မွတ်စ်လင်မ်တစ်ဦးအတွက် သိနားလည်ရန်လိုအပ်သော အကြောင်းအရာများ။

မွတ်စ်လင်မ်တစ်ဦးအတွက် သိနားလည်ရန်လိုအပ်သော အကြောင်းအရာများ

စကားချီး။

ချီးမွမ်းထောမနာပြုခြင်းအပေါင်းသည် စကြဝဠာခပ်သိမ်းကို ဖန်ဆင်းမွေးမြူတော်မူသော အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အဖို့သာဖြစ်သည်။ စကြဝဠာခပ်သိမ်းအတွက် ကရုဏာတော်အဖြစ် စေလွှတ်ခြင်းခံရသော တမန်တော်မြတ်အပေါ်သို့လည်းကောင်း၊ ကိုယ်တော်၏ အိမ်တော်သူအိမ်တော်သားများနှင့် သာဝကကြီးများအပေါ်သို့လည်းကောင်း၊ ကိယာမသ်နေ့ထိတိုင် ကိုယ်တော်၏ စွန္နသ်လမ်းစဉ်ကို လိုက်နာကျင့်သုံး၍ ကိုယ်တော်၏ လမ်းညွှန်မှုအတိုင်း လျှောက်လှမ်းကြသူများအပေါ်သို့လည်းကောင်း အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်ဘက်တော်မှ ကောင်းချီးမင်္ဂလာနှင့် ငြိမ်းချမ်းသာယာမှုများ ကျရောက်ပါစေ။ ဤသို့ ချီးမွမ်းခြင်း၊ ဆုတောင်းခြင်းတို့ပြုပြီးနောက် တင်ပြလိုသည်မှာ-

ဤစာအုပ်သည် မွတ်စ်လင်မ်တစ်ဦးအတွက် ၎င်း၏ ယုံကြည်ချက်၊ ခဝပ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် လူမှုဆက်ဆံရေး ကိစ္စရပ်များတွင် အဓိကလိုအပ်သောအချက်များကို အကျဉ်းချုပ်တင်ပြထားသည့် စာအုပ်ငယ်လေးဖြစ်ပြီး ကျွန်တော့်အနေဖြင့် ဤစာအုပ်ကို ဟရမ်ဝတ်ကျောင်းတော်မြတ်နှစ်ခုအား ဇေယာရသ်ပြုလုပ်သူ အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးများအနေဖြင့် ၎င်းတို့၏ သာသနာရေးရာကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ အသိပညာနှင့် မှန်ကန်သောသိမြင်မှု ရှိစေရန်အတွက် စုစည်းတင်ပြထားပါသည်။ ဤစာအုပ်လေးဖြင့် အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိစေရန်၊ ဤလုပ်ရပ်ကို ကောင်းမွန်သော လုပ်ရပ်ဖြစ်စေရန်နှင့် အရှင်မြတ်၏နှစ်သက်မှုအတွက်သာ သီးသန့်ဖြစ်စေရန် ကရုဏာတော်ရှင်၊ ပေးသနားတော်မူသောအရှင်မြတ်ထံတော်မှ မျှော်လင့်ဆုတောင်းပါသည်။ အမှန်တကယ်ပင် ထိုအရှင်မြတ်သည် တောင်းခံအပ်သော အကောင်းဆုံးအရှင်မြတ်၊ မျှော်လင့်အပ်သော အမွန်မြတ်ဆုံးအရှင် ဖြစ်တော်မူပါသည်။

မတ်စ်ဂျစ်ဒ်ဟရာမ်နှင့် မတ်စ်ဂျစ်ဒ်နဗဝီ၏ သာသနာရေးရာကိစ္စများ ဦးစီးဌာန အောက်ရှိ ပညာရေးဌာန၊

အနန္တကရုဏာတော်ရှင် ဖြစ်တော်မူသော အလွန်သနား ကြင်နာတော်မူသော အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ နာမတော်ဖြင့် (အစပြုပါ၏။)

အခန်း (၁)

အကီဒဟ် ယုံကြည်ချက်နှင့်သက်ဆိုင်သည့်အရာများ။

ပထမကဏ္ဍ- အစ္စလာမ်၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် ၎င်း၏ မဏ္ဍိုင်များ။

အစ္စလာမ်ဟူသည် သောင်ဟီးဒ်တရားကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကာ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်ထံ နာခံအပ်နှင်းခြင်း၊ အရှင်မြတ်၏အမိန့်တော်များကို အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း၊ ဖက်စပ်ယှဉ်တွဲကိုးကွယ်မှုနှင့် ဖက်စပ်ယှဉ်တွဲ ကိုးကွယ်သူများမှ ကင်းစင်ခြင်း ဖြစ်သည်။

အစ္စလာမ်၏ မဏ္ဍိုင်မှာ ငါးခုရှိပါသည်။

ပထမ - အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှအပ ခဝပ်ကိုးကွယ်ခြင်းခံထိုက်သည့် အရှင်မရှိကြောင်းနှင့် မုဟမ္မဒ်သည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ ရစူလ်တမန်တော်ဖြစ်ကြောင်းကို သက်သေခံခြင်း

ဒုတိယ- ဆွလာသ် ဆောက်တည်ခြင်း

တတိယ - ဇကာသ်ပေးခြင်း

စတုတ္ထ- ရမဿွာန်လ၏ ဆွိယာမ် ဥပုသ်စောင့်ထိန်းခြင်း

ပဉ္စမ- မြင့်မြတ်သောအိမ်တော်သို့ သွားရောက်ရန် တတ်စွမ်းနိုင်သော သူများအဖို့ သွားရောက် ဟဂ်ျပြုခြင်းတို့ ဖြစ်သည်

သောင်ဟီးဒ်၏ အရေးကြီးပုံ -

အသင် သိမှတ်ပါလေ၊ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည် အဖန်ဆင်းခံများကို ဖန်ဆင်းတော်မူခဲ့ခြင်းမှာ ထိုအရှင်မြတ်ကိုသာ ခဝပ်ကိုးကွယ်ရန်နှင့် အရှင်မြတ်နှင့်အတူ မည်သည့်အရာကိုမျှ ယှဉ်တွဲကိုးကွယ်မှု မပြုရန်ဖြစ်သည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည်မှာ - (စင်စစ်သော်ကား ငါအရှင်မြတ်သည် ဂျင်န်သတ္တဝါတို့အားလည်းကောင်း၊ မနုဿ လူသားတို့အားလည်းကောင်း၊ ငါအရှင်မြတ်အား ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်ကြရန်သာလျှင် ဖန်ဆင်းတော်မူခဲ့၏။) [စူရဟ် ဇားရိယာသ်၊ အာယသ်၅၆] ဤအိဗာဒသ် ခဝပ်ကိုးကွယ်မှုကို အသိပညာ မရှိဘဲ သိရှိနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။ ထိုနည်းတူ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည် - (သို့ဖြစ်ပေရာ (အို-နဗီတမန်တော်) အသင်ကောင်းစွာသိရှိ ယုံကြည်ထားပါလေ။ အလ္လာဟ်ရှင်မြတ်မှတစ်ပါး ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်ရာအရှင်ဟူ၍ အလျင်းမရှိ၊ ထို့ပြင် အသင်သည် မိမိ၏ ချို့တဲ့မှုနှင့် စပ်လျဥ်း၍လည်းကောင်း၊ သက်ဝင်ယုံကြည်သူ ယောက်ျား၊ မိန်းမတို့အဖို့လည်းကောင်း၊ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ကို ပန်ကြားအသနားခံပါလေ။ ထို့ပြင်တဝ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည် အသင်တို့၏ သွားလာလှုပ်ရှားမှုများကိုလည်းကောင်း၊ အသင်တို့၏ နေထိုင်ရာဌာနများကိုလည်းကောင်း ကောင်းစွာ သိရှိတော်မူပေသတည်း။) [စူရဟ် မုဟမ္မဒ်၊အာယသ်-၁၉] (အထက်ပါ အာယသ်တော်တွင် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည်) ပြောဆိုခြင်းနှင့် ‘အမလ်’ ကျင့်သုံးခြင်း ထက်အလျင် ‘အိလ်မ်’ အသိပညာဖြင့် အစပြုတော်မူခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်၍ မွတ်စ်လင်မ်တစ်ဦးအပေါ်တွင် သင်ယူရန် အရေးအကြီးဆုံးအရာမှာ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ သောင်ဟီးဒ်ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းသည် သာသနာ၏ အုတ်မြစ်နှင့် အခြေအမြစ်တရား ဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ သာသနာသည် သောင်ဟီးဒ်မပါဘဲ မတည်တံ့နိုင်ပေ၊ ၎င်းသည် မွတ်စ်လင်မ်တစ်ဦးအပေါ် တွင်ရှိသော ပထမဆုံးတာဝန်ဖြစ်သလို၊ နောက်ဆုံး တာဝန်လည်း ဖြစ်သည်။ သောင်ဟီးဒ်သည် မွတ်စ်လင်မ်တိုင်း သိရှိနားလည်ပြီး ကျင့်ကြံအားထုတ်ရန် တာဝန်ရှိသော အစ္စလာမ်၏ မဏ္ဍိုင်များအနက် ပထမဆုံးမဏ္ဍိုင် ဖြစ်သည်။ အစ္စလာမ့်မဏ္ဍိုင် ငါးခုရှိပါသည်။ ထိုနည်းတူ အဗ်ဒုလ္လာဟ် ဗင်န် အုမရ် (ရဿွိယလ္လာဟုအန်ဟုမာ)က ဆင့်ပြန်ခဲ့သည့် ဟဒီးဆ်တော်တွင် လာရှိသည် - အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ ရစူလ်တမန်တော်(ﷺ) မိန့်ကြားတော်မူသည်ကို ကျွန်ုပ် ကြားခဲ့သည်။ "အစ္စလာမ်သာသနာသည် မဏ္ဍိုင်ကြီး ငါးခုအပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ (၁) အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှအပ အခြားခဝပ်ကိုးကွယ်ခြင်းခံထိုက်သော အရှင်မရှိကြောင်းနှင့် မုဟမ္မဒ်သည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ ရစူလ်တမန်တော်ဖြစ်ကြောင်းကို သက်သေခံခြင်း၊ (၂) ဆွလာသ်ဆောက်တည်ခြင်း၊ (၃) ဇကာသ်ပေးဆောင်ခြင်း၊ (၄) ကအ်ဗဟ်ကျောင်းတော်အား ဟဂ်ျပြုခြင်း၊ (၅) ရမဿွာန်လ၏ ဆွိယာမ် ဥပုသ်စောင့်ထိန်းခြင်းတို့ဖြစ်သည်။"[1] [1] ဗုခါရီကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၈)

ထို့ကြောင့် မွတ်စလင်တစ်ဦးအပေါ် သောင်ဟီးဒ်၏ အဓိပ္ပာယ်ကို သင်ယူရန် မဖြစ်မနေ တာဝန်ရှိသည်။ ၎င်းမှာ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်တစ်ဆူတည်းကိုသာ ခဝပ်ကိုးကွယ်ခြင်းဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်ပေရာ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အား ‘အိဗာဒသ်’ ခဝပ်ကိုးကွယ်မှုပြုရာတွင် အရှင်မြတ်နှင့်အတူ မည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်ကိုမျှ (ရှိရ်က်) ဖက်စပ်ယှဉ်တွဲမှု အလျင်းမပြုရပေ။ အရှင်မြတ်၏ အပါးတော်၌ရှိသော ကောင်းကင်တမန်ပင်ဖြစ်စေ၊ စေလွှတ်တော်မူခြင်းခံရသော နဗီတမန်တော်ပင်ဖြစ်စေ၊ ဖက်စပ်ယှဉ်တွဲကိုးကွယ်မှု အလျင်းမပြုရပေ။

“အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှအပ အခြားခဝပ်ကိုးကွယ်ထိုက်သော အရှင်မရှိကြောင်း သက်သေခံခြင်း”၏ အလိုသဘောမှာ-

ကျေးကျွန်လူသားသည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှအပ စစ်မှန်သည့် ခဝပ်ကိုးကွယ်ရာအရှင် လုံးဝမရှိကြောင်းကို ခိုင်မာစွာ ယုံကြည်၍ သက်သေခံခြင်းဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်ရာ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် တစ်ပါးတည်းကိုသာ ခဝပ်ကိုးကွယ်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဒုအာဆုတောင်းခြင်း၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်း၊ မျှော်လင့်ချက်ထားခြင်း၊ ယုံကြည်အားထားခြင်း အစရှိသည့် အေဗာဒသ်ခဝပ်ကိုးကွယ်မှု အမျိုးအစားအားလုံးကို ထိုအရှင်မြတ်အတွက်သာ သီးသန့်ပြုလုပ်ရမည်ဖြစ်သည်။

"ရှဟာဒသ်"သက်သေခံခြင်းသည် မဏ္ဍိုင် (၂)ခုဖြင့်သာ မှန်ကန်ပြည့်စုံမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့မှာ-

ပထမ- အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှအပ အခြားသောအရာများဖြစ်သည့် ယှဉ်တွဲကိုးကွယ်ရာများ၊ အခြားကိုးကွယ်ရာများနှင့် မှားယွင်းသောကိုးကွယ်ရာများအားလုံးအပေါ် ကိုးကွယ်ခံထိုက်မှုနှင့် ခဝပ်ကိုးကွယ်ခြင်းတို့ကို ငြင်းပယ်ခြင်း။

ဒုတိယ- ‘ကိုးကွယ်ခံထိုက်မှု’နှင့် မှန်ကန်သည့် ခဝပ်ကိုးကွယ်မှုသည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်တစ်ဆူတည်းအတွက်သာဖြစ်ပြီး အရှင်မြတ်မှအပ အခြားမည်သည့်အရာအတွက်မျှ မဟုတ်ကြောင်း အတည်ပြုခြင်းဖြစ်သည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည်မှာ - (စင်စစ်သော်ကား ဧကန်မလွဲ ငါအရှင်မြတ်သည် လူမျိုးတိုင်းတွင် ရစူလ်တမန်တော်တစ်ပါးကို စေလွှတ်တော်မူပြီး အသင်တို့သည် အခြားကိုးကွယ်ရာများကို စွန့်လွှတ်ဖယ်ရှား၍ (တစ်ဆူတည်းသော အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အားသာလျှင် ခဝပ်ကိုးကွယ်ကြလေကုန်ဟု (ဟောကြားစေတော်မူခဲ့လေသည်)။ (စူရဟ် နဟ်လ်၊ အာယသ်-၃၆)

“لَا إِلَهَ إِلَّا اللّٰهُ” "လာအိလာဟ အိလ္လလ္လာဟ်" ၏ စည်းကမ်းချက်များမှာ-

၁။ အသိပညာကင်းမဲ့မှုနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် အိလ်မ် အသိပညာရှိခြင်း။

၂။ သံသယနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ခိုင်မာသော ယုံကြည်မှုရှိခြင်း။

၃။ (ရှိရ်က်) ဖက်စပ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် အိခ်လားစ်ွ (အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အတွက်သာ) သီးသန့်ဖြစ်ခြင်း။

၄။ မုသားနှင့်ဆန့်ကျင်သော မှန်ကန်မှုရှိခြင်း။

၅။ မုန်းတီးခြင်းနှင့် ဆန့်ကျင်သော ချစ်ခင်နှစ်သက်မှု ရှိခြင်း။

၆။ စွန့်လွှတ်ခြင်းနှင့် ဆန့်ကျင်သော နာခံကျင့်သုံးမှု ရှိခြင်း။

၇။ ငြင်းပယ်ခြင်းနှင့် ဆန့်ကျင်သော လက်ခံမှု ရှိခြင်း။

၈။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှအပ ခဝပ်ကိုးကွယ်ခြင်းခံရသော အရာများကို ငြင်းပယ်ခြင်း။

ဤစည်းကမ်းချက်များကို မဖြစ်မနေ လက်တွေ့ လိုက်နာကျင့်သုံးရမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ကို အောက်ပါ ကဗျာနှစ်ပိုဒ်တွင် စုစည်းတင်ပြထားသည်။

အိလ်မွန် ဝယကီးနွန် ဝအိခ်လားစွန် ဝစွိဒ်ကုက မအ *** မဟဗ်ဗသင်န် ဝန်ကိယာဒင်န် ဝလ်ကဗူလိလဟာ

ဝဇီဒ စာမိနုဟာ အလ်ကွဖ်ရာနု မင်န်က ဘိမာ စိဝလ် အိလာဟိ မိနလ် အရှ်ယာအိ ကဒ် အုလိဟာ

သက်သေခံမှု ပြည့်ဝစုံလင်ခြင်းဆိုသည်မှာ- အိဗာဒသ် ခဝပ်ကိုးကွယ်မှုအား ဖက်စပ်ယှဉ်တွဲကိုးကွယ်ရာဟူ၍ အလျင်းမရှိ‌‌သော အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်တစ်ဆူတည်းအတွက်သာ သီးသန့်ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့်သာ ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်ရာ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှအပ အခြားမည်သူ့ထံ၌မျှ ဆုတောင်းပတ္ထနာမပြု။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှအပ အခြားမည်သူ့အပေါ်၌မျှ သဝက္ကုလ် ယုံပုံအားကိုးမှုမပြု။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှအပ အခြားမည်သူ့ထံမျှ မျှော်လင့်တောင့်တမှုမပြု။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှအပ အခြားမည်သူ့အတွက်မျှ ဆွလာသ်ဝတ်ပြုခြင်း မပြုပေ။ ၎င်းအပြင် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်၍ မြင့်မြတ်တော်မူသော အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှအပ အခြားမည်သူ့အဖို့မျှ သားကောင်လှီးဖြတ်မှု (ဇဗဟ်) မပြုရပေ။

လူအချို့ ပြုလုပ်နေကြသည့် ကဗရ်များကို သွဝါးဖ်ပြုလုပ်ခြင်း၊ ကဗရ်ရှင်များထံ အကူအညီတောင်းခံခြင်းနှင့် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အပြင် ၎င်းတို့ထံ ဒုအာတောင်းခံခြင်း စသည့်လုပ်ရပ်များသည် အိဗာဒသ်ခဝပ်ကိုးကွယ်မှုတွင် ရှိရ်က် ပြုလုပ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းကို ရှောင်ကြဉ်ရန်နှင့် သတိပေးတားမြစ်ရန် အရေးကြီးသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဤလုပ်ရပ်သည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အပြင် ရုပ်တုများ၊ ကျောက်တုံးများနှင့် သစ်ပင်များကို ခဝပ်ကိုးကွယ်ကြသည့် (မုရှ်ရစ်က်) ဖက်စပ်ယှဉ်တွဲကိုးကွယ်သူများ၏ လုပ်ရပ်များနှင့် အမျိုးအစားတူပင် ဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် (ရှိရ်က်) ဖက်စပ်ယှဉ်တွဲကိုးကွယ်ခြင်းပင်ဖြစ်ပြီး ယင်းမှ သတိပေးတားမြစ်ရန်အတွက် ကျမ်းဂန်များအား ချပေးခဲ့ကာ ရစူလ်တမန်တော်များအား စေလွှတ်တော်မူခဲ့ခြင်းဖြစ်ပေသည်။

မုဟမ္မဒ်သည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ ရစူလ်တမန်တော်ဖြစ်ကြောင်း သက်သေခံခြင်း၏ အလိုသဘောမှာ -

တမန်တော်မြတ် အမိန့်ပေးခဲ့သည့်အရာများကို နာခံခြင်း၊ တမန်တော်မြတ် သတင်းပေးခဲ့သည့်အကြောင်းအရာများကို ယုံကြည်ထောက်ခံခြင်း၊ တမန်တော်မြတ် သတိပေးတားမြစ်ခဲ့သည့်အရာများကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်းနှင့် ကိုယ်တော်၏ရှရီအသ်တရားလမ်းစဥ်အတိုင်း အရှင်မြတ်အား ခဝပ်ကိုးကွယ်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ မွတ်စ်လင်မ်တစ်ဦးသည် ကုရိုက်ရှ်မျိုးနွယ်၊ ဟာရှင်မ်ဆွေမျိုးစုဝင် မုဟမ္မဒ် ဗင်န် အဗ်ဒုလ္လာဟ်သည် ဂျင်န်နှင့် လူသားများအပါအဝင် ခပ်သိမ်းသော ဖန်ဆင်းခံများဆီသို့ စေလွှတ်တော်မူခြင်းခံရသော အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ ရစူလ်တမန်တော်ဖြစ်ကြောင်း ယုံကြည်လက်ခံရမည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူထားသည်မှာ - (အို-နဗီတမန်တော်) အသင်သည် (လူခပ်သိမ်းတို့အား ဤသို့)ပြောကြားပါလေ။ အို-လူသား အပေါင်းတို့၊ ငါသည် ဧကန်စင်စစ် အသင်တို့အားလုံးထံ အကြင်အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အထံတော်မှ စေလွှတ်ခြင်းခံရသော ရစူလ်တမန်တော်ပင် ဖြစ်ပေသည်...။) (စူရဟ် အအ်ရားဖ်၊ အာယသ်-၁၅၈)

ထို့ပြင် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည် တမန်တော်မြတ်အား မိမိ၏သာသနာတော်ကို ပို့ဆောင်ရန်နှင့် ဖန်ဆင်းခံများအား လမ်းမှန်တရားပြသရန်အတွက် စေလွှတ်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုနည်းတူ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မိန့်တော်မူထားသည် - ( (အို-နဗီတမန်တော်) အမှန်သော်ကား ငါအရှင်မြတ်သည် အသင့်အား ခပ်သိမ်းကုန်သောလူတို့အဖို့ ဝမ်းမြောက်ဖွယ်ရာသတင်း ပြောကြားသူအဖြစ် လည်းကောင်း၊ သတိပေးနှိုးဆော်သူအဖြစ်လည်းကောင်း၊ စေလွှတ်တော်မူခဲ့၏။ သို့ရာတွင် များစွာသောသူတို့မှာ မသိနားမလည်ကြပေ။) (စူရဟ် ဆဗအ်၊ အာယသ်-၂၈) ထိုအတိုင်းပင် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မိန့်တော်မူသည်မှာ- (စင်စစ်သော်ကား (အို-နဗီတမန်တော်) ငါအရှင်မြတ်သည် အသင့်အား ကမ္ဘာခပ်သိမ်းတို့အဖို့ ကရုဏာတော်အဖြစ်နှင့်သာလျှင် စေလွှတ်တော်မူခဲ့ပေသည်။) (စူရဟ် အန်ဗိယာအ်၊ အာယသ်-၁၀၇)

ဤသက်သေခံချက်က တောင်းဆိုသည့်အချက်မှာ- အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ရစူလ်တမန်တော် (ﷺ) ၌ ဖန်ဆင်းမွေးမြူအုပ်ချုပ်ခြင်း(ရဗူဗိယဟ်)နှင့် စကြဝဠာကို စီမံခန့်ခွဲပိုင်ခွင့်၊ သို့မဟုတ် ခဝပ်ကိုးကွယ်ခြင်းကိုခံယူထိုက်သည့် အခွင့်အရေး တစ်စုံတစ်ရာရှိသည်ဟု ယုံကြည်မှု မထားရှိရန်ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ် ကိုယ်တော်မြတ်(ﷺ)သည် ခဝပ်ကိုးကွယ်ခြင်းမခံရသော အရှင်မြတ်၏ကျွန်ဖြစ်ပြီး သွေဖည်ငြင်းပယ်ခွင့် မရှိသော ရစူလ်တမန်တော်ဖြစ်တော်မူသည်။ ထို့ပြင် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် အလိုရှိတော်မူသောအရာမှလွဲ၍ မိမိအတွက်ဖြစ်စေ၊ အခြားသူများအတွက်ဖြစ်စေ ကောင်းကျိုးနှင့် ဆိုးကျိုးဖြစ်စေရန် မည်သည့်အာဏာမျှ မရှိပေ။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မိန့်တော်မူသည်မှာ - ( (အို-နဗီတမန်တော်) အသင်သည် (ထိုသူတို့အား ဤသို့)ပြောဆိုပါလေ။ (အို-အချင်းတို့) ကျွန်ုပ်ထံတွင် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ ဘဏ္ဍာတော်များ ရှိသည်ဟူ၍လည်း ကျွန်ုပ်သည် အသင်တို့အား ပြောဆိုသည် မဟုတ်။ ကျွန်ုပ်သည် အကွယ်၌ရှိသည် တို့ကိုမြင်သည် (ဟူ၍လည်း ပြောဆိုသည်)မဟုတ်။ ၎င်းပြင် ကျွန်ုပ်သည် ကောင်းကင်တမန် ဖြစ်သည်ဟူ၍လည်း အသင်တို့အား ပြောဆိုသည် မဟုတ်။ စင်စစ်သော်ကား ကျွန်ုပ်သည် မိမိထံ ကျရောက်လာသော ‘‘ဝဟ်ယ်’’ အမိန့်တော်ကိုသာ လိုက်နာလျက်ရှိ၏...) [စူရဟ် အန်အားမ်၊ အာယသ်- ၅၀]

ကဏ္ဍ (၂) အီမာန်၏အဓိပ္ပာယ်နှင့် အီမာန်၏ မဏ္ဍိုင်များ

အီမာန်ဟူသည် စိတ်နှလုံးသားဖြင့် သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်း၊ နှုတ်ဖြင့် ဝန်ခံပြောဆိုခြင်း၊ စိတ်နှလုံးသားနှင့် ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများဖြင့် အမလ်ကျင့်သုံးခြင်းဖြစ်သည်။ အီမာန်သည် အမိန့်နာခံမှုဖြင့် တိုးပွားလာပြီး၊ အမိန့်ဖီဆန်မှုဖြင့် လျော့နည်းသွားသည်။

ထို့ကြောင့် အီမာန် သက်ဝင်ယုံကြည်မှုသည် အိဗာဒသ်များ မှန်ကန်ရန်နှင့် လက်ခံခြင်းခံရရန်အတွက် စည်းကမ်းချက် တစ်ရပ်ဖြစ်သည်၊ (ရှိရ်က်) ဖက်စပ်ယှဉ်တွဲ ကိုးကွယ်ခြင်းနှင့် ‘ကုဖ်ရ်’သွေဖည်ငြင်းပယ်မှုတို့သည် အမလ်ကောင်းမှုအားလုံးကို ပျက်စီးစေသကဲ့သို့ပင်ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်ရာ ဝူဿွူ မရှိဘဲ ဆွလာသ်ကို အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်က လက်ခံတော်မူမည် မဟုတ်သကဲ့သို့ပင်၊ အီမာန်မရှိဘဲ အိဗာဒသ်ကိုလည်း လက်ခံတော်မူမည် မဟုတ်ပေ။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည်မှာ- (သို့ရာတွင် မည်သူမဆို ယောက်ျားဖြစ်စေ၊ မိန်းမဖြစ်စေ၊ ကောင်းမြတ်သောကျင့်ဝတ်တို့ကို ကျင့်မူအံ့၊ ၎င်းပြင် ထိုသူသည် ‘မုအ်မင်န်’ သက်ဝင်ယုံကြည်သူလည်းဖြစ်အံ့၊ သို့ဖြစ်လျှင် ထိုကဲ့သို့သောသူတို့သည် ‘ဂျန္နတ်’ အမတသုခဘုံသို့ ဝင်ရောက် (စံမြန်း) ကြရမည့်အပြင် ထိုသူတို့သည် နှိပ်စက်ညှင်းပန်းခြင်းကိုလည်း စိုးစဉ်းမျှခံကြရမည်မဟုတ်ပေ။) (၁၂၄) (စူရဟ် နိစာအ်၊ အာယသ်- ၁၂၄)

ထို့ပြင် ရှိရ်က်သည် အမလ်ကောင်းမှု ကုသိုလ်များကို ပျက်စီးစေကြောင်း ရှင်းလင်းမိန့်ကြားတော်မူထားပါသည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည်မှာ - (ထို့ပြင် အမှန်စင်စစ် အသင်နှင့် အသင်၏ မတိုင်မီက သူများထံသို့ အမှန်ပင် ဝဟီ အမိန့် (ဤသို့) ချပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ “အကယ်၍ အသင်သည် တွဲဖက်ကိုးကွယ်မှုကို ကျူးလွန်ခဲ့လျှင် အမှန်စင်စစ် အသင်၏ လုပ်ရပ်များသည် အချည်းနှီး ဖြစ်သွားမည့်အပြင် အသင်သည် ဆုံးရှုံးသူများထဲတွင် အမှန်စင်စစ် အပါအဝင် ဖြစ်လိမ့်မည်။) (စူရဟ် ဇုမရ်၊ အာယသ်-၆၅)

အီမာန်၏ မဏ္ဍိုင် (၆) ခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ- အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်ကိုလည်းကောင်း၊ အရှင်မြတ်၏ ကောင်းကင်တမန်များကိုလည်းကောင်း၊ အရှင်မြတ်၏ ကျမ်းဂန်များကိုလည်းကောင်း၊ အရှင်မြတ်၏ ရစူလ်တမန်တော်များကိုလည်းကောင်း၊ နောက်ဆုံးနေ့ကိုလည်းကောင်း၊ သက်ဒီရ် အကောင်း၊ အဆိုးသတ်မှတ်ချက်ကိုလည်းကောင်း သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်းဖြစ်သည်။

(၁) အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်းနှင့် ထိုယုံကြည်ချက်တွင် အချက်သုံးချက် ပါဝင်သည်။

၁။ အရှင်မြတ်၏ ဖန်ဆင်းမွေးမြူတော်မူခြင်းအား ယုံကြည်ခြင်း၊

၎င်းမှာ ဖန်ဆင်းခြင်း၊ ရိက္ခာပေးသနားခြင်း၊ အသက်ရှင်စေခြင်းနှင့် သေစေခြင်း အစရှိသည့် အရှင်မြတ်၏ လုပ်ဆောင်မှုများတွင် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အား တစ်ဆူတည်းသတ်မှတ်ခြင်းဖြစ်သည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှအပ ဖန်ဆင်းရှင်ဟူ၍ မရှိ၊ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှအပ ရိက္ခာပေးသနားတော်မူသောအရှင်ဟူ၍ မရှိ၊ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှအပ အသက်ရှင်စေတော်မူသောအရှင်ဟူ၍ မရှိ၊ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှအပ အသက်ရုပ်သိမ်းတော်မူသောအရှင်ဟူ၍ မရှိချေ။ ထို့ပြင် သန့်စင်မြင့်မြတ်တော်မူသော ထိုအရှင်မြတ်မှအပ စကြာဝဠာအား စီမံခန့်ခွဲတော်မူသောအရှင်ဟူ၍ အလျင်း မရှိပေ။

မိမိပြောစကားကို ကိုယ်တိုင် မယုံကြည်သော်လည်း မာနတရားကြောင့် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ ဖန်ဆင်းမှုအား ငြင်းပယ်သူမှလွဲ၍ အဖန်ဆင်းခံများအနက် မည်သူမျှ ထိုသို့ငြင်းပယ်ခဲ့ကြောင်း မသိရပေ။ ဖိရ်အောင်န်၌ ဖြစ်ပျက်ခဲ့သကဲ့သို့ပင်၊ ထိုစဉ်က ၎င်းက မိမိ၏အမျိုးသားများအား ပြောကြားခဲ့သည်မှာ - (…ငါသည် အသင်တို့၏ အမြင့်မားဆုံးသော အရှင်ပင်ဖြစ်သည်။) (စူရဟ် နာဇိအားသ်၊ အာယသ်-၂၄) သို့သော်လည်း ထိုအရာသည် ယုံကြည်ချက်ကြောင့် မဟုတ်ပေ။ တမန်တော်မူစာ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) နှင့်ပတ်သက်၍ အရှင်မြတ်က မိန့်ကြားတော်မူသည်မှာ - ( ၎င်း(မူစာ)က ပြောသည်- ဤ(တန်ခိုး)များကို သိမြင်နိုင်စေသော သက်သေ သာဓကများအဖြစ် မိုးကောင်းကင်များနှင့် မြေပထဝီကို ဖန်ဆင်းတော်မူသော အရှင်မြတ်ကပင် ချပေးတော်မူခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ကို အမှန်စင်စစ် အသင်သိပြီးဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အို- ဖိရ်အောင်န်၊ အမှန်စင်စစ် ကျွန်ုပ်သည် အသင့်အား ဖျက်ဆီးခံရမည့်သူဖြစ်သည်ဟု ထင်မြင်ယူဆသည်။) ( ၁၀၂ ) (စူရဟ် အိစ်ရာအ်၊ အာယသ် ၁၀၂) အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည်မှာ - (ထို့ပြင် သူတို့၏ စိတ်နှလုံးများသည် ထိုတန်ခိုးများအား ယုံကြည်သော်လည်း သူတို့ကမူ မတရားသဖြင့် မောက်မာပလွှားပြီး ထိုတန်ခိုးတော်များအား ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသည်။ ...) [စူရဟ် နမ်လ်၊ အာယသ်- ၁၄]

