Ihe onye Muslim na-ekwesịghị ịbụ onye na-amaghị ya.

Ihe na-adịghị ekwe ka onye Alakụba nọrọ n'amaghị ama ya.

Okwu Mmalite

Otuto niile dịrị Chineke (Allah), Onyenwe ụwa niile, ka ngozi na udo Chineke dịrị onye e zitere ka ọ bụrụ ebere nye ụwa niile, na ezinụlọ ya na ndị na-eso ụzọ ya, na ndị gbasoro usoro ya, ma nweta nduzi site na nduzi ya ruo n'ụbọchị ikpe. Mgbe nke ahụ gasịrị:

Nke a bụ edemede dị nkenke, nke gụnyere ihe ndị kachasị mkpa onye Alakụba chọrọ na nkwenye ya, ofufe ya, yana mmekọrịta ya. Anyị chịkọtara ya maka ndị ikom na ndị inyom na-eleta Ụlọ Nsọ Abụọ a na-asọpụrụ, ka ha wee nwee ihe ọmụma na nghọta banyere ihe gbasara okpukpe ha. Anyị na-atụ anya n'aka Onye na-emesapụ aka, Onye na-enye onyinye, ka O jiri ya baa uru, mee ka ọ bụrụ ezi ọrụ, na ihe a rụrụ naanị maka ihu Ya. N'ezie, Ọ bụ Onye kachasị mma a na-arịọ arịrịọ, yana Onye kachasị emesapụ aka a na-atụ anya ya.

Kọmitii Mmụta nke dị n'okpuru Ọfịs Onye Isi Ihe Gbasara Okpukperechi na Masjid Al-Haram na Masjid An-Nabawiy.

N'aha nke Chukwu, Onye ebere n'ụzọ niile, Onye ebere n'ụzọ pụrụ iche.

Isi nke mbụ:

Ihe metụtara okwukwe

Isiokwu nke mbụ: Ihe Islam pụtara na ogidi ya:

Okpukperechi nke Islam: Ọ bụ: ịtọgbọ onwe gị nye Chineke site n'ikwere n'ịdị n'otu Ya, na irube isi nye Ya, nakwa iwepụ onwe gị pụọ n'isokọrọ Ya ihe ọ bụla yana ndị na-eme ya.

Na ogidi ya dị ise:

Nke mbụ: Ịgba àmà na ọ dịghị onye kwesịrị ofufe n'ezie ma e wezụga Chineke, na Muhammad bụ onye ozi chineke.

Nke abụọ: Ikwụchi ekpere.

Nke atọ: Inye Zakat.

Nke anọ: Ibu ọnụ Ramadan.

Nke Ise: Ịga njem Hajj n'ụlọ nsọ maka onye nwere ike ime ya.

Mkpa nke ịdị n'otu:

Mara na Chukwu, Onye Dị Ebube, kere ihe niile e kere eke ka ha fee Ya ofufe, ma ghara ijikọta Ya na ihe ọ bụla, Onye Dị Elu Sịrị: "Ekeghị M ndị jinn na ụmụ mmadụ ma ọ bụghị ka ha fee M ofufe." [Sọọdụ Adh-Dhariyat: 56]، Ma ofufe a, a pụghị ịmata ya ma e wezụga site na mmata, Dịka Chukwu Onye Dị Elu Sịrị: {Ya mere, mara na n'ezie, ọ dịghị chi ọzọ ma ọ bụghị Chineke, ma rịọọ mgbaghara maka mmehie gị, nakwa maka ndị kwere ekwe nwoke na ndị kwere ekwe nwanyị. Ma Chineke maara ngagharị unu na ebe obibi unu 19} [Sọọdụ Muhammad: 19]، Ya mere, o jiri ihe ọmụma malite tupu okwu na ihe omume. Ya mere, ihe kachasị mkpa onye Alakụba aghaghị ịmụta bụ ịdị n'otu nke Chukwu, Onye pụrụ ime ihe niile na Onye dị ukwuu; n'ihi na ọ bụ isi okpukpe na ntọala ya, Okpukperechi adịghị eguzosi ike ma e wezụga site n'ịdị n'otu nke Chukwu, nke a bụkwa ọrụ mbụ dịịrị onye Alakụba, ọ bụkwa ọrụ nke ikpeazụ. Ịdị n'otu nke Chukwu bụ ogidi nke mbụ n'ime ogidi ndị dị n'Islam nke ọ dị mkpa ka onye alakụba ọ bụla mara ha ma jiri ha rụọ ọrụ, ha bụkwa ogidi ise, Dịka o siri bịa n'akụkọ Abdullah bin Umar (Chineke nwee mmasị n'ebe ha abụọ nọ), o kwuru sị: Anụrụ m Onye ozi Allah ﷺ sị: «A rụrụ Islam n'elu ihe ise: ịgba àmà na ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Chineke, nakwa na Muhammad bụ onye ozi Chineke, na ikpe ekpere, na inye Zakat, na ịga njem Hajj n'ụlọ nsọ, na ibu ọnụ nke Ramadan»[1]. [1] Albukhari dekọtara ya n'ọnụọgụgụ (8).

Ya mere, ọ dị mkpa ka onye Alakụba mụta ihe ịdị n'otu nke Chukwu pụtara; nke a bụ ife naanị Chukwu, Ya mere, a gaghị eji onye ọ bụla mee onye mmekọ Ya n'ofufe Ya; ma ọ bụ mmụọ ozi nọ nso, ma ọ bụ onye amụma e zitere.

Ihe «ịgba àmà na ọ dịghị onye kwesịrị ofufe n'ezie ma e wezụga Allah» pụtara:

Ọ bụ ohu ikwupụta site na nkwenye siri ike na ọ nweghị onye kwesịrị ofufe n'eziokwu ma e wezụga Chineke (Onye Dị Elu ma Dị Ebube), Ya mere, ọ na-efe naanị Chukwu, ma na-arara ụdị ofufe niile nye Ya (Onye Nsọ, Onye Dị Elu); site n'arịrịọ, egwu, olileanya, ịtụkwasị obi na ihe ndị ọzọ.

Shahadah adịghị emezu ma e wezụga n'ogidi abụọ:

Nke mbụ: Ịgọnarị ọbụbụ chi na ofufe nke ihe ọ bụla ọzọ na-abụghị Chukwu; site na ndị mmekọ, chi dị iche iche, nakwa arụsị niile.

Nke abụọ: Ikwenye na ịbụ Chukwu na ofufe n'eziokwu dịrị sọ naanị Chukwu, n'enweghị ihe ọ bụla ọzọ na-abụghị Ya, Onye Dị Elu Sịrị: ﴿N'ezie, Anyị zitere onye ozi n'ime mba ọ bụla, (na-asị): "Feenụ Chukwu ofufe, ma zerekwanụ arụsị..."﴾ [Sọọdụ Annahl: 36].

Ma maka ọnọdụ nke (ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Chineke), ha bụ:

Nke mbụ: Mmata nke na-emegide amaghị ama.

Nke abụọ: Nkwenye doro anya nke na-agọnarị obi abụọ.

Nke atọ: Obi ọcha nke na-emegide ịsọke.

Nke Anọ: Eziokwu nke na-emegide ụgha.

Nke ise: Ịhụnanya nke na-emegide ịkpọ asị.

Nke isii: Irube isi nke na-emegide ịhapụ ya.

Nke asaa: Nnabata nke na-emegide ịjụ.

Nke asatọ: Ịgọnahụ ihe a na-efe ofufe na-abụghị Chukwu dị elu.

Iwu ndị a dị mkpa bụ ndị aghaghị ịgbaso, a chịkọtara ha n'ime amaokwu uri abụọ ndị a na-esonụ:

Mmata, Nkwenye siri ike, na Ezi obi (ime ihe n'ọcha), na Eziokwu gị; tinyere Ịhụnanya, Nrubeisi, na Nnabata ya.

A tụkwasịrị nke asatọ ya, nke bụ ịgọnahụ ihe ọ bụla ọzọ e weere ka chi ma ọ bụ nke a na-efe ofufe na-abụghị Chineke.

Na a na-emezu ịgba àmà site n'iji ezi obi na-efe naanị Chukwu di elu, Onye na-enweghị onye ọ bụla Ya na ya nọ n'ọkwa, Ya mere, ọ naghị akpọku onye ọ bụla ma e wezụga Chineke, ọ naghị atụkwasị obi ma e wezụga n'aka Chineke, ọ naghị enwe olileanya ma e wezụga na Chineke, ọ naghị ekpe ekpere ma e wezụga nye Chineke, ọ naghịkwa egbu anụ ma e wezụga nye Chineke (Onye Nsọ, Onye Dị Elu).

Ya mere, ihe ụfọdụ ndị mmadụ na-eme nke ịgba ili gburugburu, na ịrịọ ndị nọ n'ime ha maka nzọpụta, na ịrịọ ha arịrịọ ma hapụ Allah; bụ ịsọke n'ofufe, Ya mere, ọ dị mkpa ịkpachara anya maka nke a na ịdọ aka ná ntị megide ya; n'ihi na nke a so n'ụdị ihe ndị na-ejikọta Chineke na ihe ọzọ na-eme, nke bụ ife arụsị, nkume, na osisi ofufe ma ọ bụghị Chineke, Onye Dị Elu, Ọ bụ isokọ Chukwu nke e zitere Akwụkwọ nsọ ma zitekwara ndị ozi iji dọọ aka ná ntị megide ya na ịmachibido ya iwu.

Ihe ịgba àmà na Muhammad bụ onye ozi Chineke pụtara:

Irubere ya isi n'ihe ọ bụla o nyere n'iwu, ikwere ya n'ihe ọ bụla o kwuru, izere ihe niile ọ machibidoro na nke ọ dọrọ aka na ntị megide ya, nakwa na a gaghị efe Chineke ofufe ma ọ bụghị naanị n'ụzọ o si wepụta n'iwu, Onye Alakụba na-ekweta na Muhammad nwa Abdullah, onye agbụrụ Quraysh, onye Hashim: bụ Onye Ozi Chukwu (Onye Dị Ike na Onye Dị Ebube) zitere nye ihe okike niile; ma ndị mmụọ (Jinn) ma ụmụ mmadụ, Dị ka Onye Dị Elu sịrị: {Sị: O unu ndị mmadụ, n'ezie, abụ m onye ozi Chukwu zigaara unu niile...} [Surah Al-A'raf: 158].

Na Chukwu zitere ya iji kwusa okpukpe Ya na iduzi ihe niile e kere eke, Dịka Chukwu Onye Dị Elu sịrị: ""Anyị eziteghị gị ma ọ bụghị ka ị bụrụ onye na-enye ndị mmadụ niile ozi ọma nakwa onye na-adọ aka ná ntị, ma ọtụtụ n'ime ndị mmadụ amaghị."" "[Surah Saba: 28]." Ya na, dị ka Chukwu Onye Dị Elu Sịrị: "﴿Anyị ezigaghị gị ma ọ bụghị dị ka ebere maka ụwa niile 107﴾" [Surah Al-Anbiyaa: 107].

Ihe ịgba àmà a na-achọ n'aka anyị bụ: na a gaghị ekwere na onye ozi Chineke (ka udo na ngọzi Chukwu dịrị ya) nwere ikike n'ọbụbụeze na ịchịkwa ụwa, ma ọ bụ ikike n'ofufe, Kama, ọ (ka udo na ngọzi Chukwu dịrị ya) bụ ohu a na-agaghị efe ofufe, bụrụkwa Onye Ozi a na-agaghị agọnahụ, O nweghịkwa ikike iweta uru ma ọ bụ ihe ọjọọ ọ bụla maka onwe ya ma ọ bụ maka onye ọzọ, ma e wezụga ihe Chukwu chọrọ, Dịka Chukwu Onye Dị Elu Sịrị: "{Kwuo sị: Anaghị m asị unu na akụ na ụba Chineke dị n'aka m, amaghịkwa m ihe zoro ezo, anaghịkwa m asị unu na m bụ mmụọ ozi. Ọ dịghị ihe m na-eso ma e wezụga ihe e kpugheere m...}" [Surah Al-An'am: 50].

Isiokwu nke Abụọ: Ihe Okwukwe pụtara na ogidi ya:

Okwukwe: Ọ bụ ikwere n'obi, ikwupụta site n'ire, yana ịrụ ọrụ site n'obi nakwa n'akụkụ ahụ niile; ọ na-aba ụba site n'irube isi, na-ebelata site na nnupụisi.

Ya mere, okwukwe bụ ihe a chọrọ maka izi ezi na nnabata nke ofufe, Dịka isokọ Chukwu na ekweghi ekwe na-eme ka ọrụ nrubeisi nile laa n'iyi, Ya mere, dịka Chineke anaghị anabata ekpere n'enweghị nsacha (wudu), Ọ naghị anabata ofufe n'enweghị okwukwe, Onye Dị Elu Sịrị: ""Ma onye ọ bụla rụrụ ọrụ ọma, ma ọ bụ nwoke ma ọ bụ nwaanyị, ma ọ bụrụ na ọ bụ onye kwere ekwe n'ezie, ndị ahụ ga-abanye n'ogige ahụ, a gaghịkwa emegbu ha ọbụna n'obere ihe."" [Surah An-Nisaa: 124].

