandi akabona ibihagije abana be n’abandi ashinzwe gutunga kugeza ubwo agarutse.
Kandi inzira anyuramo agiye mu mutambagiro mutagatifu ikwiye kuba itekanye kuri we no ku mutungo we.
Ufite ubushobozi bw’amafaranga ariko adafite ubw’umubiri, nko kuba ashaje cyane ageze mu zabukuru cyangwa arwaye indwara y’igihe kirekire adateganya gukira vuba; ni itegeko kuri we kugena undi uzamukorera umutambagiro mukuru n’umuto.
Ibisabwa kugira ngo usimbura undi mu mutambagiro mukuru (Hidjat) n'umuto (Umrat) byemerwe ni ibintu bibiri:
1- Kuba ari mu bemerewe kuzuza itegeko ry'umutambagiro mutagatifu mukuru (Hidjat), ari umusilamu wujuje imyaka y'ubukure kandi ufite ubwenge.
2- Kuba yarabanje kwikorera umutambagiro ku giti cye.
Aho abantu bagirira umugambi wo gutangira igikorwa cy'umutambagiro mutagatifu mukuru n'umuto, n'ibihe byagenwemo gutangira icyo gikorwa:
Al Mawaqit: Ni ijambo mu bwinshi rya Miqat; mu mvugo risobanura imbibi. Mu mategeko y’Idini: ni ahantu hakorerwa ibikorwa byo kwiyegereza Allah cyangwa se ibihe ikorwamo.
Ku mutambagiro mutagatifu mukuru (Hidjat) hari ibihe byagenwe n’ahantu hagenwe ho kugirira umugambi (Al Mawaqit):
A- Ibihe byagenwe by’igihe: Allah Nyir’ubutagatifu aragira ati: (Umutambagiro mutagatifu wa Hija ukorwa mu mezi azwi. Bityo, uzaba yiyemeje kuyakoramo umutambagiro mutagatifu wa Hidjat...) [Surat Al Baqarat: 197]
Ayo mezi ni aya akurikira: Ukwezi kwa cumi (Shawal), n’ukwezi kwa cumi na kumwe (Dhul-Qa'dat), n’iminsi icumi ya mbere y’ukwezi kwa cumi na kabiri (Dhul-Hidja).
B- Ahantu ho gutangirira umutambagiro: Ni imbago ntarengwa z'ahantu zitemewe ko umuntu ugiye mu mutambagiro mukuru azirenga ajya i Makat atagize umugambi (wo gukora umutambagiro). Ni izi zikurikira:
1- Ahitwa Dhul-Hulay'fat ku bantu baturuka i Madinat.
2- Al-Djuh'fat: ku bantu baturutse Sham, Misiri no mu bice bya Maghreb ndetse n'abahanyura.
3- Qarnul-Manaazil: kuri ubu haziwi nka A-Sail; miqaat y'abantu baturutse Nadjd.
4- Dhat Ir'q: ku bantu baturutse Iraki n'abahanyura.
5- Yalamlam (ku bantu batutse Yemeni n'abahanyura).
Umuntu utuye ahatari hariya hantu havuzwe; agirira umugambi wo gukora umugambi mukuru (Hidjat) n'umuto (Umrat) mu nzu ye. Naho abatuye i Makat; niho bagirira umugambi, kandi ntibakeneye gusohoka ngo bajye ku hantu hagenwe ho kugirira umugambi. Naho umutambagiro muto (Umrat); barabanza bakajya ahari hafi hanze y'imbago z'ubutaka butagatifu, bakabona kugira umugambi wo gukora umutambagiro mutagatifu muto. Umuntu wese ushaka umutambagiro mukuru (Hidjat) cyangwa umuto (Umrat), ni itegeko ko agirira umugambi kubyo byombi mu hantu Intumwa y'Imana (Imana iyihe amahoro n'imigisha) yagennye, ari zo mbago zabugenewe (Miiqaat) z'ahantu twasobanuriye mbere. Ntibyemewe ko umuntu ufite umugambi wo gukora umutambagiro mukuru n’umuto aharenga nta mugambi ahagiriye.
N'undi wese unyuze aha tumaze kuvuga n'ubwo yaba atari uwaho, ni ho nawe agirira umugambi.
Ujya i Makat, kandi atanyura ku mbago zabugenewe (Miiqaat) zavuzwe, yaba ari mu nzira y’ubutaka, mu mazi cyangwa mu kirere; agirira umugambi iyo ageze ahateganye n’imbago zabugenewe (Miiqaat) zimwegereye kurusha izindi. Kubera imvugo ya Umar Ibun Al Khatwab (Imana imwishimire) yaravuze ati: "Mujye mufatira umugambi wo gukora umutambagiro mutagatifu mukuru cyangwa umuto mu nzira yanyu." [57] [57] Yakiriwe na Bukhari, nimero (1531).