အမှန်စင်စစ် ဤအဖန်ဆင်းခံများအတွက် ဖန်ဆင်းရှင်တစ်ပါး မလွဲမသွေ ရှိရမည်ပင်ဖြစ်သည်၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မိမိဘာသာ‌အလိုအလျောက် တည်ရှိနေခြင်းသည် လုံး မဖြစ်နိုင်ပေ။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် အရာတစ်ခုသည် မိမိကိုယ်မိမိ မဖန်ဆင်းနိုင်သည့်အပြင် မတော်တဆ တိုက်ဆိုင်မှုကြောင့် တည်ရှိခြင်းလည်း မဖြစ်နိုင်သည့်အတွက်ဖြစ်သည်။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အရာတိုင်း၌ ဖြစ်ပေါ်စေသူ ရှိစမြဲပင်ဖြစ်သည်။ အဖန်ဆင်းခံများသည် ဤမျှ အံ့ဖွယ်ကောင်းသောစနစ်၊ အပြန်အလှန် သဟဇာတဖြစ်ကာ တည်ရှိနေသည့် ၎င်းတို့၏ ဖြစ်တည်မှုက ၎င်းတို့ မတော်တဆ တိုက်ဆိုင်မှုကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟူသည့် အချက်ကို လက်မခံပေ။ သို့ဖြစ်၍ ၎င်းတို့အား ဖြစ်တည်စေသည့် အရှင်တစ်ပါးရှိကြောင်း သတ်မှတ်ရမည်ပင် ဖြစ်သည်။ ထိုအရှင်မှာ စကြာဝဠာခပ်သိမ်းအား ဖန်ဆင်းမွေးမြူ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်တော်မူသော အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်ပင် ဖြစ်တော်မူသည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည်မှာ- (သို့တည်း မဟုတ် ၎င်းတို့သည် (ဖန်ဆင်းသူ) တစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မရှိဘဲ ဖန်ဆင်းခြင်း ခံခဲ့ကြရလေသလော။ သို့တည်း မဟုတ် ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် (မိမိတို့ ကိုယ်ကို) ဖန်ဆင်းသူများ ဖြစ်လေသလော။(၃၅) သို့တည်းမဟုတ် ထိုသူတို့သည် မိုးကောင်းကင်များနှင့်ပထဝီမြေကို ဖန်ဆင်းခဲ့ကြလေသလော။ စင်စစ်မှာကား ၎င်းတို့သည် ယုံကြည်ကြသည် မဟုတ်ပေ။) (၃၆) [စူရဟ် သွူးရ်၊ အာယသ်- ၃၅ , ၃၆]

မုရှ်ရိက်တို့သည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်နှင့် အူလူဟိယသ် (အလ္လာဟ်တစ်ဆူတည်းအား ခဝပ်ကိုးကွယ်ခြင်း) တွင် ဖက်စပ်ယှဉ်တွဲကိုးကွယ်မှုပြုလုပ်ကြသော်လည်း အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ ရူဗူဗီယသ် (အရှင်မြတ်သည် ဖန်ဆင်းရှင်ဖြစ်ခြင်း) အား ဝန်ခံအတည်ပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ထိုအချက်သည် ၎င်းတို့အား အစ္စလာမ်သာသနာအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်စေခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ တမန်တော်မြတ်(ﷺ)က ၎င်းတို့နှင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ အသက်နှင့် ဥစ္စာပစ္စည်းများကို ဟလာလ်အဖြစ် သတ်မှတ်တော်မူခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းတို့သည် အိဗာဒသ် ခဝပ်ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ရာတွင် ရှစ်ရ်က်ပြုခဲ့ကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်ရာ ၎င်းတို့သည် ရုပ်တုဆင်းတုများ၊ ကျောက်တုံးကျောက်ခဲများ၊ ကောင်းကင်တမန်များနှင့် အခြားသောအရာများကဲ့သို့သော ထိုအရှင်မြတ်မှအပ အခြားကိုးကွယ်ရာများအား ထိုအရှင်မြတ်နှင့်အတူ ယှဉ်တွဲကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။

(၂) ထိုအရှင်မြတ်၏ ‘အူလူဟိယသ်’ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်း။

ထိုအရှင်မြတ်၏ ‘အူလူဟိယသ်’ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်းဆိုသည်မှာ ထိုအရှင်မြတ်သည် တုဖက်နှိုင်းယှဉ်သူကင်း၍ တစ်ဆူတည်းသော စစ်မှန်သည့်ကိုးကွယ်ရာအရှင်ဖြစ်ကြောင်း သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်းဖြစ်သည်။ (အလ်အိလာဟ်)၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ ချစ်ခင်မှု၊ ဂုဏ်ပေးလေးစားမှု၊ ကျိုးနွံမှုတို့နှင့်တကွ ခဝပ်ကိုးကွယ်ခြင်း ခံထိုက်သည့်အရှင်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည်မှာ- ( စင်စစ် တစ်ပါးတည်းဖြစ်တော်မူသော ခဝပ်ကိုးကွယ်ထိုက်သော အရှင်သည်သာ အသင်တို့၏ ကိုးကွယ်ရာအရှင်ဖြစ်တော်မူသည်။ ထိုအရှင်မြတ်မှတစ်ပါး အခြားခဝပ်ကိုးကွယ်ထိုက်သော အရှင်ဟူ၍ အလျှင်းမရှိ။ ထိုအရှင်မြတ်သည် အနန္တကရုဏာတော်ရှင်၊ အလွန်သနား ကြင်နာတော်မူသောအရှင် ဖြစ်တော်မူသည်။)(၁၆၃) [စူရဟ် ဗကရဟ်၊ အာယသ်- ၁၆၃]

မည်သူမဆို အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်နှင့်အတူ အခြားတစ်စုံတစ်ရာကို ကိုးကွယ်ရာအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အပြင် ၎င်းအား ခဝပ်ကိုးကွယ်ပါက ထိုသူ၏ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်မှုသည် လုံးဝမှားယွင်းပေသည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည်မှာ- (ဤသည်ကား အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည်သာလျှင် အမှန်တရားဖြစ်တော်မူသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ထိုအရှင်မှတစ်ပါး ၎င်းတို့ဆုတောင်းပသနေကြသောအရာများသည် အချည်းနှီးသာဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည်သာလျှင် အမြင့်မြတ်ဆုံး၊ အကြီးကျယ်ဆုံးသော အရှင်ဖြစ်တော်မူသည်။) (စူရဟ် ဟဂျ်၊ အာယသ် -၆၂ )

ထို့ကြောင့် ရစူလ်တမန်တော်များ (عليهم السلام) သည် နူးဟ် (عليه السلام)မှစ၍ တမန်တော် မုဟမ္မဒ် (ﷺ) အထိ မိမိတို့၏ အွမ္မသ်သားများကို အခြားမည်သည့်အရာကိုမျှ မကိုးကွယ်ဘဲ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် တစ်ဆူတည်းကိုသာ ခဝပ်ကိုးကွယ်ကြရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့ကြသည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည် မုရှ်ရစ်က်တို့က အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်နှင့်အတူ အခြားဘုရားများကို ကိုးကွယ်ရန်ထားရှိခြင်း၊ ၎င်းတို့ထံမှ အကူအညီတောင်းခံခြင်းနှင့် ကယ်တင်ရန် အသနားခံခြင်းတို့ကို အသိဉာဏ်ဆိုင်ရာ သက်သေအထောက်အထား နှစ်ရပ်ဖြင့် မှားယွင်းကြောင်း ထင်ရှားစေတော်မူခဲ့သည်။

ပထမအချက်မှာ- ၎င်းတို့ ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ထားသော ဤဘုရားများတွင် ဘုရားဖြစ်ခြင်း၏ လက္ခဏာတစ်စုံတစ်ရာမျှ မရှိပေ။ ၎င်းတို့သည် ဖန်ဆင်းခံများဖြစ်ကြပြီး မဖန်ဆင်းနိုင်ကြပေ။ ၎င်းတို့ကို ကိုးကွယ်သူများအား မည်သည့်အကျိုးကိုမျှ မပေးနိုင်သလို၊ ၎င်းတို့ထံမှ မည်သည့်အန္တရာယ်ကိုမျှလည်း မကာကွယ်ပေးနိုင်ပေ။ ထို့ပြင် ၎င်းတို့သည် အသက်ရှင်ခြင်း၊ သေဆုံးခြင်းနှင့် ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်းတို့ကိုလည်း မပိုင်ဆိုင်ကြပေ။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည်မှာ- (ထို့ပြင် ၎င်း(မုရှ်ရိက်)တို့သည် အရှင်မြတ်အပြင် အခြားကိုးကွယ်ရာများကို ပြုလုပ်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုကိုးကွယ်ရာများသည် မည်သည့်အရာကိုမျှ မဖန်ဆင်းနိုင်ကြသည့်အပြင် သူတို့ ကိုယ်တိုင်ပင် ပြုလုပ်ဖန်ဆင်းခံထားကြရသည်။ ထို့ပြင် သူတို့သည် သူတို့ ကိုယ်တိုင်နှင့် ပတ်သက်၍ပင် မည်သည့် ဆိုးကျိုး၊ ကောင်းကျိုးမျှ ပိုင်ဆိုင်ကြသည် မဟုတ်ပေ။ ထို့ပြင် သူတို့သည် (မည်သူ့ကိုမျှ) အသက်သေစေခြင်း၊ ရှင်စေခြင်း၊ ပြန်ရှင်ထစေခြင်းတို့အား ပိုင်ဆိုင်ကြသည်လည်း မဟုတ်ပေ။ ၃) (စူရဟ် ဖုရ်ကားန်၊ အာယသ်-၃)

ဒုတိယအချက်မှာ - ဤမုရှ်ရိက်များသည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်တစ်ဆူတည်းကသာ ဖန်ဆင်းတော်မူသောအရှင်၊ စီမံခန့်ခွဲတော်မူသောအရှင်ဖြစ်ပြီး ထိုအရှင်မြတ်မှအပ အခြားမရှိပါဟု ဝန်ခံထွက်ဆိုကြသည်။ ဤသို့ဝန်ခံထွက်ဆိုခြင်းက အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် တစ်ပါးတည်းကိုသာ ဖန်ဆင်းအရှင်အဖြစ် သတ်မှတ်သလို အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် တစ်ပါးတည်းကိုသာ ခဝပ်ကိုးကွယ်ထိုက်သည့်အရှင် အဖြစ် သတ်မှတ်ရန် အရေးကြီးကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည်မှာ - (အို- တမန်တော်) အသင် ပြောလိုက်ပါ- မြေပထဝီနှင့် ၎င်းထဲတွင် ရှိသည့်သူများကို မည်သူ စိုးပိုင်သနည်း ဆိုသည်ကို အသင်တို့ သိကြလျှင် (ငါ့အား ပြောပြကြပါ။ 84) သူတို့က "အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်ပိုင်ဖြစ်သည်" ဟု ပြောကြလိမ့်မည်။ "သို့ဖြစ်လျှင် အသင်တို့သည် ဆင်ခြင်သတိမမူကြသလော" ဟု ပြောပါလေ။ ၈၅) (အို-တမန်တော်) အသင်ပြောလိုက်ပါ- မိုးခုနစ်ထပ်ကို စိုးပိုင်တော်မူသော အရှင်နှင့် အလွန်ကြီးကျယ် မြင့်မြတ်သော အရ်ရှ်ပလ္လင်တော်ကို စိုးပိုင်တော်မူသောအရှင်သည် မည်သူနည်း။ ၈၆) သူတို့က ပြောဆိုကြလိမ့်မည်- အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်ပင် စိုးပိုင်တော်မူ၏။ (အို-တမန်တော်) အသင်ပြောလိုက်ပါ- သို့ဖြစ်လျှင် အသင်တို့ အဘယ်ကြောင့် (အလ္လာဟ်အား) မကြောက်ကြသနည်း။၈၇) (အို- တမန်တော်) အသင်ပြောလိုက်ပါ- ထိုအရှင်သည် မည်သူနည်း၊ အရာအားလုံး၏ စိုးပိုင်ခွင့်သည် ထိုအရှင်၏ လက်ထဲ၌ပင်ရှိသည်။ ထို့ပြင် ထိုအရှင်သည် ကာကွယ် စောင့်ရှောက်တော်မူသည်။ ထို့ပြင် ထိုအရှင်နှင့် ဆန့်ကျင်ပြီး မည်သူမျှ ကာကွယ် စောင့်ရှောက်နိုင်ခြင်း မရှိပေ။ အကယ်၍ အသင်တို့ သိကြလျှင် (ထိုအရှင်သည် မည်သူနည်းဆိုသည်ကို ငါ့အား ပြောပြကြပါ)။ (၈၈) သူတို့က ပြောကြလိမ့်မည်-(ထိုအရာများသည်လည်း) အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၌ပင် ရှိသည်။ (အို- တမန်တော်) အသင် ပြောလိုက်ပါ- သို့ဖြစ်လျှင် အသင်တို့သည် မည်သို့ စုန်းပြုစားခြင်း (လှည့်စားမှု)ကို ခံလိုက်ရသနည်း။ ၈၉ ) (စူရဟ် မုအ်မိနူးန်၊ အာယသ်- ၈၄-၈၉) သို့ဖြစ်၍ ၎င်းတို့သည် သောင်ဟီးဒ် ရုဗူဗီယဟ်ကို ဝန်ခံယုံကြည်ပါက၊ ခဝပ်ကိုးကွယ်ခြင်းကို ထိုအရှင်မြတ်တစ်ပါးတည်းအတွက်သာ သီးသန့်ပြုလုပ်ရန်နှင့် ထိုအရှင်မြတ်အား ခဝပ်ကိုးကွယ်ရာတွင် မည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်ကိုမျှ ဖက်စပ်ယှဉ်တွဲမှုမပြုရန် ၎င်းတို့အပေါ် မလွဲမသွေ တာဝန် ဖြစ်လာပေသည်။

၃။ နာမတော်များနှင့် ဂုဏ်တော်များကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်း-

ဆိုလိုသည်မှာ- အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည် မိမိ၏ ကျမ်းတော်မြတ်တွင် မိမိကိုယ်တော်တိုင်အတွက် အတည်ပြုထားတော်မူသောအရာများ၊ သို့မဟုတ် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ တမန်တော်မြတ် ﷺ သည် သူ၏ စွန္နသ်တော်တွင် ၎င်းအတွက် အတည်ပြုပေးခဲ့သည်များကို အတည်ပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ နာမတော်များနှင့် ဂုဏ်တော်များအား ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်တော်မူသော အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်နှင့် ထိုက်တန်တော်မူသည့် ပုံစံဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ပြောင်းလွဲခြင်း၊ ငြင်းပယ်ခြင်းတို့မပြုပဲ “တက္ကယီးဖ်” မည်သို့မည်ပုံဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ခြင်း၊ “သမ်ဆီလ်” ပမာခိုင်းနှိုင်းခြင်းစသည်တို့မပါရှိဘဲ အတည်ပြု လက်ခံခြင်း ဖြစ်သည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည်မှာ- (စင်စစ် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၌ ကောင်းမြတ်သော နာမံတော် (ဂုဏ်တော်)များရှိ ကြပေသည်။ သို့ဖြစ်ပေရာ အသင်တို့သည် ထိုအရှင်မြတ်အား ယင်းနာမံတော်များအ‌ကြောင်းခံ၍သာ ဆုတောင်းပတ္ထနာပြုကြလေကုန်။ ၎င်းပြင် အသင်တို့သည် ထိုအရှင်မြတ်၏နာမံတော်များနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ချွတ်ချော်တိမ်းပါး ပြစ်မှားသူတို့ကို ပစ်ပယ်စွန့်ပစ်၍ထားကြလေကုန်။ ၎င်းတို့သည် မကြာမြင့်မီကာလတွင် မိမိတို့၏ အပြုအမူများနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အစားပေးခြင်းကိုခံကြရမည်။ ၁၈၀) (စူရဟ် အအ်ရားဖ်၊ အာယသ် - ၁၈၀)၊ ထို့ပြင် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည်မှာ - ...အရှင်မြတ်နှင့် တူသည့် အရာဟူ၍ မရှိပေ။ အရှင်မြတ်သည် အကြွင်းမဲ့ ကြားတော်မူသောအရှင်၊ အကြွင်းမဲ့ မြင်တော်မူသော အရှင် ဖြစ်တော်မူသည်။) (စူရဟ် ရှုရာ၊ အာယသ်-၁၁)

ရှိရ်က်၏ အမျိုးအစား သုံးမျိုးရှိသည်။

၁။ ကြီးသော ရှိရ်က်

၂။ ရှိရ်က်အသေးစား

၃။ ဖုံးကွယ်နေသော ရှိရ်က်။

၁။ ကြီးမားသော ရှိရ်က်

၎င်း၏ သတ်မှတ်ချက်မှာ- အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်နှင့်သာ သက်ဆိုင်သည့် ကဏ္ဍများတွင် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်နှင့် အခြားတစ်စုံတစ်ရာအား တန်းတူပြုလုပ်ခြင်း၊ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည် - (အကြောင်းမူကား ထိုအချိန်က ကျွန်ုပ်တို့သည် အသင်တို့အား စကြဝဋ္ဌာ ခပ်သိမ်းတို့ကို ဖန်ဆင်းမွေးမြူတော်မူသောအရှင်မြတ်နှင့် တန်းတူထားခဲ့ကြပေသည်။ 98) (စူရဟ် ရှုအရာအ်၊ အာယသ် - ၉၈)

၎င်းတွင် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အပြင် အခြားတစ်စုံတစ်ရာအတွက် ခဝပ်ကိုးကွယ်မှုကို ပြုလုပ်ခြင်း ပါဝင်သည်၊ သို့မဟုတ် ဥပမာအားဖြင့် ‘ဒုအာ’ ဆုတောင်းခြင်း၊ အခက်အခဲ ဒုက္ခများမှ လွတ်ကင်းရန် တောင်းခံခြင်း၊ ‘နဇရ်’ကိုးခြင်း၊ ‘ဇဗဟ်’ သားကောင်လှီးဖြတ်ခြင်းတို့ အပါအဝင် အခြားသောအိဗာဒသ်ခဝပ်ကိုးကွယ်မှုအမျိုးအစားများအနက်မှ အချို့ကို အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အပြင် အခြားတစ်စုံတစ်ရာအတွက် ပြုလုပ်ခြင်း၊

သို့မဟုတ် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် တားမြစ်ထားသောအရာကို ဟလာလ်ပြုပိုင်သည်ဟု သတ်မှတ်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် ခွင့်ပြုထားသောအရာကို ဟရာမ်ဟု သတ်မှတ်တားမြစ်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် တာဝန်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့်အရာကို ပယ်ဖျက်ခြင်း၊ ပမာအားဖြင့် သာသနာတွင် တားမြစ်ထားကြောင်း မလွဲမသွေ သိထားပြီးဖြစ်သော အရာများကို ခွင့်ပြုခြင်း၊ ဥပမာ- ကာမဂုဏ်ဖောက်ပြန်ခြင်း၊ အရက်သေစာ၊ မိဘအား ပြစ်မှားခြင်း၊ အတိုးစားခြင်း သို့မဟုတ် အလားတူအရာများကို ဟလာလ်အဖြစ်သတ်မှတ်ခွင့်ပြုခြင်း၊

သို့မဟုတ် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် ခွင့်ပြုထားသော ကောင်းမွန်သန့်ရှင်းသည့်အရာများကို တားမြစ်ပိတ်ပင်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် တာဝန်အဖြစ် သတ်မှတ်ပြဌာန်းထားသည့်အရာကို ပယ်ဖျက်ခြင်း။ ပမာအားဖြင့် ဆွလာသ်သည် (ဖရဿ်ွ) မလုပ်မနေရ မဟုတ်ကြောင်း၊ သို့မဟုတ် ဆွိယာမ်သည် မလုပ်မနေရ မဟုတ်ကြောင်း၊ သို့မဟုတ် ဇကာသ်သည် မလုပ်မနေရ မဟုတ်ကြောင်း ယုံကြည်ခြင်းမျိုးကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။

ရှိရ်က် အက်ဗရ် (အကြီးစား ရှိရ်က်) သည် ၎င်းအမှုကို ကျူးလွန်လျှက် သေဆုံးခဲ့သူ၏ အမလ်ကောင်းမှုသီလကို အချည်းနှီးအကျိုးမဲ့‌စေပြီး၊ ဂျဟန္နမ်ငရဲမီးတွင် ထာဝရနေစေမည် ဖြစ်သည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည်မှာ - (...ထို့နောက် အကယ်၍ သူတို့သည် တစ်စုံတစ်ရာကို အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်နှင့် တွဲဖက် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြလျှင် သူတို့ ပြုလုပ်ခဲ့သော ကောင်းမှုဟူသမျှသည် အမှန်စင်စစ် အချည်းနှီး အကျိုးမဲ့ ဖြစ်သွားခဲ့လိမ့်မည်။) [စူရဟ် အန်အားမ်၊ အာယသ် - ၈၈]

ရှိရ်က်ကျူးလွန်လျှက်သေဆုံးခဲ့သူအား အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည် လုံးဝခွင့်လွှတ်တော်မူမည် မဟုတ်သလို ဂျန္နသ်သုခဘုံသည်လည်း သူ့အပေါ်၌ ဟရာမ်ဖြစ်သွားပေမည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည်မှာ - ( အမှန်စင်စစ် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည် အရှင်မြတ်နှင့် (အခြား တစ်စုံတစ်ရာကို) တွဲဖက်ကိုးကွယ်မှုကို လွတ်ငြိမ်းချမ်း သာခွင့် လုံးဝပေးတော်မူမည် မဟုတ်ပေ။ ၎င်းပြင် ထိုတွဲဖက်ကိုးကွယ်ခြင်းမှလွဲ၍ အခြားပြစ်မှုများကိုမူ အရှင်မြတ်အလိုရှိတော်မူသောသူကို အရှင်မြတ်သည် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးသနားတော်မူမည်...) [စူရဟ် နိစာအ်၊ အာယသ်- ၄၈] ထို့ပြင် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည်မှာ - (မည်သူမဆို အလ္လာဟ် အရှင်မြတ်နှင့် တစ်စုံတစ်ရာကို တွဲဖက် (ကိုးကွယ်)လျှင် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည် ထိုသူ့အတွက် ဂျန္နသ်သုခဘုံကို အမှန်ပင် ဟရာမ် ပြုလုပ် တားမြစ်ထားတော်မူမည်။ ၎င်းပြင် သူ၏နေရာထိုင်ခင်းသည် ငရဲမီးပင် ဖြစ်သည်။ ...) (စူရဟ် မာအိဒဟ်၊ အာယသ် ၇၂)

(၂) အသေးစား ရှိရ်က်။

၎င်းသည် အထောက်အထားများအရ ရှိရ်က်ဟု အမည်တပ်ထားသော်လည်း (ရှိရ်က်အက်ဗရ်) အကြီးစား ရှိရ်က် အဆင့်သို့ မရောက်ပေ။ ထို့ကြောင့် ဤအရာကို (ရှိရ်က် အဆ်ွဂရ်) အသေးစား ရှိရ်က်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဥပမာ- အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှအပ အခြားအရာဖြင့် ကျိန်ဆိုခြင်း၊ ကအ်ဗဟ်၊ နဗီတမန်တော်များ၊ သစ္စာတရား၊ တစ်စုံတစ်ယောက်၏ အသက် စသည်တို့ဖြင့် ကျိန်ဆိုခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ကိုယ်တော်မြတ် (ﷺ) မိန့်တော်မူသည်မှာ - "အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှတစ်ပါး အခြားသောအရာကို တိုင်တည်ကျိန်ဆိုသူသည် ဧကန်အမှန် ငြင်းပယ်သူ သို့မဟုတ် တွဲဖက်ကိုးကွယ်သူ ဖြစ်သွားပြီဖြစ်သည်"။ [2]. [2] မွတ်စ်နဒ်အဟ်မဒ်ကျမ်း၊ ဟဒီးစ်နံပါတ် (6072)၊ သိရ်မိဇီကျမ်း ဟဒီးစ်နံပါတ် (1535)၊ အိမာမ်သိရ်မိဇီက- ဤဟဒီးစ်အား ဟစန် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။

ကျိန်ဆိုသူ၏ နှလုံးသားထဲတွင် ရှိသည့်အရာပေါ် မူတည်၍ ပို၍လည်း ကြီးမားနိုင်သည်၊ အကယ်၍ တမန်တော်မြတ် သို့မဟုတ် ရှိုင်းခ် တစ်ဦးဦးအား တိုင်တည်၍ ကျိန်ဆိုသူ၏ နှလုံးသားထဲတွင် ၎င်းသည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်ကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်မိပါက သို့မဟုတ် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အပြင် ၎င်းထံ ဒုအာတောင်းခံနိုင်သည်ဟု ယူဆမိပါက သို့မဟုတ် ၎င်းသည် စကြဝဠာကို စီမံခန့်ခွဲနိုင်စွမ်းရှိသည်ဟု ယုံကြည်မိပါက၊ ယင်းသည် ‘ရှိရ်က်အက်ဗရ်’ (အစ္စလာမ့်ဘောင်အပြင်သို့ ရောက်စေသော) ရှိရ်က်အကြီးစား ကျူးလွန်လိုက်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ သို့သော် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှအပ အခြားအရာဖြင့် ကျိန်ဆိုသူသည် ထိုရည်ရွယ်ချက်မျိုးမရှိခဲ့ဘဲ၊ အကျင့်ပါနေသောကြောင့်သာ ရည်ရွယ်ချက် မပါဘဲ နှုတ်မှထွက်သွားခြင်းဖြစ်ပါက၊ ယင်းသည် ရှိရ်က်အသေးစား ဖြစ်သည်။ ဤအရာသည် အချို့သောဒေသများတွင် အများအပြား ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ သို့ဖြစ်၍ သောင်ဝ်ဟီးဒ်တရားတော်အား ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် ကာကွယ်ရန်အတွက် ယင်းကို သတိပြုရန်နှင့် ထိုအရာမှ သတိပေးတားမြစ်ရန် တာဝန်ရှိပေသည်။

၃။ (ရှိရ်က်ခဖီ) လျှို့ဝှက်သော ယှဉ်တွဲကိုးကွယ်မှု၊

၎င်းသည် နှလုံးသားများအတွင်း၌ရှိသော ပြစားမှု ဖြစ်သည်။ လူများအား ပြစားရန်အတွက် ဆွလာသ်ဆောက်တည်သူ သို့မဟုတ် ဖတ်ရွတ်သူ သို့မဟုတ် မိမိအား ချီးမွမ်း‌စေရန် သက်စ်ဗီဟ်ပြုလုပ်သူ၊ သို့မဟုတ် ၎င်းတို့က မိမိအားချီးကျူးစေရန် ဆွဒကဟ်လှူဒါန်းမှု ပြုသူကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပြစားခဲ့သော အမလ်ကောင်းမှုကိုသာ အချည်းနှီးဖြစ်သွားစေမည်ဖြစ်ပြီး၊ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အတွက် သီးသန့်ရည်ရွယ်၍ ဆောင်ရွက်ထားသော ကျန်အခြားသော အမလ်ကောင်းမှုများကိုမူ အချည်းနှီးဖြစ်စေမည် မဟုတ်ပေ။

တမန်တော်မြတ် (ﷺ) မိန့်တော်မူသည်မှာ- «ဤအွမ္မသ်တွင် ရှိရ်က်သည် ညအမှောင်ယံ၌ အနက်ရောင်ကျောက်တုံးပေါ်တွင် အနက်ရောင်ပုရွက်ဆိတ်တစ်ကောင် တွားသွားသည်ထက်ပင် ပို၍ လျှို့ဝှက်လှပေသည်။ ၎င်းအတွက် အပြစ်ဖြေရာမှာ ဤသို့ဆိုရန်ဖြစ်သည်- "အို အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၊ ကျွန်တော်မျိုးသည် သိလျက်နှင့် အရှင်မြတ်အား တစ်စုံတစ်ရာနှင့် ယှဉ်တွဲကိုးကွယ်မိခြင်းမှ အရှင်မြတ်ထံတော်၌ ခိုလှုံပါ၏၊ ထို့ပြင် ကျွန်တော်မျိုး မသိဘဲကျူးလွန်မိသော အပြစ်များအတွက်လည်း အရှင်မြတ်ထံတော်၌ ခွင့်လွှတ်တော်မူရန် တောင်းခံပါ၏။"»[၃] [၃] ၎င်းကို ဘူခါရီက အလ်အဒဗ် အလ်မုဖ်ရဒ်ကျမ်းတွင် အမှတ် (716)၊ အိမာမ်အဟ်မဒ်က အလ်မွတ်စ်နဒ်ကျမ်းတွင် အမှတ် (19606)နှင့် အလ်ဒိယာအ် အလ်မက္ကဒိစီက အလ်အဟာဒီးစ် အလ်မုခ်သာရဟ် (1/150) တို့တွင် ထုတ်နုတ်တင်ပြထားပြီး၊ အလ်အလ်ဘာနီက ဆွဟီးဟ် အလ်ဂျာမိအွတ်စ်ွဆွဂီးရ် အမှတ် (3731) တွင် ခိုင်လုံကြောင်း အတည်ပြုထားသည်။

ကုဖ်ရ်(သွေဖည်မှု) မျိုးအစားများမှာ-

၁။ ပထမအမျိုးအစား- အကြီးစား ကုဖ်ရ်

၎င်းကို ကျူးလွန်သူသည် ဂျဟန္နမ်ငရဲတွင် အမြဲထာဝရနေထိုင်ရမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အမျိုးအစား (၅)မျိုးရှိသည်။

၁။ မဟုတ်မမှန်ဟု ငြင်းဆိုသော ကုဖ်ရ် (သွေဖည်မှု):

၎င်းသည် ရစူလ်တမန်တော်များအား လိမ်ညာသည်ဟု ယုံကြည်ခြင်းဖြစ်သည်၊ ဤသည်မှာ ကာဖိရ်များအကြားတွင် နည်းပါးလှပေသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည် မိမိ၏ရစူလ်တမန်တော်များအား ထင်ရှားရှင်းလင်းသော သက်သေအထောက်အထားများဖြင့် အားပေးကူညီတော်မူခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ် ဤမဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲငြင်းပယ်ခဲ့သူများ၏ အခြေအနေမှာ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် ဖော်ပြတော်မူထားသည့်အတိုင်းပင် ဖြစ်သည်၊ (ထို့ပြင် သူတို့၏ စိတ်နှလုံးများသည် ထိုတန်ခိုးများအား ယုံကြည်သော်လည်း သူတို့ကမူ မတရားသဖြင့် မောက်မာပလွှားပြီး ထိုတန်ခိုးတော်များအား ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသည်။...) [စူရဟ် နဟ်လ်၊ အာယသ်-၁၄]

(၂) ငြင်းဆန်ခြင်းနှင့် မာနထောင်လွှားခြင်း‌ကြောင့် သွေဖည်ငြင်းပယ်ခြင်း။

ဤသည်ကား အီဗလစ်၏ ငြင်းပယ်မှုနှင့် တူပေသည်၊ အကြောင်းမူကား သူသည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ အမိန့်တော်ကို မငြင်းဆန်ခဲ့သလို မပယ်ချခဲ့ပေ၊ သို့သော် သူသည် ၎င်းကို ဖီဆန်ခြင်းနှင့် မာနထောင်လွှားခြင်းတို့ဖြင့်သာ တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည်မှာ- (ငါအရှင်သည် ကောင်းကင်တမန်များအား အသင်တို့ သည် အာဒမ်ကို ဦးချကြကုန်ဟု မိန့်ကြားတော်မူသောအခါ “အီဗ်လီစ်”မှအပ ကောင်းကင်တမန်များအားလုံးသည် အာဒမ်(အလိုင်းဟိစ္စလာမ်)အား ဦးချခဲ့ကြသည်။ “အီဗ်လီစ်”မှာမူကား မာနထောင်လွှား၍ အမိန့်တော်ကို ဖီဆန်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် “ကာဖိရ်” သွေဖည်ငြင်းပယ်သူတို့တွင် အပါအဝင်ဖြစ်သွားသည်။ ၃၄) [စူရဟ် ဗကရဟ်၊ အာယသ်-၃၄]

(၃) လျစ်လျူရှု၍ ငြင်းပယ်ခြင်း။

၎င်းမှာ အမှန်တရားကို လိုက်နာခြင်းမှ သူ၏ နားနှင့် နှလုံးသားကို လွှဲဖယ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းကို အာရုံမစိုက်သလို လုံးဝလည်း အလေးမထားခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည် - (အမှန်စင်စစ်သော်ကား အကြင်သူထက်ပိုမို၍ မတရားသောသူသည် မည်သူရှိမည်နည်း။ ထိုသူသည် မိမိအရှင်မြတ်၏ သက်သေလက္ခဏာများဖြင့် သတိပေးခြင်းခံရပြီးနောက် ထိုသက်သေလက္ခဏာများကို မျက်ကွယ်ပြုလေသည်။ ဧကန်စင်စစ် ငါအရှင်မြတ်သည် ပြစ်မှုကျူးလွန်သော သူတို့အား လက်စားချေတော်မူမည်။၂၂) (စူရဟ် စဂ်ျဒဟ်၊ အာယသ်-၂၂)

တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း လျစ်လျူရှုခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍မူကား၊ ၎င်းသည် ကုဖ်ရ် (သွေဖည်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ ဖိစ်က် (အပြစ်ကျူးလွန်ခြင်း) သာဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဆွိယာမ်ဥပုသ် သို့မဟုတ် ဟဂ်ျ၏ ပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့် အခြားအလားတူ ကိစ္စရပ်များကဲ့သို့သော သာသနာ့တာဝန်အချို့ကို သင်ယူရန် လျစ်လျူရှုသူကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။

၄။ သံသယဖြစ်ခြင်းကြောင့် သွေဖည်ခြင်း။

၎င်းမှာ တွေဝေခြင်း၊ အမှန်တရားကို ခိုင်မာစွာ မယုံကြည်ခြင်း၊ ယင်းအစား ထိုအပေါ် သံသယဝင်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အ လ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည်မှာ - (ထို့နောက် ၎င်းသည် မိမိကိုယ်ကို မိမိနှိပ်စက်သူဖြစ်လျက် မိမိ၏ဥယျာဉ်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့လေသည်။ ၎င်းက ဤ(ဥယျာဉ်)သည် မည်သည့်အခါမျှ ပျက်စီးသွားလိမ့်မည်ဟု ငါမထင်မှတ်ပါ ဟု ပြောဆိုခဲ့လေသည်။ ၃၅) ထို့ပြင် ကိယာမတ်နေ့သည် ကျရောက်လာမည်ဟု ငါမထင်ချေ။ အကယ်၍ ငါသည် ငါ့အရှင်မြတ်ထံသို့ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ခြင်းခံရပါလျှင်လည်း ဤသည်ထက် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ပြန်လည်ရောက်ရှိရာဌာနကို ငါဧကန်အမှန် တွေ့ရှိရမည်သာဖြစ်သည်။ ၃၆) (စူရဟ် ကဟ်ဖ်၊ အာယသ် ၃၅-၃၆)