O mekwara ka o doo anya na isokọ Chukwu na-eme ka ọrụ nile laa n'iyi, Dịka Chukwu Onye Dị Elu Sịrị: ﴿N'ezie, e kpugheere gị na ndị ahụ bịara tupu gị: Ma ọ bụrụ na ị jikọta Chineke na ihe ọzọ, ọrụ gị ga-abụrịrị ihe efu, ị ga-esokwa n'ime ndị na-efunahụ 65﴾ [Surah Az-Zumar: 65].

Ogidi nke Okwukwe dị isii: ịkwere na Chineke, na ndị mmụọ ozi Ya, na akwụkwọ Ya, na ndị ozi Ya, na n'ụbọchị ikpe-azụ, na ihe a kara aka, ma ọ bụ ihe ọma ya ma ọ bụ ihe ọjọọ ya.

1) Inwe okwukwe na Chineke, Onye dị elu, na ọ gụnyere ihe atọ:

1- Inwe okwukwe n'ọbụbụeze Ya:

Ọ bụ ịdị n'otu nke Chukwu di elu n'ọrụ Ya; dị ka okike, inye ihe oriri, inye ndụ, na iweta ọnwụ, Ya mere, ọ dịghị onye kere ihe ma e wezụga Chukwu, ọ dịghịkwa onye na-enye ihe obibi ndụ ma e wezụga Chukwu, ọ dịghịkwa onye na-enye ndụ ma e wezụga Chukwu, ọ dịghịkwa onye na-eweta ọnwụ ma e wezụga Chukwu, ọ dịghịkwa onye na-ejikwa ụwa na eluigwe a ma e wezụga Ya, Onye dị nsọ na Onye dị elu karịsịa.

A maghịkwa na onye ọ bụla n'ime ihe e kere eke gọnahụrụ ọbụbụeze nke Chukwu, asọ dịrị Ya, belụsọ na ọ bụ onye mpako nke na-enweghị okwukwe n'ihe ọ na-ekwu, Dịka ihe mere Firaun, mgbe ọ gwara ndị ya: {...A bụ m Onye Nwe unu kachasị elu} [Surah An-Naazi'aat: 24]، Mana nke ahụ esiteghị n'okwukwe, dịka Chukwu Onye Dị Elu sịrị gbasara Mozis, udo dịrị ya: ﴿O wee sị: N'ezie, ị maara na ọ dịghị onye zidaara ihe ndị a ma e wezuga Dinwenu eluigwe na ụwa dị ka ihe akaebe doro anya. Na n'ezie, O Fir'awn, a na m ahụ gị ka onye a ga-ebibi ebibi 102﴾ [Surah Al-Israa: 102]، Ya na, Chukwu Onye Dị Elu Sịrị: "Ha wee gọnarị ha, n'agbanyeghị na mkpụrụ obi ha kwenyesiri ike na ha, n'ihi ajọ omume na mpako..." [Surah An-Naml: 14].

N'ezie, ihe ndị a e kere eke ga-enwerịrị Onye kere ha, N'ihi na ọ gaghị ekwe omume ka ha mepụta onwe ha site n'onwe ha; N'ihi na ihe anaghị eke onwe ya, ọ gaghịkwa ekwe omume na ọ bụ ihe ọdịdị mere na mberede; N'ihi na ihe ọ bụla e mepụtara aghaghị inwe onye mepụtara ya, Ma n'ihi na ịdị adị ya n'usoro a dị ebube nakwa nhazi kwekọrọ ekwekọ na-egbochi ya ịbụ ihe ọdịdị mere na mberede, Ya mere, ọ ga-enwerịrị Onye kere ya, ma Ọ bụ Ya bụ Chukwu, Onye Nwe Ụwa Niile, Onye Dị Elu Sịrị: ﴿ Ka ọ̀ bụ na e kere ha site n'efu, ka ọ̀ bụ ha bụ ndị okike? 35 Ka ọ bụ ha kere eluigwe na ụwa? Kama, ha enweghị nkwenye doro anya. 36﴾ [Surah At-Tur: 35-36].

N'ezie, ndị na-asọke kwenyere n'ọbụbụeze nke Chineke, Onye kachasị elu, n'agbanyeghị na ha na-asọke Ya n'ofufe, mana nke a emeghị ka ha bata n'Alakụba, Onye amụma, ka Chukwu gozie ya, nyekwa ya udo, lụsoro ha agha, ma weere ọbara ha na akụ na uba ha dị ka ihe kwadoro iwu; n'ihi na ha mere ịsọke n'ofufe, Ha wee fee ihe ndị ọzọ ofufe tinyere Ya; dị ka arụsị, nkume, ndị Mala'ika, na ihe ndị ọzọ.

2- Inwe okwukwe n'ọbụbụ Chukwu Ya n'ofufe:

Inwe okwukwe n'ọbụbụ Chukwu Ya, ya bụ: na ọ bụ naanị Ya bụ Onye kwesịrị ofufe n'eziokwu, o nweghị onye mmekọ, Ma (Al-Ilah) pụtara (Al-Ma'luh), ya bụ (Onye a na-efe) site n'ịhụnanya, inye nsọpụrụ, nakwa inwetulata onwe n'ala.

Onye Dị Elu Sịrị: {Chi unu bụ otu chi, ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Ya, Onye ebere, Onye na-enwe ebere 163} [Surah Albakara: 163].

Onye ọ bụla weere chi ọzọ tinyere Chineke, na-efe ya ma e wezụga Ya, mgbe ahụ ịbụ chi ya bụ ihe efu, Onye Dị Elu Sịrị: {Nke ahụ bụ n'ihi na Chukwu bụ Eziokwu, nakwa na ihe ha na-akpọku ma e wezụga Ya bụ ụgha, nakwa na Chukwu bụ Onye kachasị elu, Onye kachasị ukwuu 62} [Surah Al-Hajj: 62].

N'ihi nke a, ndị ozi (udo dịrị ha) malite na Nuh ruo na Muhammad (ka udo na ngọzi Chukwu dịrị ya) nọ na-akpọ ndị ha oku ikwere na Chukwu bụ Otu (Tauhid), na ife naanị Ya ofufe, ma hapụ ife ihe ọ bụla ọzọ na-abụghị Ya, Chukwu dị elu akagbuola omume ndị na-efe arụsị nke iwere chi dị iche iche ha na-efe ofufe tinyere Chukwu (Onye dị nsọ, Onye kacha elu), na-achọ nkwado n'aka ha, ma na-achọkwa nzọpụta n'aka ha. Nke a bụ site n'ihe akaebe abụọ dabere n'ọgụgụ isi:

Nke mbụ: Na ọ dịghị ihe ọ bụla n'ime njirimara ịbụ chi dị n'ime chi ndị a ha weere, n'ihi na ha bụ ihe e kere eke, ha anaghị eke ihe, ha anaghị eweta uru nye ndị na-efe ha, ha anaghị achụpụrụ ha ihe ọjọọ, ha enweghịkwa ike ịchịkwa ndụ, ma ọ bụ ọnwụ, ma ọ bụ mbilite n'ọnwụ, Dịka Onye Dị Elu Sịrị: ﴿Ma ha ewerela chi ndị ọzọ na-abụghị Ya, ndị na-enweghị ike ịke ihe ọ bụla, kama e kere ha eke, ha enweghịkwa ike iwetara onwe ha ọghọm ma ọ bụ uru, ha enweghịkwa ike ịchịkwa ọnwụ, ma ọ bụ ndụ, ma ọ bụ mbilite n'ọnwụ 3﴾ [Sọọdụ Al-Furqan: 3].

Nke abụọ: Na ndị na-asọke ndị a kwenyere na Chukwu dị elu bụ Onye kere ihe, na Onye na-achịkwa sọ naanị Ya, n'enweghị onye ọ bụla ọzọ na-abụghị Ya, nke a na-eme ka ọ dị mkpa ka ha kwenye n'ịdị n'otu Ya n'ofufe, dị ka ha siri kwenye n'ịdị n'otu Ya n'ọbụbụeze, Dị ka Onye Dị Elu sịrị: {Sị: Nke onye ka ala na ndị nọ n'ime ya bụ, ọ bụrụ na unu maara? 84} Ha ga-asị: Nke Chukwu. Sị: Ọ̀ bụ na unu agaghị echeta? 85 Sị: Ònye bụ Onyenwe eluigwe asaa, na Onyenwe Oche-eze dị ukwuu? 86 Ha ga-asị: Nke Chukwu. Sị: Ọ̀ bụ na unu agaghị atụ egwu? 87 Sị: Ònye ka ọbụbụeze ihe niile dị n'aka ya, Onye na-enye nchebe ma a naghị enye nchebe megide Ya, ma ọ bụrụ na unu maara? 88 Ha ga-asị: Nke Chukwu. Sị: Keduzi ka e si eduhie unu? 89﴾ [Surah Al-Mu'minun: 84-89] Ya mere, ọ bụrụ na ha ekweta n'ịdị n'otu nke ọbụbụeze; ọ dị mkpa ka ha wepụta ofufe maka naanị Chukwu di elu, ma ghara isonyere Ya onye ọ bụla n'ofufe Ya.

3- Inwe okwukwe n'aha na njirimara:

Ya bụ: ịkwado ihe Chineke kwadoro maka onwe ya n'akwụkwọ ya, Ma ọ bụ onye ozi Chineke ﷺ kwadoro ya maka Ya na Sunnah ya; nke aha na njirimara, n'ụzọ kwesịrị ekwesị nye Chukwu dị elu, N'enweghị ịgbagọ ihe ọ pụtara, ma ọ bụ ịgọnarị ya, ma ọ bụ ịkọwa etu ọ dị, ma ọ bụ iji Ya tụnyere ihe ọzọ, Onye Dị Elu Sịrị: ""Ma aha nile kacha mma dịrị Chineke, ya mere, jirinụ ha na-akpọku Ya, ma hapụnụ ndị ahụ na-agbagọ n'aha Ya. A ga-akwụ ha ụgwọ ọrụ n'ihe ahụ ha na-arụ."" [Surah Al-A'raf: 180]، Ya na, Onye Dị Elu Sịrị: {...Ọ dịghị ihe ọ bụla yiri Ya; Ọ bụkwa Ya bụ Onye na-anụ ihe niile, Onye na-ahụ ihe niile.} [Surah Ash-Shura: 11].

Akụkụ Shirk dị atọ:

1- Shirk ukwu.

2- Obere ịsọke.

3- Shirk zoro ezo.

1- Nnukwu isokọ Chukwu:

Ụkpụrụ ya bụ: ime ka ihe ọzọ na-abụghị Chukwu na Chukwu hà nhata n'ime ihe ndị bụ njirimara pụrụ iche nke Chukwu, Dịka Chukwu Onye Dị Elu Sịrị: ""Mgbe anyị mere ka unu na Dinwenu nke ụwa niile hara nhata."" [Surah Ash-Shu'araa: 98].

Nke a gụnyere: inye ofufe onye ọzọ na-abụghị Chineke, Onye Kasị Elu, Ma ọ bụ iwepụta ụfọdụ n'ime ha nye onye ọzọ na-abụghị Ya, Onye dị nsọ; dịka ịrịọ arịrịọ, na ịrịọ maka nzọpụta, na ime nkwa, na igbu àjà, na ụdị ofufe ndị ọzọ.

Ma ọ bụ o gụnyere: iweere ihe Chineke (Onye Ebube na Onye Kasị Elu) machiri dị ka ihe iwu kwadoro, Ma ọ bụ ịmachibido ihe O kwere, Ma ọ bụ ịhapụ ihe Chukwu, Onye dị ebube ma dị ukwuu, manyere, Dị ka iwere ihe a maara nke ọma n'okpukpe na a machibidoro ya dị ka ihe ziri ezi; dị ka iwere ịkwa iko, ma ọ bụ mmanya na-egbu egbu, ma ọ bụ inupụrụ nne na nna isi, ma ọ bụ ego ọmụrụ nwa (Riba), ma ọ bụ ihe ndị ọzọ yiri nke ahụ ka ihe ziri ezi.

Ma ọ bụ ịmachibido ihe Chineke (Onye Ebube na Onye Kasị Elu) mere ka o kwere omume n'ime ihe ọma, Ma ọ bụ ịhapụ ihe Chineke manyere; Dịka ikwere na Ekpere abụghị iwu, ma ọ bụ na ibu ọnụ abụghị iwu, ma ọ bụ na Zakat abụghị iwu.

Nnukwu isokọ Chukwu na-eme ka ọrụ nile laa n'iyi, na-ebutekwa ịnọ n'ime ọkụ ruo mgbe ebighị ebi maka onye nwụrụ na ya, Dịka Chukwu Onye Dị Elu Sịrị: ﴿...Ma ọ bụrụ na ha tinyere onye òtú na Chineke, ọrụ ha nile gaara abụla ihe efu.﴾ [Surah Al-An'am: 88].

Ma na onye ọ bụla nwụrụ na ya; Chukwu agaghị agbaghara ya, ma a machibidoro ya Paradaịs iwu, Dịka Chukwu Onye Dị Elu Sịrị: {N'ezie, Chineke anaghị agbaghara ka e tinyere Ya onye mmekọ, ma Ọ na-agbaghara ihe ọzọ ma e wezụga nke ahụ nye onye Ọ chọrọ...} [Surah An-Nisaa: 48]، Ya na, Chukwu Onye Dị Elu Sịrị: "{N'ezie, onye ọbụla na-esonyere Chukwu na ihe ọzọ, Chukwu amachibidola ya ogige, ma ebe obibi ya bụ ọkụ...}" [Surah Al-Maa'idah: 72].