Umuntu uri mu rugendo rwo gukora umutambagiro mukuru n'umuto akoresheje indege; ni itegeko kuri we agirira umugambi wo gukora umutambagiro mukuru n'umuto igihe indege igeze ahateganye n'ahantu bagirira umugambi kiri mu nzira yayo, Ntiyemerewe kubicyereza kugeza aho indege igereye ku butaka.
Kugira umugambi wo gukora umutambagiro mutagatifu mukuru cyangwa se umuto:
Ni ukugira umugambi wo gutangira ibikorwa byo mu muhango w'umutambagiro mutagatifu. Ku bijyanye n'umutambagiro mutagatifu mukuru (Hidjat), ni ukugira umugambi wo gutangira Hidjat. Kandi mu mutambagiro muto (Umrat), ni ukugira umugambi wo kuwukora. Umuntu ntiyitwa ko ari mu Ihram keretse iyo yagize umugambi wo gutangira ibikorwa byo mu mihango ikorwa mu mutambagiro mutagatifu. Naho kwambara gusa imyambaro yambarwa mu mutambagiro mutagatifu (Ihram) utagize umugambi wabyo, ntabibarwa nk'uri mu mutatamabagiro mutagatifu (Ihram).
Ibikorwa byashishikarijwe ku muntu wambaye imyambaro yo mu mutambagiro mutagatifu (Ihram):
1- Kwiyuhagira umubiri wose mbere yo kwambara ihramu.
2- Kwisiga imibavu ku mubiri w’umugabo, atari ku myambaro ye ya Ihram.
3- Kwambara imyambaro ya Ihram, ikaba ari umukenyero n’umwitero by’umweru, n’amasandali abiri.
4- Kwambara imyambaro ya ih'ramu mu gihe ari ku kigenderwaho, yerekera aho abayisilamu berekera basali (Qib'lat).
Amoko y'umutambagiro mutagatifu mukuru (Hidjat):
Umuntu wambaye imyambaro ya Ihram ahabwa guhitamo bumwe mu buryo butatu bwo gukora umutambagiro mutagatifu, ubu bukurikira:
1- A-TAMATU'U: Ni uko umuntu akambara imyambaro ye ya Ihram agambirira umutambagiro muto (Umrat) mu mezi yo gukora umutambagiro mukuru (Hidjat), akayisoza agakuramo imyambaro ye ya Ihram mu buryo bwuzuye, hanyuma akongera akambara imyambaro ye ya Ihram agambirira Hidjat muri uwo mwaka.
2- IF'RADI; bisobanura ko umuntu afata umugambi w’umutambagiro mukuru gusa ku ho byagenwe ho gutangirira umugambi (miqat), kandi akaguma ku mugambi we kugeza asoje imihango y’umutambagiro mutagatifu mukuru.
3- AL QIRAN: Ni ugufata umugambi wo gukoraa umutambagiro mutagatifu mukuru (Hidjat) n’uwa n'umutambagiro mutagatifu muto (Um'rat) icya rimwe; cyangwa ugafata umugambi w'umutambagiro muto (Umrat), hanyuma ukongeraho Hidjat mbere yo gutangira umuzenguruko w'umutambagiro muto (Umrat). Bityo ugirira umugambi w'umutambagiro muto n'umukuru (Umrat na Hidjat) kageze ahantu hagenewe gufatira umugambi wo gukora umutambagiro mutagatifu, cyangwa mbere yo gutangira gukora umuzenguruko w'umutamabagiro mutagatifu muto (Umrat); maze agakora umuzenguruko ku ngoro ntagatifu (Al Ka'abat) n'umuzenguruko hagati Safa na Marwat.
Kandi ku wafashe umugambi w'umutambagiro mutagatifu wo mu bwoko bwa Tamatu'u na Qiran, aba agomba gutanga icyiru, niba atari mu baturiye umusigiti mutagatifu w’i Makat.
Mu buryo butatu bw'ibikorwa by'umutambagiro mutagatifi, uburyo bwiza kurusha ubundi ni Tamatu'u; kubera ko Intumwa y'Imana (Imana imuhe amahoro n'imigisha) yabitegetse abasangirangendo bayo [58]. Hanyuma haza Qiran; kuko ari uguhuriza hamwe umutambagiro mukuru n'umuto, hanyuma hakaza If'radi. [58] Yakiriwe na Muslim (1211).