(၅) နိဖာက်(အရေခြုံသော) ကုဖ်ရ်သွေဖည်ငြင်းပယ်မှု။

၎င်းမှာ နှုတ်ဖြင့် အီမာန်ရှိကြောင်း ဖော်ပြပြီး စိတ်နှလုံးသားထဲတွင် ငြင်းပယ်မှုကို ဖုံးကွယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည်မှာ- (လူတို့အနက် အချို့မှာ ကျွန်ုပ်တို့သည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်နှင့် (ရှင်ပြန်ထရမည့်) နောက်ဆုံးနေ့ကို ယုံကြည်ပါသည်ဟု ပြောဆိုကြသည်။ အမှန်တကယ်တွင် ထိုသူတို့သည် “မုအ်မင်န်” ယုံကြည်သူများ မဟုတ်ကြပေ။ ၈) [စူရဟ် ဗကရဟ်၊ အာယသ်- ၈]

ဤသည်တို့မှာ သာသနာမှ ထုတ်ပယ်ခြင်းခံရစေသည့် ကုဖ်ရ်အကြီး အမျိုးအစားများဖြစ်သည်။

ဒုတိယအမျိုးအစား၊ အသေးစား ကုဖ်ရ်။

ဤအမျိုးအစားကို ကျူးလွန်သူသည် ဂျဟန္နမ်ငရဲတွင် အမြဲထာဝရနေထိုင်ရမည် မဟုတ်ပေ၊ ၎င်းမှာ ကျမ်းတော်မြတ်နှင့် စွန္နသ်တော်တို့တွင် ကုဖ်ရ်ဟု ခေါ်ဆိုဖော်ပြလာရှိရာ၌ (တိကျသောပုဒ်ကို ကိုယ်စားပြုသော) (အလစ်ဖ်) နှင့် (လာမ်) အက္ခရာများဖြင့် တိကျစွာဖော်ပြထားခြင်း မရှိဘဲ၊ ယင်းအစား မတိကျသောပုဒ်အနေဖြင့် ဖော်ပြလာရှိသောအရာ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ဥပမာများ အမြောက်အများရှိပေသည်။ ၎င်းတို့အနက်မှ- အဗူဟုရိုင်ရဟ် (رضي الله عنه)၏ ဟဒီးဆ်။ ၎င်းက ဆင့်ပြန်ပြောကြားခဲ့သည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ ရစူလ်တမန်တော်(ﷺ) မိန့်ကြားတော်မူသည်။ "လူတို့ထဲတွင် အချက်နှစ်ချက်ရှိပြီး၊ ၎င်းအချက်နှစ်ချက် ကုဖ်ရ် ( သွေဖည်ငြင်းပယ်ခြင်း) ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့မှာ- မျိုးရိုးအား စော်ကားထိုးနှက်ခြင်းနှင့် သေဆုံးသူအပေါ် ဖွဲ့နွဲ့ငိုကြွေးခြင်း ဖြစ်သည်။ [4]" [4] အီမာမ်မွတ်စ်လင်မ်က ဟဒီးစ်အမှတ် (121) ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အီမာမ်အဟ်မဒ်က အလ်-မွတ်စနဒ်ကျမ်းတွင် ဟဒီးစ်အမှတ် (10434) ဖြင့်လည်းကောင်း ဆင့်ထားသည်။

၂) ကောင်းကင်တမန်များကို အီမာန်သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်း။

၎င်းတို့သည် အကွယ်လောက ဖြစ်ကြသည်၊ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်က ၎င်းတို့အား နူရ်အလင်းရောင်ဖြင့် ဖန်ဆင်းတော်မူခဲ့သည်၊ ထို့ပြင် ၎င်းတို့သည် မြင့်မြတ်တော်မူသော အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အား ခဝပ်ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်သူများ ဖြစ်ကြပေသည်၊ ၎င်းတို့တွင် ဖန်ဆင်းတော်မူခြင်းနှင့် ခဝပ်ကိုးကွယ်ထိုက်သည့် ဂုဏ်အရည်အချင်းတစ်ခုမျှ မရှိပေ၊ ၎င်းတို့သည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်က မိမိတို့အား အမိန့်ပေးထားသည့်အရာကို ဖီဆန်ကြသည် မဟုတ်ပေ။ ထို့ပြင် ၎င်းတို့သည် မိမိတို့အား အမိန့်ပေးထားသည့်အတိုင်း လိုက်နာ ဆောင်ရွက်ကြကုန်၏။ ၎င်းတို့၏ အရေအတွက်မှာ များပြားလှပြီး အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှအပ ၎င်းတို့၏ အရေအတွက် အတိအကျကို မည်သူမျှ မသိနိုင်ပေ။

မလာအိကဟ် ကောင်းကင်တမန်များအား သက်ဝင်ယုံကြည်ရာတွင် အချက်လေးချက်ပါဝင်သည်။

၁။ ၎င်းတို့၏တည်ရှိမှုအား သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်း။

၂။ ၎င်းတို့အနက် ကျွန်ုပ်တို့ အမည်သိရှိရသည့် ကောင်းကင်တမန်များအား သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်း၊ ဥပမာ- ဂျိဗ်ရီးလ်၊ မီကာအီးလ်၊ အိစ်ရာဖီးလ်နှင့် တခြားသော ကောင်းကင်တမန်များဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့ အမည်မသိရှိရသူများကို ကျွန်ုပ်တို့သည် ယေဘုယျအားဖြင့် သက်ဝင်ယုံကြည်ကြရမည်။

၃။ ကျမ်းမြတ်ကုရ်အာန်နှင့် ဟဒီးဆ်တော်တွင် လာရှိသည့် ၎င်းတို့၏ ဂုဏ်ရည်များအနက် ကျွန်ုပ်တို့သိရှိရသည့်အရာများကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်း။ ဥပမာ- ဂျိဗ်ရီလ် (အလိုင်းဟိစ္စလာမ်)၏ အသွင်သဏ္ဍာန်၊ တမန်တော်မြတ်(ﷺ)သည် ထိုကောင်းကင်တမန်အား အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် ဖန်ဆင်းတော်မူခဲ့သည့် မူလအသွင်သဏ္ဍာန်အတိုင်း မြင်တွေ့ခဲ့သည်။ ၎င်းတွင် အတောင်ပံ ခြောက်ရာရှိပြီး ၎င်းသည် မိုးကုတ်စက်ဝိုင်းအား ပိတ်ဆို့ ကာရံထားသည်။

၄။ ၎င်းတို့၏ တာဝန်များအနက် ကျွန်ုပ်တို့သိရှိရသည့် အရာများကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဥပမာ- အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အား သတ်စ်ဗီဟ်ပြုခြင်း၊ နေ့ညမပြတ် ပျင်းရိငြီးငွေ့ခြင်း မရှိဘဲ အရှင်မြတ်အား အိဗာဒသ်လုပ်ခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။

ဥပမာ- ဂျိဗ်ရီလ် (အလိုင်းဟိစ္စလာမ်) သည် ဝဟီပို့ချရန်အတွက် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသော သစ္စာရှင်ဖြစ်သည်။

အိစ်ရာဖီးလ်(အလိုင်းဟိစ္စလာမ်)သည် စူရ်တံပိုးခရာ မှုတ်ရန် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်။

၎င်းပြင် သေမင်းတမန်- သေဆုံးချိန်တွင် ဝိညာဉ်များကို နုတ်ယူရန် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသူ။

မာလစ်က်-သူသည် ဂျဟန္နမ်၏ တံခါးစောင့်ဖြစ်သည်။ ရစ်ဒ်ဝါန်- သူသည် ဂျန္နသ်၏ တံခါးစောင့်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အပြင် အခြားသော ကောင်းကင်တမန်များလည်း ရှိကြပေသည်။

၃) ကျမ်းဂန်များကို အီမာန်သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်း။

ကျမ်းဂန်များဟူသည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်က မိမိ၏ရစူလ်တမန်တော်များအပေါ် ချပေးတော်မူခဲ့သည့် ကောင်းကင်ကျ ကျမ်းများကို ဆိုလိုသည်။ လူသားများအတွက် လမ်းညွှန်မှုနှင့် ကရုဏာတော်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် လောကီ၊ လောကုတ္တရာ နှစ်ခုလုံး၏ ချမ်းသာသုခသို့ ရောက်ရှိနိုင်ရန်ဖြစ်သည်။

ကျမ်းဂန်များအား သက်ဝင်ယုံကြည်ရာတွင် အချက်လေးချက်ပါဝင်သည်။

(၁) ၎င်းကျမ်းဂန်များသည် အမှန်တကယ်ပင် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်ထံတော်မှ ချပေးခဲ့ခြင်းခံရသည်ဖြစ်ကြောင်း သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်း။

(၂) ထိုကျမ်းဂန်များအနက် ကျွန်ုပ်တို့ အမည်သိရှိရသည့်ကျမ်းဂန်ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်း၊ ဥပမာ- မုဟမ္မဒ် (ﷺ) အပေါ်ကျရောက်ခဲ့သည့် ကုရ်အာန်ကျမ်း၊ ထို့ပြင် မူစာ(အလိုင်ဟိစ္စလာမ်) ပေါ်သို့ ချပေးတော်မူခဲ့သော သောင်ရားသ်ကျမ်း၊ အီစာ (အလိုင်းဟိစ္စလာမ်) အပေါ်ကျရောက်ခဲ့သည့် အင်န်ဂျီလ်ကျမ်း၊ ထို့ပြင် ဒါဝူးဒ်(အလိုင်းဟိစ္စလာမ်)အပေါ် ကျရောက်ခဲ့သည့် ဇဗူရ်ကျမ်းဖြစ်သည်။

ကျွန်ုပ်တို့ အမည်မသိရှိရသည့် အရာကိုမူ ကျွန်ုပ်တို့သည် ယေဘုယျအားဖြင့် သက်ဝင်ယုံကြည်ကြရမည်။

၃။ ၎င်းကျမ်းဂန်များ၌လာရှိသည့် အကြောင်းအရာများအား ထောက်ခံယုံကြည်ခြင်း၊ ဥပမာ- ကျမ်းမြတ်ကုရ်အာန်တွင် လာရှိသော အကြောင်းအရာများ၊ ရှေးကျမ်းဂန်များအနက်မှ ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားခြင်းမရှိသော အကြောင်းအရာများ ဖြစ်သည်။

၄။ ထိုကျမ်းဂန်များမှ (မန်စူးခ်)ပလပ်ရုပ်သိမ်းခြင်း မခံထားရသော အမိန့်ပညတ်ချက်များကို လိုက်နာကျင့်သုံးခြင်း။ ကျွန်ုပ်တို့သည် ထိုအမိန့်ပညတ်ချက်များ၏ ဟိက်မသ်အမြော်အမြင်ကို နားလည်သဘောပေါက်သည်ဖြစ်စေ၊ သဘောမပေါက်သည်ဖြစ်စေ ယင်းအမိန့်ပညတ်ချက်များအား ကျေနပ်နှစ်သက်လက်ခံရမည်ဖြစ်သည်။ ရှေးကျမ်းဂန်များ အားလုံးသည် ကျမ်းတော်မြတ်ကုရ်အာန်ဖြင့် ပလပ်ရုပ်သိမ်းခြင်းခံခဲ့ရပြီး ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရှေးကျမ်းဂန်လာ အမိန့်ပညတ်ချက်များအနက် မှန်ကန်ပြီး ကျမ်းမြတ်ကုရ်အာန် သို့မဟုတ် တမန်တော်မြတ်၏ စွန္နသ်တော်က ထောက်ခံအတည်ပြုထားသည့် အမိန့်ပညတ်ချက်မှလွဲ၍ အခြား မည်သည့်အမိန့်ပညတ်ချက်ကိုမျှ လိုက်နာကျင့်သုံးခွင့် မရှိပေ။

၄။ ရစူလ်တမန်တော်များ(عَلَيْهِمُ السَّلَامُ)ကို အီမာန်သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်း။

'ရုစွလ်'သည် ' ရစူလ် ' ၏ အများကိန်းဖြစ်ပြီး သူသည် လူသားများအနက် ရှရီအသ်တရားတော်အား ဝဟီပို့ချခြင်းခံရပြီး၊ ထိုရှရီအသ်တရားတော်အား ပြန်လည်ပို့ချရန်အမိန့်ပေးခံရသူဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့အနက် ပထမဦးဆုံး ရစူလ်တမန်တော်သည် နူးဟ် (عليه السلام) ဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံးရစူလ် တမန်တော်သည် မုဟမ္မဒ်(ﷺ) ဖြစ်သည်၊ ၎င်းတို့သည် ဖန်ဆင်းခံလူသားများ ဖြစ်ကြသည်၊ ၎င်းတို့တွင် ဖန်ဆင်းမွေးမြူခြင်းနှင့် ခဝပ်ကိုးကွယ်ထိုက်သည့် ဂုဏ်အရည်အချင်းတစ်ခုမျှ မရှိပေ။

ရစူလ်တမန်တော်များအား သက်ဝင်ယုံကြည်ရာတွင် အောက်ပါအချက်များပါဝင်သည်-

၁။ ၎င်းတို့၏ (ရိစာလသ်) ရစူလ်ဖြစ်ခြင်းသည် အမှန်တကယ်ပင် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်ဘက်တော်မှဖြစ်ကြောင်းကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်း၊ သို့ဖြစ်၍ မည်သူမဆို ၎င်းရစူလ်တမန်တော်တို့အနက် တစ်ပါးပါးကို ငြင်းပယ်ပါက ရစူလ်တမန်တော်များအားလုံးကို ငြင်းပယ်ရာရောက်သည်။

၂။ တမန်တော်များအနက် ကျွန်ုပ်တို့ အမည်သိရှိရသည့် တမန်တော်ကို အမည်နှင့်တကွ သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်း၊ ဥပမာ- မုဟမ္မဒ်(ﷺ)၊ အိဗ်ရာဟီးမ်(အလိုင်းဟိစ္စလာမ်)၊ မူစာ (အလိုင်းဟိစ္စလာမ်)၊ အီစာ(အလိုင်းဟိစ္စလာမ်)၊ နူးဟ် (အလိုင်းဟိစ္စလာမ်) တို့ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် တမန်တော်များအနက် သန္နိဋ္ဌာန်ခိုင်မာသော(အူလွလ်အဇ်မ်) တမန်တော်များ ဖြစ်ကြသည်။

တမန်တော်များအနက် ကျွန်ုပ်တို့အမည် မသိရှိရသည့် နဗီတမန်တော်ကိုမူ ယေဘုယျအားဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ သက်ဝင်ယုံကြည်ကြသည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည်မှာ- (ထို့ပြင် စင်စစ် ငါအရှင်မြတ်သည် အသင်(တမန်တော်)၏ မတိုင်မီ တမန်တော်များကို စေလွှတ်တော်မူခဲ့သည်။ သူတို့ထဲမှ အချို့၏ အကြောင်းကို ငါအရှင်မြတ်သည် အသင့်အား ပြောပြတော်မူခဲ့ပြီး အချို့၏ အကြောင်းကို ငါအရှင်မြတ်သည် အသင့်အား ပြောပြတော်မမူခဲ့ပေ...) (စူရဟ် ဂါဖိရ်၊ အာယသ် ၇၈)

၃။ ထိုတမန်တော်များ(အလိုင်ဟိစ်စလာမ်)ထံမှလာရှိသော မှန်ကန်သည့်အကြောင်းအရာများအား ထောက်ခံယုံကြည်ခြင်း။

၄။ ၎င်းတို့အနက် ကျွန်ုပ်တို့ထံစေလွှတ်ခြင်းခံရသည့် တမန်တော်၏ တရားလမ်းစဉ်အား လိုက်နာကျင့်သုံးခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းမှာ နောက်ဆုံးတမန်တော်ချုပ်ဖြစ်သည့် တမန်တော်မြတ်မုဟမ္မဒ် (ﷺ) ပင်ဖြစ်သည်။

၅။ နောက်ဆုံးနေ့ကို အီမာန်သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်း။

၎င်းသည် ကိယာမသ်နေ့ပင်ဖြစ်သည်။ ထိုနေ့တွင် လူသားတို့သည် စာရင်းအင်းစစ်ဆေးရန်နှင့် အစားပေးခြင်းခံရရန်အတွက် ပြန်လည်ရှင်ပြန်ထရမည်ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးနေ့ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်းမှာ ထိုနေ့၏နောက်တွင် အခြားနေ့ရက်ဟူ၍ မရှိတော့သည့်အတွက်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဂျန္နသုခဘုံသားများနှင့် ဂျဟန္နမ်ငရဲသားများသည် မိမိတို့နေထိုင်ရမည့် နေရာဌာနများတွင် အခြေတကျရှိသွားပြီ ဖြစ်သည်။

နောက်ဆုံးနေ့အား သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်းတွင် အချက်သုံးချက် ပါရှိသည်။

က။ ပြန်လည်ရှင်ပြန်ထရမည်ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်း။

၎င်းမှာ ဒုတိယအကြိမ် စူရ်တံပူခရာမှုတ်သည့်အခါ သေသူများအားလုံးကို ပြန်လည်ရှင်ပြန်ထစေမည်ဖြစ်ပြီး၊ လူသားများသည် စကြာဝဠာခပ်သိမ်းကို ဖန်ဆင်းမွေးမြူတော်မူသော အရှင်မြတ်ရှေ့မှောက်တွင် ဖိနပ်မပါဘဲ ခြေဗလာဖြင့်၊ အကာအရံမပါဘဲ ကိုယ်ဗလာဖြင့်၊ ခသ်နဟ်မလုပ်ကြရ‌သေးသူများအဖြစ် ရပ်ကြရမည် ဖြစ်သည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည်မှာ- (ငါအရှင်မြတ်သည် အရာအားလုံးတို့အား ပထမအကြိမ် စတင်ဖန်ဆင်းတော်မူသကဲ့သို့ ထိုအရာကိုပင် ထပ်မံ၍ ပြုလုပ် ဖန်ဆင်းတော်မူမည် ဖြစ်သည်။ (ဤသည်) ငါအရှင်မြတ်အပေါ်တွင် ကတိပြုထားမှု ဖြစ်သည့်အတွက် အမှန်စင်စစ် ငါအရှင်မြတ်သည် (ငါအရှင်မြတ် ကတိပြုတော်မူထားသည့် အတိုင်း) ပြုလုပ်တော်မူမည့် အရှင်မြတ်ပင် ဖြစ်တော်မူသည်)။ (၁၀၄) (စူရဟ် အန်ဗိယာအ်၊ အာယသ်- ၁၀၄)

ခ။ စာရင်းစစ်ဆေးခြင်း၊ အစားပေးခြင်းတို့ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်း။

ကျေးကျွန်သည် မိမိပြုခဲ့သမျှအတွက် စာရင်းစစ်ဆေးခံရမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းအတွက် အစားပေးခံရမည်ဖြစ်သည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မိန့်တော်မူသည်မှာ- (အမှန်စင်စစ် သူတို့၏ပြန်လည်ရောက်ရှိရာသည် ငါအရှင်မြတ်ထံတော်သို့ပင်ဖြစ်သည်။ ၂၅ ထို့နောက် အမှန်စင်စစ် သူတို့အား စစ်ဆေးမေးမြန်းမှုသည် ငါအရှင်မြတ်၏ အပေါ်တွင် တာဝန်ဖြစ်သည်)။ (စူရဟ် ဂါရှိယဟ်၊ အာယသ်၂၅-၂၆)

ဂ။ ဂျန္နသ်သုခဘုံနှင့် ဂျဟန္နမ် ငရဲဘုံတည်ရှိမှုအပေါ် သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်း။

၎င်းပြင် ၎င်းတို့နှစ်ခုသည် ဖန်ဆင်းခံများအတွက် ထာဝရ အဆုံးသတ်ရာ ဖြစ်ကြောင်း ယုံကြည်ခြင်း။ ထို့ကြောင့် ဂျန္နသ်(ကောင်းကင်ဘုံ)သည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်က တရားစောင့်သိသော ယုံကြည်သူများနှင့် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်နှင့် တမန်တော်မြတ် ﷺ အား နာခံသူများအတွက် ပြင်ဆင်ထားတော်မူသော သုခဘုံဖြစ်သည်၊ ၎င်းတွင် မည်သည့်မျက်စိမျှ မမြင်ဖူးသော၊ မည်သည့်နားမျှ မကြားဖူးသော၊ မည်သည့်လူသား၏ စိတ်နှလုံးတွင်မျှ မပေါ်ပေါက်ဖူးသော အရာများ ရှိသည်။

ဂျဟန္နမ်ငရဲဘုံမှာ- ၎င်းသည် (အဇားဗ်)ပြစ်ဒဏ်ခံရမည့်နေရာ ဖြစ်သည်၊ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်ကို မယုံကြည်ဘဲ ကိုယ်တော်၏ တမန်တော်များကို ဖီဆန်သော မယုံကြည်သူများအတွက် အနန္တတန်ခိုးရှင် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် ပြင်ဆင်ထားတော်မူသောအရာ ဖြစ်သည်။ ထိုငရဲဘုံ၌ စိတ်နှလုံးသားများက လုံးဝမခန့်မှန်းနိုင်သည့် အမျိုးမျိုးသော အဇားဗ်ပြစ်ဒဏ်များရှိသည်။

၆။ အကောင်း၊ အဆိုး သက္ကဒီရ်သတ်မှတ်ချက်ကို အီမာန်သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်း။

သက္ကဒီရ်(ကံကြမ္မာ သက်မှတ်ချက်) ဆိုသည်မှာ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာမည့်အရာများကို မိမိ၏ ‘အိလ်မ်’ အသိပညာတော်ဖြင့် ကြိုတင်သိရှိတော်မူသည့်အတိုင်း၊ အမြော်အမြင်နှင့်အညီ သက္ကဒီရ် သတ်မှတ်တော်မူခြင်းဖြစ်သည်။

သက္ကဒီရ်အား သက်ဝင်ယုံကြည်ရာတွင် အချက်လေးချက်ပါဝင်သည်။

(၁) အိလ်မ်- အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ ‘အိလ်မ်’ အသိပညာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်းနှင့် ထိုအရှင်မြတ်သည် ဖြစ်ခဲ့ပြီးသောအရာများ၊ ဖြစ်ပေါ်လာမည့်အရာများနှင့် မည်သို့ဖြစ်ပေါ်မည်ဟူသည်တို့ကို ခြုံငုံ၍ဖြစ်စေ၊ အသေးစိတ်ဖြစ်စေ အစအဆုံး မရှိ အကြွင်းမဲ့သိရှိတော်မူသော အရှင်ဖြစ်ကြောင်း သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ ၎င်းအပြင် ချို့တဲ့မှုအပေါင်းမှ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်တော်မူသော ထိုအရှင်မြတ်သည် မဖြစ်ပေါ်ခဲ့သောအရာများ အကယ်၍သာ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့မည်ဆိုပါက မည်သို့မည်ပုံ ဖြစ်လာမည်ကို အကြွင်းမဲ့ သိရှိတော်မူသောအရှင် ဖြစ်တော်မူသည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသသည်မှာ - ၎င်းတို့သည် အကယ်၍သာ (လူ့ပြည်လောကသို့) ပြန်လွှတ်ခြင်းခံကြရပါလျှင်၊ မုချဧကန် ထိုသူတို့သည် မိမိတို့တားမြစ်ခြင်းခံကြရသော အမှုကိစ္စများကို ထပ်မံ၍ပင် ပြုကြပေမည်... [စူရဟ် အန်အာမ်၊ အာယသ်-၂၈]

၂။ ရေးမှတ်တော်မူခြင်း- ၎င်းမှာ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည် ကိယာမသ် ပြန်လည်ရှင်ပြန်ထမည့်နေ့ထိ အရာအားလုံး၏ သက္ကဒီရ်ကံကြမ္မာများကို ရေးမှတ်ထားတော်မူပြီးဖြစ်ခြင်း၊ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသ- (အမှန်စင်စစ် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည် မိုးကောင်းကင်တွင်ရှိသမျှနှင့် မြေပထဝီတွင်ရှိသမျှအား သိတော်မူသည်ကို အသင်မသိသလော။ အမှန်စင်စစ် ထိုအရာများသည် မှတ်တမ်းတွင်ရှိသည်။ အမှန်စင်စစ် ထိုအရာသည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အတွက် လွယ်ကူ‌ပေသည်။) (စူရဟ် ဟဂျ်၊ အာယသ်-၇၀)

၃။ အလိုတော်-ယင်းမှာ ဤစကြဝဠာအတွင်း၌ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် အလိုရှိတော်မူသောအရာမှလွဲ၍ မည်သည့်အရာမျှ မဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ကြောင်း သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်းဖြစ်သည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည်မှာ- (ထို့ပြင် အသင့်အား ဖန်ဆင်းမွေးမြူတော်မူသော အရှင်မြတ်သည် အရှင်မြတ် အလိုရှိတော်မူသောအရာကို ဖန်ဆင်းတော်မူပြီး ရွေးချယ်တော်မူသည် ...) (စူရဟ် ကစွက်စ်-အာယသ် ၆၈) လူသားတွင် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ အလိုတော်မှ မလွန်ဆန်နိုင်သော အလိုဆန္ဒရှိပေသည်၊ အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည်မှာ - (စင်စစ်သော်ကား စကြဝဠာခပ်သိမ်းတို့ကို ဖန်ဆင်းမွေးမြူတော်မူသော အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် အလိုရှိတော်မူမှသာလျှင် အသင်တို့သည် အလိုရှိနိုင်ကြပေမည်တကား။) [စူရဟ် သက္ကဝီးရ်၊ အာယသ်-၂၉]

၄။ ဖန်ဆင်းခြင်း။ ၎င်းမှာ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည် အဖန်ဆင်းခံများကို ဖန်ဆင်းတော်မူခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ လုပ်ရပ်များနှင့် ဆောင်ရွက်မှုများဖြစ်သည့် အကောင်းနှင့်အဆိုးတို့ကိုပါ ဖန်ဆင်းတော်မူခဲ့ကြောင်း အီမာန် သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်းဖြစ်သည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည်မှာ- (အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည်ပင် အရာအားလုံးကို ဖန်ဆင်းတော်မူသော အရှင်ဖြစ်သည့် အပြင် အရှင်မြတ်သည်ပင် အရာအားလုံးအပေါ်တွင် ထိန်းသိမ်းတော်မူသောအရှင်လည်း ဖြစ်တော်မူသည်။) ( စူရဟ် ဇုမရ်၊ အာယသ်-၆၂ )

ဤအဆင့်များကို ဤကဗျာပိုဒ်တွင် စုစည်းတင်ပြထားသည်။

အရှင်မြတ်၏ သိရှိတော်မူခြင်း၊ ရေးမှတ်တော်မူခြင်း၊ အလိုတော်ရှိခြင်းနှင့် ဖန်ဆင်းတော်မူခြင်း၊ ၎င်းမှာ ဖြစ်ပေါ်လာစေခြင်းနှင့် ဖြစ်တည်စေခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

ကဏ္ဍ (၃) အိဟ်စားန်။

အိဟ်စာန် ဆိုသည်မှာ မဏ္ဍိုင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းမှာ- သင်သည်အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်ကို မြင်နေသကဲ့သို့ ခဝပ်ကိုးကွယ်ခြင်း၊ အကယ်၍ သင်သည်အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်ကို မမြင်တွေ့နိုင်လျှင်လည်း အရှင်မြတ်ကသင့်ကို မြင်တွေ့နေသည်ဟု မှတ်ယူကာ ခဝပ်ကိုးကွယ်ခြင်းဖြစ်သည်။

ဆိုလိုသည်မှာ လူသားသည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ ရှေ့မှောက်တော်၌ ရပ်နေရသည့်အလား အရှင်မြတ်က မိမိအား ခဝပ်ကိုးကွယ်ရန် အမိန့်ပေးထားသည့်အရာများကို ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်း၏ တောင်းဆိုချက်မှာ အရှင်မြတ်ထံတော်သို့ အပြည့်အဝ ကြောက်ရွံ့ရိုသေခြင်းနှင့် ဦးလှည့်ခိုလှုံခြင်း ဖြစ်သည်။ အိဗာဒသ်အား တမန်တော်မြတ်(ﷺ)၏ စွန္နသ်တော်နှင့်အညီ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သည်။

‘အိဟ်စာန်’ ကောင်းကျိုးပြုခြင်းတွင် အဆင့်နှစ်ဆင့်ရှိပြီး၊ ၎င်းကိုကျင့်သုံးသူများသည် အဆင့်အတန်းနှစ်ရပ်တွင် ရှိကြသည်။

ပထမအချက်-ရှုမြင်ခြင်းအဆင့်ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ထိုနှစ်ခုအနက် အမြင့်မားဆုံးဖြစ်သည်၊ ၎င်းမှာ ကျွန်သည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အား မိမိ၏နှလုံးသားဖြင့် မြင်တွေ့နေရသကဲ့သို့ မှတ်ယူကာ ကျင့်ကြံလုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအခါ မျက်ကွယ်ရှိအရာများသည် မျက်မှောက်တွင် မြင်တွေ့ရသကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်အထိ နှလုံးသားသည် အီမာန်ဖြင့် လင်းလက်တောက်ပလာမည်ဖြစ်သည်။

ဒုတိယအချက်-အိခ်လားဆွ်နှင့် မုရာကဗဟ် အဆင့်၊ ၎င်းမှာ ဗန္ဒဟ်သည် မိမိအား အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် ကြည့်ရှုနေတော်မူကြောင်းနှင့် မိမိ၏အခြေအနေများကို သိရှိနေတော်မူကြောင်း အာရုံသွင်း၍ ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ဤသို့ အာရုံသွင်းထားပါက ၎င်းသည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အတွက် အိခ်လာဆ်ွရှိသူဖြစ်သည်။

စတုတ္ထကဏ္ဍ။ အဟ်လွတ်စ်စွန္နဟ် ဝလ်ဂျမာအဟ်၏ အခြေခံမူများ အကျဉ်းချုပ်-

၁။ ကုရ်အာန်ကျမ်းမြတ်နှင့် စွန္နသ်တော်၌ လာရှိသည့်အချက်များကို အတွင်းစိတ်၌ရော အပြင်ပန်း၌ပါ လိုက်နာကျင့်သုံးခြင်း၊ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ (စကားတော်) မုက္ခပါဌ်တော်နှင့် ၎င်း၏တမန်တော်မြတ်(ဆွလ္လလ္လာဟုအလိုင်းဟိဝစလ္လမ်)၏ စကားတော်တို့ထက် လူသားတို့အနက်မှ မည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ စကားကိုမျှ ရှေ့တန်းမတင်ခြင်း။

ဒုတိယအချက်- တမန်တော်မြတ်ﷺ၏ ဆွဟာဗဟ် သာဝကကြီးများအပေါ် ၎င်းတို့၏ စိတ်နှလုံးသားများနှင့် နှုတ်လျှာများ သည် (မကောင်းပြောဆိုခြင်းမှ) ကင်းရှင်းစင်ကြယ်ခြင်း၊ ၎င်းတို့က တမန်တော်မြတ် (ဆွလ္လလ္လာဟုအလိုင်းဟိဝစလ္လမ်) ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ခလီဖဟ်မှာ အဗူဘကရ်၊ ၎င်းနောက်တွင် အုမရ်၊ ပြီးနောက် အွတ်စ်မာန်၊ ပြီးနောက် အလီ (ရဿွိယလ္လာဟုအန်ဟုမ်)တို့ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ချက်ထားရှိကြပေသည်။

တတိယအချက်- တမန်တော်မြတ် (ဆွလ္လလ္လာဟုအလိုင်းဟိဝစလ္လမ်)၏ အဟ်လေ့ဘိုင်းသ် (မိသားစုဝင်များ)အား ချစ်မြတ်နိုးခြင်းနှင့် ၎င်းတို့အား ချစ်ခင်မှုထားခြင်း။ တမန်တော်မြတ်(ဆွလ္လလ္လာဟုအလိုင်းဟိဝစလ္လမ်)၏ အဟ်လေ့ဘိုင်းသ် (မိသားစုဝင်များ) ဆိုသည်မှာ အထူးသဖြင့် ၎င်းတို့အနက်မှ သူတော်စင်များပင်ဖြစ်သည်။

၄။ ခေါင်းဆောင်များနှင့် အာဏာပိုင်များဘက်မှ မတရားမှု ပေါ်ပေါက်လာလျှင်လည်း ၎င်းတို့လက်အောက်မှ ခွဲထွက်ခြင်း မပြုရန်။ ၎င်းတို့အတွက် ကောင်းကျိုးနှင့် သုခချမ်းသာရရှိရန် ဒုအာဆုတောင်းပေးရမည်၊ ၎င်းတို့အပေါ် ဗဒ်ဒုအာ(မကောင်းဆု တောင်းခြင်း)မပြုရပေ။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ အမိန့်တော်အား ဖီဆန်သည့် ကိစ္စမျိုးကို အမိန့်မပေးသရွေ့ ၎င်းတို့၏အမိန့်ကို နာခံခြင်းသည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏အမိန့်ကို နာခံခြင်းဖြစ်ပြီး နာခံရန် တာဝန်ရှိသည်။ အကယ်၍ ၎င်းတို့က အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အမိန့်ကို ဖီဆန်သည့်ကိစ္စမျိုးကို အမိန့်ပေးလျှင် ထိုကိစ္စအပေါ် ၎င်းတို့၏အမိန့်ကို နာခံခြင်း မပြုရပါ။ ထိုမှအပ အခြားသော ကောင်းသောကိစ္စရပ်များ၌ ၎င်းတို့၏အမိန့်ကို ဆက်လက်နာခံရမည် ဖြစ်သည်။