2- Obere Ịsọke:

Ọ bụ ihe ederede kpọrọ ịsọke, mana o rughị ọkwa Nnukwu Ịsọke, nke a ka a na-akpọ obere ịsọke; Dị ka ịṅụ iyi n'ihe ọ bụla na-abụghị Chineke Onye kachasị elu; Dị ka ịṅụ iyi na Ka'aba, na ndị amụma, na ntụkwasị obi, na ndụ onye ọ bụla, na ihe ndị yiri ya, Dịka ọ sịrị ﷺ: «Onye ọ bụla ṅụrụ iyi n'ihe ọ bụla na-abụghị Chineke, n'ezie ọ gọnahụrụ Chineke ma ọ bụ meela ịsọke.»[2]. [2] Ahmad dekọtara ya na Musnad ya, n'ọnụọgụgụ (6072), na At-Tirmidhi n'ọnụọgụgụ (1535), o kwuru: ọ bụ hadis dị mma.

Ọ nwekwara ike ịbụ nnukwu dabere na ihe dị n'ime obi onye nwe ya, Ma ọ bụrụ na ọ dị n'obi onye na-aṅụ iyi n'Onye Amụma ma ọ bụ Sheikh onye a na ọ dị ka Chineke, ma ọ bụ na a na-akpọku ya na-abụghị Chineke, ma ọ bụ na ọ na-achịkwa eluigwe na ụwa; n'ezie ọ ga-abụ Nnukwu Ịsọke, Ma ọ bụrụ na onye ṅụrụ iyi n'ihe ọ bụla na-abụghị Chineke ebughị ebumnuche a n'obi, kama o si n'ọnụ ya pụta n'enweghị ebumnuche a, n'ihi na ọ mara ya ahụ; ọ bụ obere ịsọke, Nke a na-eme nke ukwuu n'akụkụ ụfọdụ, ya mere ihe iwu kwadoro bụ ịkpachara anya maka nke ahụ, na ịdọ aka ná ntị megide ya, iji chekwaa nkwenye n'otu Chineke na ichedo ya.

3- Ịsọke ezoro ezo:

Ọ bụ ihe na-adị n'ime obi nke bụ ihu abụọ; Dịka onye na-ekpe ekpere ma ọ bụ na-agụ ihe iji gosi ndị mmadụ, ma ọ bụ na-eto Chineke ka ha wee too ya, ma ọ bụ na-enye onyinye ka ha wee jaa ya mma, Nke a na-eme ka ọrụ ahụ o mere iji gosi onwe ya bụrụ ihe efu, ma ọ bụghị ọrụ ndị ọzọ nile nke o ji ezi obi mee maka Chukwu dị elu.

Ọ sịrị ﷺ: ​«Ịsọke n'ime mba a zoro ezo karịa ije ndanda ojii n'elu nkume ojii n'ime ọchịchịrị abalị, ma mkpuchi mmehie ya bụ ịsị: "O Chineke, n'ezie a na m arịọ nchebe Gị pụọ n'ime ịsọke n'ebe Ị nọ n'ihe ọ bụla mgbe m maara, ma a na m arịọkwa mgbaghara Gị maka mmehie ahụ nke m na-amaghị."»[3]. [3] Al-Bukhari dekọtara ya na Al-Adab Al-Mufrad n'ọnụọgụgụ (716), na Ahmad na Al-Musnad n'ọnụọgụgụ (19606), na Ad-Diya' Al-Maqdisi na Al-Ahadith Al-Mukhtarah (1/ 150), ma Al-Albani kwadoro na ọ ziri ezi na Sahih Al-Jami' As-Sagheer n'ọnụọgụgụ (3731).

Ụdị ekweghị ekwe:

Ụdị nke mbụ: Nnukwu ekweghị ekwe:

Ọ bụ ya na-ebute ịnọ ebighị ebi n'ime ọkụ mmụọ, ọ dịkwa ụdị ise:

1- Ekweghị ekwe nke ịgọnarị:

Ọ bụ ịkwere na ndị ozi tụrụ ụgha, Nke a dị ole na ole n'ime ndị na-ekweghị ekwe; n'ihi na Chukwu kwadoro ndị ozi Ya site na ihe akaebe doro anya, N'ezie, ọnọdụ ndị a na-agọnahụ eziokwu dị ka etu Chukwu siri kọwaa ha: "...Ma ha gọnarịrị ya, n'agbanyeghị na mkpụrụ obi ha kwenyesiri ike na ya, n'ihi ajọ omume na mpako..." [Surah Annahl: 14].

2- Ekweghị ekwe nke ịjụ na mpako:

Nke a dịka ịjụ okwukwe nke Ekwensu, n'ihi na ọ gọnarịghị iwu Chukwu, ọ jụghịkwa ya, kama o megidere ya site n'ịjụ irube isi na ịnya isi, Onye Dị Elu Sịrị: ﴿Na mgbe Anyị gwara ndị mmụọ ozi sị: Kpọọnụ isi ala nye Adam, ha wee kpọọ isi ala, belu sọ Ekwensu. Ọ jụrụ ma nyaa isi, o wee bụrụ otu n'ime ndị na-ekwetaghị. 34﴾ [Surah Albakara: 34].

3- Ekweghị ekwe nke ịgbakụta azụ:

Nke a bụ site n'iwezụga ntị ya na mkpụrụ obi ya n'ịgbaso eziokwu, ya mere ọ naghị elebara ya anya, ọ naghịkwa etinye uche na ya, Onye Dị Elu Sịrị: ﴿Ma ònye ka bụ onye ajọ omume karịa onye e chetaara ihe ịrịba ama nke Onyenwe ya, mgbe ahụ o chigharịrị anya pụọ na ha? N'ezie, Anyị ga-abọ ọbọ n'ahụ ndị mmehie 22﴾ [Surah As-Sajdah: 22].

Ma maka nleghara anya n'akụkụ ụfọdụ; ọ bụ ajọ omume (Fisq), ọ bụghị ekweghị ekwe (Kufr); dị ka onye na-eleghara ịmụ ụfọdụ n'ime ihe ndị iwu kwadoro n'okpukpe anya; site na iwu gbasara ibu ọnụ ma ọ bụ njem nsọ (Hajj), nakwa ihe ndị dị otú ahụ.

4- Nkwenyeghị nke obi abụọ:

Ya bụ na ọ na-ala azụ, ọ dịghị ejide eziokwu n'aka kpamkpam, kama ọ na-enwe obi abụọ na ya, dịka n'okwu Onye Dị Elu: ﴿Ọ wee banye n'ogige ya, ebe ọ na-emegbu onwe ya, ọ sịrị: Echeghị m na nke a ga-ala n'iyi mgbe ebighị ebi 35 Echeghịkwa m na Oge ahụ ga-abịa, ma ọ bụrụ n'ezie na e weghachiri m n'ebe Dinwenu m nọ, n'ezie, aga m ahụ ebe nlọghachi dị mma karịa ya 36﴾ [Surah Al-Kahf: 35-36].

5- Ekweghị ekwe nke ihu abụọ:

Ọ bụ igosi okwukwe n'ire ya, na izobe ịgọnarị n'ime obi ya, Onye Dị Elu Sịrị: ﴿Ma n'ime ndị mmadụ, e nwere ndị na-ekwu: Anyị kwere na Chukwu na ụbọchị ikpeazụ, mana ha abụghị ndị kwere ekwe. 8﴾ [Surah Albakara: 8].

Ihe ndị a bụ ụdị nnukwu ekweghị ekwe (Kufr) nke na-ewepụ mmadụ n'okpukpe.

Ụdị nke abụọ: Obere ekweghị ekwe:

Ụdị a adịghị ebute ịnọ ebighị ebi n'ime ọkụ mmụọ, Nke a bụ ihe pụtara n'ime Akwụkwọ Nsọ (Qur'an) na Sunnah nke a kpọrọ ịjụ okwukwe (Kufr) nke a na-ejighị 'Alif' na 'Lam' mee ka ọ bụrụ ihe a kapịrị ọnụ, kama ọ pụtara n'ụdị na-enweghị akara njirimara (nakirah), Ihe atụ ya dị ọtụtụ, ụfọdụ n'ime ha bụ: Akụkọ Abu Hurairah, ka Allah nwee afọ ojuju n'ebe ọ nọ, o kwuru sị: Onye ozi Allah ﷺ kwuru sị: «Ihe abụọ dị n'ime ndị mmadụ, ha abụọ bụ ekweghị ekwe: ikwutọ agbụrụ, na ịkwa akwa arịrị maka onye nwụrụ anwụ.» [4] [4] Muslim dekọtara ya n'ọnụọgụgụ (121), na Ahmad n'ime Musnad n'ọnụọgụgụ (10434).

2) Ịkwere na ndị mmụọ ozi:

Ha bụ ụwa ihe e kere eke a na-adịghị ahụ anya, Chukwu -Onye kachasị elu- kere ha site na ìhè, Ha bụ ndị na-efe Chukwu di elu ofufe, Ha enweghị ihe ọ bụla n'ime njirimara nke Ịbụ Onye Nwe (Chukwu) na Ịbụ Chineke, Ha anaghị enupụrụ Chukwu isi n'ihe O nyere ha n'iwu, Ha na-emekwa ihe e nyere ha n'iwu, Ha dị ọtụtụ, ọ dịghị onye nwere ike ịgụta ha ma e wezuga Chukwu dị elu.

Ịkwere na ndị mmụọ ozi gụnyere ihe anọ:

1- Inwe okwukwe na ịdị adị ha.

2- Ịkwere na ndị anyị maara aha ha n'ime ha; dị ka: Jibril, na Mikail, na Israfil, na ndị ọzọ. Ma onye anyị na-amaghị aha ya, anyị kwenyere na ya n'ozuzu ya.

3- Inwe okwukwe n'ihe anyị matara banyere njirimara ha, nke e kwuru n'ime Akwụkwọ Nsọ na Sunnah; Dịka ọdịdị Jibril, Onye Amụma ﷺ kọrọ na ọ hụrụ ya n'ọdịdị nke Chukwu di elu kere ya na ya, na o nwekwara nku narị isii, nke kpuchiri mbara igwe.

4- Ikweta n'ihe anyị maara banyere ọrụ ha; dị ka nsọpụrụ ha na-enye Chukwu, Onye dị elu, na ife Ya ofufe n'abalị na n'ehihie n'enweghị ike ọgwụgwụ ma ọ bụ ịda mba.

Dịka ọmụmaatụ: Jibril: Onye ntụkwasị obi na mkpughe.

Na Israfil: onye e nyere ọrụ ịfụ opi.

Na mmụọ ozi nke ọnwụ: bụ onye e kenyere ọrụ ịwepụ mkpụrụ obi n'oge ọnwụ.

Na Malik: onye nche ọkụ ahụ. Na Ridwan: onye nche Aljanna, na ndị ọzọ.

3) Ịkwere n'Akwụkwọ:

Ma ihe e bu n'obi maka Akwụkwọ: ha bụ Akwụkwọ nsọ nke eluigwe nke Chukwu zitere ndị ozi Ya, Nduzi maka ụmụ mmadụ na ebere dịịrị ha, ka ha wee nweta anụrị n'ụwa a na n'Ụwa Nke Ọzọ.

Ịkwere n'akwụkwọ gụnyere ihe anọ:

1- Inwe okwukwe na e si n'aka Chukwu zidata ha n'eziokwu.

2- Inwe okwukwe n'ihe anyị maara aha ya n'ime ha; dị ka Kor'an nke e zitere nye Muhammad (ka udo na ngọzi Chukwu dịrị ya), Na Tora nke e kpughere Moses, udo dịrị ya, Na Oziọma (Injeel) nke e zitere Isa (udo dịrị ya), Na Zabur ahụ nke e nyere Dawud (ka udo dịrị ya).

Ma banyere nke anyị na-amaghị aha ya; anyị kwenyere na ya n'ozuzu ya.

3- Ikwere n'akụkọ ha; dị ka akụkọ nke Kor'an, nakwa akụkọ ndị a na-agbagọghị sitere n'Akwụkwọ Nsọ ndị gara aga.

4- Ime ihe kwekọrọ n'iwu ndị a na-akagbughị n'ime ha, inwe afọ ojuju, na inyefe onwe n'okpuru ya, ma anyị ghọtara amamihe ya ma ọ bụ na anyị aghọtaghị ya. A kagburu akwụkwọ niile bu ya ụzọ site na Qur'an Dị Ukwuu, N'ihi ya, amachibidoro ịgbaso iwu ọ bụla n'ime iwu dị n'akwụkwọ ndị bu ya ụzọ, ma e wezụga nke ziri ezi n'ime ha, nke Qur'an Dị Ebube ma ọ bụ Sunnah nke Onye Ozi kwadoro.

4) Ịkwere na ndị ozi (udo dịrị ha):

Ndị ozi: bụ ụdị ọtụtụ nke onye ozi; ọ bụ onye n'ime ụmụ mmadụ nke e nyere mkpughe Iwu, ma e nye ya iwu izisa ya, Onye mbụ n'ime ha bụ Nuh (udo dịrị ya), ma onye ikpeazụ n'ime ha bụ Muhammad (ka udo na ngọzi Chukwu dịrị ya), Ma ha bụ ndị mmadụ e kere eke, Ha enweghị ihe ọ bụla n'ime njirimara nke Ịbụ Onye Nwe na Ịbụ Chukwu.