C) Iyo yambaye umwambaro w'umutambagiro mutagatifu ( Ihram) ku bwo gukora umwe muri iyi mihango y'umutambagiro mutagatifu, ahita avuga amagambo ya LABAYKA, maze akavuga ati: (Ndakwitabye Mana Nyagasani, ndakwitabye Mana, Mana ntawe ufite ubangikanye nawe ndakwitabye (nkumvira), mu by'ukuri ishimwe n'inema n'ubwami n'ibyawe ni wowe ubyihariye ntawe ubangikanye nawe))[59]. [59] Yakiriwe na Al Bukhari, kuri nimero (1549).
Iki ni umugenzo mwiza (Sunat), kandi bikaba byiza (Mustahabu) kuyivuga kenshi, kandi umugabo ayivuga mu ijwi riranguruye, naho abagore bayivuga bucece.
Igihe cyayo: Gitangirira nyuma yo kwambara umwambaro w'umutambagiro mutagatifu (Ihramu), naho iherezo ry’igihe cyayo ni uko bikurikira:
Icya mbere: Umuntu uri gukora umutambagiro muto (Umrat) arekeraho kuvuga LABAYKA mbere y'uko atangira gukora umuzenguruko ku ngoro ntagatifu (Twawaf).
Icya kabiri: Uri mu mutambagiro ahagarika Talbiyat ye iyo atangiye gutera amabuye kuri Djamarat yo ku munsi w’ilayidi.
Ibujijwe ku muntu wambaye Ihram ni ibi bikurikira:
Icya mbere: Kogosha umusatsi we cyangwa se kuwugabanya, cyangwa se kuwupfura ahari ho hose ku mubiri we.
Icya kabiri: Guca inzara, zaba iz’amano cyangwa se iz’intoki, nta mpamvu ibiteye. Ariko iyo inzara yacitse maze akazikuraho, nta fidiya kuri we.
Icya gatatu: Gutwikira umutwe ku gitsinagabo umwambaro umufashe ku mutwe, nk'ingofero n'ikiremba.
Icya kane: Ku mugabo kwambara imyenda yadozwe ipimwe ku mubiri we cyangwa ku gice cyawo, nk’ishati, igitambaro (ikiremba) cyo ku mutwe, cyangwa ipantalo. Imyambaro idoze: ni ibiba byakozwe ku ngano y’igice cy’umubiri, nka Khofu, udupfukamaboko n’amasogisi. Naho umugore we yambara imyambaro abonye mu gihe cya Ihram kubera ko akeneye kwikwiza; uretse ko atambara Burqa, ahubwo yitwikira mu buranga bwe akoresheje umwenda yiteze mu mutwe cyangwa umwambaro wo hanze umwikwiza (Jilbab) igihe abonye abagabo badafitanye isano ryo mu muryango. Kandi ntagomba kwambara udupfukantoki mu biganza bye.
Icya gatanu: Kwitera imibavu n'ibindi bihumura; kuko umuntu wambaye imyambaro y'umutambagiro mutagatifu (ihram) asabwa kwirinda kwinezeza n'imitako y'isi n'ibinezeza byayo, akibanda ku buzima bwo hanyuma.
Icya gatandatu: Kwica umuhigo w’inyamaswa yo ku butaka no kuyihiga; bityo umuntu uri mu ihramu ntahiga inyamaswa zo ku butaka, ntagira uruhare mu kuyihiga, kandi ntayibaga.
Kirazira ku muntu wambaye Ihram kurya ibyo yihigiye, cyangwa ibyahizwe kubera we, cyangwa se agafasha mu kubihiga; kuko kuri we bimeze nk’inyama z’inyamaswa yapfuye itabazwe mu buryo bwemewe.
Naho ku bijyanye n’umuhigo w’inyamaswa zo mu nyanja; ku muntu uri mu mutambagiro mutagatifu mukuru (Hidjat) cyangwa se umuto (Umrat) ntabwo bibujijwe kuwuhiga. Kandi ntibibujijwe kubaga inyamaswa zororerwa mu ngo nk’inkoko n’amatungo nk’inka, intama, ihene n’ingamiya; kuko ibyo atari umuhigo.
Icya karindwi: Gushyingiranwa yaba abikora ku bwe cyangwa se ari undi ahagarariye mu ishyingirwa, cyangwa se kuba umuhamya mu masezerano yo gushyingiranwa.