၅။ ဝလီသူတော်စင်များ၏ ကရာမသ်များကို ယုံကြည်ခြင်း။ ၎င်းသည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်က ၎င်းတို့မှတစ်ဆင့် ဖြစ်ပေါ်စေတော်မူသော သဘာဝနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ကိစ္စများ ဖြစ်သည်။

၆။ ၎င်းတို့သည် အဟ်လုလ်ကိဗ်လဟ်များအား အပြစ်များနှင့် ကြီးလေးသောအပြစ်အကုသိုလ်များ ကျူးလွန်ရုံမျှဖြင့် ကာဖိရ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကြမည် မဟုတ်ပေ။ ခဝါရိဂ်ျများ ပြုလုပ်သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ စင်စစ်အားဖြင့် အီမာန်ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ ညီနောင်ဖြစ်ခြင်းသည် ပြစ်မှုဒုစရိုက်များ ကျူးလွန်ထားသော်လည်း တည်မြဲနေပေသည်။ ၎င်းတို့က အပြစ်ကျူးလွန်သူနှင့်ပတ်သက်၍ ဆိုကြသည်မှာ- ၎င်းသည် မိမိ၏ အီမာန် ယုံကြည်မှုကြောင့် မုအ်မင်န်ဖြစ်ပြီး၊ မိမိ၏ ကြီးလေးသော အပြစ်အကုသိုလ်ကြောင့် ဖာစိက်ဖြစ်သည်။

အခန်း(၂) ခဝပ်ကိုးကွယ်မှုများနှင့် သက်ဆိုင်သည့်အရာများ

ကဏ္ဍ(၁) သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှု။

ဝေါဟာရအရ ‘သွဟာရဟ်’ (သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှု) ဟူသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် နာမ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အညစ်အကြေးများမှ သန့်ရှင်းခြင်းနှင့် ကင်းစင်ခြင်းဖြစ်သည်။

ရှရီအသ် ပညတ်တော်အရ- ဟဒတ်စ် (အမိန့်အရ မသန့်ဖြစ်ခြင်း)နှင့် နဂျိစ် (အညစ်အကြေး)များ ပပျောက်သွားခြင်းဖြစ်သည်။ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှုသည် ဆွလာသ်၏ သော့တံဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့်ပင် ၎င်းအား သင်ယူဆည်းပူးခြင်းသည် မွတ်စ်လင်မ်တိုင်း သင်ယူဆည်းပူးရန်နှင့် အလေးထားရန် တာဝန်ရှိသည့် အကြီးကျယ်ဆုံးသော သာသနာ့ကိစ္စရပ်များတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။

ပထမ- ရေအမျိုးအစားများ၊

(၁)သွဟူရ် (သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ပြီး သန့်စင်စေနိုင်ခြင်း)၊ ၎င်းဖြင့် သန့်စင်မှုပြုခြင်းသည် မှန်ပေသည်။ ၎င်း၏ မူလဖန်ဆင်းထားသည့်အတိုင်း ကျန်ရှိနေသည်ဖြစ်စေ၊ ဥပမာ မိုးရေ၊ မြစ်ရေ သို့မဟုတ် ပင်လယ်ရေ၊ သို့မဟုတ် သန့်ရှင်းသည့် အရာတစ်စုံတစ်ခုသည် ၎င်းနှင့် ရောနှောသွားသော်လည်း ၎င်းအပေါ် လွှမ်းမိုးသွားခြင်း မရှိဘဲ ၎င်း၏အမည်နာမကို မပျောက်ပျက်သွားစေပေ။

၂။ ညစ်ညမ်းသောအရာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အသုံးပြုခွင့် မရှိပါ။ ထို့ကြောင့် ဟဒတ်စ် (အမိန့်အရ မသန့်ဖြစ်ခြင်း)ကို မပပျောက်စေပေ၊ ထို့ပြင် အညစ်အကြေးကို ဖယ်ရှားခြင်း မရှိ၊ ၎င်းမှာ အညစ်အကြေး တစ်စုံတစ်ရာကြောင့် ၎င်း၏ အရောင်၊ အနံ့ သို့မဟုတ် အရသာ ပြောင်းလဲသွားသောအရာ ဖြစ်သည်။

ဒုတိယအချက်: မသန့်ရှင်းမှု။

မသန့်ရှင်းမှုဆိုသည်မှာ ၎င်းသည် သီးခြားအညစ်အကြေးဖြစ်သည်၊ ၎င်း၏ အမျိုးအစားသည် ဆွလာသ်ဆောက်တည်ခြင်းကို တားမြစ်သည်။ ကျင်ငယ်ရေ၊ ကျင်ကြီး၊ သွေး စသည်တို့ကဲ့သို့ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့သည် ခန္ဓာကိုယ်၊ နေရာတစ်ခုခုနှင့် အဝတ်အစားတို့တွင် ရှိတတ်သည်။

အရာဝတ္ထုများ၏ မူလမှာ ခွင့်ပြုထားခြင်းနှင့် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှုဖြစ်သည်၊ ထို့ကြောင့် မည်သူမဆို တစ်စုံတစ်ရာသည် မသန့်ရှင်းကြောင်း ပြောဆိုပါက ၎င်းအနေဖြင့် အထောက်အထား ပြသရမည်ဖြစ်သည်။ အညစ်အကြေးတွင် မပါဝင်သောအရာများမှာ သလိပ်၊ လူ၏ချွေးနှင့် မြည်း၏ချွေးတို့ ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ် ယင်းတို့သည် ရွံရှာဖွယ်ဖြစ်နေစေကာမူ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သည်။ မသန့်ရှင်းသောအရာတိုင်းသည် ညစ်ပတ်သည်၊ သို့သော် ညစ်ပတ်သော အရာတိုင်းမှာ မသန့် မဟုတ်ပါ။

အညစ်အကြေးမှာ အဆင့်သုံးဆင့်ရှိသည်။

ပထမအချက်- ကြီးလေးသော အညစ်အကြေး။

ဥပမာ- ခွေးလျက်ထားသောအရာ၏ အညစ်အကြေး။ ၎င်းအား သန့်စင်ရမည့်နည်းလမ်းမှာ ခုနစ်ကြိမ်ဆေးကြောရမည်ဖြစ်ပြီး ပထမဦးဆုံးအကြိမ်ကို မြေကြီးဖြင့် ပွတ်တိုက်ဆေးကြောရမည်။

(၂) အပေါ့စား အညစ်အကြေး။

အဝတ် သို့မဟုတ် အလားတူပစ္စည်းတွင် ပေကျံသွားသည့် နို့စို့အရွယ် ကလေးငယ်၏ ဆီးကဲ့သို့ဖြစ်သည်။ ယင်းကို သန့်စင်ရန် နည်းလမ်းမှာ- ရေဖုံးလွှမ်းသွားသည်အထိ ယင်းအပေါ်သို့ ရေဖြင့် ပက်ဖျန်းရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ပွတ်တိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် ညှစ်ခြင်းများ ပြုလုပ်ရန် မလိုအပ်ပါ။

၃။ အလယ်အလတ် နဂျာစသ် (မသန့်ရှင်းမှု)။

လူ၏ ကျင်ငယ်ရေနှင့် ကျင်ကြီး၊ ထို့ပြင် အများစုသော အညစ်အကြေးများသည် မြေကြီး သို့မဟုတ် အဝတ်အစားနှင့် ၎င်းတို့ကဲ့သို့သော အရာများအပေါ် ကျရောက်သွားသည့်အခါမျိုး ကဲ့သို့ဖြစ်သည်။ ၎င်းအား သန့်ရှင်းစင်ကြယ်အောင်ပြုလုပ်ရမည့် နည်းလမ်းမှာ- အကယ်၍ အညစ်အကြေးတွင် အစိုင်အခဲရှိနေပါက ၎င်းကို ဖယ်ရှားခြင်းနှင့် ၎င်းပေကျံနေသောနေရာအား ရေ သို့မဟုတ် အခြားသော သန့်စင်သည့်အရာများဖြင့် သန့်စင်ခြင်းဖြစ်သည်။

၎င်းသည် နဂျိစ် (မသန့်ရှင်းသောအရာ) ဖြစ်ကြောင်းနှင့် ပတ်သက်၍ သက်သေအထောက်အထား ခိုင်လုံသည့် အရာများအနက်-

၁။ လူသား၏ ကျင်ငယ်နှင့် ကျင်ကြီး။

၂။ မဇီနှင့်ဝဒီ [၅]။ [၅] (‘မဇီ’) ဆိုသည်မှာ - ပွတ်သီးပွတ်သပ်ပြုလုပ်ချိန်၊ ကိုယ်လက်နှီးနှောခြင်းကို တွေးတောချိန် သို့မဟုတ် အလိုရှိချိန်၊ ကြည့်ရှုချိန် သို့မဟုတ် အခြားအကြောင်းအရာများကြောင့် ထွက်လာတတ်သော အရောင်မရှိသည့် အရည်ကြည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အစက်အပေါက်များအဖြစ် ထွက်လာတတ်ပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ယင်းသို့ထွက်လာသည်ကို သတိပြုမိမည်မဟုတ်ပေ။ (‘ဝဒီ’) ဆိုသည်မှာ - ဆီးသွားပြီးနောက် သို့မဟုတ် လေးလံသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုခုကို သယ်မသည့်အခါ ထွက်လာတတ်သော အဖြူရောင် အရည်ပျစ်ဖြစ်သည်။

၃။ အသားစားပိုင်ခွင့် မရှိသော တိရစ္ဆာန်၏ မစင်။

၄။ ဓမ္မတာသွေးနှင့် မီးဖွားပြီး နိဖာစ်သွေး။

၅။ ခွေးအာရည်။

၆။ အသေကောင်၊ ၎င်းမှ ခြွင်းချက်များမှာ-

(က) လူသား ကွယ်လွန်သွားသောအခါ။

(ခ) ငါးနှင့် ကျိုင်းကောင် အသေကောင်။

ဂ - စီးဆင်းသောသွေး မရှိသည့် သတ္တဝါများ၏ အသေကောင်များ၊ ဥပမာအားဖြင့်- ယင်ကောင်၊ ပုရွက်ဆိတ်၊ ပျားနှင့် အခြားအလားတူ သတ္တဝါများ စသည်တို့ဖြစ်သည်။

(ဃ) အသေကောင်၏ အရိုး၊ ဦးချို၊ ခြေသည်းလက်သည်း၊ အမွေးအမျှင်နှင့် အမွေးအတောင်များ။

အညစ်အကြေးအား သန့်ရှင်းစင်ကြယ်အောင် ပြုလုပ်နည်းမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်၊

၁။ ရေဖြင့်၊ ၎င်းသည် (နဂျာစသ်) မသန့်ရှင်းမှုများကို သန့်စင်ရာတွင် မူလအခြေခံဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရေမှတစ်ပါး အခြားအရာသို့ ပြောင်းလဲအသုံးမပြုရပေ။

၂။ နဂျာစသ် အညစ်အကြေးများ သို့မဟုတ် အညစ်အကြေးပေကျံနေသောအရာများအား သန့်ရှင်းစင်ကြယ်အောင်ပြုလုပ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ ရှရီအသ်တရားတော်တွင် လာရှိထားချက်များ၊

က။ အသေကောင်၏ သားရေသည် သားရေနယ်ခြင်းဖြင့် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သွားသည်။

ခ- အိုး၊ခွက်ထဲကို ခွေးက လျှာဖြင့်လျက်ခဲ့ပါက ထိုအိုး၊ ခွက်အား သန့်စင်ရန် ခုနစ်ကြိမ် ဆေးကြောရမည်ဖြစ်ပြီး ပထမအကြိမ်တွင် မြေကြီးဖြင့် ပွတ်တိုက်ဆေးကြောရမည်။

‌ဂ။ အဝတ်အစားတွင် ဓမ္မတာသွေး စွန်းပေသွားပါက သန့်ရှင်းစင်ကြယ်စေရန်အတွက် ၎င်းကို ပွတ်တိုက်ရမည်၊ ထို့နောက် ရေဖြင့် ပွတ်လျှော်ရမည်၊ ထို့နောက် ရေဆေးချရမည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်ပြီးနောက် အရာထင်ကျန်နေခဲ့လျှင်လည်း ကိစ္စမရှိပါ။

ဃ- အမျိုးသမီးဝတ်ရုံ၏ အောက်နားစကို ၎င်း၏နောက်ရှိအရာကို သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော မြေကြီးဖြင့် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်စေခြင်း။

င။ နို့စို့အရွယ် ယောက်ျားလေး၏ ဆီးပေ ကျံနေသော အဝတ်ကို ရေပက်ဖျန်းခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ မိန်းကလေးငယ်၏ ဆီးပေကျံနေသောအဝတ်ကို ရေဖြင့်ဆေးကြောခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း သန့်ရှင်းစင်ကြယ်စေခြင်း။

ဝ- ပေကျံနေသောနေရာပေါ်သို့ ရေပက်ဖျန်းပေးခြင်းဖြင့် အဝတ်အစားမှ မဇီအရည်ကို သန့်ရှင်းစင်ကြယ်စေခြင်း။

(ဇ) ဖိနပ်အောက်ခြေအား သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော မြေကြီးနှင့် ပွတ်တိုက်ခြင်းဖြင့် သန့်စင်ခြင်း။

ဟ- မြေကြီးကို နဂျာစသ် အညစ်အကြေးများမှ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်အောင်ပြုခြင်း။ ထိုနေရာပေါ်သို့ ရေတစ်ပုံးလောင်းချရမည်။ (သို့မဟုတ်)နေရောင်ခြည် (သို့မဟုတ်) လေဖြင့် ခြောက်သွေ့သွားသည်အထိ ထားရှိရမည်။ အကယ်၍ နဂျာစသ် အညစ်အကြေး၏ အရာအစများ ပျောက်ကွယ်သွားပါက သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သွားပြီဖြစ်သည်။

တတိယ- ဟဒတ်စ်ဖြစ်နေသူ (ဝုဿွူမရှိသူ) အနေဖြင့် မလုပ်ရန် တားမြစ်ထားသောအချက်များ။

‘ဟဒဆ်အတ်ဆ်ွဂရ်’ (ဝူဿွူပြုရန် တာဝန်ထိုက်သည့် မသန့်ရှင်းမှု) သို့မဟုတ် ‘ဟဒဆ်အက်ဗရ်’ (ရေချိုးရန်တာဝန်ထိုက်သည့် မသန့်ရှင်းမှု) ဖြစ်နေသူအပေါ် မလုပ်ရန် တားမြစ်ထားသော ကိစ္စရပ်များမှာ၊

၁။ ဖရ်ဿွ်ဖြစ်စေ (သို့မဟုတ်) နဖ်လ်ဖြစ်စေ ဆွလာသ် ဆောက်တည်ခြင်း။ အိဗ်နုအုမရ် (ရဿွိယလ္လာဟုအန်ဟုမာ)က ဆင့်ပြန်ခဲ့သည်။ တမန်တော်မြတ် (ဆွလ္လလ္လာဟုအလိုင်းဟိဝစလ္လမ်) မိန့်ကြားတော်မူသည်။ "သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှု မရှိဘဲ မည်သည့်ဆွလာသ်ကိုမျှ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်က လက်ခံတော်မူမည် မဟုတ်ပေ။" [6] [6] အိမာမ်မွတ်စလင်မ်က အမှတ်စဉ် (224) ဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။

၂။ ကုရ်အာန်ကျမ်းတော်မြတ်ကို ထိတွေ့ကိုင်တွယ်ခြင်း။ တမန်တော်မြတ်(ﷺ)က အမ်ရ်ဘင်န်ဟဇ်မ် ထံသို့ ရေးသားခဲ့သော စာလွှာတွင် ပါရှိသည့်အတိုင်းဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတွင် ကိုယ်တော်က ဤသို့ မိန့်ဆိုထားသည်- "သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သူမှအပ ကုရ်အာန်ကျမ်းမြတ်ကို မကိုင်တွယ်ရပါ။"[၇]၊ [7] ၎င်းကို အိမာမ်မာလစ်က်က အလ်-မုဝသ်သွအ်ကျမ်းတွင် အမှတ်(680 နှင့် 219)၊ အိမာမ်အဒ်-ဒါရီမီက အမှတ်(312)နှင့် အဗ်ဒွလ်ရဇ္ဇာက်က သူ၏ မုဆွန္နဖ်တွင် အမှတ် (1328)တို့ဖြင့် ဆင့်ပြန်ထားပြီး၊ အလ်ရှိုက်ခ်-အလ်ဘာနီက အိရ်ဝါးအ် အလ်-ဂလီလ်တွင် အမှတ်(122)ဖြင့် ဆွဟီးဟ်ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုထားသည်။

၃။ ကအ်ဗဟ်ကျောင်းတော်အား သွဝါဖ် လှည့်ပတ်ခြင်း။ ကိုယ်တော်မြတ်(ﷺ) မိန့်ကြားတော်မူသည်မှာ- «ကအ်ဗဟ်ကျောင်းတော်အား သွဝါဖ်လုပ်ခြင်းသည် ဆွလာသ်ဝတ်ပြုခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ သို့သော် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည် ၎င်းတွင် စကားပြောဆိုခြင်းကို ခွင့်ပြုတော်မူထားသည်။» [၈]။ တမန်တော်မြတ်(ဆွလ္လလ္လာဟုအလိုင်းဟိဝစလ္လမ်)သည် သွဝါဖ်အတွက် ဝုဿွူပြုတော်မူခဲ့၏။ တမန်တော်မြတ်(ﷺ)သည် ဓမ္မတာသွေးဆင်းနေသည့် အမျိုးသမီးအား သန့်ပြန့်မှုမရမခြင်း ကအ်ဗဟ်ကျောင်းတော်အား သွဝါဖ်လုပ်ခြင်းကို တားမြစ်တော်မူခဲ့ကြောင်း မှန်ကန်စွာ လာရှိသည်။ [8] ၎င်းကို အိမာမ်နစာအီက နံပါတ် (12808)ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အိမာမ်အဟ်မဒ်က နံပါတ်(15423)ဖြင့်လည်းကောင်း ဆင့်ပြန်ထားပြီး၊ အလ်ဘာနီက အိရ်ဝါးအွလ်ဂလီလ် တွင် နံပါတ်(121) ဖြင့် ခိုင်လုံကြောင်း အတည်ပြုထားသည်။

ဟဒဆ်အက်ဗရ် ဖြစ်နေသူအပေါ် သီးသန့် မလုပ်ရန် တားမြစ်ထားသော ကိစ္စရပ်များမှာ၊

၁။ ကုရ်အာန်ကျမ်းမြတ် ဖတ်ရွတ်ခြင်း။ အလီ(رَضِيَ اللّٰهُ عَنْهُ)ဆင့်ပြန်ခဲ့သည့် ဟဒီးဆ်တော်တွင် လာရှိသည်မှာ- "တမန်တော်မြတ် (ဆွလ္လလ္လာဟုအလိုင်ဟိဝစလ္လမ်)အား ကုရ်အာန်ကျမ်းမြတ် ဖတ်ရွတ်ခြင်းမှ ဂျနာဗသ် (ရေချိုးသန့်စင်ရန် တာဝန်ထိုက်နေခြင်း)မှလွဲ၍ မည်သည့်အရာကမျှ အဟန့်အတားမဖြစ်စေပေ။" [9] [9] ၎င်းကို အိဗ်နုမာဂျဟ်က အမှတ် (594)၊ အိဗ်နုဟစ်ဗ်ဗားန်က အမှတ် (799)ဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားပြီး၊ အလ်ဘာနီက ၎င်းကို ဿွအီးဖ် စုနန်သိရ်မီဇီ အမှတ်(146)တွင် အားနည်းသည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။

၂။ ဝုဿွူ မရှိဘဲ ဗလီအတွင်း နေထိုင်ခြင်း။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မိန့်တော်သည်မှာ- (အို- အီမာန် ယုံကြည်သူ အပေါင်းတို့၊ အသင်တို့သည် မူးယစ်နေကြစဉ် မိမိတို့ ‌‌ပြောဆိုသည့်အရာများကို သိနားလည်ကြသည့်တိုင်အောင် ဆွလာသ် (ဝတ်ပြုမှု)သို့ မချဉ်းကပ်ကြနှင့်။ ၎င်းပြင် ဂျုနုဗ် (ရေချိုးသန့်စင်ရန် တာဝန်ရှိသော) အခြေအနေတွင်လည်း အသင်တို့ ရေချိုးသန့်စင်ကြသည့်တိုင်အောင် (ဆွလာသ်သို့ မချဉ်းကပ်ကြနှင့်)၊ သို့ရာတွင် (မလွှဲမရှောင်သာ ဆွလာသ်ဝတ်ပြုရာနေများမှ) ဖြတ်သန်းသွားလာသူများသည် (ဖြတ်သန်းခွင့်ရှိသည်)။...) [စူရဟ် နိစာအ်၊ အာယသ်-၄၃]

အကယ်၍ မသန့်အကြီး (ရေချိုးရန်တာဝန်ထိုက်သည့်မသန့်ရှင်းမှု) ဖြစ်နေသူသည် ဝူဿွူပြုလုပ်ပါက ၎င်းအတွက် ဗလီဝတ်ကျောင်းတော်အတွင်း နေထိုင်ခွင့်ရှိသည်။ ထို့အတူပင် မသန့်အကြီးဖြစ်နေသူသည် ဗလီဝတ်ကျောင်းတော်အတွင်း၌ မထိုင်ဘဲ ဖြတ်သန်းသွားလာရုံသက်သက် ဖြတ်သန်းခွင့်ရှိသည်။

စတုတ္ထအချက်။ အပေါ့၊ အလေးစွန့်ခြင်းနှင့်သက်ဆိုင်သည့် စည်းကမ်းများ။

အပေါ့၊ အလေးသွားသောအခါ အောက်ပါတို့ကို ပြုလုပ်ရန် တိုက်တွန်းထားသည်၊

(၁) အပေါ့အလေးစွန့်ရာတွင် လူများနှင့်ဝေးရာသို့ သွားခြင်းနှင့် မျက်ကွယ်၌ နေခြင်း။

(၂) အိမ်သာဝင်သည့်အခါ ဖတ်ရွတ်ရန် လာရှိထားသော ဤဒုအာကိုရွတ်ဆိုခြင်း။ «اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْخُبْثِ وَالْخَبَائِثِ» «အို အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၊ ကျွန်တော်မျိုးသည် မကောင်းဆိုးဝါး (အဖို၊ အမ)တို့၏ (အနှောက်အယှက်မှ) ကင်းလွတ်ခွင့်ရရန် အရှင်မြတ်ထံတော်၌ ခိုလှုံပါ၏» [10]။ [၁၀] အိမာမ်ဗုခါရီက အမှတ်(၁၄၂)နှင့် အိမာမ်အလ်မွတ်စ်လင်မ်က အမှတ် (၁၂၂) တို့တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။

အညစ်အကြေး စွန့်သောအခါ မဖြစ်မနေ ပြုလုပ်ရမည်မှာ၊

၁။ ဆီးစက်များမှ သေချာသန့်ရှင်းအောင် ပြုခြင်း။

၂။ အရှက်ကို လုံခြုံစွာ ဖုံးအုပ်ခြင်း။

အပေါ့၊ အလေးစွန့်ရာတွင် တားမြစ်ထားသောအရာများ၊

(၁) ကိဗ်လဟ်ဘက်သို့ မျက်နှာမူခြင်း သို့မဟုတ် ကျောခိုင်းခြင်း။

(၂) လူအများသွားလာသော လမ်းများနှင့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ နေရာများတွင် အပေါ့၊ အလေး စွန့်ခြင်း။

(၃) စီးဆင်းမနေသော ရေထဲတွင် ဆီးသွားခြင်း။

အပေါ့၊အလေးသွားချိန်တွင် မက္ကရူဟ် (မနှစ်မြို့ဖွယ်) ဖြစ်သောအရာများ၊

(၁) အပေါ့၊ အလေးသွားနေစဉ် မိမိ၏ အရှက်အင်္ဂါကို ညာဘက်လက်ဖြင့် ကိုင်တွယ်ခြင်း။

၂၊ ရေ၊ ကျောက်ခဲ စသည်ဖြင့် ညာလက်ဖြင့် သန့်စင်ခြင်း။

၃။ အပေါ့၊ အလေးသွားနေစဉ် စကားပြောဆိုခြင်း မက္ကရူဟ် ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ နာမတော်ကို တသခြင်း မပြုရပါ။

ပဥ္စမ၊ ရေဖြင့်သန့်ရှင်းမှုပြုခြင်းနှင့် မြေကြီး၊ ခဲဖြင့်သန့်ရှင်းမှုပြုခြင်းဆိုင်ရာ ပညတ်ချက်များ။

အိစ်သ်င်န်ဂျာဆိုသည်မှာ၊ အပေါ့၊ အလေး သွားသည့် လမ်းကြောင်းမှ ထွက်လာသည့် အညစ်အကြေးကို ရေဖြင့် ဖယ်ရှားခြင်း။

(အိစ်သိဂျ်မာရ်)ပြုခြင်း ဆိုသည်မှာ၊ အပေါ့၊ အလေး သွားသည့် လမ်းကြောင်းမှ ထွက်လာသည့် အညစ်အကြေးကို ရေ မဟုတ်ဘဲ ကျောက်ခဲ သို့မဟုတ် တစ်ရှူးများဖြင့် ဖယ်ရှား သန့်စင်ခြင်းဖြစ်သည်။

အိစ်သိဂ်ျမာရ် ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုမည့် အရာများအတွက် လိုအပ်သည့် စည်းကမ်းချက်များ။

(၁) ခွင့်ပြုထားသည့် အရာ ဖြစ်ရမည်။

(၂) သန့်ရှင်းရမည်။

(၃) သန့်စင်ပေးနိုင်သောအရာ ဖြစ်ရမည်။

(၄) အရိုး သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာန်မစင် မဖြစ်ရ။

(၅) အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ နာမတော်ပါရှိသည့် စက္ကူများကဲ့သို့ အလေးအမြတ်ထားအပ်သော အရာများဖြင့် မပြုလုပ်ရ။

ပြည့်ဝသော အိစ်သိဂျ်မာရ်ပြုခြင်းသည် စည်းကမ်းနှစ်ချက်ဖြင့် ပြုပိုင်ခွင့်ရှိသည်။

(၁) ထွက်သောအရာသည် ပုံမှန်နေရာမှ မကျော်လွန်ရ။

(၂) ကျောက်ခဲဖြင့် သန့်စင်ရာတွင် သန့်စင်မှုကို ပြည့်စုံစေသော ကျောက်ခဲသုံးလုံး သို့မဟုတ် ထိုထက်ပို၍ အသုံးပြုရမည်။

ဆဋ္ဌမအချက်။ ဝုဿွူ၏ ပညတ်ချက်များ။

သုံးခုသော အိဗာဒဟ်တွက် ဝူဿွူပြုလုပ်ရန် ဖရဿ်ွဖြစ်သည်။

၁။ ဆွလာသ် ဆောက်တည်ရန်။ ၎င်းဆွလာသ်သည် ဖရ်ဿွ်ဖြစ်စေ (သို့မဟုတ်) နဖ်လ်ဖြစ်စေ အတူတူပင်ဖြစ်သည်။

၂။ ကုရ်အာန်ကျမ်းမြတ်ကို ထိတွေ့ကိုင်တွယ်ခြင်း။

၃။ သွဝါဖ် လှည့်ပတ်ခြင်း။

ဝုဿွူ၏ စည်းကမ်းချက်များ၊

(၁) အစ္စလာမ်သာသနာတော်။

(၂) အသိဉာဏ်ကောင်းခြင်း။

(၃) ခွဲခြားနိုင်စွမ်း ရှိခြင်း။

(၄) နီယသ်ပြုခြင်း။ နီယသ်ပြုလုပ်ရသည့် နေရာသည် စိတ်နှလုံးသားထဲ၌ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းအား နှုတ်မှအသံထွက်၍ ပြုလုပ်ခြင်းမှာ ဗိဒ်အသ်ဖြစ်သည်။ ဝုဿွူပြုလုပ်ရန် ရည်ရွယ်သူတိုင်းသည် နီယသ်ပြုပြီးဖြစ်သည်။ ဝုဿွူတွင် ဆေးကြောရမည့် ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများကို အေးမြစေရန် သို့မဟုတ် သန့်ရှင်းစေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဆေးကြောခြင်းသည် ဝုဿွူ မဟုတ်ပေ။

(၅) နီယသ်၏ ပညတ်ချက်နှင့် ပတ်သက်၍ သိထားရမည့်အချက်၊ ယင်းမှာ သန့်စင်မှု ပြီးမြောက်သည်အထိ ၎င်းအား ဖြတ်တောက်ရန် ရည်စူးချက် မပြုခြင်း ဖြစ်သည်။

(၆) ဝုဿွူပြုရန် လိုအပ်စေသော အကြောင်းအရာ ပြတ်တောက်သွားခြင်း။ ထိုအမိန့်၌ အမြဲဆီးစက်ကျနေသူနှင့် ရောဂါသွေးဆင်းနေသည့်အမျိုးသမီးတို့ မပါဝင်ပေ။

(၇) ဆီး၊ ဝမ်း ထွက်ထားသူများအတွက် ၎င်းမတိုင်မီ ရေဖြင့်သန့်ရှင်းမှုပြုခြင်း သို့မဟုတ် မြေကြီးခဲဖြင့်သန့်ရှင်းမှုပြုခြင်း။

(၈) သန့်စင်ပေးနိုင်သော ရေဖြစ်ခြင်းနှင့် သုံးစွဲခွင့်ရှိသော ရေဖြစ်ခြင်း။

(၉) အရေပြားသို့ ရေရောက်ရှိခြင်းကို တားဆီးသောအရာများကို ဖယ်ရှားခြင်း။

(၁၀) အမြဲမပြတ် ဟဒစ်(မသန့်) ဖြစ်နေသူအတွက် ဆွလာသ်အချိန် ဝင်ရောက်ခြင်း။

ဝုဿွူ၏ ဖရ်ဿ်ွအချက်များ။

(၁) မျက်နှာဆေးကြောခြင်း။ ယင်း၌ ပလုတ်ကျင်းခြင်း၊ နှာခေါင်းထဲသို့ ရေသွင်းခြင်းတို့ပါဝင်သည်။

(၂) လက်နှစ်ဖက်ကို တံတောင်ဆစ် အပါအဝင် ဆေးကြောခြင်း။

(၃) ဦးခေါင်းတစ်ခုလုံးအား (မစဟ်)ပွတ်သပ်ခြင်း၊ ယင်း၌နားရွက်နှစ်ဖက်အား (မစဟ်)ပွတ်သပ်ခြင်းလည်း ပါဝင်သည်။

(၄) ခြေထောက်နှစ်ဖက်အား ခြေမျက်စိအပါအဝင် ဆေးကြောခြင်း။

(၅) ဝူဿွူပြုရမည့် အစိတ်အပိုင်းများကို အစဉ်လိုက်ဆေးကြောခြင်း။

(၆) တစ်ဆက်တည်းပြုလုပ်ခြင်း။ အစိတ်အပိုင်းများအကြား အချိန်ကြာမြင့်စွာ ခြားထားခြင်းမပြုရ။

ဝုဿွူပြုနည်း။

(၁) ဗိစ္စမစ်လ္လာဟ် ဆိုခြင်း။

(၂) လက်နှစ်ဖက်ကို လက်ကောက်ဝတ်အထိ သုံးကြိမ် ဆေးကြောခြင်း။

(၃) မျက်နှာကို သုံးကြိမ် ဆေးကြောခြင်း။ ယင်း၌ ပလုတ်ကျင်းခြင်း၊ နှာခေါင်းထဲသို့ ရေသွင်းခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။

(၄) လက်နှစ်ဖက်ကို တံတောင်ဆစ်အထိ သုံးကြိမ်ဆေးကြောခြင်း၊ ညာဘက်လက်မှ စတင်ဆေးကြောရမည်။ ထို့နောက် ဘယ်ဘက်လက်ကို ဆေးကြောရမည်။

(၅) ဦးခေါင်းအား နားရွက်နှစ်ဖက်အပါအဝင် မစဟ်ပြုပွတ်သပ်ခြင်း။

(၆) ခြေထောက်နှစ်ဖက်အား ခြေမျက်စိအထိ သုံးကြိမ်ဆေးကြောခြင်း၊ ညာခြေမှစတင်ဆေးကြောရမည်။ ထို့နောက် ဘယ်ခြေကို ဆေးကြောရမည်။

ဝုဿွူပျက်စေသော အချက်များ။

၁။ အညစ်အ‌ကြေးစွန့်သည့် အင်္ဂါနှစ်ခုမှ ထွက်သောအရာများ ဥပမာ- ကျင်ငယ်၊ လေလည်ခြင်းနှင့် ကျင်ကြီး။

(၂) ခန္ဓာကိုယ်မှ ထွက်သော ညစ်ညမ်းသည့် မသန့်သောအရာများ။

(၃) အိပ်ပျော်သွားခြင်း (သို့မဟုတ်) အခြားအကြောင်းတစ်ခုခုကြောင့် အသိတရား ပျောက်သွားခြင်း။

(၄) ကြားခံတစ်စုံတစ်ရာမပါရှိဘဲ အရှေ့၊ အနောက် အရှက်အင်္ဂါကို လက်ဖြင့်ထိကိုင်ခြင်း။

(၅) ကုလားအုတ်သား စားခြင်း။

(၆) အစ္စလာမ်သာသနာမှ စွန့်လွှတ်ကျောခိုင်းထွက်သွားခြင်း။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည် ကျွန်ုပ်တို့နှင့် မွတ်စ်လင်မ်များအား ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းမှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်တော်မူပါစေ။

သတ္တမအချက်- သားရေခြေအိတ်နှင့် ခြေစွပ်များပေါ်တွင် (မဆ်ဟ်) ပွတ်သပ်ခြင်းဆိုင်ရာ အမိန့်ပညတ်ချက်များ။