Ịkwere na ndị ozi gụnyere:

1- Ikwere na ozi ha bụ eziokwu si n'aka Chukwu, Onye ọ bụla gọnahụrụ ozi nke otu onye n'ime ha, n'ezie ọ gọnahụla ha niile.

2- Ịkwere na ndị anyị maara aha ha n'ime ha site n'aha ha, dị ka: Muhammad, Ibrahim, Musa, Isa, na Nuhu (udo dịrị ha). Ha bụ ndị nwere mkpebi siri ike n'ime ndị Ozi.

Ma ndị anyị amaghị aha ha n'ime ha; anyị kwere na ha n'ozuzu ya, Onye Dị Elu Sịrị: ﴿N'ezie, Anyị zitere ndị ozi tupu gị, n'ime ha bụ ndị Anyị kọọrọ gị akụkọ ha, ma n'ime ha bụ ndị Anyị na-akọghịrị gị akụkọ ha...﴾ [Surah Ghafir: 78].

3- Ikwenye n'ihe ziri ezi sitere n'aka ha, udo dịrị ha, n'ime akụkọ ha.

4- Ime ihe kwekọrọ n'iwu (Shari'ah) nke onye e zitere anyị n'ime ha, onye bụ onye ikpeazụ n'ime ha, Muhammad (ka udo na ngọzi Chukwu dịrị ya).

5) Ịkwere n'ụbọchị ikpeazụ:

Ọ bụ ụbọchị mbilite n'ọnwụ, nke a ga-akpọlite ndị mmadụ na ya maka ikpe ikpe na nkwụghachị ụgwọ, A kpọkwara ya nke ahụ n'ihi na ọ dịghị ụbọchị mgbe ọ gasịrị, ebe ndị otu ogige ahụ ga-anọgide n'ebe obibi ha, ndị otu ọkụ ahụkwa anọgide n'ebe obibi ha.

Ịkwere n'ụbọchị ikpe-azụ gụnyere ihe atọ:

A- Ikwere na mbilite n'ọnwụ:

Ọ bụ ịkpọlite ndị nwụrụ anwụ mgbe a ga-afụ opi nke ugboro abụọ, Ndị mmadụ ga-eguzo n'ihu Dinwenu nke ụwa niile, n'ụkwụ ọtọ n'eyighị akpụkpọ ụkwụ, gbaa ọtọ n'enweghị ihe mkpuchi, n'ebighị ha úgwù n'abụghị ndị e biri úgwù, Onye Dị Elu Sịrị: ""Dị ka Anyị siri malite okike nke mbụ, Anyị ga-eweghachi ya. Ọ bụ nkwa dịịrị Anyị. N'ezie, Anyị ga-eme ya 104."" [Surah Al-Anbiyaa: 104].

B- Ịkwere na ikpe na ụgwọ ọrụ:

Ebe a na-ekpe ohu ikpe maka omume ya, ma kwụọ ya ụgwọ ọrụ n'ihi ya, Onye kachasị elu kwuru, sị: ﴿N'ezie, n'ebe Anyị nọ ka nloghachi ha dị 25 "Mgbe ahụ, n'ezie, ịgụkọta ha dịịrị Anyị." [Surah Al-Ghashiyah: 25-26].

C- Ịkwere na Paradaịs na Ọkụ:

Na ha abụọ bụ ebe njedebe ebighị ebi nke ihe niile e kere eke; Ya mere, ogige ahụ bụ ebe obibi nke obi ụtọ nke Chukwu, Onye dị elu kwadebere maka ndị kwenyere bụ ndị na-atụ egwu Ya, nakwa ndị rubere isi nye Chukwu na onye ozi Ya ﷺ, N'ime ya, e nwere ihe anya ọ bụla na-ahụbeghị, ntị ọ bụla na-anụbeghị, nakwa ihe na-abatabeghị n'obi mmadụ ọ bụla.

Mana maka ọkụ ahụ; Ya mere ọ bụ ebe obibi nke ntaramahụhụ, Nke Chukwu dị elu kwadoro maka ndị na-ekweghị ekwe, ndị ahụ na-ekweghị na Chukwu, nupụkwaara ndị ozi Ya isi. N'ime ya, e nwere ụdị ahụhụ na ntaramahụhụ dị iche iche nke na-agaghị abata mmadụ n'echiche.

6) Ịkwere n'akara aka, ma ọ bụ ihe ọma ya ma ọ bụ ihe ọjọọ ya:

Ya na, ihe e bu n'obi n'akara aka: Ihe Chukwu, Onye dị ike ma dị ebube, kara aka banyere ihe ga-eme, dị ka ihe ọmụma Ya siri buru ụzọ, nakwa dị ka amamihe Ya siri kwado.

Ịkwere n'ihe Chineke kara aka gụnyere ihe anọ:

1- Mmata: Nke a bụ inwe okwukwe na mmata nke Chineke, Onye dị elu, nakwa na Ọ maara ihe gara aga na ihe ga-abịanụ nakwa etu ọ ga-esi dị, n'ozuzu ya nakwa n'uju ya, kamgbe ebighị ebi ruo mgbe ebighị ebi. Ọ bụkwa Ya bụ Onye maara, otuto dịrị Ya, ihe na-adịbeghị, ma a sị na ọ dị, otu ọ ga-adị, Dịka Chukwu Onye dị nsọ Sịrị: "Ma ọ bụrụ na e weghachiri ha, ha gaara alaghachi n'ihe a machibidoro ha..." [Surah Al-An'am: 28].

2- Ịde ihe: Ọ bụ na Chukwu, Onye dị elu karịsịa, dere akara aka nke ihe niile ruo n'Ụbọchị Mbilite n'Ọnwụ, Dị ka Chukwu Onye Dị Elu Sịrị: {Ọ bụ na ị maghị na Chukwu maara ihe niile dị n'eluigwe na n'ụwa? N'ezie, nke ahụ dị n'ime akwụkwọ. N'ezie, nke ahụ dị mfe maka Chukwu.} [Surah Al-Hajj: 70].

3- Uche: Nke a bụ inwe okwukwe na ọ nweghị ihe na-eme n'ụwa a ma e wezụga ihe Chukwu, Onye dị ike na Onye dị ebube, chọrọ, Chukwu Onye Dị Elu Sịrị: {Onye Nwe gị na-eke ihe Ọ chọrọ, ma Ọ na-ahọrọ...} [Surah Al-Qasas: 68]. Ma mmadụ nwere ọchịchọ nke na-adịghị apụ n'ihe Chineke chọrọ, dịka Chukwu Onye Dị Elu sịrị: {Ma unu agaghị achọ ihe ọ bụla ma e wezụga na Chineke, Dinwenu nke ụwa niile, chọrọ.} [Sọọdụ At-Takwir: 29].

4- Okike: Ọ bụ inwe okwukwe na Chukwu, Onye dị ike ma dị ebube, kere ihe niile e kere eke, na ọrụ ha na omume ha, ma ọ bụ ihe ọma ma ọ bụ ihe ọjọọ, Onye Dị Elu Sịrị: {Chukwu bụ Onye kere ihe niile; Ọ bụkwa Ya bụ Onye na-ahụ maka ihe niile.} [Surah Az-Zumar: 62].

A chịkọtara ọkwa ndị a n'ime amaokwu uri a:

Ọmụma, ndekọ Onyenwe anyị, na uche Ya *** nakwa okike Ya, nke bụ iwepụta ihe n'adị na ịkpụzi ya.

Isiokwu nke atọ: Ime ihe ọma:

Ime Ihe Ọma (Ihsan): Ọ bụ otu ogidi; I feere Chineke ofufe dị ka a ga-asị na ị na-ahụ Ya, n'ihi na ọ bụrụ na ị naghị ahụ Ya, n'ezie Ọ na-ahụ gị.

Nke pụtara: na mmadụ na-eme ihe ofufe Chineke nyere ya n'iwu, dị ka a ga-asị na ọ na-eguzo n'ihu Chineke, Onye dị ebube ma dịkwa ukwuu, Nke a na-achọ inwe egwu zuru okè na ịlaghachikwute Ya, Onye dị ọcha. Ọ na-achọkwa ime ofufe n'ụzọ kwekọrọ na usoro (Sunnah) nke Onye Ozi (ka udo na ngọzi Chukwu dịrị ya).

Ime ihe ọma dị n'ọkwa abụọ, ma ndị na-eme ya nọ n'ọnọdụ abụọ:

Ọkwa nke mbụ: ọkwa nke nleba anya, nakwa ọ bụ nke kachasị elu n'ime ha abụọ, Ọ bụ mmadụ ịrụ ọrụ dị ka a ga-asị na ọ na-ahụ Chineke, Onye dị ike ma dị ebube, n'obi ya, ka obi wee nweta ìhè site n'okwukwe, ruo mgbe ihe a na-adịghi ahụ anya ga-aghọ dị ka ihe anya na-ahụ anya.

Ọkwa nke abụọ: Ọkwa nke Ịdị Ọcha n'Obi (Ikhlas) na Ịmụrụ Anya (Muraqaba), Nke a bụ ka ohu na-agbalị iji hụ na ọ na-echeta na Chineke na-ahụ ya ma Ọ maara banyere ya, ọ bụrụ na o tinye nke a n'obi ya, mgbe ahụ o nwere ịdị ọcha n'obi nye Chukwu di elu.

Isiokwu nke anọ: Nchịkọta dị mkpirikpi nke ntọala ndị Ahlus-Sunnah wal-Jama'ah:

Nke mbụ: Ịgbaso ihe dị n'Akwụkwọ Nsọ nakwa na Sunnah n'ime nakwa n'èzí, Nakwa ịghara ibute okwu onye ọ bụla n'ime ndị mmadụ ụzọ karịa okwu Chineke (Onye Dị Elu ma Dị Ebube) na okwu onye ozi Ya, ka Chukwu gozie ya, nyekwa ya udo.

Nke abụọ: Ịdị ọcha nke obi ha na ire ha n'ebe ndị na-eso ụzọ Onye ozi Allah (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ nọ, Ha kwenyere na Kalifa mgbe Onye Ozi Chukwu (Chukwu gozie ya, nyekwa ya udo) gachara bụ: Abu Bakr, emesia Umar, emesia Uthman, emesia Ali (ka Chukwu nwee afọ ojuju n'ebe ha nọ niile).

Nke atọ: Ịhụ ezinụlọ Onye ozi Chineke (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ n'anya, nakwa ịkwado ha, na ezinụlọ ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ: karịsịa ndị ezi omume n'ime ha.

Nke anọ: Ịghara inupụ isi megide ndị ndú na ndị ọchịchị, ọbụlagodi ma ha na-emegbu mmadụ, A na-ekpekwara ha ekpere maka ezi omume na ezi ahụike, A naghịkwa ekpe ekpere ọjọọ megide ha. Na irubere ha isi, nke so n'irubere Chineke (Onye Dị Elu ma Dị Ebube) isi, bụ ihe a manyere amanye, ọ gwụla ma ha nyere n'iwu ka e mee mmehie, Ma ọ bụrụ na ha enye iwu ime mmehie; n'ezịe, a gaghị erubere ha isi na ya, Ma nrubeisi nye ha n'ihe ọma ga-anọgide n'ihe ndị ọzọ.

Nke Ise: Ikwere na ọrụ ebube (Karamat) nke ndị nsọ (Awliya); Ọ bụ ihe Chineke na-eme ka ọ pụta ìhè site n'aka ha, nke bụ ọrụ ebube na ihe ndị pụrụ iche.

Nke Isii: Ha anaghị akpọ ndị Qiblah ndị na-ekweghị ekwe naanị n'ihi ime mmehie nakwa nnukwu mmehie, Dị ka ndị Khawarij na-eme ya, Kama, ịbụ ụmụnna n'okwukwe kwụsiri ike n'agbanyeghị mmehie, Ha na-ekwukwa gbasara onye mmehie sị: Ọ bụ onye kwere ekwe site n'okwukwe ya, bụrụkwa onye ajọ omume site na nnukwu mmehie ya.

Isi nke Abụọ: Ihe ndị metụtara ofufe

Isiokwu nke mbụ: Ịdị ọcha:

Ịdị ọcha (Tahara) n'asụsụ: Ịdị ọcha na ịnọpụ iche pụọ n'unyi na ihe ruru arụ nke a na-ahụ anya na nke ime mmụọ.

Na shari'a: Iwepụ ọnọdụ adịghị ọcha (hadath) na iwepụ unyi (najasa). Na ịdị ọcha bụ igodo nke ekpere, Ya mere, ịmụta ya bụ otu n'ime ihe kachasị ukwuu n'ihe ndị dị mkpa nke okpukpe, nke onye Alakụba ọ bụla aghaghị ịmụta nakwa ilebara ya anya.

Nke mbụ: Nkewa nke mmiri:

1- Ihe dị ọcha; o ziri ezi iji ya mee ịdị ọcha, Ma ọ bụ na ọ ka dị n'otú e si kee ya; Dị ka mmiri ozuzo, ma ọ bụ mmiri osimiri, ma ọ bụ mmiri oké osimiri, Ma ọ bụ ihe dị ọcha gwakọtara ya, ma ọ dakarịghị ya, ọ napụghịkwa ya aha ya.

2- Ihe ruru unyi (najasah); iwu ahapụghị iji ya mee ihe, Ọ naghị ewepụ adịghị ọcha, Ọ naghịkwa ewepụ unyi, Ọ bụ ihe agba ya, ma ọ bụ isi ya, ma ọ bụ ụtọ ya gbanwere site n'ihe adịghị ọcha.