Icya munani: Gukora imibonano mpuzabitsina; bityo ubikoze mbere yo gusoza amabwiriza ya Ihram, umutambagiro we urangirika, kandi agomba gukomeza akarangiza imigenzo y’umutambagiro; akawusubiramo umwaka ukurikiyeho, kandi ategekwa kubaga ingamiya. Kandi niba byabaye nyuma yo gusoza ibikorwa byo mu mutambagiro mutagatifu bya mbere, umutambagiro we ntiwangirika, kandi agomba gutanga igitambo cy’amaraso.
Kandi umugore muri ibyo ni kimwe n’umugabo, iyo abyemeye ku bushake.
Icya cyenda: Gukora ibibanziriza imibonanano mpuzabitsina; bityo uwambaye Ihram ntiyemerewe kugirana ishimisha mubiri n’uwo bashakanye, kuko ari inzira ishobora kugeza ku mibonano mpuzabitsina ibujijwe. Kandi icyo bivuze ni ugukorakoranaho n’uwo mwashakanye birimo kwifuza imibonano.
Umutambagiro muto (Umrat):
A- Inkingi z'umutambagiro muto (Umrat):
1) Kugira umugambi.
2- Gukora umuzenguruko (Twawaf) ku ngoro ntagatifu (Al Kaba).
3- Gukora umuzenguruko (Sa'ayi) hagati ya Swafa na Mar'wat.
B- Ibikorwa by'itegeko mu mutambagiro muto (Umrat):
1- Kugira umugambi uhereye ku hantu hagenwe byemewe.
2 - Kogosha umusatsi wose cyangwa se ukawugabanya.
C- Uko umutambagiro mutagatifu muto ukorwa.
Icya mbere ukora Umrat akora ni ugukora umuzenguruko ku ngoro ntagatifu (Twawaf) kuri Al Kabat inshuro zirindwi, ahera ku ibuye ry’umukara (Hadjar Al As’wad) akarangiriza aho. Mu gukora Twawafu abe yisukuye, akikwiza ntagaragaze ahafatwa nk'ubwambure kuva ku mukondo kugeza ku ivi. Ni sunat kuri we ko akitera umwitero anyujije mu kwaha mu muzenguruko (Twawaf) wose; uburyo bikorwa: ni ugafuta umwitero akawunyuza mu kwaha kw'iburyo, n'impande zawo zombi akazipfundikira ku rutugu rw'ibumoso. Iyo asoje inshuro ya karindwi, areka kuwunyuza mu kwaha, maze agatwikira ibitugu byombi n’umwitero we.
Akerekera ku ibuye ry’umukara; iyo abashije kurisoma ararisoma, bitabaye ibyo akarisuhuza akoresheje ikiganza cye cy’iburyo iyo bimushobokeye, maze agasoma ikiganza cye, Iyo bitamworoheye kurisuhuza ibuye ry’umukara, yerekerayo azamuye ikiganza cye cy’iburyo akavuga aya magambo; (ALLAHU AKBAR: Allah asumba byose) rimwe gusa, ntasome ikiganza cye kandi ntahagarare. Hanyuma akomeza mu muzenguruko (Twawaf) we, ashyira Al Ka'abat ibumoso bwe; kandi umugenzo mwiza nuko mu mizenguruko itatu ya mbere ayigenda atera intambwe zegeranye. Ramlu: ni kugenda wihuta utera intambwe zegereye intambwe zisanzwe.
Iyo yagera ahitwa A-RUKNUL YAMANIY (Inkingi ya kane ya Al Ka'abat, iri mu cyerekezo cya Yemeni), iyo bimworoheye akarisuhuza akoresheje ikiganza cye cy'iburyo atavuga ‘Allahu Akbar’ kandi atarisoma, naho iyo bitamworoheye kukarisuhuza arakomeza, nta n'ubwo aripepera kandi ntanavuge ‘Allahu Akbar’. Iyo ageze hagati ya A-RUKNUL YAMANI n'ibuye ry'umukara aravuga ati: Nyagasani wacu! Duhe ibyiza hano ku isi no ku munsi w’imperuka (uzaduhe) ibyiza, kandi uzanaturinde ibihano by’umuriro. [Surat Al Baqarat: 201]
Iyo asoje gukora umuzenguruko, asali raka ebyiri inyuma ya Maqam Ibrahim igihe bimworoheye; iyo bitamukundiye asalira ahandi yabona hose mu musigiti mutagatifu wa Makat (Al Masjid Al Haram). Ni umugenzo mwiza ko kuri Rakat ya mbere nyuma ya Surat Al Fatihat asoma Suratul Al-Kafirun. Naho kuri Rakat ya kabiri nyuma ya Surat Al Fatihat agasoma Surat (Al Ikhlasw), Hanyuma akerekeza aho gukorera umuzenguru wa Sa'ayi, agakora umuzenguruko (Sa'ayi) hagati ya Swafa na Mar'wat inshuro zirindwi; kugenda kwe ni inshuro imwe, no kugaruka kwe ni indi nshuro.