(၁) ခွတ်ဖ် ဆိုသည်မှာ သားရေ (သို့မဟုတ်) အလားအတူအရာများဖြင့် ပြုလုပ်ထားပြီး ခြေထောက်တွင် ဝတ်ဆင်ရသော ခြေစွပ်ဖြစ်သည်။

(၂) (ဂျောင်ရဗ်) ခြေစွပ်ဆိုသည်မှာ၊ သိုးမွေး၊ ဝါဂွမ်း (သို့မဟုတ်) အလားတူအရာများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် ခြေထောက်နှစ်ဖက်တွင် ဝတ်ဆင်ရသည့် အရာဖြစ်သည်။

ခြေစွပ်ပေါ် မစဟ်ပြုခြင်း၏ စည်းကမ်းချက်များ။

၁။ ခြေစွပ်နှစ်ဖက်ကို အပြည့်အဝ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှုပြုပြီးနောက် ဝတ်ဆင်ထားခြင်း ဖြစ်ရမည်။

၂။ ခြေထောက်နှစ်ဖက်အား ခြေမျက်စိအပါအဝင် ဖုံးအုပ်ထားခြင်း။

၃။ ခြေထောက်နှစ်ဖက်စလုံး သန့်ရှင်းရမည်။

၄။ (မဆ်ဟ်) ပွတ်သပ်ခြင်းသည် သတ်မှတ်ထားသော အချိန်ကာလအတွင်း၌သာ ဖြစ်ရမည်။

၅။ မစဟ်ကို ဝုဿွူပြုရာတွင်သာ ပြုလုပ်ခွင့်ရှိပြီး ဂုစုလ်(ရေချိုးခြင်း)တွင် ပြုလုပ်ခွင့် မရှိပါ။

(၆) ခြေစွပ်နှင့် ၎င်းကဲ့သို့သောအရာများသည် ခွင့်ပြုထားသည့်အရာ ဖြစ်ရမည်။ အကယ်၍ ၎င်းသည် အဓမ္မသိမ်းယူထားသောအရာ (သို့မဟုတ်) အမျိုးသားများအတွက် ပိုးသားဖြစ်ခဲ့လျှင် ၎င်းအပေါ်တွင် မစဟ်ပြုခွင့်မရှိပါ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် တားမြစ်ထားသောအရာဖြင့် သက်သာခွင့်ကို ရယူပိုင်ခွင့် မရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။

(မဆ်ဟ်) ပွတ်သပ်ရန် ခွင့်ပြုထားသော အချိန်ကာလ။

မိမိအရပ်ဒေသတွင်ရှိသူအတွက် တစ်ရက်၊ တစ်ည၊ ခရီးသွားသူအတွက် သုံးရက်၊ သုံးည။

(မဆ်ဟ်) ပွတ်သပ်ရမည့် ပုံစံ။

လက်ကို ရေစွတ်၍ ခြေစွပ်များ (သို့မဟုတ်) သားရေခြေအိတ်များ၏ အပေါ်ပိုင်းအား ခြေချောင်းများမှစ၍ ခြေသလုံးအထိ တစ်ကြိမ် ပွတ်သပ်ရမည်။

(မဆ်ဟ်) ပွတ်သတ်ခြင်းအား ပျက်စေသောအချက်များ၊

၁။ မဆ်ဟ်ပြုရန် ခွင့်ပြုထားသည့် အချိန်ကာလ ကုန်ဆုံးခြင်း။

(၂) ခြေစွပ်နှစ်ဖက် သို့မဟုတ် တစ်ဖက်ဖက်ကို ချွတ်ခြင်း။

(၃) ကြီးလေးသောမသန့် ဖြစ်ခြင်း။

ခြေစွပ်ပေါ်တွင် မစဟ်ပြုခြင်း၏ ပညတ်ချက်။

၎င်းသည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်ဘက်မှ ခွင့်ပြုပေးထားသော သက်သာခွင့် တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ သက်သာခွင့်ကို ရယူသည့်အနေဖြင့်လည်းကောင်း၊ တမန်တော်မြတ် (ဆွလ္လလ္လာဟုအလိုင်းဟိဝစလ္လမ်)အား လိုက်နာကျင့်သုံးသည့် အနေဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဗိဒ်အသ်ပြုလုပ်သူများအား ဆန့်ကျင်သည့်အနေဖြင့်လည်းကောင်း သားရေခြေအိတ်နှစ်ခုကို ချွတ်၍ ခြေထောက်နှစ်ဖက်ကို ဆေးကြောခြင်းထက် ၎င်း(မစဟ်)ကို ပြုလုပ်ခြင်းသည် ပို၍မွန်မြတ်သည်။

(၃) ကျောက်ပတ်တီးများ၊ ပတ်တီးများနှင့် အနာကပ်ပလာစတာများအပေါ်တွင် မစဟ်ပြုပွတ်သပ်ခြင်း။

(ဂျဗာအိရ်) ဆိုသည်မှာ၊ အရိုးကျိုးသည့်နေရာများတွင် စည်းနှောင်ထားသော ကျောက်ပတ်တီး၊ သစ်သားချောင်း (သို့မဟုတ်) အလားတူအရာများကို ခေါ်ဆိုပါသည်။

အဆွာအိဗ်(ပတ်တီး) ဆိုသည်မှာ၊ ဒဏ်ရာ (သို့မဟုတ်) ထိခိုက်ပွန်းပဲ့ဒဏ်ရာ (သို့မဟုတ်) မီးလောင်ဒဏ်ရာအပေါ်တွင် ပတ်စည်းထားသော အဝတ်စနှင့် အလားတူအရာများကို ခေါ်သည်။

‘လွတ်ဆူးက်’ ဆိုသည်မှာ၊ ဆေးကုသရန်အတွက် ဒဏ်ရာများ (သို့မဟုတ်) အဖုအပိန့်များပေါ်တွင် ကပ်ထားသောအရာဖြစ်သည်။

၎င်းတို့အပေါ်တွင် (မဆ်ဟ်) ပွတ်သပ်ခြင်း၏ အမိန့်ပညတ်ချက်။

၎င်းတို့ကို ဆက်လက်ထားရှိရန် လိုအပ်ချက်ရှိလျှင် လိုအပ်သည့်နေရာကို မကျော်လွန်စေရဟူသော စည်းကမ်းဖြင့် ခွင့်ပြုထားသည်။

၎င်းတို့ကို လိုအပ်ချက် ပြီးဆုံးသွားပါက (သို့မဟုတ်) ၎င်းကို ချွတ်လိုက်ခြင်းကြောင့် အခက်အခဲ (သို့မဟုတ်) ထိခိုက်နစ်နာမှု တစ်စုံတစ်ရာ မဖြစ်ပေါ်ပါက ခွင့်မပြုပါ။

၎င်းတို့အပေါ် (မဆ်ဟ်) ပွတ်သပ်ရမည့် ပုံစံ။

၎င်း၏ ဘေးပတ်လည်အား ဆေးကြောပြီး ၎င်းအပေါ်တွင် ဘက်ပေါင်းစုံမှ မစဟ်ပြုရမည်၊ ဝုဿွူပြုရမည့် နေရာထက် ကျော်လွန်သော အပိုင်းကို မစဟ် မပြုလုပ်ရပါ။

အဋ္ဌမ- သယမ္မုမ်၏ အမိန့်ပညတ်ချက်များ။

သယမ္မုမ် ဆိုသည်မှာ သန့်စင်မှုရယူရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော ပုံစံအတိုင်း သန့်ပြန့်သောမြေဖြင့် မျက်နှာနှင့် လက်ဖမိုးနှစ်ခုအား မစဟ်ပြုပွတ်သပ်ခြင်းကို ခေါ်ဆိုပါသည်။

၎င်း၏ ပညတ်ချက်မှာ-

ရေမရရှိသည့်အခါ သို့မဟုတ် ရေမသုံးစွဲနိုင်သည့်အခါ ဝုဿွူနှင့် ရေချိုးခြင်းအစား သယမ္မုမ် ပြုလုပ်ရမည် ဖြစ်သည်။

၎င်းအား ခွင့်ပြုထားခြင်း၏ အမြော်အမြင်။

သယမ္မုမ် (သန့်ပြန့်သောမြေဖြင့် စင်ကြယ်မှုရယူခြင်း)သည် တမန်တော်မုဟမ္မဒ် (ဆွလ္လလ္လာဟုအလိုင်ဟိဝစလ္လမ်)၏ အွမ္မသ်နောက်လိုက်သားများ၏ ထူးခြားချက်များအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သည်၊ ၎င်းကို ယခင်အွမ္မသ်များတွင် သိခဲ့ခြင်း မရှိပေ၊ ယင်းမှာ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်ထံမှ ဤအွမ္မသ်အပေါ် သက်သာကျယ်ဝန်းခွင့်ပေးခြင်းနှင့် ကောင်းကျိုးပြုခြင်းဖြစ်သည်။

သယမ္မုမ် ပြုလုပ်ခွင့်ရှိသော အခြေအနေများ။

၁၊ အကယ်၍ ရေမရရှိပါက၊ ၎င်းသည် နေရပ်တွင်ဖြစ်စေ (သို့မဟုတ်) ခရီးသွားနေစဉ်ဖြစ်စေ ရေမရရှိခြင်းဖြစ်ပြီး ရေကိုရှာဖွေခဲ့သော်လည်း မရရှိခဲ့ပါက။

၂၊ အကယ်၍ ၎င်းနှင့်အတူ ရေရှိပြီး ထိုရေအား သောက်သုံးရန် (သို့မဟုတ်) ချက်ပြုတ်ရန် လိုအပ်ပါက၊ ထိုရေဖြင့် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှုပြုလုပ်လိုက်လျှင် မိမိကိုယ်တိုင် ရေငတ်မည်ကိုဖြစ်စေ၊ (သို့မဟုတ်) အခြားသော ဦးစားပေးအပ်သည့် လူ (သို့မဟုတ်) တိရစ္ဆာန်တစ်ကောင်ကောင် ရေငတ်မည်ကိုဖြစ်စေ စိုးရိမ်ရလောက်သည့်အထိ မိမိ၏လိုအပ်ချက်ကို ထိခိုက်နစ်နာစေမည်ဆိုပါက။

၃။ နာမကျန်းဖြစ်ခြင်းကြောင့် ရေသုံးစွဲခြင်းဖြင့် မိမိ၏ခန္ဓာကိုယ်၌ ထိခိုက်နစ်နာမှုဖြစ်မည်ကို (သို့မဟုတ်) ရောဂါပျောက်ကင်းရန် နှောင့်နှေးသွားမည်ကို စိုးရိမ်ရပါက။

၄။ လှုပ်ရှားမှု မပြုနိုင်သော နာမကျန်းဖြစ်ခြင်းကြောင့် ရေမသုံးစွဲနိုင်လျှင်၊ မိမိအား ဝုဿွူပြုပေးမည့်သူလည်း မရှိလျှင်၊ ထို့ပြင် အချိန်ကုန်ဆုံးသွားမည်ကို စိုးရိမ်ရပါက။

၅။ ရေသုံးစွဲခြင်းကြောင့် အအေးဒဏ်ကို စိုးရိမ်ရပြီး ၎င်းရေကို နွေးအောင်ပြုလုပ်ရန် တစ်ခုခု မ‌တွေ့ရှိပါက သယမ္မုမ်ပြုလုပ်၍ ဆွလာသ်ဝတ်ပြုရမည်။

သယမ္မုမ် ပြုလုပ်ပုံ၊

မြေကြီးအား မိမိ၏ လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် လက်ချောင်းများ ကားထားလျက် ပုတ်ပြီးနောက် မိမိ၏ မျက်နှာကို လက်ချောင်းများ၏ အတွင်းပိုင်းဖြင့် ပွတ်သပ်ရမည်။ ထို့နောက် မိမိ၏ လက်ဝါးနှစ်ဖက်ဖြင့် လက်ဖမိုးနှစ်ခုအား ပွတ်သပ်ရမည်။ မျက်နှာနှင့် လက်နှစ်ဖက်လုံးကို အနှံ့အပြား မစဟ်ပြုပွတ်သပ်ရမည်။

သယမ္မုမ် ပျက်စေသောအချက်များ။

၁။ ရေမရရှိခြင်းကြောင့် သယမ္မုမ်ပြုလုပ်ထားခြင်းဖြစ်ပါက ရေရရှိလျှင် သယမ္မုမ်ပျက်သည်။ (သို့မဟုတ်) အကယ်၍ သယမ္မုမ်ပြုလုပ်ရခြင်းသည် ရေသုံးစွဲနိုင်စွမ်း မရှိသောကြောင့် ဖြစ်ပါက ရေသုံးစွဲနိုင်စွမ်းရှိလာခြင်း။

၂။ ဝုဿွူပျက်စေသောအချက် တစ်ချက်ချက် သို့မဟုတ် ဂျနာဗသ် (ရေချိုးရန် တာဝန်ထိုက်သည့် ကိုယ်မသန့်မှုဖြစ်ခြင်း)၊ ဓမ္မတာလာခြင်း၊ မီးယပ်သွေးဆင်းခြင်း စသည့် (ဂုစ်လ်) ရေချိုးရန် တာဝန်ထိုက်စေသော ကိစ္စရပ်တစ်ခုခုသည် သယမ္မုမ် ပျက်စေသည်။

ရေသုံးစွဲနိုင်စွမ်း မရှိသူနှင့် သယမ္မုမ်၏ အမိန့်ပညတ်ချက်-

အကယ်၍ ရေနှင့် မြေ မရရှိလျှင် (သို့မဟုတ်) ရေ သို့မဟုတ် မြေဖြင့် အရေပြားကို ထိတွေ့ရန် မစွမ်းနိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလျှင် ၎င်းသည် ဝူဿွူနှင့် သယမ္မုမ် မရှိဘဲ မိမိ၏ အခြေအနေအတိုင်း ဆွလာသ် ဆောက်တည်ရမည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည် မည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်ကိုမျှ ၎င်းတတ်စွမ်းနိုင်သည်ထက်ပို၍ တာဝန်ပေးတော်မမူသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ရေနှင့် မြေကို ရရှိမည် သို့မဟုတ် ၎င်းတို့အား သုံးစွဲနိုင်စွမ်းရှိလာမည်ဆိုပါကလည်း ၎င်းအနေဖြင့် ဖတ်ရွတ်ခဲ့ပြီးသော ဆွလာသ်အား ပြန်လည်ဖတ်ရွတ်ရန် မလိုအပ်ပါ။ အကြောင်းမှာ ၎င်းသည် အမိန့်ပေးထားသည့်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီးဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မိန့်တော်သည်မှာ- (... သို့ဖြစ်ရာ အသင်တို့သည် အသင်တို့ တတ်နိုင်သမျှ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အား ကြောက်ရွံ့ကြလေကုန် ...) (စူရဟ် သဂါဗွန်၊ အာယသ် ၁၆) တမန်တော်မြတ်(ﷺ) မိန့်ကြားတော်မူသည်မှာ- "အကယ်၍ ငါတမန်တော်သည် အသင်တို့အား တစ်စုံတစ်ရာကို အမိန့်ပေးခဲ့လျှင် အသင်တို့သည် ၎င်းကို တတ်စွမ်းနိုင်သမျှ လိုက်နာကျင့်သုံးကြပါ။" [11] [11] အိမာမ်ဗုခါရီက အမှတ် (7288) ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အိမာမ်မွတ်စ်လင်မ်က အမှတ် (6066) ဖြင့်လည်းကောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။

မှတ်သားဖွယ်။ အကယ်၍ ဂျနာဗသ် ကိုယ်မသန့်ဖြစ်သည့်အတွက် သယမ္မုမ်ပြုထားပြီးနောက် ရေရရှိသည့်အခါ ၎င်းအနေဖြင့် ရေချိုးရမည်ဖြစ်သည်။

နဝမအချက်။ ဓမ္မတာသွေးနှင့် နိဖားစ် မီးဖွားပြီးနောက်ဆင်းသည့်သွေး၏ အမိန့်ပညတ်ချက်များ။

ပထမအချက်၊ ဓမ္မတာသွေး၊

၎င်းသည် သီးသန့်အချိန်ကာလ၌ သားအိမ်အတွင်းမှ ထွက်လာသော သဘာဝသွေးဖြစ်သည်။ များသောအားဖြင့် လစဉ် ခြောက်ရက် သို့မဟုတ် ခုနှစ်ရက် သွေးဆင်းလေ့ရှိပြီး တခါတရံ ထိုထက် များသွားနိုင်သည် သို့မဟုတ် လျော့နည်းသွားနိုင်သည်။ အမျိုးသမီး၏ ဓမ္မတာလသည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် ဖန်ဆင်းထားတော်မူသော သဘာဝတရားအလျောက် ကြာမြင့်နိုင်သကဲ့သို့ တိုတောင်းနိုင်သည်။

ဓမ္မတာသွေးဆင်းနေသော အမျိုးသမီး၏ အမိန့်ပညတ်ချက်များ။

၁၊ ဓမ္မတာသွေးဆင်းနေသည့် အမျိုးသမီးသည် ဓမ္မတာလာနေစဉ် ဆွလာသ်ဝတ်ပြုခြင်းနှင့် ဆွိယာမ် ဥပုသ်စောင့်ထိန်းခြင်းတို့ကို မပြုလုပ်ရပါ။ သူမအနေဖြင့် ပြုလုပ်ခဲ့လျှင်လည်း မှန်ကန်အထမြောက်မည် မဟုတ်ပါ။

၂၊ ဓမ္မတာလာနေသည့် အမျိုးသမီးသည် သူမ၏ ဓမ္မတာမှ သန့်စင်သွားပြီးနောက် စောင်မ်ဥပုသ်စောင့်ထိန်းခြင်းကိုသာ ပြန်လည် ကဿွာဖြည့်စွက်ရမည်။ ဆွလာသ်များကိုမူ ပြန်လည်ဝတ်ပြုရန် မလိုပါ။

၃၊ သူမသည် ကအ်ဗဟ်ကျောင်းတော်အား သွဝါဖ်လုပ်ခွင့် မရှိပါ၊ ထို့ပြင် ကုရ်အာန်ကျမ်းမြတ်ကို မရွတ်ဖတ်ရ၊ ဗလီထဲတွင် မထိုင်ရ။ ၄၊ ဓမ္မတာသွေးဆင်းခြင်း ရပ်တန့်ကာ ရေချိုးသန့်စင်သည်အထိ ဇနီးသည်နှင့် ကိုယ်လက်နှီးနှောခြင်း ခင်ပွန်းအပေါ်တွင် ဟရာမ်ဖြစ်သည်။

၅၊ ဓမ္မတာသွေးဆင်းနေသည့် အမျိုးသမီး၏ ခင်ပွန်းအဖို့ အရှက်အင်္ဂါ၌ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံခြင်းမှအပ သူမထံမှ အကျိုးခံစားခွင့်ရှိသည်။ ဥပမာ- နမ်းခြင်း၊ ထိတွေ့ကိုင်တွယ်ခြင်းနှင့် အခြားအလားတူကိစ္စရပ်များဖြစ်သည်။

၆၊ ခင်ပွန်းအနေဖြင့် ဇနီးသည်အား ဓမ္မတာလာနေစဉ် သွလာက်ပေးခွင့် မရှိပါ။

"အလ်သွုဟ်ရ်"ဟူသည် သွေးဆင်းမှု ရပ်သွားခြင်းဖြစ်သည်။ အကယ်၍ သွေးဆင်းခြင်း ရပ်တန့်သွားပါက သူမသည် သန့်စင်သွားပြီဖြစ်ပြီး၊ သူမ၏ ဓမ္မတာကာလလည်း ပြီးဆုံးသွားပြီဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူမသည် မဖြစ်မနေ ရေချိုးရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ဓမ္မတာသွေးဆင်းခြင်းကြောင့် တားမြစ်ထားသည့်ကိစ္စများကို ပြန်လည်ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။

အကယ်၍ ဓမ္မတာသွေးဆင်းခြင်းမှ သန့်စင်ပြီးနောက် အညိုရောင် သို့မဟုတ် အဝါရောင် အရည်များကို တွေ့မြင်ရပါက ယင်းကို ဂရုပြုရန် မလိုအပ်ပါ။

ဒုတိယ- နိဖားစ် မီးဖွားပြီးနောက်ဆင်းသည့်သွေး။

၎င်းသည် မီးဖွားစဥ်နှင့် မီးဖွားပြီးနောက် သားအိမ်မှ ထွက်လာသောသွေးဖြစ်ပြီး ထိုသွေးသည် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ကာလအတွင်း ရပ်တန့်နေခဲ့သော ကျန်ရှိသည့်သွေးဖြစ်သည်။

မိန်းမကိုယ်မှလွဲ၍ သူမထံမှ သာယာမှုရယူခြင်းကဲ့သို့သော ခွင့်ပြုထားသည့် ကိစ္စရပ်များတွင် နိဖားစ်သည် ဟိုင်ဇ်ကဲ့သို့ပင်ဖြစ်သည်။

ဟရာမ်အဖြစ် တားမြစ်သောအရာများမှာ ဥပမာ- မိန်းမကိုယ်၌ လိင်ဆက်ဆံခြင်း၊ စောင်မ်ဥပုသ်စောင့်ထိန်းခြင်းနှင့် ဆွလာသ်ဝတ်ပြုခြင်းတို့အား တားမြစ်ထားခြင်း၊ တွလာက်ပေးခြင်း၊ သွဝါဖ်လုပ်ခြင်း၊ ကုရ်အာန်ဖတ်ရွတ်ခြင်းနှင့် ဗလီဝတ်ကျောင်းတော်အတွင်း နေထိုင်ခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ သူမ၏ သွေးဆင်းခြင်း ရပ်စဲသွားသည့်အခါ ရေချိုးရန်တာဝန်ရှိခြင်းတွင်လည်း ဓမ္မတာသွေးဆင်းနေသည့်အမျိုးသမီးကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်။

သူမအပေါ်၌ ဆွလာသ်ကို ကဿွာပြန်လည်ဖြည့်စွက်ရန်မလိုဘဲ ဆွိယာမ်ကိုသာ ကဿွာပြန်လည်ဖြည့်စွက်ရန် တာဝန်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဓမ္မတာလာနေသည့် အမျိုးသမီးကဲ့သို့ပင် ဆွလာသ်ကို ကဿွာပြန်လည်ဖြည့်စွက်ရန် မလိုပါ။

၎င်း၏ အများဆုံးကာလမှာ ရက်ပေါင်း လေးဆယ်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ နိဖားစ်သွေးသည် ရက်လေးဆယ်မပြည့်မီ ရပ်တန့်သွားပါက သူမ၏ နိဖားစ်ကာလ ပြီးဆုံးသွားပြီဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရေချိုးပြီး ဆွလာသ်ဝတ်ပြုရမည်။ ထို့ပြင် နိဖားစ်ကြောင့် တားမြစ်ခံထားရသည့် ကိစ္စရပ်များကိုလည်း ပြန်လည်လုပ်ဆောင်နိုင်ပြီ ဖြစ်သည်။

ဒုတိယကဏ္ဍ- ဆွလာသ်။

ပထမ- အဇာန်နှင့် အိကာမသ်၏ အမိန့်ပညတ်ချက်များ။

တမန်တော်မြတ်၏ ဟိဂျ်ရသ် ပထမနှစ်တွင် အဇာန်ကို သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်၊ ၎င်းကို ပြဋ္ဌာန်းရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းမှာ- ၎င်းတို့အတွက် အချိန်ကာလများကို သိရှိရန် ခက်ခဲလာသောအခါ ထိုအချိန်ကာလများအတွက် အမှတ်အသားတစ်ခု သတ်မှတ်ထားရှိရန် ၎င်းတို့ တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့နောက် အဗ်ဒုလ္လာဟ်ဗင်န်ဇိုက်ဒ်(ရဿွိယလ္လာဟုအန်ဟု)သည် ဤအဇာန်ကို အိပ်မက်တွင် မြင်တွေ့ခဲ့ရပြီး၊ ဝဟီဗျာဒိတ်တော်က ၎င်းကို အတည်ပြုပေးခဲ့သည်။

အဇာန်သည် ဆွလာသ်အချိန်ဝင်ရောက်ပြီဖြစ်ကြောင်း အသိပေးကြေညာခြင်းဖြစ်သည်။ အိကာမသ် ဟူသည် ဆွလာသ်ဆောက်တည်ရန် အသိပေးကြေညာခြင်းဖြစ်သည်။

ဖရဿွ်ဆွလာသ်များအတွက် အဇာန်နှင့် အိကာမသ်သည် အမျိုးသားများ၏ ဂျမာအသ်အပေါ်တွင် ဖရ်ဿွ်ကိဖာယဟ် (လူအချို့ ဆောင်ရွက်ပါက အားလုံးအပေါ်မှ ကျေပွန်သွားမည့်တာဝန်) ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ခုသည် အစ္စလာမ်သာသနာ၏ ထင်ရှားသော အမှတ်အသားများအနက်မှ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့အား ပယ်ဖျက်ရပ်ဆိုင်းခြင်းကို ခွင့်မပြုပေ။

အဇာန်၏ စည်းကမ်းချက်များ။

၁။ မုအဇ္ဇင်န်(အဇာန်ဆိုသူ)သည် အမျိုးသားဖြစ်ခြင်း။

၂။ အဇာန်သည် အစဉ်အလိုက်ဖြစ်ခြင်း။

၃။ အဇာန်သည် ဆက်တိုက်ဖြစ်ခြင်း။

၄။ အချိန်ကျရောက်ပြီးနောက် အဇာန်ပေးခြင်း၊ ယင်းစည်းကမ်းချက်မှ ဖဂျရ်နှင့် ဂျုမုအဟ်၏ ပထမအဇာန်သည် ချွင်းချက်ဖြစ်ပေသည်။

အဇာန်၏ စွန္နသ်အချက်များ။

(၁) မိမိ၏လက်ချောင်းနှစ်ချောင်းကို မိမိ၏ နားနှစ်ဖက်သို့ ထည့်ထားခြင်း။

(၂) အချိန်ဝင်ဝင်ခြင်းအစတွင် အဇာန်ပေးခြင်း။

(၃) ဟိုင်ယ်ယာအလဆ်ွဆွလဟ်နှင့် ဟိုင်ယ်ယာအလလ်ဖလာဟ် ဆိုရာတွင် ယာဘက်၊ ဝဲဘက်သို့ လှည့်ခြင်း။

(၄) ကောင်းမွန်သော အသံရှိသူ ဖြစ်ခြင်း။

(၅) အဇာန်၏ စကားလုံးများကို အလွန်အကျွံ အသံဆွဲငင်ခြင်း မပြုဘဲ ဖြည်းညင်းစွာ ရွတ်ဆိုခြင်း။

(၆) ဝါကျတစ်ခုတိုင်း၌ ရပ်တန့်ခြင်း။

(၇) အဇာန်ပေးချိန်တွင် ကိဗ်လဟ်ဘက်သို့ မျက်နှာမူခြင်း။

အဇာန်သည် စာသား ၁၅ ပိုဒ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ယင်းစာသားများဖြင့် ဗိလာလ် (ရဿွိယလ္လာဟုအန်ဟု)သည် တမန်တော်မြတ်(ဆွလ္လလ္လာဟုအလိုင်းဟိဝစလ္လမ်)၏ ရှေ့တော်မှောက်တွင် အမြဲတစေ အဇာန်ပေးခဲ့လေသည်။

အဇာန်၏ စာသားများ။

(အလ္လာဟု အက်ဗရ်) (၄) ကြိမ်။

(أشهد أن لا إله إلا الله) "(အရှ်ဟဒု အန်လာအိလာဟ အိလ္လလ္လာဟ်)" နှစ်ကြိမ်။

(أشهد أن محمدًا رسول الله) (အရှ်ဟဒုအန်နမုဟမ္မဒန် ရစူလုလ္လာဟ်) နှစ်ကြိမ်

(حي على الصلاة) (ဟိုင်ယအလဆ်ွဆွလဟ်) နှစ်ကြိမ်

(حي على الفلاح) (ဟိုင်ယအလလ်ဖလာဟ်) နှစ်ကြိမ်

ထို့နောက် “အလ္လာဟုအက်ဗရ်” ဟု နှစ်ကြိမ်ဆိုရမည်။

ထို့နောက် “လာအိလာဟ အိလ္လလ္လာဟ်” ဟု တစ်ကြိမ်ဆို၍ အဆုံးသတ်ရမည်။

ဖဂျရ်အဇာန်၌ "ဟိုင်ယ်ယ အလလ်ဖလာဟ်" ဟုဆိုပြီးနောက် ("အတ်စ်ွဆွလာသု ခိုင်ရွန်မီနန်နောင်မ်") ကို နှစ်ကြိမ် ပို၍ဆိုရမည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းသည် များသောအားဖြင့် လူများအိပ်လေ့ရှိသော အချိန်ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

အိကာမသ်သည် စကားရပ် (၁၁) ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ကို အမြန်ရွတ်ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမူကား ၎င်းသည် အသင့်ရောက်ရှိနေသောသူများကို အသိပေးကြေညာခြင်းဖြစ်သောကြောင့် ဖြည်းညှင်းစွာ ရွတ်ဆိုရန် မလိုအပ်ပေ။

၎င်း၏ ဖတ်ရမည့် ပုံစံမှာအောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

(အလ္လာဟု အက်ဗရ်) (၂) ကြိမ်။

(အရှ်ဟဒု အန်လာအိလာဟ အိလ္လလ္လာဟု): တစ်ကြိမ်။

(أشهد أن محمدًا رسول الله) (အရှ်ဟဒုအန်နမုဟမ္မဒန် ရစူလုလ္လာဟ်) နှစ်ကြိမ်

(حي على الصلاة) (ဟိုင်ယ်ယအလဆ်ွဆွလာဟ်) တစ်ကြိမ်

(حي على الفلاح) (ဟိုင်ယ်ယအလလ်ဖလာဟ်) တစ်ကြိမ်

(قد قامت الصلاة) ကဒ်ကာမသိဆ်ဆွလာဟ်၊(၂) ကြိမ်။

(အလ္လာဟု အက်ဗရ်) နှစ်ကြိမ်။

(လာအိလာဟ အိလ္လလ္လာဟ်) တစ်ကြိမ်။

အဇာန်အသံကြားသူသည် မုအဇ္ဇင်န် ဆိုသည့် အတိုင်း လိုက်ဆိုရန် မွတ်စ်သဟဗ်ဖြစ်သည်။ သို့သော် (ဟိုင်ယ်ယအလဆ်ဆွလာဟ်)နှင့် (ဟိုင်ယ်ယအလလ်ဖလာဟ်) တွင် (လာဟောင်းလ ဝလာကုဝ်ဝသ အိလ္လာဗိလ္လာဟ်)ဟု ဆိုရမည်၊ ထို့နောက် တမန်တော်မြတ် (ﷺ)ပေါ် ဆွလာသ်ပို့သရမည်။ ၎င်းနောက် အောက်ပါအတိုင်း ရွတ်ဆိုရမည်။ «اللهمَّ رَبَّ هَذِهِ الدَّعْوَةِ التَّامَّةِ، وَالصَّلاةِ القَائِمَةِ، آتِ مُحَمَّدًا الوَسِيلَةَ وَالفَضِيلَةَ، وَابْعَثْهُ مَقَامًا مَحْمُودًا الَّذِي وَعَدْتَهُ، إِنَّكَ لَا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ» အဓိပ္ပာယ်။ «အိုအလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၊ ဤပြည့်စုံသော ဖိတ်ခေါ်မှုနှင့်တည်‌ဆောက်မည့်ဆွလာသ်၏ အရှင်၊ တမန်တော်မြတ်မိုဟမ္မဒ် (ဆွလ္လလ္လာဟုအလိုင်ဟိဝစလ္လမ်)အား ဝစီလဟ်(ဂျန္နသ်ရှိအမြင့်မြတ်ဆုံးနေရာ)နှင့် အဖန်ဆင်းခံအားလုံးတို့ထက် ပို၍မြင့်မြတ်သည့်အဆင့်အတန်းကို ချီးမြှင့်ပေးသနားတော်မူပါ။ ထို့ပြင် အရှင်မြတ် ကတိပေးတော်မူခဲ့သည့် မကာမေမဟ်မူဒ် (ကိယာမသ်နေ့တွင် အကြီးမားဆုံး ရှဖာအသ်ကြားဝင်အသနားခံပေးမည့်နေရာ)သို့ ၎င်းအား (တမန်တော်မြတ်အား) ပို့ဆောင်တော်မူပါ။ ဧကန်အမှန် အရှင်မြတ်သည် ကတိတော်ကို ဖောက်ဖျက်တော်မမူပေ။» [12] [12] စမာဟသွတ် ရှိုင်ခ် အဗ္ဗဒွလ်အဇီးဇ် ဗင်န် ဗာဇ် ( رحمه الله )က ၎င်း၏ မဂျ်မူအ်ဖသာဝါကျမ်း (၂၉/၁၄၁)တွင် ဆိုသည်မှာ- (ဗိုင်ဟကီသည် ဂျာဗိရ်ထံမှ ကောင်းမွန်သော စနဒ်ဖြင့် «الذي وعدته» ဟူသော စကားရပ်၏နောက်တွင် «إنك لا تخلف الميعاد» (ဧကန်အမှန် အရှင်မြတ်သည် ကတိတော်ကို ဖောက်ဖျက်တော်မမူပါ) ဟူ၍ ထပ်မံဖြည့်စွက် ဆင့်ပြန်ထားသည်။)

ထို့နောက် အောက်ပါအတိုင်း ရွတ်ဆိုရမည်။ «رَضِيتُ بِاللَّهِ رَبًّا، وَبِالْإِسْلَامِ دِينًا، وَبِمُحَمَّدٍ ﷺ نَبِيًّا» "ကျွန်တော်မျိုးသည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အား ဖန်ဆင်းမွေးမြူတော်မူသောအရှင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အစ္စလာမ်အား သာသနာအဖြစ်လည်းကောင်း၊ မုဟမ္မဒ် (ဆွလ္လလ္လာဟုအလိုင်ဟိဝစလ္လမ်)အား နဗီတမန်တော်အဖြစ်လည်းကောင်း ကျေနပ်နှစ်သက်လက်ခံပါ၏။” [13] [13] (သိရ်မိဇီကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် ၂၆၃၅)