Nke abụọ: Ihe adịghị ọcha:

Ihe rụrụ arụ (Najasah): Ọ bụ unyi pụrụ iche, Ụdị ya na-egbochi ekpere; Dị ka mamịrị, nsị, ọbara na ihe ndị ọzọ, ha nwere ike ịdị n'ahụ, n'ala (ma ọbụ ebe a na-anọ), nakwa n'uwe.

Na mmalite nke ihe niile bụ: ịnye ikike na ịdị ọcha, Onye ọbụla kwuru na otu ihe adịghị ọcha, ọ dịịrị ya iweta ihe akaebe. Ihe ndị a esoghị n'ihe ruru unyi (najasah): asụsụ (ma ọ bụ agbụ), ọsụsọ mmadụ, na ọsụsọ ịnyịnya ibu, kama ha dị ọcha ọbụlagodị na ha na-asọ oyi. ,Ihe ọ bụla ruru unyi (najasah) bụ ihe unyi, mana ọ bụghị n'ụzọ nke ọzọ.

Na ihe adịghị ọcha (Najasah) dị n'ọkwa atọ:

Nke mbụ: Adịghị ọcha siri ike;

Dịka: Ihe ruru unyi (najasah) nke ihe nkịta rachara n'ime ya, Ụzọ e si eme ka ọ dị ọcha bụ: a ga-asa ya ugboro asaa, a ga-eji aja saa nke mbụ n'ime ha.

Nke abụọ: Ihe adịghị ọcha dị mfe:

Dị ka mmamịrị nwatakịrị nwoke na-aṅụ ara, ma ọ bụrụ na ọ metụ ákwà ma ọ bụ ihe yiri ya. Ụzọ e si eme ka ọ dị ọcha: A ga-efesa mmiri n'elu ya ruo mgbe o kpuchiri ya, ọ dịghịkwa mkpa ịhịcha ya ma ọ bụ ịfịkọ ya.

Nke atọ: Najasah (Ihe adịghị ọcha) dị n'etiti:

Dịka mmamịrị mmadụ na nsị ya, na ọtụtụ ihe ndị ruru unyi (najasah), ma ọ bụrụ na ha adaa n'ala, ma ọ bụ n'akwa, na ihe ndị yiri ha. Ụzọ e si eme ka ọ dị ọcha: Site n'ikpochapụ unyi ahụ ma ọ bụrụ na o nwere ahụ a na-ahụ anya, na ịsacha ebe unyi ahụ metọrọ site n'iji mmiri ma ọ bụ ihe mkpocha ndị ọzọ.

Na n'ime ihe e gosipụtara ihe akaebe gbasara adịghị ọcha ha:

1- Mmamịrị mmadụ na nsị ya.

2- Madhiy na Wadiy [5]. [5] (Madhy): Mmiri dị nro na-enweghị ụcha nke na-apụta n'oge a na-emetụ ahụ, ma ọ bụ n'icheta mmekọahụ, ma ọ bụ inwe agụụ maka ya, ma ọ bụ n'ile anya, ma ọ bụ ihe ndị ọzọ dị ka ya. Ọ na-apụtakwa n'ụdị ntapịsị, o nwekwara ike ịbụ na onye ahụ agaghị ama mgbe ọ na-apụta. (Wady): Ọ bụ mmiri gbara ọkpụrụkpụ, na-acha ọcha nke na-apụta mgbe a mịsịrị mmamịrị, ma ọ bụ n'oge a na-ebu ihe dị arọ.

3- Nsị anụ a naghị eri anụ ya.

4- Ọbara nsọ nwanyị (Hayd) na nke ọmụgwọ (Nifas).

5- Mmiri ọnụ nkịta.

6- Anụ nwụrụ anwụ, a na-ewepụkwa na ya:

a- Mgbe mmadụ nwụrụ.

b- Azụ na igurube nwụrụ anwụ.

J- Ihe nwụrụ anwụ nke na-enweghị ọbara na-asọ asọ; dịka ijiji, ndanda, aṅụ, na ihe ndị ọzọ yiri nke ahụ.

d- Ọkpụkpụ anụmanụ nwụrụ anwụ, mpi ya, mbọ ya, ajị ya, na ábụ́bà ya.

Ụzọ e si asacha ihe adịghị ọcha (najasa) bụ:

1- Site na mmiri, nke bụ isi n'ikpochapụ unyi (najasat), e kwesịghị ịhapụ ya gaa n'ihe ọzọ.

2- Ihe Iwu Sharia kwuru gbasara ụzọ e si eme ka ihe ndị na-adịghị ọcha ma ọ bụ ihe ndị metọrọ emetọ dị ọcha:

A- Akpụkpọ anụ nwụrụ anwụ na-adị ọcha site n'ịcha ya.

B- Ime ka arịa dị ọcha ma ọ bụrụ na nkịta arachaa n'ime ya; a ga-asa ya ugboro asaa; nke mbụ n'ime ha ga-abụ n'iji ájá.

C- Ime ka ákwà dị ọcha ma ọ bụrụ na ọbara ịhụ nsọ emetụ ya; ...a ga-akpụcha ya, emesịa, e jiri mkpịsị aka gbuo ya n'ime mmiri, mgbe ahụ, a wụsa ya mmiri. Ma ọ bụrụ na akara ya fọdụrụ mgbe nke ahụ gasịrị, ọ dịghị njọ.

d- Ime ka nsọtụ ákwà nwanyị dị ọcha; site n'ala dị ọcha nke na-esote ya.

E- Ime ka ákwà dị ọcha pụọ na mmamịrị nwatakịrị nwoke na-aṅụ ara; site n'ịfụsa ya mmiri, nakwa ịsa ya pụọ na mmamịrị nwatakịrị nwanyị.

w- Ime ka uwe dị ọcha pụọ na Madhi; site n'ịfesa mmiri n'ebe ahụ.

z- Ime ka okpuru akpụkpọ ụkwụ dị ọcha; site n'ịhịcha ya n'ala dị ọcha.

h- Ime ka ala dị ọcha pụọ n'unyi; site n'ịwụsa otu ịwụ mmiri n'ebe ahụ, ma ọ bụ ịhapụ ya ruo mgbe ọ ga-akpọ nkụ site n'anwụ ma ọ bụ ikuku. Ọ bụrụ na akara unyi ahụ apụọ, ọ dịla ọcha.

Nke atọ: Ihe iwu machibidoro onye na-adịghị ọcha ime:

Ihe ndị a machiri onye nọ n'ọnọdụ obere ma ọ bụ nnukwu adịghị ọcha:

1- Ekpere ma ọ bụ nke iwu ma ọ bụ nke afọ ofufo; Maka ihe akọrọ site n'aka Ibn Umar (Chineke nwee mmasị n'ebe ha abụọ nọ) na Onye-amụma ﷺ kwuru sị: ​«Chineke anaghị anabata ekpere na-enweghị ịdị ọcha.» [6]. [6] Muslim dekọtara ya n'nọmba (224).

2- Imetụ Mushaf aka; Maka ihe pụtara n'akwụkwọ nke Onye ozi ﷺ deere Amr ibn Hazm, na n'ime ya bụ okwu ya sị: «Sọ naanị onye dị ọcha ga-emetụ Kor'an aka» [7]. [7] Malik dekọtara ya n'ime Al-Muwatta n'ọnụọgụgụ (680 na 219), na Ad-Darimi n'ọnụọgụgụ (312) na Abdur-Razzaq n'ime Musannaf ya n'ọnụọgụgụ (1328), ma Al-Albani kwadoro na ọ ziri ezi n'ime Irwa Al-Ghalil n'ọnụọgụgụ (122).

3- Ịgba gburugburu Ụlọ Nsọ Ochie (Kaaba); Maka okwu ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ sị: «Tawaf (ịgba gburugburu Ụlọ Nsọ ahụ) bụ ekpere, ewezuga na Allah nyere ikike ikwu okwu n'ime ya» [8]. Onye amụma ﷺ mere wudu maka Tawaf, Ọ bụ ihe e guzobere nke ziri ezi site n'aka ya ﷺ na ọ machibidoro nwaanyị na-ahụ nsọ ya ịgba Ụlọ Nsọ ahụ gburugburu ruo mgbe ọ dị ọcha. [8] An-Nasa'i dekọtara ya n'ọnụọgụgụ (12808), na Ahmad n'ọnụọgụgụ (15423), ma Al-Albani kwadoro na ọ ziri ezi na Irwa Al-Ghalil n'ọnụọgụgụ (121).

Ma ihe ndị a machibidoro onye nọ n'ọnọdụ adịghị ọcha ukwu (Hadath Akbar) karịsịa, ha bụ:

1- Ịgụ Qur'an; Maka hadith Ali, ka Allah nwee afọ ojuju n'ebe ọ nọ: ""Ọ dịghị ihe ọ bụla na-egbochi ya - ya bụ Onye Amụma (ka udo na ngọzi Chukwu dịrị ya) - pụọ na Kor'an, ma ewezuga Janaba (nnukwu adịghị ọcha)" [9]." [9] Ibn Majah dekọtara ya n'ọnụọgụgụ (594), na Ibn Hibban n'ọnụọgụgụ (799), ma Al-Albani kwuru na ọ dịghị ike n'ime Da'if Sunan At-Tirmidhi n'ọnụọgụgụ (146).

2- Ịnọ n'ụlọ alakụba na-enweghị Wudu; N'ihi okwu Onye Dị Elu: ""Ewoo unu ndị kwere ekwe, unu abịala nso n'ekpere mgbe mmanya na-egbu unu, ruo mgbe unu matara ihe unu na-ekwu, ma ọ bụ mgbe ahụ na-adịghị unu ọcha, belu sọ ndị na-agafe ụzọ, ruo mgbe unu sara ahụ..."" [Surah An-Nisaa: 43].

Ya mere, ọ bụrụ na onye nọ n'ọnọdụ nnukwu adịghị ọcha (hadath akbar) emee Wuduu; o nwere ikike ịnọ n'ime ụlọ alakụba, n'otu aka ahụ, ọ na-ekwekwa omume maka onye nọ n'ọnọdụ nnukwu adịghị ọcha ịgafe n'ime ụlọ alakụba naanị maka ịgafe site na ya, n'enweghị ịnọ ọdụ n'ime ya.

Nke anọ: Agwa na Usoro Ndị Ziri Ezi Maka Ịgbo Mkpa:

Ihe ndị a na-atụ aro mgbe a na-egbo mkpa:

1- Ịga ebe dị anya na izochie onwe pụọ n'ebe ndị mmadụ nọ mgbe a na-aga mposi.

2- Ikwu ekpere a na-ekpe mgbe a na-abanye, nke bụ: «O Chineke, n’ezie, a na m achọ nchebe n’aka Gị pụọ n’ajọ mmụọ nwoke na ajọ mmụọ nwanyị» [10]. [10] Al-Bukhari dekọtara ya n'ọnụọgụgụ (142), na Muslim n'ọnụọgụgụ (122).

Ihe bụ iwu mgbe a na-aga mposi:

1- Ịsacha onwe pụọ na mmamịrị.

2- Ikpuchi akụkụ ahụ ihere (Awrah).

A machibidoro iwu n'oge igbo mkpa:

1- Iche ihu na Qiblah ma ọ bụ inye ya azụ.

2- Ịgbo mkpa n’ụzọ ndị mmadụ na n’ebe ọha na eze ha.

3- Ịgbọ mamịrị n'ime mmiri kwụ otu ebe.

A kpọrọ asị n'oge a na-egbo mkpa:

1- Imetụ akụkụ ahụ nwoke (amụ) n’aka nri n’oge a na-egbo mkpa.

2- Ịsacha onwe (Istinjaa) na ihicha onwe (Istijmaar) site n'iji aka nri mee ya.

3- A na-akpọ ikwu okwu asị, karịsịa ịkpọ aha Allah, Onye dị ike ma dịkwa ebube, n'oge a na-aza oku okike.

Nke Ise: Iwu Ndị Gbasara Ịsa na Ịhicha Onwe Mgbe A Gachara Mposi:

Istinjaa: Iwepụ ihe fọdụrụ nke ihe si n'ebe nzuzo abụọ ahụ pụta site n'iji mmiri.

Na Istijmar: Ikpochapụ unyi fọdụrụnụ nke si n'ụzọ abụọ ahụ pụta n'ejighị mmiri; dị ka iji nkume na akwụkwọ nhicha.

Iwu Ndị Dị Maka ihe a na-eji eme Istijmar:

1- Ka ọ bụrụ ihe ekwere ekwe.

2- Ịdị ọcha.

3- Ịbụ ihe na-eme ka ọ dị ọcha.

4- Ka ọ ghara ịbụ ọkpụkpụ ma ọ bụ nsị anụ.

5- Ka ọ ghara ịbụ n'ihe a na-akwanyere ùgwù; dị ka akwụkwọ ndị aha Allah (Azza wa Jalla) dị na ha.

A pụkwara iji naanị istijmar zuo site n'ọnọdụ abụọ:

1- Ka ihe ahụ na-apụta ghara ịgafe ebe ọ na-apụkarị.

2- Ịhicha onwe ga-abụ site n'okwute atọ na-ehicha ihe, ma ọ bụ karịa.

Nke isii: Iwu Ndị Dị Maka Wudu:

Ọ bụ iwu ime Wudu maka ofufe atọ:

1- Ekpere; ma ọ bụrụ nke mmanye ma ọ bụ nke afọ ofufo.

2- Imetụ Mushaf aka.