Umuzenguruko (Sa'ayi) utangirira kuri Swafa, akazamuka akagera hejuru yaho, cyangwa akahagarara aho; kandi kuzamuka kuri Swafa ni byiza kurushaho iyo bibaye byoroshye. Ubwo agasoma imvugo ya Allah igira iti: {Mu by’ukuri (imisozi ya) Swafa na Maruwa ni bimwe mu bimenyetso bya Allah...} [Surat Al Baqarat: 158].
Ni byiza ko yerekera Qiblat, agasingiza Allah, akanavuga ati: ALLAHU AK'BAR, hanyuma akavuga ati: LA ILAHA ILA LLAHU, WALLAHU AKBARU, LA ILAHA ILA LLAHU WAH'DAHU LA SHARIKA LAHU, LAHUL MULKU WA LAHUL HAMDU, YUHYII WA YUMIITU, WA HUWA ALA KULI SHAY'IN QADIIR, LA ILAHA ILA LLAHU WAH'DAHU, AN'DJAZA WA'ADAHU, WA NASWARA ABDAHU, WA HAZAMAL AH'ZABA WAH'DAHU: Nta yindi mana ikwiye gusengwa by'ukuri uretse Allah isumba byose; ni we wenyine udafite uwo abangikanye nawe, niwe Nyir'ubwami n'ishimwe, itanga ubugingo kandi igatwara ubugingo, kandi niwe ufite ubushobozi kuri buri kintu. Nta yindi mana ikwiye gusengwa by'ukuri uretse Allah wenyine, yasohoje isezerano rye, atabara umugaragu we, ndetse anatsinda intambara y'udutsiko wenyine." [60] Hanyuma asabe yinginga Allah uko bimworoheye, azamura ibiganza bye mu kirere, kandi asubiremo ariya magambo yo dusingiza no gusaba Allah inshuro eshatu. Yarangiza akamanuka, akerekeza Mar'wat agenda, yagera ku kimenyetso cya mbere, umugabo akagenda atera intambwe yihuta, yagera ku kimenyetso cya kabiri, Naho ku mugore, ntibyemewe ko yihuta hagati y’ibimenyetso bibiri by’ibara ry’icyatsi kuko umubiri we ugomba gutwikirwa; ahubwo igiteganywa kuri we ni ukugenda bisanzwe mu rugendo rwose rwo hagati ya Swafa na Mar’wat. Hanyuma agenda, akazamuka Mar'wat cyangwa akahagarara kuri yo, kandi kuyizamukaho ni byo byiza iyo bishoboka. Avuga kandi akora kuri Mar'wat nk'uko yavuze kandi yakoze kuri Swafa, usibye gusoma uwo murongo, ari ijambo rya Allah rigira riti: {Mu by’ukuri (imisozi ya) Swafa na Maruwa ni bimwe mu bimenyetso bya Allah...} Ibi biteganywa n'amategeko iyo azamuka kuri Swafa mu nshuro ya mbere gusa, Yarangiza akamanuka, akagenda ahabugenewe kugenda bisanzwe, kandi akagenda yihuta atera intambwe ahabugenewe kwihuta, kugeza ageze kuri Swafa. Abikora gutyo inshuro zirindwi; kugenda kwe kubarwa nk'inshuro imwe, no kugaruka kwe ni indi nshuro. Ni byiza ko mu kuzenguruka kwe hagati ya Swafa na Mar'wat agasingiza Allah cyane anamusaba uko bimworoheye. Kandi aakaba yisukuye umwanda waba muto cyangwa se munini, aramutse akoze umuzenguruko (Sa’ayi) atisukuye (Twaharat), byaba byaba bimuhagije. Bityo nanone, iyo umugore agiye mu mihango cyangwa akabona ibisanza nyuma yo gukora umuzenguruko kuri Al Ka'abat, akora Sa'ayi hagati ya Swafa na Maruwat, kandi ibyo biramuhagije; kuko kuba mu isuku (taharat) atari itegeko mu Sa'ayi, ahubwo ni ikintu gishimishije muri wo. [60] Yakiriwe na Muslim (1218).
Iyo arangije kuzenguruka hagati ya Swafa na Mar'wat, akogosha umusatsi we wose cyangwa se akawugabanya, kandi kogosha umusatsi wose nibyo byiza ku mugabo.
Bityo rero aba arangije imihango yose y'umutambagiro mutagatifu muto (Umrat).