အဇာန်ပေးပြီးနောက် တရားတော်က ခွင့်ပြုထားသည့် အကြောင်းပြချက် မရှိဘဲ သို့မဟုတ် ပြန်လာရန် ရည်ရွယ်ချက် မရှိဘဲ ဗလီမှ ထွက်ခွာခြင်းအား တားမြစ်ထားသည်။

ဆွလာသ်နှစ်ခုအား ပေါင်း၍ဝတ်ပြုသောအခါ အဇာန်တစ်ကြိမ်ဖြင့် လုံလောက်ပြီး ဆွလာသ်တစ်ခုစီအတွက် အိကာမသ်ရွတ်ဆိုရမည်။

ဒုတိယ- ဆွလာသ်၏ အဆင့်အတန်းနှင့် ၎င်း၏ ထွတ်မြတ်မှု။

ဆွလာသ်သည် ရှဟာဒသ် သက်သေခံခြင်းနှစ်ခု၏ နောက်တွင် အလေးနက်ဆုံးသော အစ္စလာမ့်မဏ္ဍိုင်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၌ အထူးအဆင့်အတန်း ရှိသည်။ အကြောင်းမာ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည် ၎င်းကို မိုးကောင်းကင်၌ မိအ်ရာဂ်ျညတွင် မိမိ၏ တမန်တော်မြတ်(ﷺ)အပေါ် ဖရဇ်တာဝန်အဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းတော်မူခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအချက်သည် ၎င်း၏ ကြီးကျယ်မှု၊ အလွန်လေးနက်သည့် မဖြစ်မနေကျင့်ဆောင်ရမည့်တာဝန်ဖြစ်မှုနှင့် ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်တော်မူသော အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်ထံတော်၌ ၎င်း၏ အဆင့်အတန်းတို့ကို ညွှန်ပြနေသည်။

၎င်း၏ ထွတ်မြတ်မှုနှင့် တစ်ဦးချင်းစီအပေါ် မပြုမနေရတာဝန်ဖြစ်ခြင်းနှင့်ပတ်သတ်၍ ဟဒီးဆ်တော်များစွာ လာရှိထားသည်။ ထို့ပြင် ၎င်း၏ ဖရဿ်ွဖြစ်ခြင်းသည် အစ္စလာမ်သာသနာတွင် မလွဲမသွေ သိထားရမည့်အရာဖြစ်သည်။

၎င်းသည် မဖြစ်မနေတာဝန်ဖြစ်ကြောင်းနှင့် အလေးအနက်ထားရမည့်အကြောင်း ပြသနေသည့် ကျမ်းတော်မြတ်နှင့် စွန္နသ်တော်လာ များစွာသော ကျမ်းချက်များအနက် အချို့မှာ-

၁။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မိန့်တော်မူသည်။ (...ဧကန်မလွဲ‘ဆွလာသ်’ ဝတ်ပြုမှုသည် ‘မုအ်မင်န်’ တို့အပေါ်၌ အချိန်ကာလပိုင်းခြား၍ အတည် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသော ဖရ်ဿွ်တာဝန်တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်ချေသတည်း။) [စူရဟ် နိစာအ်၊ အာယသ်-၁၀၃] ဆိုလိုသည်မှာ- တမန်တော်မြတ်(ﷺ) ရှင်းလင်းပြသတော်မူခဲ့သော အချိန်များတွင် ဖရ်ဿွ်တာဝန်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

၂။ ထို့ပြင် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်ကြားတော်မူသည်- (စင်စစ်သော်ကား ထိုသူတို့သည် ဆည်းကပ် ကိုးကွယ်မှုကို အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အားသာလျှင် ရည်စူး၍ သန့်သန့်ပြုကြလျက် အာရုံစူးစိုက်ကာ ထိုအရှင်မြတ်အား ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ကြရန်လည်းကောင်း၊ ဆွလာသ်ဝတ်ပြုမှုကို ဆောက်တည်ကြရန်လည်းကောင်း၊ အမိန့်ပေးတော်မူခြင်းကို ခံခဲ့ကြရသည်မှတစ်ပါး အခြားတစ်စုံတစ်ရာကိုမျှ အမိန့်ပေးတော်မူခြင်း ခံခဲ့ကြရသည်မဟုတ်ပေ......။) (စူရဟ် ဗိုင်ယ်ယိနဟ်၊ အာယသ် ၅)

၃။ ထို့ပြင် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်ကြားတော်မူသည်- (အကယ်၍ ထိုသူတို့သည် အမှားဝန်ချတောင်းပန်ကြပြီး ဆွလာသ်ဆောက်တည်ကြကာ ဇကာသ်ပေးဆောင်ကြလျှင် ထိုသူတို့သည် သာသနာတော်၌ အသင်တို့၏ ညီနောင်များပင် ဖြစ်ကြသည်။...) [စူရဟ် သောင်ဗဟ်၊ အာယသ်- ၁၁]

၄။ ဂျာဗိရ် (ရဿွိယလ္လာဟုအန်ဟုမာ)က ဆင့်ပြန်ခဲ့သည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ ရစူလ်တမန်တော် (ဆွလ္လလ္လာဟုအလိုင်ဟိဝစလ္လမ်) မိန့်ကြားတော်မူသည်- "ဧကန်မုချ လူတစ်ဦးနှင့် ရှိရ်က်၊ ကုဖ်ရ်၏ အကြား၌ ဆွလာသ်စွန့်လွှတ်ခြင်းသာ ခြားနားသည်။" [14] [14] မွတ်စ်လင်မ်ကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၈၂)

၅။ ဗုရိုင်းဒဟ်(ရဿွိယလ္လာဟုအန်ဟု)က ဆင့်ပြန်ခဲ့သည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ ရစူလ်တမန်တော်(ﷺ)က မိန့်ကြားတော်မူသည်မှာ- "ကျွန်ုပ်တို့(မွတ်စ်လင်မ်များ)နှင့် ၎င်း(မွတ်စ်လင်မ် မဟုတ်သူ)တို့ကြား၌ရှိသည့် ပဋိညာဉ်သည် ဆွလာသ်ပင်ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ အကြင်သူသည် ဆွလာသ်ဆောက်တည်ခြင်းကို စွန့်လွှတ်ပါက ထိုသူသည်အမှန်ပင် ကာဖိရ်ဖြစ်သွားမည်။" [15] [15] သိရ်မီဇီကျမ်း၊ ဟဒီးစ်အမှတ် (၂၆၅) ၎င်းက ဟစန် စွဟီဟ် ဂရီးဗ်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ရှိုက်ခ်အလ်ဗာနီက စွဟီဟ် အတ်သရ်ဂီးဗ် ဝတ်သရ်ဟီးဗ် ကျမ်း၌ ထိုဟဒီးစ်အား စွဟီဟ်ဟု မှတ်ချက်ပြုထားသည်။

၎င်းသည် မလုပ်မနေရတာဝန်ဖြစ်ကြောင်း ငြင်းပယ်သူသည် ကာဖိရ်ဖြစ်သည်ဟု ပညာရှင်များအားလုံး တညီတညွတ်တည်းဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် အကြင်သူသည် ပျင်းရိ၍ဖြစ်စေ၊ အလေးမထား၍ဖြစ်စေ ၎င်းအားစွန့်လွှတ်ပါက အထက်ပါ ဆွဟီးဟ်ဟဒီးဆ်တော်နှင့် ဤအချက်အပေါ် ဆွဟာဗဟ်များ၏ တညီတညွတ်တည်း သဘောတူညီချက်တို့ကြောင့် အမှန်ကန်ဆုံးသောအဆိုအရ ထိုသူသည်လည်း ကာဖိရ်ဖြစ်သွားပေမည်။

တတိယ- ဆွလာသ်၏ စည်းကမ်းချက်များ။

၁။ ၎င်း၏ အချိန်ကျရောက်ခြင်း။

အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်သည်မှာ- (...ဧကန်မလွဲ‘ဆွလာသ်’ ဝတ်ပြုမှုသည် ‘မုအ်မင်န်’ တို့အပေါ်၌ အချိန်ကာလပိုင်းခြား၍ အတည် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသော ဖရ်ဿွ်တာဝန်တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်ချေသတည်း။) [စူရဟ် နိစာအ်] ဆိုလိုသည်မှာ သတ်မှတ်ထားသော အချိန်များ၌ ကျင့်ဆောင်ရသည့် ဖရ်ဿ်ွတာဝန်ဖြစ်သည်။

ဖရ်ဿ်ွ ဆွလာသ်များ၏ အချိန်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-

က- ဖဂျရ်။ အရုဏ်တက်ချိန်မှ နေထွက်ချိန်အထိဖြစ်သည်။

ခ - ဇုဟ်ရ်– နေမွန်းလွဲချိန်မှနေ၍ အရာတိုင်း၏ အရိပ်သည် ၎င်း၏ရှည် လျားမှုနှင့် တူညီသွားသည်အထိ ဖြစ်သည်။

ဂ။ အဆွ်ရ် - ဇုဟ်ရ်အချိန် ကုန်ဆုံးချိန်မှစ၍ နေရောင်ဝါလာသည်အထိ ဖြစ်ပြီး၊ အရေးပေါ်အချိန်သည် နေဝင်ချိန်အထိ ဖြစ်သည်။

ဃ- မဂ်ရိဗ်။ နေဝင်ချိန်မှစ၍ ဆည်းဆာအနီရောင် ပျောက်ကွယ်သွားသည့်အချိန်အထိ ဖြစ်သည်။

င- အိရှာ- မဂ်ရိဗ်အချိန် ကုန်ဆုံးချိန်မှ ညသန်းခေါင်အထိ။

၂။ အရှက်ကို လုံခြုံစွာ ဖုံးအုပ်ခြင်း။

၎င်းသည် ဖုံးကွယ်ထားရမည့်၊ ပေါ်လွင်သွားသောအခါ အကျည်းတန်၍ ရှက်ဖွယ်ကောင်းသော အစိတ်အပိုင်းများကို ဆိုလိုသည်။ အမျိုးသား၏ အရှက်သည် ချက်မှ ဒူးအထိ ဖြစ်သည်။ အမျိုးသမီးသည် ဆွလာသ်အတွင်း၌ မျက်နှာမှလွဲ၍ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးအား ဖုံးအုပ်ထားရမည်၊ အမျိုးသမီးသည် သူစိမ်းအမျိုးသားများ (ဆိုလိုသည်မှာ မိမိ၏ “မဟာရင်မ်” မဟုတ်သူများ) ရှေ့တွင် ရှိနေပါက မိမိ၏မျက်နှာကို ဖုံးအုပ်ထားရမည်။

၃။ နဂျာစသ် အညစ်အကြေးများမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း-

(နဂျာစသ်) အညစ်အကြေးဆိုသည်မှာ ဆွလာသ်ကို အတားအဆီးဖြစ်စေသည့် သီးခြားညစ်ညမ်းသောအရာ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ကျင်ငယ်ရေ၊ ကျင်ကြီး၊ သွေးနှင့် အခြားအရာများကဲ့သို့ဖြစ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်၊ နေရာနှင့် အဝတ်အစားတို့တွင် ရှိတတ်သည်။

၄။ ကိဗ်လဟ်ဘက်သို့ မျက်နှာမူခြင်း။

ကိဗ်လဟ်ဟူသည် မွန်မြတ်သည့် ကအ်ဗဟ်ကျောင်းတော်ဖြစ်ပြီး လူတို့သည် ၎င်းဘက်သို့ မျက်နှာမူကြသောကြောင့် ကိဗ်လဟ်ဟု ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် ကိဗ်လဟ်ဘက်သို့ မျက်နှာမမူဘဲ ဆွလာသ်သည် ပိုင်မည် မဟုတ်ပေ၊ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မိန့်တော်သည်မှာ- (... ထို့ပြင် အသင်တို့သည်လည်း မည်သည့်နေရာ၌ ရှိသည်ဖြစ်စေ (ဆွလာသ်ဝတ်ပြုသည့်အခါ) မိမိတို့၏မျက်နှာများကို အလ်မတ်စ်ဂျိဒုလ်ဟရာမ် ကျောင်းတော်ဘက်သို့သာ လှည့်ကြပါ။ ...) [စူရဟ် ဗကရဟ်၊ အာယသ်-၁၄၄]

၅။ နိယသ်ပြုခြင်း။

၎င်းသည် အဘိဓါန်အရ ရည်စူးခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ရှရီအသ်တရားတော်အရ ခဝပ်ကိုးကွယ်မှုအား အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်နှင့် နီးကပ်မှုရရှိရန်အတွက် ပြုလုပ်ကြောင်း ခိုင်မာသောဆုံးဖြတ်ချက်ကို ခေါ်သည်။ ၎င်းပြုလုပ်ရသည့် နေရာသည် စိတ်နှလုံးသာဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းအား နှုတ်မှအသံထွက်၍ ပြုလုပ်ရန် မလိုအပ်ပေ။ စင်စစ် ထိုလုပ်ရပ်သည် ဗိစ်ဒ်အသ်ဖြစ်သည်။

စတုတ္ထအချက်: ဆွလာသ်၏ မဏ္ဍိုင်များ:

၎င်းတို့မှာ ဖရ်ဿ်ွ(၁၄)ချက်ရှိသည်။

ပထမ မဏ္ဍိုင်- မတ်တပ်ရပ်၍ ဝတ်ပြုနိုင်ပါက ရပ်၍ ဝတ်ပြုခြင်း။

အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်သည်မှာ- (...ထို့ပြင် အသင်တို့သည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ ရှေ့တော်ဝယ် ခဝပ်ရိုကျိုးသောသူများ အဖြစ်နှင့်ရပ်ကြကုန်လော့။) (စူရဟ် ဗကရဟ်၊ အာယသ်:၂၃၈) ထို့ပြင် အင်မ်ရာန် (ရဿွိယလ္လာဟုအန်ဟု)က မရ်ဖူအ်အဖြစ် ဆင့်ပြန်ခဲ့သည် ဟဒီးစ် - “အသင်ရပ်၍ ဆွလာသ် ဆောက်တည်ပါ အကယ်၍ အသင် (ရပ်၍ ဆွလာသ်ဆောက်တည်ရန်)မစွမ်းနိုင်လျှင် ထိုင်၍ ဆောက်တည်ပါ။ အကယ်၍ အသင် (ထိုင်၍ ဆွလာသ်ဆောက်တည်ရန်) မစွမ်းနိုင်လျှင် လဲလျောင်း၍ ဆောက်တည်ပါ။” [16] [16] ဗုခါရီကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၁၁၁၇)

အကယ်၍ ရောဂါဝေဒနာကြောင့် မတ်တပ်ရပ်ရန် မစွမ်းနိုင်လျှင် မိမိ၏ အခြေအနေအရ ထိုင်၍ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် လဲလျောင်း၍ဖြစ်စေ ဆွလာသ် ဆောက်တည်ရမည်။ နာမကျန်းဖြစ်နေသူနှင့် အလားတူသူများမှာ ကြောက်ရွံ့သူ၊ အဝတ်အစားမရှိသူနှင့် ဆေးကုသမှုခံယူရန်အတွက် ထိုင်ရန် သို့မဟုတ် လှဲလျောင်းရန်လိုအပ်သော ကြောင့် မတ်တတ်ရပ်ရန် မလိုအပ်သူတို့ ဖြစ်သည်။ ထို့အတူပင် မတ်တပ်ရပ်ရန် မစွမ်းဆောင်နိုင်သော ပုံမှန်အိမာမ်ရှေ့ဆောင်၏ နောက်တွင် ဆွလာသ်ဆောက်တည်သူသည် မတ်တပ်ရပ်ခြင်းမှ ကင်းလွတ်ခွင့်ရှိပေသည်။ ထို့ကြောင့် အိမာမ်ရှေ့ဆောင်သည် ထိုင်လျက် ဆွလာသ်ဆောက်တည်ပါက ၎င်း၏နောက် လိုက်များသည်လည်း ၎င်းတို့၏ အိမာမ်ရှေ့ဆောင်အား နောက်လိုက်သောအား ဖြင့် ထိုင်လျက်ဆွလာသ်ဆောက်တည်ရမည်။ မတ်တပ်ရပ်ရန် တတ်စွမ်းနိုင်သော်လည်း နဖ်လ် ဆွလာသ်အား ထိုင်၍ ဆောက်တည်ခွင့်ရှိသည်။ သို့သော် အကျိုးကုသိုလ်သည် မတ်တပ်ရပ်၍ ဆောက်တည်သူ၏ အကျိုးကုသိုလ်ကဲ့သို့ ဖြစ်မည် မဟုတ်ပေ။

ဒုတိယမဏ္ဍိုင်- ဆွလာသ်အစတွင် သက္ကဗီရ် သဟ်ရီမဟ် ဆိုခြင်း။

ကိုယ်တော်မြတ် (ﷺ) မိန့်ကြားတော်မူသည်မှာ- "ထို့နောက် ကစ်ဗ်လဟ်ဘက်သို့ မျက်နှာမူကာ ‘သက္ကဗီရ်’ဆိုပါ။"[17] [17] ဗုခါရီကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၆၂၅၁)/ မွတ်စ်လင်မ်ကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၈၈၄)

၎င်း၏ ပုံစံမှာ (الله أكبر) ‘အလ္လာဟုအက်ဗရ်' ဟု ရွတ်ဆိုရန်ဖြစ်သည်။ ထိုမှတစ်ပါး အခြားမည်သည့် စကားရပ်မျှ အစားထိုး၍ မပိုင်ချေ။

တတိယ မဏ္ဍိုင်- စူရဟ် ဖာသိဟဟ် ဖတ်ခြင်း။

ကိုယ်တော်မြတ် (ﷺ) မိန့်ကြားတော်မူသည်မှာ- “စူရဟ် ဖာသိဟဟ် မရွတ်ဖတ်သူ၏ ဆွလာသ်သည် အထမမြောက်ပေ။” [18] [18] ဗုခါရီကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၇၅၆)/မွတ်စ်လင်မ်ကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၈၇၂)

စတုတ္ထမဏ္ဍိုင်- ရကအသ်တိုင်းတွင် ရုကူအ်ဦးညွှတ်ခြင်း။

အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မိန့်တော်သည်မှာ- (အို-မုအ်မင်န်’ သက်ဝင်ယုံကြည်သူအပေါင်းတို့၊ အသင်တို့သည် ကိုင်းညွှတ်ရိုကျိုးကြပါ၊ ထို့ပြင် ဦးချပျပ်ဝပ်ကြပါ...) (စူရဟ် ဟဂျ်- အာယသ်: ၇၇)

ပဉ္စမ မဏ္ဍိုင်နှင့် ဆဋ္ဌမမြောက် မဏ္ဍိုင်

ရုကူအ်မှ ပြန်ထခြင်းနှင့် ယခင်အခြေအနေအတိုင်း တည့်မတ်စွာရပ်ခြင်း၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် တမန်တော်မြတ် (صلى الله عليه وسلم)သည် ၎င်းအား အမြဲတစေ ပြုလုပ်တော်မူခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်။

တမန်တော်မြတ်(ဆွ)သည် မိမိ၏ ဆွလားသ်ဝတ်ပြုမှုတွင် အမှားပြုလုပ်သူအား မိန့်တော်မူခဲ့သည်မှာ- “ထို့နောက် (ဦးခေါင်း)ပြန်ကြွသည့်အခါ တည့်မတ်သည်အထိ ရပ်ပါ။” [၁၉]။ [19] ဗုခါရီကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၇၉၃)/မွတ်စ်လင်မ်ကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၃၉၈)

သတ္တမမြောက် မဏ္ဍိုင်၊ အစိတ်အပိုင်းခုနစ်ခုပေါ်တွင် စဂ်ျဒဟ် ပြုခြင်း၊

၎င်းတို့မှာ နှာခေါင်းအပါအဝင်နဖူး၊ လက်နှစ်ဖက်၊ ဒူးနှစ်ဖက်၊ ခြေထောက်နှစ်ဖက်၏ ထိပ်ဖျားများ ဖြစ်သည်။ ကိုယ်တော်မြတ် (ﷺ) မိန့်ကြားတော်မူသည်မှာ- "ကျွန်တော်တို့သည် အရိုးအဆစ်ခုနှစ်ခုပေါ်တွင် စဂ်ျဒဟ်ဦးချရန် အမိန့်ပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။ နဖူး၊ (ကိုယ်တော်သည် မိမိ၏လက်ဖြင့် မိမိနှာခေါင်းအား ညွှန်ပြခဲ့သည်။) လက်ဖဝါးနှစ်ဖက်၊ ဒူးနှစ်ဖက်နှင့် ခြေထောက်နှစ်ဖက်၏ ခြေချောင်းများဖြစ်သည်။" [20] [20] ဗုခါရီကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၈၁၂)/မွတ်စ်လင်မ်ကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၄၉၀)

အဋ္ဌမမဏ္ဍိုင်- စဂ်ျဒဟ် ဦးချရာမှ ပြန်ထခြင်းနှင့် စဂ်ျဒဟ်နှစ်ခုကြား ထိုင်ခြင်း။

အာအိရှဟ် (رَضِيَ اللّٰهُ عَنْهَا) ဆင့်ပြန်သည့် ဟဒီးဆ်တော်၌လာရှိသည်မှာ- "တမန်တော်မြတ် (ဆွလ္လလ္လာဟုအလိုင်းဟိဝစလ္လမ်)သည် စဂ်ျဒဟ်ဦးချရာမှ မိမိဦးခေါင်းကို ပြန်ကြွသည့်အခါ မတ်မတ်ထိုင်သည်အထိ (နောက်တစ်ကြိမ်)စဂ်ျဒဟ်ပြုလုပ်တော် မမူပါ။" [21] [21] မွတ်စ်လင်မ်ကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၄၉၈)

နဝမ မဏ္ဍိုင်- ဆွလာသ်၏ ကဏ္ဍအားလုံးကို တည်ငြိမ်အေးဆေးစွာပြုလုပ်ခြင်း။

၎င်းမှာ အနည်းငယ်မျှပင်ဖြစ်စေ ငြိမ်သက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဆွလာသ်ကို မှားယွင်းစွာ ဖတ်ခဲ့သူအား ကိုယ်တော်မြတ်(ﷺ) က- " အသင် တည်ငြိမ်သွားသည်အထိ" မိန့်ကြားတော်မူခဲ့သည်။ [22] [22] ဗုခါရီကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၇၂၄)/မွတ်စ်လင်မ်ကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၃၉၈)

မဏ္ဍိုင်နှစ်ရပ်: ဆယ်ခုမြောက်နှင့် ဆယ့်တစ်ခုမြောက် :

နောက်ဆုံးသရှဟ်ဟုဒ်ဆိုခြင်းနှင့် ၎င်းအတွက် ထိုင်ခြင်း - အစ်ဗ်နု မတ်စ်အူးဒ် (رَضِيَ اللّٰهُ عَنْهُ) ဆင်ပြန်ခဲ့သည့် မရ်ဖူးအ် ဟဒီးဆ်တော်၌ လာရှိသည်မှာ- " အသင်တို့အနက်မှ တစ်ဦးတစ်ယောက်သည် ဆွလာသ်ဝတ်ပြုသောအခါ ဤသို့ရွတ်ဆိုပါလေ အသ်သဟိယ္ယာသုလိလ္လာဟိ ဝတ်ဆ်ဆွလဝါးသု ဝသ်သွိုင်ယိဘားသု အတ်စ်စလာမုအလိုင်းက အိုက်ယုဟန်နဘိယ္ယုဝရဟ်မသုလ်လာဟိ ဝဗရကားသုဟူ အတ်စ်စလားမုအလိုင်းနာ ဝအလာ အိဗာဒိလ္လာဟိဆ်ဆွာလိဟီးန် အရှ်ဟဒုအန်လာအိလားဟအိလ်လလ္လာဟု ဝအရှ်ဟဒုအန်နမုဟမ္မဒန် အဗ်ဒုဟူဝရစူလုဟ်» [23] အဓိပ္ပါယ် - နှုတ်မှရွတ်ဆိုရသော ချီးမွမ်းခြင်းများသည်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာဖြင့်ပြုသော ခဝပ်မှုများသည်လည်းကောင်း၊ သန့်စင်သော စိတ်စေတနာနှင့်ပြုသော ကောင်းမှုများသည်လည်းကောင်း၊ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အဖို့သာလျှင် ဖြစ်တော်မူပါ၏။ ငြိမ်းချမ်းသာယာခြင်းအပေါင်းနှင့် အရှင်မြတ်၏ ရဟ်မသ်ကရုဏာတော်အပေါင်းသည်လည်းကောင်း၊ ထိုအရှင်မြတ်၏ ဗရ်ကသ်ချီးမြှင့်ခြင်းများသည်လည်းကောင်း၊ နဗီတမန်တော်မြတ်(ဆွလ္လာဟုအလိုင်းဟိဝစလ္လမ်)အပေါ်သို့ သက်ရောက်ပါစေ။ ထိုငြိမ်းချမ်းသာယာခြင်းအပေါင်းသည် ကျွန်တော်မျိုးတို့အပေါ်လည်း သက်ရောက်ပါစေ။ အရှင်မြတ်၏ ကျွန်များဖြစ်သော သူတော်စင်သူတော်ကောင်းတို့အပေါ်လည်း သက်ရောက်ပါစေ။ ကျွန်တော်မျိုးသည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှတစ်ပါး အခြားကိုးကွယ်ထိုက်သောအရှင် မရှိကြောင်း သက်သေခံပါ၏။ မုဟမ္မဒ်(ဆွလ္လာဟုအလိုင်းဟိဝစလ္လမ်)သည် အရှင်မြတ်၏ အစေတော်နှင့် အရှင်မြတ်၏ ရစူလ်တမန်တော်ဖြစ်ကြောင်း ကျွန်တော်မျိုး သက်သေခံပါသည်။" [23] [23] ဗုခါရီကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၇၉၇)/ မွတ်စ်လင်မ်ကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ်(၄၀၂)

ဆယ့်နှစ်ခုမြောက် မဏ္ဍိုင်- နောက်ဆုံးသရှဟ်ဟုဒ်တွင် တမန်တော်မြတ်(ﷺ)အပေါ်သို့ ဆွလာသ်မေတ္တာပို့သခြင်း။

ဤသို့ရွတ်ဆိုရမည် ဖြစ်သည်။ "အလ္လာဟုမ္မဆွလ္လိ အလာမုဟမ္မဒ်"[24]၊ ထို့ထက်ပိုသောအရာသည် စွန္နသ်ဖြစ်သည်။ [24] သိရ်မီဇီကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၈၃၉)

ဆယ့်သုံးခု မြောက် မဏ္ဍိုင်- တင်ပြခဲ့သည့် မဏ္ဍိုင်များအကြား အစဉ်လိုက် လုပ်ဆောင်ခြင်း။

အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် တမန်တော်မြတ်(ﷺ)သည် ယင်းတို့ကို အစဉ်လိုက် ပြုလုပ်တော်မူလေ့ရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် တမန်တော်မြတ် မိန့်ကြားတော်မူသည်မှာ- "ငါကိုယ်တော် ဆွလာသ်ဝတ်ပြုသည်ကို သင်တို့မြင်တွေ့သည့်အတိုင်း အသင်တို့ဆွလာသ် ဝတ်ပြုကြပါ။" [25] တမန်တော်မြတ် (ဆွလ္လလ္လာဟုအလိုင်ဟိဝစလ္လမ်)သည် ဆွလာသ်ဝတ်ပြုရာတွင် အမှားလုပ်မိသူအား ၎င်းကို ‘ထို့နောက်’ ဟူသော စကားလုံးဖြင့် အစဉ်လိုက် သင်ကြားပေးတော်မူခဲ့သည်။ [25] ဗုခါရီကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၆၀၀၈)

ဆယ့်လေးခုမြောက် မဏ္ဍိုင်: စလာမ်ပေးခြင်း။

ကိုယ်တော်မြတ် (ﷺ) မိန့်ကြားတော်မူသည်မှာ- "၎င်း(ဆွလာသ်)၏ အဆုံးသတ်သည် စလာမ်ဖြစ်သည်။" ထို့ပြင် မိန့်တော်မူသည်။ "၎င်း၏ ဟလာလ်ဖြစ်စေ(ဆွလာသ်မှ ပြီး မြောက်စေ)ခြင်းသည် စလာမ်ဖြစ်သည်။" [26] [26] ဗုခါရီကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၁၁၁၀)

ပဉ္စမအချက်- ဆွလာသ်၏ ဝါဂျိဗ်အချက်များ။

၎င်းတို့မှာ (၈)ချက်ရှိသည်။

(၁) သက္ကဗီရ် သဟ်ရီမဟ်မှအပ အခြားသက္ကဗီရ်များ အားလုံး။

(၂) ရုကူအ် ဦးညွှတ်ရာတွင် “ سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيْم” တစ်ကြိမ် ရွတ်ဆိုခြင်း၊ သုံးကြိမ်အထိ တိုး၍ဖတ်ခြင်းသည် စွန္နသ်ဖြစ်သည်။ ဤသည် အနိမ့်ဆုံး ပြည့်စုံခြင်း အဆင့်ဖြစ်သည်။ အမြင့်ဆုံးမှာ (၁၀) ကြိမ်အထိ ဖတ်ခြင်းဖြစ်သည်။

(၃) အိမာမ်ရှေ့ဆောင်နှင့် တစ်ကိုယ်တည်း ဝတ်ပြုသူသည် ရုကူအ် ဦးညွှတ်ရာမှ ပြန်ထရာတွင် “سَمِعَ اللّٰهُ لِمَنْ حَمِدَهُ” ဆိုခြင်း။

(၄) ရုကူအ် ဦးညွှတ်ရာမှ ပြန်ထရာတွင် “رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ” ဆိုခြင်း။

(၅) စဂ်ျဒဟ် ဦးချရာတွင် “ سُبْحَانَ رَبِّيَ الْأَعْلىٰ” တစ်ကြိမ် ရွတ်ဆိုခြင်း၊ ထို့ပြင် (၃)ကြိမ်အထိ ဖတ်ခြင်းသည် စွန္နသ်ဖြစ်သည်။

(၆) စဂ်ျဒဟ်နှစ်ခုကြားတွင် “‌رَبِّ ‌اغْفِرْ ‌لِي” တစ်ကြိမ် ရွတ်ဆိုခြင်း၊ (၃) ကြိမ်အထိ ဖတ်ခြင်းသည် စွန္နသ်ဖြစ်သည်။

(၇) ပထမသရှဟ်ဟုဒ် ဖတ်ခြင်း။ ၎င်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ရွတ်ဆိုရန် ဖြစ်သည်- "အသ်သဟိယ္ယာသုလိလ္လာဟိ ဝတ်ဆ်ဆွလဝါးသု ဝသ်သွိုင်ယိဘားသု အတ်စ်စလာမုအလိုင်းက အိုက်ယုဟန်နဘိယ္ယုဝရဟ်မသုလ်လာဟိ ဝဗရကားသုဟူ အတ်စ်စလားမုအလိုင်းနာ ဝအလာ အိဗာဒိလ္လာဟိဆ်ဆွာလိဟီးန် အရှ်ဟဒုအန်လာအိလားဟအိလ်လလ္လာဟု ဝအရှ်ဟဒုအန်နမုဟမ္မဒန် အဗ်ဒုဟူဝရစူလုဟ်"[27] အဓိပ္ပါယ်- နှုတ်မှ ရွတ်ဆိုရသော ချီးမွမ်းခြင်းများသည်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာဖြင့်ပြုသော ခဝပ်မှုများသည်လည်းကောင်း၊ သန့်စင်သော စိတ်စေတနာနှင့်ပြုသော ကောင်းမှုများသည်လည်းကောင်း၊ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အဖို့သာလျှင် ဖြစ်တော်မူပါ၏။ ငြိမ်းချမ်းသာယာခြင်းအပေါင်းနှင့် အရှင်မြတ်၏ ရဟ်မသ်ကရုဏာတော်အပေါင်းသည်လည်းကောင်း၊ ထိုအရှင်မြတ်၏ ဗရ်ကသ်ချီးမြှင့်ခြင်းများသည် လည်းကောင်း၊ နဗီတမန်တော်မြတ်(ဆွလ္လာဟုအလိုင်းဟိဝစလ္လမ်)အပေါ်သို့ သက်ရောက်ပါစေ။ ထိုငြိမ်းချမ်းသာယာခြင်းအပေါင်းသည် ကျွန်တော်မျိုးတို့အပေါ်လည်း သက်ရောက်ပါစေ။ အရှင်မြတ်၏ ကျွန်များဖြစ်သော သူတော်စင်သူတော်ကောင်းတို့အပေါ်လည်း သက်ရောက်ပါစေ။ ကျွန်တော်မျိုးသည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှတစ်ပါး အခြားကိုးကွယ်ထိုက်သောအရှင် မရှိကြောင်း သက်သေခံပါ၏။ မုဟမ္မဒ်(ဆွလ္လာဟုအလိုင်းဟိဝစလ္လမ်)သည် အရှင်မြတ်၏ အစေတော်နှင့် အရှင်မြတ်၏ ရစူလ်တမန်တော်ဖြစ်ကြောင်း ကျွန်တော်မျိုး သက်သေခံပါသည်။ [27] ဗုခါရီကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၈၃၅)

(၈) ပထမ သရှဟ်ဟုဒ်ဖတ်ရန် ထိုင်ခြင်း။

(၆) ဆွလာသ်၏ စွန္နသ် အချက်များ။

ဆွလာသ်၏ စွန္နသ်များကို စွန့်လွှတ်ခြင်းကြောင့် ဆွလာသ် မပျက်ပါ။ ၎င်းသည် နှစ်မျိုးရှိသည်။ အပြောအဆိုဆိုင်ရာ စွန္နသ်တော်များနှင့် လုပ်ဆောင်မှုဆိုင်ရာ စွန္နသ်တော်များ ဖြစ်သည်။