3- Ịgba gburugburu (Tawaf).

Iwu ndị dị mkpa (Shurut) maka Wudu:

1- Okpukperechi nke Islam.

2- Ezi uche.

3- Inwe nghọta.

4- Ebumnobi (Niyyah): ọnọdụ ya bụ n'obi, na ịkpọpụta ya n'ọnụ bụ Bid'ah, Onye ọ bụla nke chọrọ ime Wudu, ọ nweela ebumnuche (niyya), Maka ịsa akụkụ ahụ nke Wudu n'ebumnobi (niyyah) ime ka ahụ jụọ oyi ma ọ bụ ịdị ọcha; ọ bụghị Wudu.

5- Ijigide ya: n'ebughị n'obi ịkwụsị ya ruo mgbe asachapụchara.

6- Nkwụsị nke ihe na-ebute Wudu, A wepụrụ na nke ahụ: onye nwere nsogbu ntapụ na-adịgide adịgide (salas), na nwanyị na-ahụ ọbara na-abụghị nke ịhụ nsọ (mustahadah).

7- Ịsacha akụkụ ahụ ihere (Istinja') ma ọ bụ ihịcha ya (Istijmar) tupu ya, maka onye mamịrị ma ọ bụ nsị pụtara n'ahụ ya.

8- Mmiri ịbụ nke dị ọcha (tahur), ma bụrụ nke iwu kwadoro.

9- Iwepụ ihe na-egbochi mmiri iru n'akpụkpọ ahụ.

10- Ịbata oge ekpere maka onye nwere adịghị ọcha na-adịgide adịgide.

Ihe Ndị Iwu Manyere na Wudu (Ogidi nke Wudu):

1- Ịsa ihu, nke gụnyere: igbugbu mmiri n'ọnụ na ikunye mmiri n'imi.

2- Ịsa aka abụọ tinyere ikpere aka abụọ ahụ.

3- Ịhị aka n'isi dum, nke gụnyere ntị abụọ.

4- Ịsa ụkwụ abụọ tinyere nkwonkwo ụkwụ abụọ ahụ.

5- Ịgbaso usoro (tartib) n'etiti akụkụ ahụ nke Wudu.

6- Nsochi ibe ya: a gaghị enwe nkewa ogologo oge n’etiti akụkụ ahụ.

Ụzọ E Si Eme Wudu:

1- Ịkpọ aha Allah.

2- Ịsa ọbụ aka abụọ ugboro atọ.

3- Ịsa ihu ugboro atọ, nke gụnyere igbugbu mmiri n'ọnụ na ikunye mmiri n'imi.

4- Ịsa aka abụọ ruo n'ikpere aka abụọ ahụ ugboro atọ, na ịmalite n'aka nri tupu aka ekpe.

5- Ịhị aka n'isi tinyere ntị abụọ.

6- Ịsa ụkwụ abụọ ruo na nkwonkwo ụkwụ abụọ ahụ ugboro atọ, na ịmalite n'ụkwụ aka nri tupu nke aka ekpe.

Ihe Ndị Na-emebi Wudu:

1- Ihe na-esi n'ụzọ abụọ ahụ (nke ihu na nke azụ) apụta, dịka: mamịrị, ikuku, na nsị.

2- Ihe ruru unyi (najasah) pụtara n'ahụ n'ụzọ karịrị akarị.

3- Mfu nke uche site n'ụra ma ọ bụ ihe ọzọ.

4- Imetụ aka n'akụkụ ahụ ihere, ma ọ bụ nke ihu ma ọ bụ nke azụ, n'enweghị ihe mgbochi.

5- Iri anụ kamel.

6- Ịhapụ okpukpe Islam (Rida). Ka Allah chebe anyị na ndị Alakụba niile pụọ na nke ahụ.

Nke asaa: Iwu ndị gbasara ịhịa aka n'elu Khuff abụọ na sọks abụọ:

1- Khuff: Ihe a na-eyi n'ụkwụ abụọ nke sitere n'akpụkpọ anụ na ihe yiri ya.

2- Sọks: Ihe a na-eyi n'ụkwụ abụọ nke e ji ajị anụ ma ọ bụ ogho na ihe yiri ha rụọ.

Iwu Ndị Dị Maka Ihicha N'elu Ha Abụọ:

1- Ịyi ha abụọ mgbe e nwechara ịdị ọcha (Wudu) zuru oke.

2- Ikpuchi ụkwụ abụọ tinyere akpụ ụkwụ abụọ.

3- Ha abụọ ịdị ọcha.

4- Ịhicha n'ime oge a kpaara ókè.

5- Ka ịhịa aka ahụ bụrụ na Wudu, ọ bụghị na ịsa ahụ niile (Ghusl).

6- Ihe mkpuchi ụkwụ (khuff) na ihe ndị yiri ya ịbụ nke iwu kwadoro, ma ọ bụrụ na ọ bụ ihe a napụrụ n'ike ma ọ bụ ákwà silk n'ebe nwoke nọ; ọ zighị ezi ihicha ya aka n'elu, n'ihi na a gaghị eji ihe a machibidoro iwu nweta ohere e nyere n'iwu.

Oge ihicha:

Maka onye nọ n'ụlọ: otu ụbọchị na otu abalị, na maka onye njem: ụbọchị atọ na abalị ha.

Ụzọ E Si Ahị Aka:

A ga-eji mmiri mee ka aka dị mmiri, wee hịa aka n'elu sọks abụọ ma ọ bụ sọks akpụkpọ anụ abụọ ahụ (Khuffain), site na mkpịsị ụkwụ abụọ ruo n'ọkpụkpụ ụkwụ, naanị otu ugboro.

Ihe ndị na-emebi ịhịa aka:

1- Ngwụcha oge ịhịa aka (Mash).

2- Ịyịpụ sọks abụọ ahụ ma ọ bụ otu n'ime ha.

3- Inwe adịghị ọcha ukwu (Hadath Akbar).

Iwu Gbasara Ihicha N'elu Akpụkpọ Ụkwụ:

Ọ bụ ohere (rukhsah), ma ime ya dị mma karịa iyipụ sọks akpụkpọ (khuffayn) na ịsa ụkwụ abụọ; iji nakwere ohere Chineke (Onye Pụrụ Ime Ihe Niile, ma Dị Ebube) nyere, na ịgbaso Onye Amụma Chineke—(ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya), nakwa ịdị iche n'ebe ndị na-ewebata ihe ọhụrụ n'okpukpe (mubtadi'ah) nọ.

3- Ịhị aka n'elu ihe nkekọ ọkpụkpụ, ihe nkekọ ọnyá, na ihe mmado:

Ihe nkwado ọkpụkpụ: Ọ bụ ihe a na-eke n'elu ọkpụkpụ gbajiri agbaji; dị ka plasta ma ọ bụ iberibe osisi na ihe ndị yiri ya.

Ihe nkekọ: bụ ihe a na-eke n'elu ọnya, ma ọ bụ mmerụ ahụ, ma ọ bụ ebe ọkụ gbara; nke e ji akwa ma ọ bụ ihe yiri ya mee.

Na ihe nkedo: bụ ihe a na-amado n'ọnyá ma ọ bụ n'otutu maka ọgwụgwọ.

Iwu Ihicha N'elu Ya:

A na-anabata ya: mgbe enwere mkpa ka ọ nọgide, n'okpuru ọnọdụ na ọ gaghị agafe ebe enwere mkpa.

Amachibidoro ya: ma ọ bụrụ na mkpa e nwere maka ya agwụla, ma ọ bụ na iwepụ ya agaghị ebute ihe isi ike ma ọ bụ mmerụ ahụ.

Ụzọ E Si Ehicha N'elu Ya:

Ọ ga-asa ebe gbara ya gburugburu, ma hịe aka n'elu ya n'akụkụ ya niile, A naghị ahị aka n'ihe gafere ebe maka Wudu.

Nke asatọ: Iwu gbasara Tayammum:

Tayammum: Ọ bụ ịhị aka n'ihu na n'aka abụọ site n'iji ájá dị ọcha, n'inwe ebumnuche (niyya) nke ịdị ọcha, n'ụzọ a kapịrị ọnụ.

Iwu ya:

Ọ bụ iwu ime tayammum iji dochie anya wudu na ghusl mgbe a na-enweghị mmiri, ma ọ bụ mgbe a na-enweghị ike iji ya mee ihe.

Amamihe dị na mwube iwu ya:

Tayammum so na njirimara pụrụ iche nke Ummah Muhammad (ka udo na ngọzi Chukwu dịrị ya), A maghịkwa nke a n'ime mba ndị gara aga, dịka ohere sara mbara sitere n'aka Chineke nye mba a, nakwa amara sitere n'aka Ya n'ebe ha nọ.

Ọnọdụ ndị a kwadoro Tayammum n'iwu:

1- Ọ bụrụ na o nweghị mmiri, ma o nweghị ya n'obodo ma ọ bụ na njem, o wee chọọ ya mana ọ hụghị ya.

2- Ọ bụrụ na o nwere mmiri dị ya mkpa maka ịṅụ ihe ọṅụṅụ ma ọ bụ isi nri, nke na ọ bụrụ na o jiri ya mee emume idecha onwe, ọ ga-emebi mkpa ya, ruo n'ókè na ọ na-atụ egwu akpịrị ịkpọ nkụ maka onwe ya, ma ọ bụ akpịrị ịkpọ nkụ nke onye ọzọ, ma ọ bụ n'ụmụ mmadụ ma ọ bụ n'anụmanụ a na-akwanyere ùgwù.

3- Ọ bụrụ na ọ na-atụ egwu na iji mmiri mee ihe ga-emerụ ahụ ya n'ihi ọrịa ya, ma ọ bụ mee ka ịgbake ya gbuo oge.

4- Ọ bụrụ na ọ nweghị ike iji mmiri mee ihe n'ihi ọrịa na-eme ka ọ ghara inwe ike ịgagharị, o nweghịkwa onye ga-enyere ya aka ime Wudu, ma tụọ egwu na oge ga-agafe.

5- Ọ bụrụ na ọ na-atụ egwu oyi n'iji mmiri eme ihe, ma ọ hụghị ihe ọ ga-eji kpoo ya ọkụ, ọ ga-eme Tayammum wee kpee ekpere.

Ụzọ E Si Eme Tayammum:

Ọ ga-akụ aka abụọ ya n'aja na-agbasapụ mkpịsị aka ya, emesịa ọ ga-eji ime mkpịsị aka ya hịa aka n'ihu ya, ma jiri ọbụ aka ya abụọ hịa aka abụọ ya, wee hụ na ịhị aka ahụ metụrụ ihu ya na aka abụọ ya dum kpamkpam.

Ihe ndị na-emebi Tayammum:

1- Ịnweta mmiri, ọ bụrụ na Tayammum bụ n'ihi enweghị ya, Ma ọ bụ inwe ike iji ya mee ihe ma ọ bụrụ na tayammum ahụ bụ n'ihi enweghị ike iji ya mee ihe.

2- Ọ na-emebi site n'otu n'ime ihe ndị na-emebi Wudu, ma ọ bụ site n'otu n'ime ihe ndị na-eme ka Ghusl (ịsa ahụ) bụrụ iwu, dị ka Janabah, ịhụ nsọ, na ọbara ọmụmụ.

Iwu maka onye na-enweghị ike iji mmiri na Tayammum:

Onye ọ bụla na-enweghị mmiri na ájá, ma ọ bụ ruo n'ọnọdụ ebe ọ na-enweghị ike iji mmiri ma ọ bụ ájá emetụ anụ ahụ ya; ọ ga-ekpe ekpere dịka ọnọdụ ya siri dị, n'enweghị ịsa nsọ ma ọ bụ iji ájá asacha onwe ya; n'ihi na Chineke anaghị ebo mkpụrụ obi ọ bụla ibu karịrị ike ya. Ma ọ bụrụgodị na o mee na ọ nwetara mmiri na aja mgbe nke ahụ gasịrị, ma ọ bụ nwee ike iji ha mee ihe; ọ gaghị emeghachi ekpere o kpere; n'ihi na o meela ihe e nyere ya n'iwu, Maka okwu Chukwu Onye Dị Elu sị: "{...Ya mere, tụọnụ egwu Chineke dị ka unu siri nwee ike...}" [Surah At-Taghabun: 16]، Na maka okwu ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ sị: «Ọ bụrụ na m nye unu iwu ime otu ihe, meenụ site na ya ihe unu nwere ike» [11]. [11] Albukhari dekọtara ya n'ọnụọgụgụ (7288), na Muslim n'ọnụọgụgụ (6066).

Ihe iburu n'uche (Fa'idah): Ọ bụrụ na o mee tayammum n'ihi janabah, ma emesịa nweta mmiri; ọ ga-asa ahụ ya (mee ghusl).

Nke itoolu: Iwu Ndị Gbasara Nsọ Nwanyị na Ọbara Ọmụgwọ:

Nke mbụ: Nsọ nwanyị:

Ọ bụ ọbara okike na ebumpụta ụwa, nke na-esi n'ime ime akpa nwa agbapụta n'oge a ma ama. N'ọtụtụ oge, ọ na-apụta n'ọnwa ọ bụla ụbọchị isii ma ọ bụ asaa, ọ nwekwara ike ịkarị ma ọ bụ ibelata, Ọnwa nwanyị na-adị ogologo ma na-adịkwa mkpirikpi; dabere n'otú Chineke (Onye Dị Elu) siri hazie ya site n'ọdịdị okike.