Umutambagiro mutagatifu mukuru (Al Hadji):
A- Inkingi z'umutambagiro mutagatifu mukuru:
1- Kugira umugambi.
2) Igihagararo cy'ahitwa Arafat.
3) Gukora umuzenguruko kuri Al Ka'abat wo mu bwoko bwa Al Ifadwat.
4- Gukora umuzenguruko hagati ya Swafa na Marwat (Sa'ayi).
B- Ibikorwa by'itegeko bikorwa mu mutambagiro mutagatifu:
1- Kugira umugambi uhereye kuri Miqat.
2- Igihagararo ahitwa Arafat ku munsi wa cyenda w’ukwezi kwa cumi n'abiri (Dhul-Hidjat) kugeza izuba rirenga kuri uwahahagaraye ku manywa.
3- Kumarayo ijoro i Muzdalifat ku ijoro ry'umunsi wa cumi wa Dhulhijjat kugeza hagati y'ijoro.
4) Kurarara ahantu hitwa Mina mu majoro y’iminsi yo kwanika inyama z'igitambo (A-Tashriq).
5- Gutera amabuye kuri Djamarat.
6 - Kogosha umusatsi wose cyangwa se kuwugabanya.
7) Gukora umuzenguruko kuri Al Ka'abat wo gusezera (Al Wada'a).
C- Uburyo umutambagiro mutagatifu mukuru (Hidja) ukorwa:
Umusilamu, iyo ageze aho bafatira umugambi wo gukora umutambagiro mutagatifu (Miqaat) igihe kikamubana gito, agira umugambi w’umutambagiro mutagatifu (Hidjat) wenyine (Ifrad), ari nako avuga ati: “ALLAHUMA LABAYKA HADJAN”; iyo ageze i Makat akora umuzenguruko ku ngoro ntagatifu (Tawaaf) agakurikiza kuzenguruka hagati ya Swafa na Maruwat (Sa’ayi), hanyuma akaguma mu mwambaro w'abakora umutambagiro mutagatifu (Ihraam) kugeza yerekeje Arafati ku munsi wa Arafat, ku munsi wa cyenda, akahaguma kugeza izuba rirenze.
Hanyuma akahava ajya Muzdalifa avuga Talbiyya, akahaguma yo kugeza ahasaliye iswalat ya mu gitondo; hanyuma akaguma asingiza Allah, akavuga Talbiyya kandi agasaba kugeza ahavuye,
Iyo bumaze gucya, ahita yerekeza i Mina mbere y’uko izuba rirasa, agatera Djamarat ya Aqaba utubuye turindwi, hanyuma akogosha umusatsi we wose cyangwa se akawugabanya, kandi kogosha akamaraho nibyo byiza kuruta kugabanya.
Nyuma y’aho akora umuzenguruko ku ngoro ntagatifu w'itegeko (Twawaful Ifadwat), kandi umuzenguruko hagati ya Swafa na Marwat (Sa’ayi) ya mbere iramuhagije; bityo umutambagiro we mukuru (Hidjat) uba urangiye, kandi akazirurirwa burundu buri kintu cyose yari abujijwe n’Ihram.
Hasigayeho igikorwa cyo gutera Djamarat ku munsi wa cumi na rimwe n’uwa cumi na kabiri, niba yihutira gusohoka Mina; agatera utubuye kuri Djamarat eshatu, buri Djamarat imwe ayitera utubuye turindwi, na buri nshuro ateye akabuye avuga ijambo Allah Akbar; atangirira kuri Djamarat nto iri hafi ya Masjidul-Khayf, akimukira kuyo hagati, hanyuma Djamaratul-Aqaba ari yo ya nyuma; buri Djamarat imwe ayitera utubuye turindwi. N’iyo ashatse kwirindiriza nyuma y’umunsi wa cumi na kabiri; ku munsi wa cumi na gatatu atera amabuye kuri Djamarat nk’uko abitera ku munsi wa cumi na kabiri no ku wa cumi na rimwe.
Igihe cyo gutera amabuye (A-Ramy): nyuma ya zawaali mu minsi itatu yo kwanika inyama z'igitambo (Ayyamu Tashriiq).