ပထမ- အပြောအဆိုဆိုင်ရာ စွန္နသ်တော်များ။

၁- အဖွင့်ဒုအာ၊ ၎င်းတွင် ပုံစံအမျိုးမျိုးရှိပြီး ၎င်းတို့အနက်မှ အချို့မှာ- (စွဗ်ဟာနကလ္လာဟွမ္မ ဝဗိဟမ်ဒိက၊ ဝသဗာရကတ်စ်မုက၊ ဝသအားလာဂျဒ်ဒုက၊ ဝလာအိလာဟဂိုင်းရုက) အဓိပ္ပါယ်- အို အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၊ အသင်အရှင်မြတ်သည်သန့်ရှင်းစင်ကြယ်တော်မူပါသည်ဟု ကျွန်တော်မျိုး မြွတ်ဟနေပါ၏။ အသင်အရှင်မြတ်သည်သာလျှင် ချီးမွမ်းခြင်းကို ခံထိုက်တော်မူသောအရှင်ဖြစ်တော်မူ၏။ အသင်အရှင်မြတ်၏ နာမတော်သည် မင်္ဂလာအပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံတော်မူပါ၏။ အသင်အရှင်မြတ်၏ ဘုန်းတော်သည် (အတိုင်းအဆမရှိ) ကြီးမားတော်မူ၏။ အသင်အရှင်မြတ်မှတစ်ပါး အခြားကိုးကွယ် ထိုက်တော်မူသော အရှင်ဟူ၍ မရှိ။ [28] [28] ဗုခါရီကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၇၄၃)/ မွတ်စ်လင်မ်ကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၃၉၉)

(၂) စူရဟ်ဖာသိဟဟ် မဖတ်မီ ခိုလှုံခွင့် တောင်းခံခြင်း။ ၎င်းမှာ “أَعُوْذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيْمِ” ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။

(၃) ကိရာအသ်မဖတ်မီ “بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيْم” ဆိုခြင်း၊ ၎င်းမှာ (بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ) ဟုဆိုခြင်းဖြစ်သည်။

(၄) ရုကူအ်နှင့် စဂျ်ဒဟ်တွင် သတ်စ်ဗီးဟ် တစ်ကြိမ်ထက် ပိုဖတ်ခြင်း။

(၅) အောက်ပါဒုအာကို တစ်ကြိမ်ထက်ပိုဖတ်ခြင်း- «رَبِّ اغْفِرْ لِي» “အို အရှင်မြတ် ကျွန်တော်မျိုးအား ခွင့်လွှတ်တော်မူပါ။” စဂ်ျဒဟ်နှစ်ခုကြားတွင်။

(၆) ဤဒုအာကို ရွတ်ဆိုခြင်း၊ «مَلْءَ السَّمَاوَاتِ، وَمَلْءَ الْأَرْضِ، وَمَلْءَ مَا بَيْنَهُمَا، وَمَلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُ»، “အရှင်မြတ်သည် မိုးကောင်းကင်နှင့်အမျှဖြစ်သော၊ မြေပထဝီနှင့်အမျှဖြစ်သော၊ ၎င်းတို့အကြားရှိအရာများနှင့်အမျှဖြစ်သော၊ အရှင်မြတ်အလိုရှိတော်မူသည့် နယ်ပယ်အမျှဖြစ်သော ချီးမွမ်းထောမနာခြင်းအပေါင်းကို ခံယူထိုက်တော်မူသော အရှင်ဖြစ်တော်မူသည်။” ရွတ်ဆိုပြီးနောက်- "အို- ကျွန်တော်မျိုးတို့အား ဖန်ဆင်းမွေးမြူတော်မူသောအရှင်၊ ချီးမွမ်းထောမနာခြင်းအပေါင်းတို့သည် အသင်အရှင်မြတ်အဖို့သာလျှင်ဖြစ်ပါ၏။" [29] [29] သိရ်မိဇီကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၂၆၆)

(၇) စူရဟ်ဖာသိဟဟ် ဖတ်ပြီးနောက်(စူရဟ်တစ်ခုခုကို) ရွတ်ဖတ်ခြင်း။

(၈) ဤဒုအာကို ရွတ်ဖတ်ခြင်း။ အလ္လာဟွမ္မ အင်န်နီ အအူဇု ဗိက မင်န် အဇာဗိ ဂျဟန္နမ် ဝမင်န် အဇာဗိလ်ကဗရ်၊ ဝမင်န် ဖိသ်နသိလ်မသ်ယာ ဝလ်မမာသိ၊ ဝမင်န်ဖိသ်နသိလ် မစီးဟ်ဟစ်ဒ်ဒဂ်ျဂျာလ်။ အဓိပ္ပာယ်။ «အို - အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၊ ကျွန်တော်မျိုးသည် ဂျဟန္နမ်၏ ပြစ်ဒဏ်မှ လည်းကောင်း၊ ကဗရ်သင်္ချိုင်း၏ ပြစ်ဒဏ်မှ လည်းကောင်း၊ အသက်ရှင်နေစဉ် ကြုံတွေ့ရမည့် ဘေးအန္တရာယ်များနှင့် သေခြင်း၌ ကြုံတွေ့ရမည့် ဘေးအန္တရာယ်များမှလည်းကောင်း၊ ဒဂ်ျဂျာလ်၏ အန္တရာယ်မှလည်းကောင်း ကင်းဝေးရန် အရှင်မြတ်ထံတော်ပါး၌ ခိုလှုံပါ၏။»[30]. နောက်ဆုံး သရှဟ္ဟုဒ်တွင် ဤသည်ထက်ပို၍ ဒုအာ တောင်းခြင်း။ [30] မွတ်စ်လင်မ်ကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၅၈၈)

(၂) လုပ်ဆောင်မှုဆိုင်ရာ စွန္နသ်တော်များ။

(၁) နေရာလေးခုတွင် ပခုံးနှစ်ဘက်နှင့်အညီ သို့မဟုတ် နားနှစ်ဘက်နှင့်အညီ လက်နှစ်ဖက်ကို မြှောက်ခြင်း-

(က) သက္ကဗီးရ် သဟ်ရီမဟ်ဆိုသည့်အခါ။

(ခ) ရုကူအ်ပြုသည့်အခါ။

(ဂ) ရုကူအ်မှ ပြန်ထသောအခါ။

(ဃ) တတိယ ရကအသ်အတွက် ပြန်ရပ်သောအခါ။

(၂) ရူကူအ် မသွားမီနှင့် ရူကူအ်သွားပြီးနောက် ကိယာမ်ရပ်သည့်အချိန်တွင် ညာဘက်လက်အား ဘယ်ဘက်လက်ပေါ်တင်ကာ ရင်ဘတ်ပေါ်တွင်ပိုက်ခြင်း။

(၃) ဦးချမည့်နေရာသို့ ကြည့်ခြင်း။

(၄) စဂျ်ဒဟ်ပြုရာတွင် လက်မောင်းနှစ်ဘက်အား နံဘေးနှစ်ဘက်မှ ခွာထားခြင်း။

(၅) စဂျ်ဒဟ်နှစ်ကြိမ် ပြုရာတွင် ဝမ်းဗိုက်အား ပေါင်နှစ်ဘက်မှ ခွာထားခြင်း။

(၆) သုံးရကအသ်နှင့် လေးရကအသ် ဆွလာသ်များ၏ နောက်ဆုံးသရှဟ်ဟုဒ်မှလွဲ၍ ဆွလာသ်၏ထိုင်ခြင်းအားလုံးတွင် ဘယ်ခြေကို ခင်း၍ထိုင်ခြင်း။

(၇) သုံးရကအသ် သို့မဟုတ် လေးရကအသ်ပါရှိသော ဆွလာသ်၏ နောက်ဆုံးသရှဟ်ဟုဒ်တွင် သဝရ်ရုက်ပုံစံထိုင်ခြင်း။

(၇) ဆွလာသ် ဝတ်ပြုနည်း။

(၁) အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ ရစူလ်တမန်တော် (ဆွလ္လလ္လာဟုအလိုင်းဟိဝစလ္လမ်)သည် ဆွလာသ်ဝတ်ပြုရန် ရပ်တော်မူသည့်အခါ ကိဗ်လဟ်ဘက်သို့ မျက်နာလှည့်တော်မူသည်။ ထို့နောက် မိမိလက်နှစ်ဖက်ကို မြှောက်တော်မူကာ လက်ချောင်းများ၏ အတွင်းပိုင်းကို ကိဗ်လဟ်ဘက်သို့ လှည့်ထားပြီး ဤသို့ ရွတ်ဆိုတော်မူသည်။ "အလ္လာဟုအက်ဗရ်" အဓိပ္ပာယ် «အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည် အကြီးကျယ်ဆုံးဖြစ်တော်မူသည်။»

(၂) ထို့နောက် ညာလက်ဖြင့် ဘယ်လက်ကို ကိုင်၍ လက်နှစ်ဘက်လုံးကို ရင်ဘတ်ပေါ်တွင် တင်ထားရမည်။

၃။ ထို့နောက် အဖွင့်ဒိုအာကို ဖတ်ရွတ်ရမည်။ တမန်တော်မြတ်သည် အဖွင့်ဒိုအာ တစ်မျိုးတည်းကိုသာ အမြဲတစေ ဖတ်ရွတ်လေ့ မရှိခဲ့ပါ။ တမန်တော်မြတ်(ဆွလ္လလ္လာဟုအလိုင်းဟိဝစလ္လမ်)ထံတော်မှ မှန်ကန်ခိုင်လုံစွာ အတည်ဖြစ်ထားသော အဖွင့်ဆုမွန်ဒုအာများအားလုံးကို အဖွင့်ဆုမွန်ဒုအာအဖြစ် ဖတ်ရှုပိုင်ခွင့်ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက်မှ အချို့မှာ- (စွဗ်ဟာနကလ္လာဟွမ္မ ဝဗိဟမ်ဒိက၊ ဝသဗာရကတ်စ်မုက၊ ဝသအားလာဂျဒ်ဒုက၊ ဝလာအိလာဟဂိုင်းရုက။) အဓိပ္ပါယ် - အို အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၊ အသင်အရှင်မြတ်သည်သန့်ရှင်းစင်ကြယ်တော်မူပါသည်ဟု ကျွန်တော်မျိုး မြွတ်ဟနေပါ၏။ အသင်အရှင်မြတ်သည်သာလျှင် ချီးမွမ်းခြင်းကို ခံထိုက်တော်မူသောအရှင်ဖြစ်တော်မူ၏။ အသင်အရှင်မြတ်၏ နာမတော်သည် မင်္ဂလာအပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံတော်မူပါ၏။ အသင်အရှင်မြတ်၏ ဘုန်းတော်သည် (အတိုင်းအဆမရှိ) ကြီးမားတော်မူ၏။ အသင်အရှင်မြတ်မှတစ်ပါး အခြားကိုးကွယ် ထိုက်တော်မူသော အရှင်ဟူ၍ မရှိ။

(၄) ထို့နောက် အောက်ပါအတိုင်း ရွတ်ဆိုရမည်။ "“أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ” အဓိပ္ပါယ်- နှင်ထုတ်ခြင်းခံရသော ရှိုင်သွာန်၏ အန္တရာယ်မှ ကင်းဝေးရန် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်ထံတော်တွင် ခိုလှုံပါ၏။ အနန္တကရုဏာတော်ရှင်၊ အလွန်သနားကြင်နာတော်မူသော အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ နာမတော်ဖြင့် အစပြုပါ၏။"

(၅) ထို့နောက် စူရဟ် ဖာသိဟဟ် ရွတ်ဖတ်ရမည်။ ဖတ်ရွတ်ပြီးဆုံးသောအခါ 'အာမီးန်' ဆိုရမည်။

(၆) ထို့နောက် ကျမ်းမြတ်ကုရ်အာန်မှ မိမိအတွက်လွယ်ကူသည့် စူရဟ်ကို ရွတ်ဆိုရမည်။ ဖဂျရ်ဆွလာသ်၊ မဂ်ရိဗ်နှင့် အီရှာ၏ ပထမနှစ်ရကအသ်တွင် ကိရာအသ်ကို အသံထွက်၍ ဖတ်ရမည်။ ထိုမှတစ်ပါး အခြားသောနေရာများတွင် တိုးတိုးရွတ်ဖတ်ရမည်။ ဆွလာသ်တိုင်း၏ ပထမရကအသ်ကို ဒုတိယရကအသ်ထက် ပို၍ကြာရှည်စွာ ဖတ်ရမည်။

(၇) ထို့နောက် အဖွင့်တွင် မြှောက်ခဲ့သကဲ့သို့ လက်နှစ်ဖက်ကို မြှောက်ရမည်၊ ထို့နောက် “အလ္လာဟုအက်ဗရ်” ဟု ဆိုရမည်၊ ထို့နောက် ရုကူအ် ဦးညွှတ်ရမည်၊ လက်ချောင်းများကို ချဲကာ လက်နှစ်ဘက်ကို မိမိ၏ဒူးပေါ်တွင်တင်၍ မြဲမြံစွာ ဆုပ်ကိုင်ထားရမည်။ ကျောအား ဖြောင့်တန်းစွာထားပြီး ဦးခေါင်းကို အပေါ်သို့လည်း မမော့ဘဲ၊ အောက်သို့လည်း မငုံ့ထားဘဲ ကျောပြင်နှင့်တစ်ပြေးတည်းထားရမည်။ ထို့နောက် ဤသို့ရွတ်ဆိုရမည်။ «سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ» "ကျွန်တော်မျိုးသည် မိမိ၏ ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်လှသောအရှင်၏ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ကြောင်းကို မြွက်ဟနေပါ၏။"(၁) ကြိမ်၊ အနိမ့်ဆုံး ပြည့်စုံခြင်းအဆင့်မှာ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း သုံးကြိမ်ဖြစ်သည်။

(၈) ထို့နောက် ဤသို့ရွတ်ဆိုကာ ဦးခေါင်းကို ပြန်မြှောက်ရမည်။ «سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ» "စမိအလ္လာဟု လိမန် ဟမိဒဟ်" «ချီးမွမ်းထောမနာပြုသူ၏ ချီးမွမ်းခြင်းကို အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှ လက်ခံတော်မူပါ။»၊ ထို့နောက် ရုကူအ် ဦးညွှတ်ရာတွင် မြှောက်သကဲ့သို့ လက်နှစ်ဘက်ကို မြှောက်ရမည်။

(၉) တည့်မတ်စွာရပ်ပြီးနောက် ဤသို့ဆိုရမည်။ "အလ္လာဟွမ္မ၊ ရဗ်ဗနာ ဝလကလ် ဟမ်ဒု၊ ဟမ်ဒန်ကဆီးရန် သွိုင်ယ်ယိဗန် မုဘာရကန် ဖီးဟ်၊ မိလ်အတ်စ်စမာအိ ဝမိလ်အလ်အရ်ဿွိ၊ ဝမိလ်အ မာဗိုင်နဟုမာ၊ ဝမိလ်အ မာရှိအ်သ မင်န် ရှိုင်အင်န် ဗအ်ဒု၊ အဟ်လဆ် ဆနာအိ ဝလ်မဂ်ျဒိ၊ အဟက်ကု မာကာလလ် အဗ်ဒု၊ ဝကုလ်လုနာ လက အဗ်ဒွန်၊ လာမာနိအ လိမာအအ်သွိုင်သ၊ ဝလာမုအ်သွိယ လိမာ မနအ်သ၊ ဝလာယန်ဖအု ဇလ်ဂျဒ်ဒိ မင်န်ကလ် ဂျဒ်" အဓိပ္ပာယ်။ အို - အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၊ ကျွန်တော်မျိုးတို့အား ဖန်ဆင်းမွေးမြူတော်မူသောအရှင်၊ ဗရကသ်မင်္ဂလာရှိတော်မူ၍ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော၊ များပြားလှစွာသော ချီးမွမ်းခြင်းအပေါင်းသည် အရှင်မြတ်အတွက်သာလျှင် ဖြစ်တော်မူသည်။ မိုးကောင်ကင်အပြည့်၊ မြေပထဝီအပြည့်၊ ထိုနှစ်ခုကြားရှိအရာများအပြည့်နှင့် ထို့နောက်တွင်လည်း အရှင်မြတ် အလိုရှိတော်မူသောအရာများ အပြည့်ဖြစ်ပါသည်။ အရှင်မြတ်သည် ချီးမွမ်းဂုဏ်တင်ခြင်းနှင့် ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်ခြင်းတို့ကို ခံယူထိုက်တော်မူသောအရှင် ဖြစ်တော်မူသည်။ ဤသည် ကျွန်တစ်ဦး မြွတ်ဟပြောဆိုနိုင်သည့် အမှန်ကန်ဆုံးသော စကားပင်ဖြစ်ပါသည်၊ ကျွန်တော်မျိုးတို့အားလုံးသည် အရှင်မြတ်၏ ကျွန်များပင် ဖြစ်ကြပါသည်။ အရှင်မြတ် ပေးသနားတော်မူသောအရာကို မည်သူမျှ တားဆီးနိုင်စွမ်းမရှိပါ။ ထို့ပြင် အရှင်မြတ် တားဆီးထားတော်မူသောအရာကိုလည်း မည်သူမျှ ပေးစွမ်းနိုင်မည် မဟုတ်ပါ။ ဂုဏ်အင်ကြီးမားသူ၏ ဂုဏ်အင်သည် အရှင်မြတ်အထံတော်၌ မည်သည့်အကျိုးမျှ ပြုနိုင်မည် မဟုတ်ပါ။ [31] ဤတည့်မတ်စွာရပ်ခြင်းကို ကြာရှည်စွာ ပြုလုပ်တော်မူလေ့ရှိသည်။ [31] အဗူဒါဝူးဒ်ကျမ်း၊ ဟဒီးစ်အမှတ် (၅၁၆၈)

(၁၀) ထို့နောက် သက္ကဗီရ်ရွတ်ဆိုပြီး စဂ်ျဒဟ်ပြုရမည်။ လက်မြှောက်ခြင်း မပြုပါ။ နဖူးနှင့် နှာခေါင်း၊ လက်နှစ်ဖက်၊ ဒူးနှစ်ဖက်၊ ခြေထောက်နှစ်ဖက်၏ ခြေချောင်းထိပ်ဖျားများဖြင့် စဂ်ျဒဟ်ဦးချရမည်၊ မိမိ၏ လက်ချောင်းများနှင့် ခြေချောင်းများကို ကိဗ်လဟ်ဘက်သို့ မျက်နှာမူရမည်၊ စဂ်ျဒဟ် ဦးချရာတွင် ညီညာမျှတစွာ ရှိရမည်၊ နဖူးနှင့် နှာခေါင်းကို မြေကြီးနှင့် ထိကပ်ထားရမည်၊ လက်ဖဝါးနှစ်ဖက်ပေါ်တွင် အားပြုထားပြီး တံတောင်ဆစ်နှစ်ဖက်ကို မြှောက်ထားရမည်။ မိမိ၏ လက်မောင်းနှစ်ဖက်ကို နံဘေးနှစ်ဖက်မှ ခွာထားရမည်။ ဝမ်းဗိုက်ကို ပေါင်နှစ်ဖက်နှင့် ၎င်း၏ ပေါင်နှစ်ဖက်ကို ၎င်း၏ ခြေသလုံးနှစ်ဖက်မှ ခွာထားရမည်၊ စဂျ်ဒဟ်တွင် အောက်ပါဒုအာကို ရွတ်ဆိုရမည်။ "စုဗ်ဟာန ရဗ်ဗိယလ် အအ်လာ" (၁) ကြိမ် အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း အနိမ့်ဆုံးပြည့်စုံခြင်းအဆင့်မှာ သုံးကြိမ်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် စွန္နသ်တော်တွင်လာရှိထားသည့်အတိုင်း ဒုအာတောင်းခံရမည်။

(၁၁) ထို့နောက် “اَللّٰهُ أَكْبَر” "အလ္လာဟုအက်ဗရ်" ရွတ်ဆိုကာ ဦးခေါင်းကို မြှောက်ရမည်။ ထို့နောက် ဘယ်ခြေကို ခင်းကာ ၎င်းအပေါ်ထိုင်ပြီး ညာခြေကို ထောင်ထားရမည်။ လက်နှစ်ဖက်ကို ပေါင်နှစ်ဖက်ပေါ်တွင် တင်ရမည်။ ထို့နောက် အောက်ပါအတိုင်း ရွတ်ဆိုရမည်။ အလ္လာဟွမ္မဂ် ဖိရ်လီ၊ ဝရ်ဟမ်နီ၊ ဝဂ်ျဗုရ်နီ၊ ဝဟ်ဒိနီ၊ ဝရ်ဇုက်နီ၊ အဓိပ္ပာယ် «အို-အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် ကျွန်တော်မျိုး၏ အပြစ်များကို ခွင့်လွှတ်တော်မူပါ၊ ကျွန်တော်မျိုးအား ကြင်နာသနားတော်မူပါ၊ ကျွန်တော်မျိုး၏ ချို့ယွင်းအားနည်းချက်များကို ပြုပြင်ပေးတော်မူပါ၊ ကျွန်တော်မျိုးအား တရားလမ်းမှန်ကို ပြသတော်မူပါ၊ ကျွန်တော်မျိုးအား ရိုဇီရိက္ခာများကို ချီးမြှင့်ပေးသနားတော်မူပါ။»[32]. [32] သိရ်မိဇီကျမ်း၊ ဟဒီးစ်အမှတ် (၂၈၄)

(၁၂) ထို့နောက် သက္ကဗီရ်ရွတ်ဆိုကာ စဂ်ျဒဟ် ပြုရမည်။ ပထမအကြိမ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည့်အတိုင်း ဒုတိယအကြိမ်တွင်လည်း ဆောင်ရွက်ရမည်။

(၁၃) ထို့နောက် သက္ကဗီရ်ရွတ်ဆိုကာ ဦးခေါင်းကို ပြန်မြှောက်ရမည်။ ထို့ပြင် မိမိ၏ ဒူးနှစ်ဘက်နှင့် ပေါင်နှစ်ဘက်ကို အားပြုလျက် ခြေဖဝါးရှေ့ပိုင်းများပေါ်တွင် မတ်တပ်ရပ်ရမည်။

(၁၄) မတ်မတ်ရပ်ပြီးသောအခါ ကိရာအသ်ကို စတင်ရွတ်ဖတ်ရမည်၊ ဒုတိယရကအသ်ကို ပထမရကအသ် ဝတ်ပြုခဲ့သည့်အတိုင်း ဝတ်ပြုရမည်။

(၁၅) ထို့နောက် ပထမသရှဟ်ဟုဒ် ဖတ်ရန် စဂျ်ဒဟ်နှစ်ခုကြားတွင် ထိုင်သကဲ့သို့ 'အိဖ်သိရာရှ်'ဘယ်ခြေကိုခင်း၍ ထိုင်ရမည်။ ညာဘက်လက်ကို ညာဘက်ပေါင်ပေါ်တွင်၊ ဘယ်ဘက်လက်ကို ဘယ်ဘက်ပေါင်ပေါ်တွင် တင်ထားရမည်။ ယာဘက်လက်မကို လက်ခလယ်ပေါ်တွင် ကွင်းသဏ္ဌာန်ကဲ့သို့ တင်ထားရမည်။ မိမိ၏လက်ညှိုးဖြင့် ညွှန်ပြပြီး ထိုလက်ညှိုးဘက်သို့ ကြည့်နေရမည်။ ထို့နောက် ဤသို့ ရွတ်ဆိုရမည်။ “အသ်သဟိယ္ယာသု လိလ္လာဟိ ဝတ်ဆ်ဆွလဝါးသု ဝသ်သွိုင်ယိဘားသု အတ်စ်စလာမုအလိုင်းက အိုက်ယုဟန်နဘိယ္ယု ဝရဟ်မသုလ်လာဟိ ဝဗရကားသုဟူ အတ်စ်စလားမုအလိုင်းနာ ဝအလာ အိဗာဒိလ္လာဟိဆ်ဆွာလိဟီးန် အရှ်ဟဒုအန်လာအိလားဟအိလ်လလ္လာဟု ဝဟ်ဒဟူလာရှရီးကလဟူ ဝအရှ်ဟဒုအန်နမုဟမ္မဒန် အဗ်ဒုဟူဝရစူလုဟ်” အဓိပ္ပါယ်- နှုတ်မှရွတ်ဆိုရသော ချီးမွမ်းခြင်းများသည်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာဖြင့်ပြုသော ခဝပ်မှုများသည်လည်းကောင်း၊ သန့်စင်သော စိတ်စေတနာနှင့်ပြုသော ကောင်းမှုများသည်လည်းကောင်း၊ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အဖို့သာလျှင် ဖြစ်တော်မူပါ၏။ ငြိမ်းချမ်းသာယာခြင်းအပေါင်းနှင့် အရှင်မြတ်၏ ရဟ်မသ်ကရုဏာတော်အပေါင်းသည်လည်းကောင်း၊ ထိုအရှင်မြတ်၏ ဗရ်ကသ်ချီးမြှင့်ခြင်းများသည်လည်းကောင်း၊ နဗီတမန်တော်မြတ်(ဆွလ္လာဟုအလိုင်းဟိဝစလ္လမ်)အပေါ်သို့ သက်ရောက်ပါစေ။ ထိုငြိမ်းချမ်းသာယာခြင်းအပေါင်းသည် ကျွန်တော်မျိုးတို့အပေါ်လည်း သက်ရောက်ပါစေ။ အရှင်မြတ်၏ ကျွန်များဖြစ်သော သူတော်စင်သူတော်ကောင်းတို့အပေါ်လည်း သက်ရောက်ပါစေ။ ကျွန်တော်မျိုးသည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်မှတစ်ပါး အခြားကိုးကွယ်ထိုက်သောအရှင် မရှိကြောင်း၊ ထိုအရှင်မြတ်သည် တစ်ဆူတည်းသောအရှင်ဖြစ်တော်မူပြီး ထိုအရှင်မြတ်၌ တွဲဖက်ယှဉ်တွဲသူ လုံးဝမရှိကြောင်း သက်သေခံပါ၏။ မုဟမ္မဒ်(ဆွလ္လာဟုအလိုင်းဟိဝစလ္လမ်)သည် အရှင်မြတ်၏ အစေတော်နှင့် အရှင်မြတ်၏ ရစူလ်တမန်တော်ဖြစ်ကြောင်း ကျွန်တော်မျိုး သက်သေခံပါသည်။ ကိုယ်တော်သည် ဤထိုင်ခြင်းကို ခပ်တိုတိုသာ ပြုလုပ်တော်မူလေ့ရှိသည်။

(၁၆) ထို့နောက် သက္ကဗီရ်ဆိုလျက် ထရပ်ရမည်။ ပြီးနောက် တတိယရကအသ်နှင့် စတုတ္ထရကအသ်တို့ကို ဝတ်ပြုရမည်။ ၎င်းရကအသ်နှစ်ခုကို ပထမရကအသ်နှစ်ခုထက် ပို၍တိုတောင်းစွာ ဝတ်ပြုရမည်။ ၎င်းတို့နှစ်ခုစလုံးတွင် စူရဟ် ဖာသိဟဟ် ဖတ်ရမည်။

(၁၇) ထို့နောက် နောက်ဆုံးသရှဟ္ဟုဒ်တွင် "သဝရ်ရုက်" ပုံစံထိုင်ရမည်။ "သဝရ်ရွတ်က်" ဆိုသည်မှာ ဘယ်ခြေကိုခင်းကာ ၎င်းအား ညာဘက်ခြမ်းသို့ထုတ်ထားပြီး ညာခြေကို ထောင်ထားကာ တင်ပါးကို မြေပေါ်၌ ချထားရမည်။

(၁၈) ထို့နောက် နောက်ဆုံးသရှဟ်ဟုဒ် ဖတ်ရမည်။ ၎င်းမှာ- ပထမ သရှဟ်ဟုဒ် ကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်၊ ၎င်းတွင် အောက်ပါဆွလားသ်ပို့သခြင်းကို ထပ်တိုး၍ဖတ်ရမည်- အလ္လာဟွမ္မဆွလ္လိ အလာမုဟမ္မဒ် ဝအလာအားလိမုဟမ္မဒ် ကမာဆွလ်လိုင်းသ အလာအားလိအိဗ်ရာဟီးမ် အင်န်နကဟမီးဒုမ်မဂျီးဒ်၊ ဝဗာရိက် အလာမုဟမ္မဒ် ဝအလာအားလိမုဟမ္မဒ် ကမာဗားရက်သ အလာအားလိအိဗ်ရာဟီးမ် အင်န်နကဟမီးဒုမ်မဂျီးဒ်။ အဓိပ္ပါယ်။ ။ အို-အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၊ တမန်တော်မြတ်မုဟမ္မဒ်(ﷺ)နှင့် မုဟမ္မဒ်(ﷺ)၏ ကြင်ရာတော်များ၊ သားမြေးများအပေါ်သို့ ရဟ်မသ်ကရုဏာတော်အပေါင်းကို တမန်တော်အိဗ်ရာဟီးမ် (عَلَيْهِ السَّلَامُ)၏ သားမြေးများအပေါ် ချီးမြှင့်တော်မူသကဲ့သို့ ချီးမြှင့်တော်မူပါ။ ဧကန်စင်စစ် အသင်အရှင်မြတ်သည် ချီးမွမ်းထောမနာခြင်းအပေါင်းကို ခံထိုက်တော်မူသော ခပ်သိမ်းကုန်သော ဂုဏ်တော်အပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသောအရှင် ဖြစ်တော်မူ၏။ ထိုမှတပါး တမန်တော်မြတ်မုဟမ္မဒ်(ﷺ)နှင့်မုဟမ္မဒ်(ﷺ)၏ ကြင်ရာတော်များ၊ သားမြေးများအပေါ်သို့ ဗရ်ကသ်ကောင်းချီးမင်္ဂလာအပေါင်းကို တမန်တော်အိဗ်ရာဟီးမ် (عَلَيْهِ السَّلَامُ)၏ သားမြေးများအပေါ် ချီးမြှင့်တော်မူသကဲ့သို့ ချီးမြှင့်တော်မူပါ။ ဧကန်စင်စစ် အသင် အရှင်မြတ်သည် ချီးမွမ်းထောမနာခြင်းအပေါင်းကို ခံထိုက်တော်မူသော ခပ်သိမ်းကုန်သောဂုဏ်တော်အပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသောအရှင်ဖြစ်တော်မူ၏။

(၁၉) ဂျဟန္နမ်၏ ပြစ်ဒဏ်မှ လည်းကောင်း၊ ကဗရ်သင်္ချိုင်း၏ ပြစ်ဒဏ်မှလည်းကောင်း၊ အသက်ရှင်နေစဉ် ကြုံတွေ့ရမည့် အန္တရာယ်များနှင့် သေခြင်း၌ ကြုံတွေ့ရမည့် အန္တရာယ်များမှလည်းကောင်း၊ ဒဂ်ျဂျာလ်၏ အန္တရာယ်မှလည်းကောင်း အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်ထံတော်တွင် ခိုလှုံမှုတောင်းခံရမည်။ ကုရ်အာန်ကျမ်းမြတ်နှင့် စွန္နသ်တော်၌ လာရှိသည့် တောင်းဆုတော်များဖြင့် ဒုအာပြုရမည်။

(၂၀) ထို့နောက် ညာဘက်သို့ စလာမ်လှည့်ကာ ရွတ်ဆိုရမည်မှာ.. “အတ်စ်စလာမုအလိုင်းကွမ် ဝရဟ်မသုလ္လာဟ်” မိမိ၏ ဘယ်ဘက်သို့လည်း ထိုနည်းလည်းကောင်း ပြုရမည်။ ကိဗ်လာဘက်သို့ မျက်နှာမူလျက် စလာမ်ကို စတင်ရမည်ဖြစ်ပြီး မျက်နှာကို ညာဘက်နှင့် ဘယ်ဘက်သို့ လှည့်ခြင်း) အပြည့်အဝ ပြုလုပ်ပြီးဆုံးချိန်တွင် အဆုံးသတ်ရမည်။

(၈) ဆွလာသ်၏ မက္ကရူဟ် အချက်များ။

၁။ မလိုအပ်ဘဲ ဘေးဘီသို့လှည့်ကြည့်ခြင်း။

(၂) ကောင်းကင်သို့ မော့ကြည့်ခြင်း။

(၃) မလိုအပ်ဘဲ မျက်စိကိုမှိတ်ထားခြင်း။

(၄) စဂျ်ဒဟ်တွင် လက်ဖျံနှစ်ခုကို မြေကြီးပေါ်တွင် ဖြန့်ထားခြင်း။

(၅) မလိုအပ်ဘဲ ပါးစပ်နှင့် နှာခေါင်းကို ဖုံးအုပ်ခြင်း။

(၆) အပေါ့၊ အလေးကို အောင့်ထားချိန် သို့မဟုတ် မိမိစားလိုသော အစားအစာ အသင့်ရှိနေချိန်တွင် ဆွလာသ်ဝတ်ပြုခြင်း။

(၇) စဂျ်ဒဟ်ပြုခြင်းကြောင့် နဖူးနှင့် နှာခေါင်းတို့တွင် ကပ်ငြိနေသော အရာများကို သုတ်ဖယ်ခြင်း။ ဆွလာသ် ပြီးဆုံးပြီးနောက် ထိုသို့ သုတ်ဖယ်ခြင်းသည် အပြစ်မရှိပေ။

(၈) မတ်တတ်ရပ်နေစဉ် လိုအပ်ချက် မရှိဘဲ နံရံ စသည်တို့ကို မှီခြင်း။

၉။ ဆွလာသ်ပျက်စေသော အချက်များ။

(၁) စားခြင်း၊ သောက်ခြင်း။

(၂) ဆွလားသ်ထဲ၌ ဆိုရမည့် စာသားများအပြင် အခြားသော စကားပြောခြင်း။

(၃) ရယ်ခြင်းနှင့် ဟားတိုက်ရယ်ခြင်း။

၄။ ၎င်း၏ မဏ္ဍိုင်များ သို့မဟုတ် ဝါဂျိဗ်များအနက်မှ တစ်ချက်ကို တမင်စွန့်လွှတ်ခြင်း။