Iwu ndị gbasara nwaanyị na-ahụ nsọ:

1- Nwaanyị na-ahụ nsọ anaghị ekpe ekpere, ọ naghịkwa ebu ọnụ n'oge nsọ ya, ọ gaghị ezikwa ezi n'aka ya.

2- Nwanyị na-ahụ nsọ ga-akwụghachi ibu ọnụ mana ọ bụghị ekpere mgbe ọ dịchara ọcha site na nsọ nwanyị ya.

3- Amachibidoro ya ịme Tawaaf n'Ụlọ Nsọ ahụ, Agụkwala Kor'an ahụ, Ma anọdụla n'ime ụlọ alakụba. 4- Ọ bụkwa ihe a machibidoro iwu ka di ya nwee mmekọahụ na ya n'akụkụ ahụ nzuzo ruo mgbe ịhụ nsọ ya kwụsịrị, ma ọ saa ahụ.

5- Ọ kwere omume ka di nwanyị na-ahụ nsọ nweta obi ụtọ n'ahụ ya na-enweghị inwe mmekọahụ n'akụkụ ahụ nzuzo, dị ka isusu ọnụ, imetụ aka, na ihe ndị dị otú ahụ.

6- Amachibidoro di ya ịgba ya alụkwaghịm mgbe ọ nọ na nsọ nwaanyị.

Ịdị ọcha bụ nkwụsị nke ọbara, yabụ ọ bụrụ na ọbara ahụ akwụsị; ọ dịla ọcha, ma oge nsọ nwanyị ya agwụla, n'ihi ya ọ bụ iwu na ọ ga-asachapụ onwe ya (Ghusl), Mgbe ahụ, ọ ga-amaliteghachi ime ihe ndị a machibidoro ya n'ihi nsọ nwanyị.

Ma ọ bụrụ na ọ hụ ihe na-acha nchara nchara ma ọ bụ ihe na-acha odo odo mgbe ọ dịchara ọcha, ọ gaghị elebara ya anya.

Nke abụọ: Ọbara Ọmụmụ:

Ọ bụ ọbara nke akpa nwa na-ewepụta n'oge ịmụ nwa nakwa mgbe a mụsịrị ya, ọ bụkwa ọbara fọdụrụnụ nke e jigidere n'oge afọ ime.

Nifas (ọbara ịmụ nwa) dị ka Hayd (ọbara nsọ) n'ihe gbasara ihe iwu kwadoro; dị ka inweta obi ụtọ n'ahụ ya n'ebe na-abụghị akụkụ ahụ nzuzo.

Na n'ime ihe ndị a machibidoro; dịka inwe mmekọahụ n'akụkụ ahụ nzuzo, na igbochi ibu ọnụ, ekpere, ịgba alụkwaghịm, ịme Tawaf, na ịgụ Qur'an, nakwa ịnọ n'ime ụlọ alakụba, Ọ bụkwa iwu na ọ ga-asa ahụ mgbe ọbara ya kwụsịrị, dịka nwanyị na-ahụ nsọ.

Ọ bụkwa iwu n'ahụ ya ịkwụ ụgwọ ibu ọnụ ma ọ bụghị ekpere, ya mere ọ gaghị akwụ ụgwọ ya dị ka nwanyị na-ahụ nsọ.

Na oge ya kacha ogologo bụ ụbọchị iri anọ، Ọ bụrụ na ọbara nwanyị mụrụ nwa akwụsị tupu ụbọchị iri anọ, oge ọbara ịmụ nwa ya agwụla; ya mere, ọ ga-asa nsọ ya, kpee ekpere, ma gaa n'ihu na-eme ihe ndị e gbochiri ya ime n'ihi ọbara ịmụ nwa ahụ.

Isiokwu Nke Abụọ: Ekpere:

Nke mbụ: Iwu Ndị Dị Maka Adhan na Iqamah:

E wepụtara iwu ịkpọ òkù ekpere (Adhan) n'afọ nke mbụ nke ịkwaga Onye Amụma, Na ihe kpatara e ji mee ya iwu bụ: na mgbe o siiri ha ike ịmata oge, ha gbara izu n'iguzobe ihe ịrịba ama maka ya, Ya mere, e gosiri Abdullah bin Zaid (Chineke nwee afọ ojuju n'ebe ọ nọ) oku ekpere a na nrọ, ma mkpughe kwadoro ya.

Na Adhan: Ịma ọkwa na oge ekpere eruola. Na Iqamah: Ọ bụ ịma ọkwa maka ibido Ekpere.

Na ịkpọ òkù ekpere (Adhan) na ịkpọ òkù ibido ekpere (Iqamah) bụ iwu dịịrị ọha (Fard Kifayah) n'elu ọgbakọ ụmụ nwoke maka ekpere ndị iwu kwadoro, Ha abụọ so n'ihe ịrịba ama nke Islam ndị a na-ahụ anya, ya mere, a pụghị ịkagbu ha.

Iwu Ndị Dị Maka Adhan:

1- Ka onye na-akpọ oku ekpere bụrụ nwoke.

2- Azaan ịdị n'usoro.

3- Ka Adhan bụrụ nke na-esochi ibe ya.

4- Ka oku ekpere (Adhan) bụrụ mgbe oge batachara, Ihe e wezụgara na nke a bụ: Adhan nke mbụ n’ekpere Fajr, nakwa Jumu’ah.

Sunan nke Adhan:

1- Itinye mkpịsị aka ya na ntị ya.

2- Ịkpọ Adhan na mbido oge.

3- Ịtụgharị n’akụkụ aka nri na aka ekpe mgbe a na-ekwu Hay'alatayn.

4- Ịnwe ezigbo olu.

5- Ịkpọpụta okwu Adhan nwayọọ nwayọọ, n'enweghị ịdọti okwu ma ọ bụ ndọtị gabigara ókè.

6- Ịkwụsị n’ahịrịokwu ọ bụla dị n’ime ya.

7- Iche ihu na Qiblah n’oge Adhaan.

Adhaan (ịkpọ òkù ekpere) nwere ahịrịokwu iri na ise, dịka Bilal (ka obi dị Chineke mma n'ebe ọ nọ) na-esi akpọ ya mgbe niile n'ihu Onye ozi Chineke (udo na ngọzi Chineke dịrị ya).

Okwu nke Adhan:

(Chineke kachasị ukwuu): ugboro anọ.

(A na m agba àmà na ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Chineke): ugboro abụọ.

(Ana m agba àmà na Muhammad bụ onye ozi Chineke): ugboro abụọ.

(Bịa n'ekpere): ugboro abụọ,

(Bịanụ n'ihe ịga nke ọma): Ugboro abụọ.

Emesịa, ọ ga-asị: 'Allāhu akbar' (Chukwu kachasị ukwuu): ugboro abụọ.

Emesịa, ọ ga-eji ('Lā ilāha illā Allāh' (Ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Chineke)) mechie: otu ugboro.

Ọ na-atụkwasị n’ekpere Fajr mgbe o kwuchara Hayya ‘alal Falah: (As-Salatu khayrun minan-Nawm) ugboro abụọ; N'ihi na ọ bụ oge ndị mmadụ na-ehikarị ụra na ya.

Ma Iqamah bụ ahịrịokwu iri na otu a na-agụ ngwa ngwa, ya bụ: ime ya ngwa ngwa; n'ihi na ọ bụ maka ịgwa ndị nọ ebe ahụ, ya mere ọ dịghị mkpa iji nwayọọ na-agụ ya.

Usoro ya dị ka ndị a:

'Allāhu Akbar' (Chukwu kachasị ukwuu): ugboro abụọ.

(A na m agba àmà na ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Chineke): otu ugboro.

(Ana m agba àmà na Muhammad bụ onye ozi Chineke): otu ugboro.

(Bịa n'ekpere): otu ugboro.

(Bịanụ n'ihe ịga nke ọma): otu ugboro.

(Qad qaamatis Salaah): ugboro abụọ.

'Allāhu Akbar' (Chukwu kachasị ukwuu): ugboro abụọ.

(Ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Chineke): otu ugboro.

Ọ bụ ihe dị mma ka onye nụrụ Adhaan kwuo otu ihe ahụ onye na-akpọ oku ekpere na-ekwu, belụsọ n'ikwu: (Hayya 'alas-Salaah), na (Hayya 'alal-Falaah), kama ọ ga-asị: (Laa hawla wa laa quwwata illaa billaah), Emesịa, ọ ga-arịọrọ Onye amụma ﷺ ekpere. Emesịa, mgbe nke a gasịrị, ọ sị: «O Chineke, Onyenwe oku a zuru oke, na ekpere a na-eguzobe, nye Muhammad ọnọdụ kachasị elu na ọkwa pụrụ iche, ma kpọlite ya n'ọnọdụ kwesịrị otuto nke I kwere ya ná nkwa; n'ezie, Ị naghị emebi nkwa» [12]. [12] Samahat Sheikh Abdulaziz bin Baz, ka Allah meere ya ebere, kwuru na Majmu' Fatawa ya (29/ 141): (Al-Bayhaqi gbakwụnyere n'usoro nnyefe dị mma site na Jabir mgbe okwu ya gasịrị: «nke Ị kwere ya nkwa»: «n'ezie, Ị naghị emebi nkwa»).

Ya na, ọ sị: «Anabatara m Chineke dị ka Onyenwe m, nakwa Islam dị ka okpukpe, nakwa Muhammad dị ka onye amụma» [13]. [13] At-Tirmidhi dekọtara ya, n'ọnụọgụgụ (2635).

A machibidoro ịpụ n'ụlọ alakụba mgbe a kpọchara oku ekpere (Adhan) n'enweghị ezi ihe ngọpụ ma ọ bụ ebumnuche ịlaghachi.

Mgbe a na-ejikọ ekpere abụọ, otu Adhan na-ezuru, nakwa Iqamah maka ekpere ọbụla.

Nke abụọ: Ọnọdụ ekpere na uru ya:

Ekpere bụ nke kachasị mkpa n'ime ogidi ndị dị n'Islam mgbe akaebe abụọ ahụ gasịrị, O nwekwara ọnọdụ pụrụ iche, Ebe Chukwu mere ya iwu nye Onye Ozi ya (ka udo na ngọzi Chukwu dịrị ya) n'abalị Njem Ịrịgo (Al-Mi'raj) n'eluigwe, Ya mere, nke a na-egosi ịdị ukwuu ya, mmesi ike nke ịbụ iwu ya, yana ọnọdụ ya n'ihu Chukwu Onye dị ike na Onye dị ukwuu.

N'ezie, ọtụtụ Hadith abịala gbasara uru ya na ịbụ iwu ya n'ahụ onye ọ bụla n'otu n'otu, Na ịbụ iwu ya bụ ihe a maara nke ọma dịka ihe dị mkpa n'okpukpe Islam.

Na ụfọdụ n'ime ihe na-egosi na ọ bụ iwu nakwa mmesi ike ya bụ:ọtụtụ ederede sitere na Qur'an na Sunnah, ya na kwa:

1- Okwu Onye Dị Elu: "{"...N'ezie, ekpere bụ iwu dịịrị ndị kwere ekwe..."}" [Surah An-Nisaa: 103]. Ya bụ: e mere ya iwu n'oge ndị Onye ozi Chineke ﷺ kọwara.

2- Ya na, okwu Onye Dị Elu: ﴿E nyeghị ha iwu ma ọ bụghị naanị ka ha fee Chukwu ofufe,site n'iji ezi obi kpeere Ya n'okpukperechi, n'ịbụ ndị kwụ ọtọ n'eziokwu, nakwa ka ha na-ekpe ekpere ahụ...﴾ [Surah Al-Bayyinah: 5].

3- Ya na, okwu Onye Dị Elu: ""Ma ọ bụrụ na ha chegharịa, kpee ekpere, nyekwa onyinye Zakat, mgbe ahụ ha bụ ụmụnne unu n'okpụkperechi..."" [Surah At-Tawbah: 11].

4- Site n'aka Jabir (Chineke nwee mmasị n'ebe ha abụọ nọ) na Onye ozi Allah ﷺ kwuru sị: ​«N'ezie, ihe dị n'agbata mmadụ na ịsọke na ịgọnahụ Chineke bụ ịhapụ ekpere.»[14] [14] Muslim dekọtara ya n'ọnụọgụgụ (82).

5- Na site n'aka Buraidah (ka Allah nwee afọ ojuju n'ebe ọ nọ), o kwuru sị: Onye ozi Allah ﷺ kwuru sị: «Nkwekọrịta dị n'etiti anyị na ha bụ ekpere, onye ọ bụla hapụrụ ya, n'ezie ọ gọnahụrụ Chineke.» [15]. [15] At-Tirmidhi dekọtara ya, n'ọnụọgụgụ (265), o kwuru: Ọ dị mma, ziri ezi, ma dị iche, ma Al-Albani kwadoro na ọ ziri ezi na Sahih At-Targhib wa At-Tarhib.

Na ndị maara ihe kwekọrịtara n'ekweghi ekwe nke onye gọnarịrị ịbụ iwu ya, Mana maka onye hapụrụ ya n'ihi umengwụ na ileghara anya, nke kacha zie ezie bụ na ọ gọnahụkwara Chineke, n'ihi akụkọ ahụ ziri ezi nke e kwuru na mbụ, nakwa n'ihi nkwekọrịta nke ndị Sahaba na nke ahụ.