Abaye ashatse kuva Mina ku munsi wa cumi na kabiri mbere y'izuba kurenga, nta kibazo; ariko abaye yahaguma akageza ku munsi wa cumi na gatatu akatera amabuye izuba rirenze gato mu cya kabiri cy'isi, ibyo nibyo byiza kurushaho, kuko Allah Nyir'ubutagatifu aragira ati:
(...Ariko uzagira ubwira akahamara iminsi ibiri, nta cyaha kuri we, n’uzatinda (kuva Mina) nta cyaha kuri we, kuri wa wundi utinya Allah...). [Surat Al Baqarat: 203]
Iyo ashatse kuva i Makat (mu bikorwa by'umutambagiro mutagatifu) ataha; akora umuzenguruko ku ngoro ntagatifu wo gusezera inshuro zirindwi ku nguro ntagatifu (Tawaf Al Wada'i) adakoze kuzenguruka hagati ya Swafa na Marwat (Sa'ayi).
Icyiza kurushaho, iyo nta itungo ry’igitambo afite: ni uko afata umugambi w’umutambagiro mutagatifu muto (Umrat) mu buryo bwa Tamatu'u; hanyuma ku munsi wa munani agafata umugambi w’umutambagiro mukuru (Hidjat), agakora ibyo bikorwa bya Hidjat nkuko byasobanuwe mbere. Ariko n’ufata umugambi w'umutambagiro mukuru (Hidjat) n’uwutambagiro muto (Umrat) icyarimwe, nta cyo bitwaye; ibyo byitwa Qiran, kandi ni ugufata umugambi w’umutambagiro muto (Umrat) n'umutambagiro mukuru (Hidjat) hamwe no gukora umuzenguruko umwe hagati ya Swafa na Marwat (Sa’ayi).
Igice cya gatatu:
Ibijyanye n’imikoranire hagati y'abantu.
Abahanga mu by'idini (Allah Nyir'ubutagatifu abagirire imbabazi), bagaragaje ko buri muntu wese ategetswe kwiga ubumenyi bw'idini nk'inshingano imureba ku giti cye, Bakomoje ku ngano y'ubumenyi bw'itegeko kuri buri muyisilamu akwiye kwiga. Bavugamo: Kwiga amategeko agenga kugura no kugurisha ku bakora ubucuruzi, Kugira ngo atagwa mu biziririjwe cyangwa Riba (inyongera ku nguzanyo) atabizi, Kandi mu byagaragaye kuri bamwe mu basangirangendo b'Intumwa y'Imana (Imana ibishimire) hari mo ibishyigikira ibyo.
Umar Ibun Al Khatwab (Imana imwishimire) yaravuze ati: "Ntihazagire umuntu ucuruza mu isoko ryacu usibye uwabanje kwihugura mu idini." [61] [61] Yakiriwe na A-Tirmidhiy (487), kandi yavuze ati: Iyi Hadith ni ((Hassan Gharib)). Na Al Albaniy yavuze ko ari ((Hassan)).
Ally Ibun Abi Twalib (Imana imwishimire) yaravuze ati: Uzacuruza atarabanza kwihugura mu mategeko y’idini (Fiqhi); azagwa muri Riba (inyungu zitemewe n’amategeko ya Islam), hanyuma akongera akagwamo, hanyuma akongera akagwamo. Ni ukuvuga: azagwa muri Riba." [62] [62] Reba: Mughni Al-Muhtaj (2/22).
Umumenyi Ibun Abidin, abivanye kuri Al Alami yaravuze ati: Umuntu wese yaba umugabo cyangwa umugore, urebwa n'amategeko nyuma yo kwiga ubumenyi bw'idini bumushoboza kuyoboka, ategetswe kwiga uburyo bw’isuku yo kwitegura isengesho, no gusali ndetse no gusiba, n'ubumenyi bw'ibijyanye n'amaturo y'itegeko (Zakat) ku muntu wujuje igipimo fatizo. N'umutambagiro mutagatifu ku muntu uyitegetswe, n'ubumenyi bw'iby'ubucuruzi ku mucuruzi, kugira ngo bibafashe kwirinda kugwa mu biteye urujijo n'ibindi bibi mu mikoranire. Ni nk'uko n'abakora indi myuga, ndetse n'ukora umwuga runaka ategetswe kubanza kuwiga no kumenya amategeko awugenga kugira ngo yirinde ibiziririjwe muri wo." [63] [63] Haashiyat Ibun Aabidiin (1/ 42).
Umumenyi A-Nawawiy (Allah amugirire impuhwe) na we yaravuze ati: Naho ubucuruzi no gushyingiranwa n'ibisa nabyo, ubusanzwe bitari itegeko kubikora, ni ikizira ku byishoramo utabanje kwiga ibyo usabwa. [64] [64] Reba: Al Majmu'u (1/ 50).