(၅) မဏ္ဍိုင်တစ်ခု သို့မဟုတ် ရကအသ် အရည်အတွက်ကို တမင်သက်သက် ပိုလုပ်ခြင်း။

(၆) အိမာမ်ရှေ့ဆောင် မတိုင်မီ တမင်သက်သက် စလာမ်ဆိုခြင်း။

(၇) လိုအပ်ချက် မရှိဘဲ ဆွလာသ်နှင့်မသက်ဆိုင်သော လှုပ်ရှားမှုများကို အများအပြား ဆက်တိုက် ပြုလုပ်ခြင်း။

(၈) ဝုဇူပျက်ခြင်း၊ အရှက်ကို တမင်ဖော်ခြင်း၊ မလိုအပ်ဘဲ ခန္ဓာကိုယ်ကို ကစ်ဗ်လဟ်ဘက်မှ အလွန်အမင်း တိမ်းလွှဲခြင်းနှင့် နီယသ်ကို ဖြတ်တောက်ခြင်း အစရှိသည့်ဆွလာသ်၏ စည်းကမ်းချက်တစ်ချက် ချက်ကို ဆန့်ကျင်သောအရာကို ပြုလုပ်ခြင်း။

၁၀။ မေ့လျော့မှုအတွက် "စဂ်ျဒဟ်စဟ်ဝ်" ပြုခြင်း။

စဟ်ဝ်- ဆိုလိုသည်မှာ မေ့လျော့ခြင်းဖြစ်သည်။ တမန်တော်မြတ်(ဆွလ္လလ္လာဟုအလိုင်းဟိဝစလ္လမ်)သည် ဆွလာသ်ဆောက်တည်ရာတွင် မေ့လျော့တော်မူခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မေ့လျော့ခြင်းသည် လူသားတို့၏ သဘာဝတရားပင် ဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ တမန်တော်မြတ်၏ မေ့လျော့တော်မူခြင်းသည် ၎င်း၏နောက်လိုက်အွမ္မသ်များပေါ်တွင်ရှိသော အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ ကျေးဇူးတော် ပြီးပြည့်စုံခြင်းနှင့် ၎င်းတို့၏ သာသနာတော်ကို ပြည့်စုံစေခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ မေ့လျော့ချိန်၌ ၎င်းတို့အတွက် ကိုယ်တော်ပြဋ္ဌာန်းပေးတော်မူသည့်အရာတွင် ၎င်းတို့အနေဖြင့် ကိုယ်တော်အား လိုက်နာစံနမူနာယူရန်အတွက် ဖြစ်သည်။

စဂ်ျဒဟ်စဟ်ဝ် ပြုလုပ်ရခြင်း၏ အကြောင်းတရားများ၊

၁။ ပထမအခြေအနေ-

ဆွလာသ်တွင် အပိုတိုးခြင်း၊ ၎င်းသည် လုပ်ဆောင်မှုများ အပိုတိုးခြင်း သို့မဟုတ် ရွတ်ဆိုမှုများ အပိုတိုးခြင်း ဖြစ်သည်၊

(က) လုပ်ဆောင်ချက်များ အပိုပြုလုပ်မိခြင်း- အကယ်၍ အပိုပြုလုပ်မိသောအရာသည် ဆွလာသ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်များထဲမှ ဖြစ်ခဲ့ပါက၊ ဥပမာ- ထိုင်ရမည့်နေရာတွင် မတ်တပ်ရပ်ခြင်း၊ မတ်တပ်ရပ်ရမည့်နေရာတွင် ထိုင်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် ရုကူအ် (သို့မဟုတ်) စဂ်ျဒဟ် အပိုပြုလုပ်မိခြင်းမျိုးဖြစ်သည်။ အကယ်၍ မေ့လျော့၍ ထိုသို့ပြုလုပ်မိပါက စဂ်ျဒဟ်စဟ်ဝရ် ပြုလုပ်ရမည်ဖြစ်သည်။

(ခ) ရွတ်ဆိုမှုများကို အပိုပြုလုပ်ခြင်း- ဥပမာ ရုကူအ်နှင့် စဂျ်ဒဟ်တွင် ကိရာအတ်ဖတ်ခြင်းဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ထိုသို့ပြုလုပ်ခဲ့ပါက ၎င်းအတွက် စဂ်ျဒဟ်စဟ်ဝ် ပြုလုပ်ရန် 'မွတ်စ်သဟဗ်'ဖြစ်သည်။

၂။ ဒုတိယအခြေအနေ-

ဆွလာသ်တွင် မေ့လျော့၍ လျော့ပေါ့မှု ဖြစ်သွားခြင်းမှာ ကိစ္စရပ်နှစ်ခုအနက်မှ တစ်ခုခုကြောင့် ဖြစ်သည်-

(က) အတွင်းပိုင်းဆိုင်ရာ ဖရ်ဿ်ွတစ်ချက်ကို စွန့်လွှတ်ခြင်း၊ အကယ်၍ ဤအတွင်းပိုင်းဆိုင်ရာ ဖရ်ဿ်ွသည် သက္ကဗီရ်သဟ်ရီမဟ် ဖြစ်ခဲ့ပါမူ ၎င်း၏ဆွလာသ်သည် အထမမြောက်ပေ။ ထို့ပြင် ၎င်းအတွက် စဂ်ျဒဟ်ဆဟ်ဝ် ပြုလုပ်ခြင်းသည်လည်း လုံလောက်မည် မဟုတ်ပေ။ အကယ်၍ (မေ့လျော့ခဲ့သည့်အရာသည်) သက်ဗီရ်သဟ်ရီမဟ်မှလွဲ၍ ရုကူအ် သို့မဟုတ် စဂ်ျဒဟ်ကဲ့သို့သော ဖရ်ဿ်ွတစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပြီး အခြား"ရကအသ်" တစ်ခု၏ ကိရာအသ်ကို မစတင်မီ သတိရခဲ့ပါက ထိုအရာ (စဂျ်ဒဟ် သို့ ရုကူအ်) နှင့် ၎င်းနောက်မှ အရာများကို ပြန်လည်ပြုလုပ်ရန် အရေးကြီးသည်။

အကယ်၍ ၎င်းကို နောက်ရကအသ်တစ်ခု၏ ကိရာအသ် စတင်ဖတ်ပြီးနောက်မှ သတိရပါက၊ ချန်လှပ်ခဲ့မိသော ရကအသ်သည် ပျက်သွားမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ယင်းနောက်လာမည့် ရကအသ်က ၎င်း၏ နေရာတွင် အစားထိုးသွားမည်ဖြစ်သည်။

(ခ) ဝါဂျိဗ်အချက်ကို စွန့်လွှတ်ခြင်း- ဥပမာအားဖြင့် ပထမသရှဟ်ဟုဒ်ကို မေ့လျော့ခြင်း၊ သို့မဟုတ် ရုကူအ်တွင် 'သစ်ဗီဟ်' (စုဗ်ဟာနရဗ်ဗယလ်အဇူးမ်) ဖတ်ရန် မေ့လျော့ခြင်း။ ဤအခြေအနေတွင် စဂ်ျဒဟ်စဟ်ဝ် ပြုရမည်။

(၃) တတိယအခြေအနေ၊ သံသယ

ဥပမာ- ဇုဟ်ရ် ဆွလာသ်တွင် (၃) ရကအသ် ဝတ်ပြုခဲ့သလော သို့မဟုတ် (၄) ရကအသ်လော ဆိုသည်ကို သံသယဖြစ်ခဲ့လျှင်၊ ဤအခြေအနေတွင်-

က။ အကယ်၍ မိမိအတွက် တစ်ခုခုကို ပို၍ သေချာသည်ဟု ယုံကြည်ပါက၊ ၎င်းအတိုင်း ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ပြီး စဂျ်ဒဟ်စဟ်ဝ် ပြုရမည်။

ခ။ မည်သည့်အရာမှ ပိုမိုအလေးသာခြင်း မရှိပါက သေချာသောအရာကို အခြေခံရမည်ဖြစ်ပြီး စဂ်ျဒဟ်စဟ်ဝ် ပြုလုပ်ရမည်။

အကယ်၍ ဆွလာသ်ဝတ်ပြုပြီးနောက် သံသယဖြစ်ခဲ့လျှင် သို့မဟုတ် သံသယများလေ့ရှိသူဖြစ်လျှင် ထိုသံသယကို အလေးမထားရပေ။

မှတ်သားဖွယ်ရာ- အကယ်၍ လျော့ပေါ့မှုကြောင့် ဖြစ်လျှင် သို့မဟုတ် သံသယဖြစ်ပြီး မည်သည့်အရာကမျှ ပိုမို အလေးသာခြင်း မရှိပါက စဂ်ျဒဟ်စဟ်ဝ်ကို စလာမ် မလှည့်မီ ပြုလုပ်ရမည်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ပိုသွားခြင်းကြောင့်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် သံသယဖြစ်ရာတွင် ပို၍သေချာသောဘက်ကို အခြေခံ၍ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းကြောင့်ဖြစ်မည် ဆိုလျှင် စလာမ်ပေးပြီးနောက် ပြုလုပ်ရမည် ဖြစ်သည်။ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် အလိုတော်နှင့် ယင်းကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ ကျယ်ပြန့်ပါသည်။(တစ်နည်း မည်သည့်ပုံစံ ဖြစ်စေ လုပ်ခွင့်ရှိသည်။)

(၁၁) ဆွလာသ်ဝတ်ပြုခြင်းကို တားမြစ်ထားသည့်အချိန်များ။

မူလအခြေခံမှာ အချိန်အားလုံးတွင် ဆွလာသ်ဝတ်ပြုပိုင်ခွင့်ရှိသည်။ သို့သော် တရားတော်အရ အချို့သော အချိန်များ၌ ဆွလာသ်ဝတ်ပြုခြင်းကို တားမြစ်ထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

၁။ ဖဂျရ်ဆွလာသ်ဝတ်ပြုပြီးချိန်မှ နေထွက်ချိန်အထိနှင့် နေသည် မြေပြင်မှ မျက်စိဖြင့်ကြည့်လျှင် လှံတစ်ဖျားခန့် မြင့်တက်လာသည်အထိ။

၂။ နေသည် ကောင်းကင်အလယ်သို့ ရောက်ရှိချိန်(နေမွန်းတည့်ချိန်)မှနေစောင်းသွားသည့်အချိန်အထိ ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်သည် တားမြစ်ထားသည့်အချိန်များအနက် အတိုတောင်းဆုံးအချိန် ဖြစ်သည်။

၃။ အဆွရ်ဆွလာသ်ဝတ်ပြုပြီးချိန်မှ နေဝင်ချိန်အထိဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ဆွလာသ်ဝတ်ပြုခြင်းကို တားမြစ်ထားသည့်အချိန်များအနက် အရှည်ကြာဆုံးသောအချိန်ဖြစ်သည်။

တားမြစ်ထားသည့်အချိန်များ၌ ဝတ်ပြုခွင့်ရှိသည့် ဆွလာသ်များ-

၁။ လွတ်သွားသော ဖရ်ဿွ်များကို ကဿွာ(ပြန်ဖြည့်)ခြင်း။

၂။ သဟိယသွလ်မတ်စ်ဂျိဒ်၊ သွဝါဖ်၏ ဆွလာသ်နှစ်ရကအသ်၊ ကုစူဖ်(နေကြတ်)ဆွလာသ်၊ ဂျနာဇဟ်ဆွလာသ် စသည့် အကြောင်းခံရှိသော ဆွလာသ်များ။

(၃) ဖဂျရ်ဆွလာသ်ဝတ်ပြုပြီးနောက် ဖဂျရ်စွန္နသ်ကို ကဿွာပြန်လည်ဝတ်ပြုခြင်း။

(၁၂) ဂျမာအသ်ဖြင့် စုပေါင်းဆွလာသ်ဝတ်ပြုခြင်း-

၎င်းသည် အစ္စလာမ်၏ သာသနာ့အမှတ်အသားများအနက်မှ ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်သော အမှတ်အသားတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းမှာ ဗလီဝတ်ကျောင်းတော်များ၌ ဂျမာအသ်ဖြင့် စုပေါင်းဆွလာသ်ဝတ်ပြုခြင်းဖြစ်သည်။ ဆွလာသ်ငါးကြိမ်ကို ဗလီဝတ်ကျောင်းတော်များ၌ ဝတ်ပြုခြင်းသည် အခိုင်မာဆုံးသော အိဗာဒသ်ခဝပ်ကိုးမှုနှင့် အကြီးကျယ်ဆုံးသော အမလ်ကောင်းမှုများအနက်မှ ဖြစ်ကြောင်း မွတ်စလင်မ်တို့ တညီတညွတ်တည်း သဘောတူလက်ခံထားကြသည်။ ထိုမျှမက ယင်း(ဆွလာသ်)သည် အစ္စလာမ်၏ အကြီးကျယ်ဆုံးသော သာသနာ့အမှတ်အသားလည်းဖြစ်သည်။

၁- ဂျမာအသ်ဖြင့် ဆွလာသ်ဝတ်ပြုခြင်း၏ အမိန့်ပညတ်ချက်။

ဆွလာသ်ငါးကြိမ်အတွက် ဗလီဝတ်ကျောင်းတော်တွင် ဂျမာအသ်ဖြင့် စုပေါင်းဆွလာသ်ဝတ်ပြုခြင်းသည် တတ်စွမ်းနိုင်သော အမျိုးသားများအပေါ်တွင် (ဝါဂျိဗ်) မပြုမနေရ တာဝန်ဖြစ်သည်။ ဤသည် မိမိအရပ်ဒေသတွင် ဖြစ်စေခရီးတွင်ဖြစ်‌စေ၊ လုံခြုံသည့်အခြေအနေတွင်ဖြစ်စေ၊ စိုးရိမ်ရသည့်အခြေအနေတွင်ဖြစ်စေ တစ်ဦးချင်းစီအပေါ် မဖြစ်မနေ တာဝန်ရှိသည်။

ကျမ်းတော်မြတ် ကုရ်အာန်၊ စွန္နသ်တော်နှင့် ရှေးပုဂ္ဂိုလ်များထံမှ နှောင်းလူများအထိ ခေတ်အဆက်ဆက် မွတ်စ်လင်မ်တို့၏ လက်တွေ့ကျင့်သုံးမှုတို့က ဂျမာအသ်ဖြင့် ဆွလာသ်ဝတ်ပြုရန် အရေးကြီးကြောင်း ညွှန်ပြထားသည်။

ကုရ်အာန်ကျမ်းတော်လာ အထောက်အထားမှ- အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်မူသည်မှာ- (၎င်းပြင် (အို-နဗီတမန်တော်) အကြင်အခါဝယ် အသင်သည် ထိုသူတို့အထဲတွင် ရှိနေစဉ် ထိုသူတို့အဖို့ ‘ဆွလာသ်’ ဝတ်ပြုမှုကို စီစဉ်ခဲ့ပါလျှင်၊ ထိုအခါ ၎င်းတို့အနက်မှ လူတစ်စုသည် (အသင်၏နောက်မှ ‘ဆွလာသ်’ ဝတ်ပြုကြရန်) အသင်နှင့်အတူ ရပ်၍...) [စူရဟ် နိစာအ်၊ အာယသ်-၁၀၂] ယင်းအာယသ်တော်သည် ဂျမာအသ်ဖြင့် ဆွလာသ်ဝတ်ပြုခြင်း၏ မလွဲမသွေ တာဝန်ဖြစ်မှုကို အခိုင်အမာ ညွှန်ပြလျက်ရှိသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် စိုးရိမ်ထိတ်လန့်နေရသည့် အခြေအနေတွင်ပင် မွတ်စ်လင်မ်တို့သည် ၎င်းကို စွန့်လွှတ်ခွင့် မရှိပေ။ အကယ်၍ ၎င်းသည် ဝါဂျိဗ်တာဝန် မဟုတ်ခဲ့လျှင် ၎င်းတာဝန်မှ ကင်းလွတ်ရန်အတွက် စိုးရိမ်ကြောက်ရွံ့ခြင်းဟူသော အကြောင်းပြချက်သည် အသင့်တော်ဆုံးသော အကြောင်းပြချက်ပင် ဖြစ်လိမ့်မည်။ ဂျမာအသ်ဖြင့် ဆွလာသ်ဆောက်တည်ခြင်းကို စွန့်လွှတ်ခြင်းနှင့် ယင်းဆွလာသ်အပေါ် ပျင်းရိလေးကန်ခြင်းသည် မုနာဖိက် (အရေခြုံမွတ်စ်လင်မ်)တို့၏ အထင်ရှားဆုံး လက္ခဏာများထဲမှ ဖြစ်သည်။

စွန္နသ်တော်လာ အထောက်အထားမှာ- ဟဒီးဆ်တော်များစွာရှိပြီး ၎င်းတို့အနက် အချို့မှာ-

ဆွဟီးဟ် မွတ်စ်လင်မ်ကျမ်းတွင် လာရှိသည်မှာ- "မျက်မမြင်ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးသည် အို အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ရစူလ်တမန်တော် ကျွန်တော်မျိုးအား ဗလီသို့ခေါ်ဆောင်သွားမည့်သူ တစ်ဦးမျှ မရှိပါဟု လျှောက်ထားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် ကိုယ်တော်ထံ သူ၏ အိမ်၌ပင် ဆွလာသ်ဆောက်တည်ရန် ခွင့်ပြုချက်တောင်းခံခဲ့ရာ ကိုယ်တော်က သူ့အားခွင့်ပြုတော်မူခဲ့သည်။ ထိုသူလှည့်ပြန်နေစဉ် ကိုယ်တော်က သူ့အားခေါ်တော်မူ၍ အသင် အဇာန်ဖိတ်ခေါ်သံကို ကြားပါသလားဟု မေးမြန်းတော်မူသည်။ ၎င်းက ဟုတ်ကဲ့ (ကြားပါသည်)ဟု ဖြေကြားခဲ့ရာ ကိုယ်တော်က သင်အဖြေပေးပါဟု မိန့်ကြားတော်မူသည်။" [33] [33] မွတ်စ်လင်မ်ကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၁၄၈၄)

သူသည် မျက်မမြင်ဖြစ်ပြီး အခက်အခဲများနှင့် ရင်ဆိုင်ရသော်လည်း တမန်တော်မြတ်(ဆွလ္လလ္လာဟုအလိုင်ဟိဝစလ္လမ်)က သူ့အား ဗလီသို့ လာရောက်၍ ဂျမာအသ်ဖြင့် ဆွလာသ်ဝတ်ပြုရန်နှင့် အဇာန်ဖိတ်ခေါ်သံကို အဖြေပေးရန် မိန့်ကြားတော်မူခဲ့သည်။ သို့ရှိရာ ထိုအချက်သည် ဂျမာအသ်ဖြင့် ဆွလာသ်ဆောက်တည်ခြင်းက ဝါဂျိဗ် တာဝန်ဖြစ်ကြောင်းညွှန်ပြနေသည်။

၂- ဂျမာအသ်အား မီစေသောအရာ-

အိမာမ်ရှေ့ဆောင်နှင့်အတူ ဆွလာသ်တစ်ရကအသ်ကို မှီလိုက်ခြင်းဖြင့် ဂျမာအသ်ကို မှီသွားပေသည်။ ကိုယ်တော်မြတ်(ﷺ) မိန့်ကြားတော်မူသည်မှာ- "မည်သူမဆို ဆွလာသ်တစ်ရကအသ်ကို မှီခဲ့လျှင် ထိုသူသည် ဆွလာသ်တစ်ခုလုံးကို မှီလိုက်သူပင် ဖြစ်သည်။" [34] [34] ဗုခါရီကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၆၀၉)/မွတ်စ်လင်မ်ကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ်(၆၀၂)

(၃) ရကအသ် မှီသည်ဟု သတ်မှတ်နိုင်သည့်အရာများ၊

ရုကူအ်ဦးညွှတ်ခြင်းကို မှီလျင် ရကအသ်ကို မှီမည်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ နောက်ကျ၍ ဂျမာအသ်ထဲပါဝင်လာသူသည် အိမာမ်ရှေ့ဆောင် ရုကူအ်ဦးညွှတ်နေသည်ကို မှီလိုက်ပါက မတ်တတ်ရပ်လျက် သက်ဗီရ်သဟ်ရီမဟ် (အလ္လာဟုအက်ဗရ်)ကို မဖြစ်မနေ ရွတ်ဆိုရမည်။ ထို့နောက် ရုကူအ်ဦးညွှတ်ရန် သက်ဗီရ်နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံရွတ်ဆိုပြီး ရုကူအ် ပြုရမည်။ အကယ်၍ မတ်တတ်ရပ်နေစဉ် သက်ဗီရ်သဟ်ရီမဟ်ကိုသာ ရွတ်ဆိုခဲ့လျှင် ၎င်းသည် ရုကူအ်ဦးညွှတ်ရန် သက်ဗီရ်အတွက်ပါ လုံလောက်ပေသည်။

၄။ လူတစ်ဦးအတွက် ဂျမာအသ်စုပေါင်းဝတ်ပြုမှုကို လွှတ်ရန် ခွင့်ပြုထားသည့် ခြွင်းချက်များ-

(၁) နာမကျန်းဖြစ်မှုကြောင့် ဂျုမုအဟ်နှင့် ဂျမာအသ်စုပေါင်းဝတ်ပြုမှုသို့ လာရောက်ပါဝင်ရန် ခက်ခဲသောအခါ။

(၂) ဆီး သို့မဟုတ် ဝမ်းကို ချုပ်တည်းထားခြင်း။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုသို့ချုပ်တည်းထားခြင်းကြောင့် ဆွလာသ်ဝတ်ပြုရာတွင် အာရုံပျံ့လွင့်မှုဖြစ်စေသည့်အပြင် ခန္ဓာကိုယ်ကိုလည်း ထိခိုက်နစ်နာမှုဖြစ်စေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။

(၃) လူတစ်ဦးသည် ဆာလောင်နေချိန် သို့မဟုတ် အစားအစာကို အလွန်အမင်း စားချင်စိတ် ဖြစ်ပေါ်နေချိန်တွင် အစားအစာ အသင့်ရှိနေခြင်း။ သို့ရာတွင် ယင်းကို အလေ့အထတစ်ခုအနေဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ဂျမာအသ်ဖြင့် ဆွလာသ်ဝတ်ပြုခြင်းမှ ပျက်ကွက်ရန် အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိဖြစ်စေ မပြုလုပ်ရပေ။

(၄) မိမိ၏အသက်၊ ဥစ္စာပစ္စည်း သို့မဟုတ် အခြားအရာများအပေါ် အမှန်တကယ် စိုးရိမ်ကြောက်ရွံ့ရခြင်း။

၁၃။ ကြောက်ရွံ့စိုးရိမ်ရချိန် ဝတ်ပြုရသောဆွလာသ်။

ကာဖိရ်များ၊ ပုန်ကန်သူများနှင့် သောင်းကျန်းသူများအား တိုက်ခိုက်ခြင်းကဲ့သို့သော ခွင့်ပြုထားသည့် တိုက်ပွဲတိုင်းတွင် ကြောက်ရွံ့စိုးရိမ်ရချိန် ဝတ်ပြုရသောဆွလာသ်ကို ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ယင်းမှာ အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်၏ အောက်ပါအမိန့်တော်ကြောင့် ဖြစ်သည်၊ (...အကယ်၍ အသင်တို့သည် ကာဖိရ် ငြင်းပယ်သောသူတို့က အသင်တို့အား ဒုက္ခပေးမည်ကို စိုးရိမ်ကြပါလျှင်...) [စူရဟ် နိစာအ်၊ အာယသ်-၁၀၁] ထို့အတူ တိုက်ခိုက်ခွင့်ရှိသော ကျန်ရှိနေသူများကိုလည်း ၎င်းအပေါ်၌ နှိုင်းယှဉ်မှတ်ယူလော့။

ကြောက်ရွံ့စိုးရိမ်ရချိန် ဝတ်ပြုရသောဆွလာသ်ကို စည်းကမ်းချက်နှစ်ရပ်ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်၊

(၁) ရန်သူသည် တိုက်ခိုက်ပိုင်ခွင့်ရှိသောသူ ဖြစ်ရမည်။

(၂) ဆွလာသ်ဝတ်ပြုနေစဉ် မွတ်စ်လင်မ်များအား ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်လာမည်ကို စိုးရိမ်ရခြင်း။

ကြောက်ရွံ့စိုးရိမ်ရချိန် ဝတ်ပြုရသော ဆွလာသ် ဝတ်ပြုနည်း။

၎င်းတွင် ပုံစံအမျိုးမျိုးရှိပြီး အကျော်ကြား ဆုံးပုံစံမှာ ဆဟ်လ် (ရသွိယလ္လာဟုအန်ဟ်)ဆင့်ပြန်သည့် ဟဒီးဆ်တော်တွင် လာရှိထားသည့်အတိုင်း ဖြစ်သည်၊ "အုပ်စုတစ်စုသည် တမန်တော်မြတ်(ဆွလ္လလ္လာဟုအလိုင်ဟိဝစလ္လမ်) နှင့်အတူ စွတ်ဖ်တန်းစီခဲ့ကြပြီး၊ အခြားအုပ်စုတစ်စုသည် ရန်သူ့ဘက်သို့ မျက်နှာမူကာ နေရာယူခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် ကိုယ်တော်သည် မိမိနှင့်အတူရှိသော အုပ်စုနှင့်အတူ တစ်ရကအသ် ဆွလာသ် ဝတ်ပြုတော်မူခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုယ်တော်သည် မတ်တတ်ရပ်လျက်ပင် ရှိနေတော်မူပြီး၊ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့ဘာသာ (ကျန်ရှိနေသော ဆွလာသ်ကို) အပြည့်အစုံဝတ်ပြုခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် ၎င်းတို့သည် ထွက်ခွာသွားကြပြီး ရန်သူ့ဘက်သို့ မျက်နှာမူကာ နေရာယူခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ အခြားအုပ်စုတစ်စုသည် ရောက်ရှိလာခဲ့ရာ၊ ကိုယ်တော်သည် မိမိ၏ဆွလာသ်မှ ကျန်ရှိနေသော တစ်ရကအသ်ကို ၎င်းတို့နှင့်အတူ ဝတ်ပြုတော်မူခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိုယ်တော်သည် ထိုင်လျက်ပင် ရှိနေတော်မူပြီး၊ ၎င်းတို့သည် မိမိတို့ဘာသာ (ကျန်ရှိနေသော ဆွလာသ်ကို) အပြည့်အစုံဝတ်ပြုခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် ကိုယ်တော်သည် ၎င်းတို့နှင့်အတူ စလာမ်ဆိုတော်မူခဲ့သည်။" [35] [35] ဗုခါရီကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ်(၄၁၃၀)/ မွတ်စ်လင်မ်ကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၈၄၂)

ကြောက်ရွံ့စိုးရိမ်ရချိန် ဝတ်ပြုရသောဆွလာသ်မှ ရရှိနိုင်သည့် သင်ခန်းစာများမှာ၊

၁။ အစ္စလာမ်တွင် ဆွလာသ်၏ အရေးပါမှုနှင့် ဂျမာအသ်ဖြင့် ဆွလာသ်ဝတ်ပြုခြင်း၏ အရေးပါမှု၊ အကြောင်းမူကား ဤကဲ့သို့သော ခက်ခဲကျပ်တည်းသည့် အခြေအနေများတွင်ပင် ၎င်းသည် ကင်းလွတ်ခွင့် မရှိပေ။

၂။ ဤအွမ္မသ်အတွက် ခက်ခဲကျပ်တည်းမှုများကို ဖယ်ရှားပေးထားပြီး ရှရီအဟ် တရားလမ်းစဉ်သည် သက်ညှာလွယ်ကူမှုရှိကာ အချိန်ကာလနှင့် နေရာဒေသတိုင်းအတွက် ကိုက်ညီမှုရှိခြင်း။

၃။ အစ္စလာမ့်တရားလမ်းစဉ်သည် ပြီးပြည့်စုံပြီး၊ အခြေအနေတိုင်းအတွက် သင့်လျော်ကိုက်ညီသည်များကို ပြဋ္ဌာန်းပေးထားသည်။

(၁၄) ဂျုမုအဟ် ဆွလာသ်။

၁။ ၎င်း၏ အမိန့်ပညတ်ချက်။

ဂျုမုအဟ် ဆွလာသ်ဆောက်တည်ခြင်းသည် ခိုင်လုံသော အကြောင်းပြချက် မရှိသည့် မိမိအရပ်ဒေသ၌ပင် အခြေချနေထိုင်သော အရွယ်ရောက်ပြီး အသိဉာဏ်ရှိသည့် မွတ်စ်လင်မ် အမျိုးသားတိုင်းအပေါ်တွင် ဖရ်ဿ်ွအိုင်န်(တစ်ဦးချင်းပေါ်တွင် မပြုမနေရ တာဝန်) ဖြစ်သည်။

အလ္လာဟ်အရှင်မြတ် မိန့်တော်သည်မှာ၊ (အို-'မုအ်မင်န်' သက်ဝင်ယုံကြည်သူအပေါင်းတို့(ဂျုမုအဟ်)သောကြာနေ့တွင် ‘ဆွလာတ်’ ဝတ်ပြု အံ့သောငှာ’အဇာန်’ပေးသောအခါ အသင်တို့သည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အား တသ သတိရရှိရာသို့ အဆောတလျင် သွားကြလေကုန်။ ထိုမှတစ်ပါး အသင်တို့သည် ရောင်းဝယ်မှုကို စွန့်လွှတ်ကြလေကုန်။ အကယ်၍ အသင်တို့ သိရှိကြလျှင် ၎င်းသည် အသင်တို့အတွက် အကောင်းဆုံးပင် ဖြစ်သည်။) [စူရဟ် ဂျုမုအဟ်၊ အာယသ်- ၉]

တမန်တော်မြတ်(ﷺ) မိန့်ကြားတော်မူသည်- "အချို့သော သူများသည် ဂျုမုအဟ်ဆွလာသ်အား စွန့်လွှတ်ခြင်းမှ ရပ်တန်းက ရပ်ကြရမည်။ သို့မဟုတ်ပါက အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်သည် ၎င်းတို့၏နှလုံးသားများပေါ်တွင် တံဆိပ်ခတ်နှိပ်တော် မူမည်ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ၎င်းတို့သည် မေ့လျော့နေသူများအနက်မှ ဖြစ်သွားကြလိမ့်မည်။" [36] [36] မွတ်စ်လင်မ်ကျမ်း၊ ဟဒီးဆ်အမှတ် (၈၆၅)

၂။ ဂျုမုအဟ်ဆွလာသ် မှန်ကန်‌စေရန်‌‌ စည်းကမ်းချက်များ။

(၁) အချိန်- ၎င်း၏ အချိန်သည် ဇုဟ်ရ် ဆွလာသ်၏ အချိန်ကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ ယင်း၏အချိန် မတိုင်မီတွင်လည်းကောင်း၊ အချိန်ကုန်လွန်သွားပြီးနောက်တွင် လည်းကောင်း ဂျုမုအဟ်ဆွလာသ်ပိုင်မည် မဟုတ်ပါ။

(၂) ဂျမာသ်ဖြင့် ဝတ်ပြုခြင်း၊ မှန်ကန်သောအဆိုအရ ဂျမာသ်တွင် အနည်းဆုံး သုံးဦး ပါဝင်ရမည်။ တစ်ဦးတည်းဝတ်ပြုသူ (သို့မဟုတ်) နှစ်ဦးဝတ်ပြုသူတို့၏ ဆွလာသ်သည် လက်ခံခြင်းခံရမည် မဟုတ်ပါ။

(၃) ဆွလာသ်ဝတ်ပြုသူများသည် ထုံးစံအတိုင်း ဆောက်လုပ်လေ့ရှိသော ပစ္စည်းများဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည့် နေအိမ်များတွင် အခြေချနေထိုင်သူများ ဖြစ်ရမည်။ ၎င်းသည် သံကူကွန်ကရစ်၊ သို့မဟုတ် ကျောက်ခဲများ၊ သို့မဟုတ် ရွှံ့စေး စသည်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်ဖြစ်စေ၊ သို့ဖြစ်၍ ရွက်ဖျင်တဲများနှင့် သားမွေးတဲများတွင် နေထိုင်ကြသော ကန္တာရနေသူများထံမှ (ယင်းကိစ္စသည်) အထ မမြောက်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းတို့သည် အတည်တကျ နေရာတစ်ခု၌ အခြေချနေထိုင်သူများ မဟုတ်ကြဘဲ မိမိတို့၏ ကျွဲနွားတိရစ္ဆာန်များအတွက် စားကျက်မြက်ခင်းများကို လိုက်လံရှာဖွေရင်း ပြောင်းရွှေ့သွားလာနေကြသူများ ဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။

(၄) တမန်တော်မြတ်(ﷺ)သည် ခုသ်ဗဟ်နှစ်ကြိမ်ကို အမြဲမပြတ် ဖတ်ကြားပြတော်မူခဲ့သောကြောင့် ဂျူမုအဟ် ဆွလားသ်မတိုင်မီ ခုသ်ွဗဟ်နှစ်ကြိမ် ရှိရမည်။

၃။ ဂျုမုအဟ်ခုသ်ွဗဟ်နှစ်ခု၏ မဏ္ဍိုင်ကြီးများ

(၁) အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အား ချီးမွမ်းထောမနာပြုခြင်းနှင့် သက်သေခံချက်နှစ်ရပ်။

(၂) တမန်တော်မြတ် (ﷺ)ပေါ် ဆွလာသ်ပို့သခြင်း။

(၃) အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်အား ကြောက်ရွံ့ရန် ဆုံး‌‌မဩ‌ဝါဒ‌ခြွေခြင်း

(၄) ကုရ်အာန်ကျမ်းမြတ်မှ တစ်ချို့ကို ဖတ်ရွတ်ခြင်း။