Aya ni amwe mu mahame arebana n'imikoranire mu bijyanye n'umutungo, yazanwe n'amategeko y'idini ry'ubuyisilamu:
1- Kuba byemewe ko ibintu byose bifitemo umumaro wuzuye cyangwa uruta ibindi; nko kugurisha no kugura ibiziruye, gukodesha, n'ubufatanye mu bucuruzi (Shuf'at)[65]. [65] Naho ijambo (Shuf’at) ; Ni ubufatanye mu migabane abantu baba bafatanyije, umwe muri bo akaba yemerewe gusigarana umugabane wa mugenzi we ku ngurane y'igiciro cyawo.
2- Buri kintu cyose kirimo kubungabunga uburenganzira bw'abantu no kuburinda; nk'ingwate n'ubutangabuhamya kiremewe.
3- Buri kintu cyose gifitiye inyungu abagiranye amasezerano; nko gusesa amasezerano (Al Iqalat), uburenganzira bwo guhitamo (Al Khiyar), n'ibindi bisabwa mu bucuruzi biremewe.
4- Buri kintu cyose kirimo kurenganya abantu, no kurya imitungo yabo mu buryo butemewe; nko kurya indonke (Riba), cyangwa se kwambura ku gahato, cyangwa se guhunika ibicuruzwa birabujijwe.
5- Buri kintu cyose kirimo gufatanya mu byiza; nko gutanga inguzanyo, gutiza ibintu byo gukoresha, no kubitsa ibintu ngo bibikwe kiremewe.
6- Buri kintu cyose kirimo kurya umutungo utakoreye, kidafite umumaro, utavunikiye; nk'urusimbi na Riba ni ikizira.
7- Kuziririza imikoranire n'ubucuruzi bwose bugaragaramo urujijo n'uburinganya nk'umuntu kugurisha ibitari ibye, no kugurisha ibitazwi birabujijwe.
8- Kubuza ibintu byose birimo amayeri yo kugoreka ibiziririjwe; nko kugurisha ubucuruzi bwitwa Al Iinat burabujijwe[66]. [66] Ubucuruzi bwa Al Inat (Bay’u Al Inat): Ni ukuba umuntu yagurisha mugenzi we ikintu azamwishyura ikiguzi cyabyo nyuma, akakimuha maze nawe akakigurisha atarishyura ikiguzi cyacyo ku giciro gito akabona ikiguzi cyacyo cy'ako kanya.
9- Kubuza umuntu ibituma arangara akava mu kumvira Imana; nko kugurisha nyuma y'umuhamagaro wa kabiri w'iswalat yo ku munsi wa gatanu (Idjumat).
10- Kuziririza ikintu cyose kirimo akaga cyangwa giteza intonganya hagati y’abayisilamu; nko kugurisha ibibujijwe, no kugereka icyo mugenzi wawe amaze kugereka.
Igihe umuyisilamu abonye ko kumenya itegeko ry’ikibazo runaka kimugoye, aba agomba kukibaza abamenyi; kandi ntakwiye kugifataho icyemezo keretse amaze kumenya itegeko ry’idini ryerekeranye nabyo. Nk'uko Allah Nyir'ubutagatifu agira ati: {...Ngaho nimubaze abahawe ubumenyi (bw’ibitabo byo hambere) niba mutabizi}. [Surat A-Nahlu: 43.]
Ibi nibyo Allah yanshoboje gukusanya, Allah niwe dusaba ko yaduha ubumenyi bufite umumaro no gukora ibikorwa byiza, niwe Nyir'ubuntu, Umugiraneza. Amahoro n'imigisha bya Allah nibisakare ku Ntumwa yacu Muhamadi n'ab'iwe n'abasangirangendo be.
Related books
All books
IBYO ABANA B'ABAYISILAMU BADAKWIYE KUYOBERWA.66 languagesIBYO ABANA B'ABAYISILAMU BADAKWIYE KUYOBERWA.
Ku izina rya Allah, Nyirimpuhwe, Nyirimbabazi. Ijambo ry'ibanze. Ku izina rya Allah, ikuzo n'ishimwe ni ibye. Nyuma y'ibyo; Ibi ni bimwe mu byo abana b'abayisilamu bakwiye kubaho bazi, badakwiye kuyoberwa mu idini rya Allah Nyirubutagatifu, ababyeyi rero bagomba kubibigisha kuva bakiri bato.
حصن المسلم من أذكار الكتاب والسنة
أنا مسلم
INCAMACYE NGIRAKAMARO KU MUYISILAMU MUSHYA.32 languagesINCAMACYE NGIRAKAMARO KU MUYISILAMU MUSHYA.
Cyateguwe na: Muhamadi A-Shah'riy Mu mwaka w'1441 bihwanye na 2020 Ku izina rya Allah, Nyir'impuhwe, Nyir'imbabazi. IRIBURIRO.