Nke atọ: Iwu Ndị Dị Maka Ekpere:

1- Ịbata oge ya:

Maka okwu Onye Dị Elu: {"...N'ezịe, ekpere bụ iwu dịịrị ndị kwere ekwe n'oge a kara aka."} [Surah An-Nisaa]. Ya bụ: ihe e mere iwu n'oge ndị a kapịrị ọnụ.

Oge ekpere ndị e nyere n'iwu dị ka ndị a:

A- Fajr: Site na mgbawa chi ruo na mpụta anyanwụ.

B- Zuhr: Site na mgbada anyanwụ ruo mgbe onyinyo nke ihe ọ bụla ga-aha ka ya n'ịdị ogologo.

C- Asr: Site na njedebe oge Zuhr ruo mgbe anyanwụ ga-acha odo odo, nakwa oge mkpa ruo n'ọdịda ya.

d- Maghrib: Site n’ọdịda anyanwụ ruo na nfu nke ìhè uhie n'ihu igwe.

e- Isha: Site na ngwụcha oge Maghrib ruo etiti abalị.

2- Ikpuchi akụkụ ahụ ihere (Awrah):

Ọ bụ ihe ọ bụ iwu ikpuchi ya, nke na-adị njọ ikpughe ya, nakwa nke a na-eme ihere ya, Ma akụkụ ahụ ihere (Awrah) nke nwoke bụ site n’otubo ruo n’ikpere, Ma ahụ nwanyị dum bụ akụkụ ahụ nzuzo n'ime ekpere, wezụga ihu ya, Ọ ga-ekpuchi ihu ya ma ọ bụrụ na ọ nọ n'ihu ụmụ nwoke na-abụghị ndị ikwu ya, ya bụ: ndị na-abụghị ndị mahram ya.

3- Ịzere ihe na-adịghị ọcha (Najasa):

Ihe ruru unyi (Najasah): Ọ bụ unyi a kapịrị ọnụ, nke ụdị ya na-egbochi ekpere; dị ka mamịrị, nsị, ọbara, na ihe ndị ọzọ, ọ na-adịkwa n'ahụ, n'ebe, nakwa n'uwe.

4- Iche ihu na Qiblah:

Qiblah bụ Ka'aba dị nsọ, akpọrọ ya Qiblah maka na ndị mmadụ na-eche ihu na ya.

Ya mere, ekpere adịghị irè n'enweghị iche ihu n'ebe nsọ (Qiblah), Maka okwu Onye Dị Elu: "...na ebe ọbụla unu nọ, cheenụ ihu unu n'ụzọ ya..." [Surah Albakara: 144].

5- Ebumnobi:

Ọ bụ n'asụsụ: ebumnuche, na n'iwu (Shari'ah): mkpebi ime ofufe iji bịaruo Chukwu di elu nso. Ọnọdụ ya bụ n'obi, ya mere ọ dịghị mkpa ịkpọpụta ya n'ọnụ, kama ọ bụ bid'ah.

Nke anọ: Ogidi Ndị Dị n'Ekpere:

Ọ bụ ogidi iri na anọ:

Ogidi: Nke mbụ: Ịguzo ọtọ mgbe a nwere ike:

Maka okwu Onye Dị Elu: {...Ma guzonụ n'ihu Chineke dịka ndị na-erube isi.} [Surah Albakara: 238]، Ya na, akụkọ Imran (Chineke nwee mmasị n'ebe ọ nọ) nke e buliri: «Kpee ekpere n'iguzo ọtọ, ma ọ bụrụ na ị nweghị ike, mgbe ahụ n'ịnọdụ ala, ma ọ bụrụ na ị nweghị ike, mgbe ahụ n'elu akụkụ ahụ gị» [16]. [16] Albukhari dekọtara ya n'nọmba (1117).

Ma ọ bụrụ na ọ nweghị ike iguzo ọtọ n'ihi ọrịa; ọ ga-ekpe ekpere dịka ọnọdụ ya siri dị, n'ịnọdụ ala ma ọ bụ n'ịdina n'akụkụ ya, Dịkwa ka onye ọrịa: onye na-atụ egwu, na onye gba ọtọ, na onye ọ dị mkpa ka ọ nọdụ ala ma ọ bụ dina ala maka ọgwụgwọ nke chọrọ ịghara iguzo ọtọ. N'otu aka ahụ, e nyere onye na-ekpe ekpere ohere ịhapụ iguzo ọtọ ma ọ bụrụ na ọ na-ekpe n'azụ onye na-edu ofufe a họpụtara, onye na-enweghị ike iguzo ọtọ. Ọ bụrụ na ọ nọdụ ala kpee ekpere, mgbe ahụ ndị nọ n'azụ ya ga-anọdụkwa ala kpee ekpere iji soro onye na-edu ha. O kwere omume ikpe ekpere Nawafil mgbe a nọdụrụ ala, ọbụlagodi ma ọ bụrụ na mmadụ nwere ike iguzo ọtọ, mana ụgwọ ọrụ ya agaghị adị ka ụgwọ ọrụ nke onye guzo ọtọ.

Ogidi nke Abụọ: Takbiiratul Ihraam na mmalite ya:

Maka okwu ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ sị: «Emesịa, chee ihu na Qiblah, wee kwuo Allahu Akbar» [17]. [17] Albukhari kọrọ ya n'ọnụọgụgụ (6251), na Muslim n'ọnụọgụgụ (884).

Na usoro ya bụ ka o kwuo: (Allahu Akbar), ọ dịghịkwa ihe ọzọ ga-ezuru ma ọ bụghị ya.

Ogidi nke atọ: Ịgụ isi akwụkwọ nke Alfatiha:

Maka okwu ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ sị: «Enweghị ekpere maka onye ọ bụla na-agụghị Isi akwụkwọ nke Alfatiha» [18]. [18] Albukhari dekọtara ya n'ọnụọgụgụ (756), na Muslim n'ọnụọgụgụ (872).

Rukn nke anọ: Rukuu' na Rak'ah ọbụla:

Maka okwu Onye Dị Elu: ""O ndị kwere ekwe, ruonụ ala ma kpọọnụ isiala..."" [Surah Al-Hajj: 77].

Ogidi Nke Ise na Nke Isii:

Ibili site na Rukuu', na iguzopụta ọtọ dịka ọnọdụ ya siri dị tupu ya, n'ihi na Onye Amụma (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) nọgidesiri ike na-eme ya.

Ya na, ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ gwara onye mehiere n'ekpere ya sị: «Mgbe ahụ, bilie ruo mgbe ị ga-akwụ ọtọ ziri ezi» [19]. [19] Bukhari dekọtara ya n'ọnụọgụgụ (793), na Muslim n'ọnụọgụgụ (398).

Ogidi Nke Asaa: Ime Sujuud n'elu akụkụ ahụ asaa:

Ha bụ egedege ihu tinyere imi, na aka abụọ, na ikpere abụọ, na mkpịsị ụkwụ abụọ, Maka okwu ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ sị: «E nyere anyị iwu ka anyị mee Sujuud n’elu ọkpụkpụ asaa: ọkpọiso, o wee jiri aka ya rụtụ n’imi ya, na ọbụ aka abụọ, na ikpere abụọ, na nsọtụ ụkwụ abụọ» [20]. [20] Al-Bukhari dekọtara ya n'ọnụọgụgụ (812), na Muslim n'ọnụọgụgụ (490).

Rukn Nke Asaatọ: Ibilite na Sujuud na ịnọdụ n’etiti Sujuud abụọ ahụ:

Maka hadith Aisha (ka Chukwu nwee afọ ojuju n'ebe ọ nọ): "«Onye amụma ﷺ na-abụ, mgbe o welitere isi ya pụọ na Sujuud, ọ naghị eme Sujuud ruo mgbe ọ nọdụrụ ala nke ọma» [21]." [21] Muslim dekọtara ya (498).

Ogidi nke itoolu: Obi iru ala n'ogidi niile:

Ọ bụ ịnọ jụụ, ọbụlagodi na ọ dị ntakịrị, maka okwu ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ nye onye ahụ mehiere n'ekpere ya sị: «Ruo mgbe obi ga-eru gị ala» [22]. [22] Bukhari dekọtara ya n'ọnụọgụgụ (724), na Muslim n'ọnụọgụgụ (398).

Ogidi abụọ: Nke iri na nke iri na otu:

Tashahhud ikpeazụ na ịnọdụ ala ya: dabere na Hadith Ibn Mas'ud (ka Chineke nwee mmasị n'ebe ọ nọ) nke e buliri (marfu'): «Mgbe otu onye n'ime unu na-ekpe ekpere, ya kwuo sị: Ekele niile, ekpere niile, na ihe ọma niile dịrị Chineke. Udo dịrị gị, gị onye amụma, na ebere nke Chineke na ngọzi Ya niile. Udo dịrị anyị na n'ahụ ndị ohu Chineke ndị ezi omume. Ana m agba àmà na ọ dịghị chi ọzọ kwesịrị ofufe ma e wezụga Chineke, ana m agbakwa àmà na Muhammad bụ ohu Ya na onye ozi Ya» [23]. [23] Al-Bukhari dekọtara ya (797), na Muslim (402).

Ogidi nke iri na abụọ: Ịrịọrọ Onye amụma ﷺ ekpere n’oge Tashahhud ikpeazụ:

Site na ọ sị: «O Chineke, wụsa ekpere Gị n’ahụ Muhammad»[24], Ma ihe karịrị nke ahụ, ọ bụ Sunnah. [24] At-Tirmidhi dekọtara ya, n'ọnụọgụgụ (839).

Ogidi nke iri na atọ: Ịgbaso usoro n'etiti ogidi:

N'ihi na Onye-amụma ﷺ na-eme ya n'usoro, Ya na, ọ sịrị: «Kpeenụ ekpere dị ka unu si hụ m ka m na-ekpe»[25]. N'ezie, o kụziiri ya onye ahụ mere mmejọ n'ekpere ya n'usoro n'usoro site n'iji «emesia». [25] Albukhari dekọtara ya n'ọnụọgụgụ (6008).

Ogidi nke Iri na Anọ: Ekele udo:

Maka okwu ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ sị: «Na mmechi ya bụ inye ekele udo», Ya na, okwu ya: «Na mmechi ya bụ ịnye ekele udo» [26]. [26] Albukhari dekọtara ya n'ọnụọgụgụ (1110).

Nke ise: Iwu Ndị Dị Mkpa n'Ekpere (Wajibat):

Ha bụ asatọ:

1- Ịsị Takbiir niile belụsọ Takbiiratul Ihraam.

2- Ikwu «Subhaana Rabbiyal Aziim» n’oge Rukuu’ otu ugboro, A na-akwadokwa ịbawanye ya ruo ugboro atọ, nke bụ opekata mpe nke izu okè, Ruo na iri, nke bụ nke kachasị elu.

3- Ikwu: (Sami'a Allahu liman hamidah) mgbe a na-ebili na Rukuu’; maka Imaam na onye na-ekpe ekpere naanị ya.

4- Ikwu: (Rabbana wa lakal Hamd) n’ịkwụ ọtọ site na Rukuu’.

5- Ikwu: (Subhana Rabbiyal A'la) n'oge Sujuud otu ugboro, Ọ bụkwa Sunnah ịbawanye ya ruo ugboro atọ.

6- Ikwu: (O Onyenwe m, gbaghara m) n’etiti Sujuud abụọ ahụ otu ugboro, Ọ bụkwa Sunnah ịbawanye ya ruo ugboro atọ.

7- Tashahhud nke mbụ; ya bụ na ọ sị: «Ekele niile, ekpere niile, na ihe ọma niile dịrị Chineke. Udo dịrị gị, gị onye amụma, na ebere nke Chineke na ngọzi Ya niile. Udo dịrị anyị na n'ahụ ndị ohu Chineke ndị ezi omume. Ana m agba àmà na ọ dịghị chi ọzọ kwesịrị ofufe ma e wezụga Chineke, ana m agbakwa àmà na Muhammad bụ ohu Ya na onye ozi Ya»[27]. [27] Albukhari dekọtara ya, n'ọnụọgụgụ (835).

8- Ịnọdụ ala maka Tashahhud nke mbụ.

Nke isii: Sunan nke ekpere:

Ma Sunan nke ekpere, ịhapụ ya adịghị emebi ekpere, Ha dị ụzọ abụọ: Sunan nke okwu, na Sunan nke omume.

Nke mbụ: Sunnah nke okwu:

1- Arịrịọ okwu mmeghe, ọ nwere usoro okwu dị iche iche, ụfọdụ n'ime ha bụ: "«Otuto dịrị Gị, Chineke m, na ekele Gị, aha Gị gọziri agọzi, ebube Gị dị elu, ọ dịghị chi ọzọ ma ọ bụghị Gị»[28] ." [28] Al-Bukhari dekọtara ya, n'ọnụọgụgụ (743), na Muslim, n'ọnụọgụgụ (399).

2- Ịchọ mgbaba tupu Faatiha, Ya bụ okwu sị: «Ana m arịọ Chineke maka mgbaba pụọ na Ekwensu a bụrụ ọnụ».

3- Ikwu Basmala tupu ịgụ ihe, Ya bụ ikwu sị: "N'aha nke Chukwu, Onye ebere n'ụzọ niile, Onye ebere n'ụzọ pụrụ iche."

4- Ihe karịrị otu ugboro na nsọpụrụ a na-enye n'iru ala na n'ịkpọ isiala.

5- Ihe karịrị otu ugboro n'ikwu: «Chineke m, gbaghara m» n’etiti Sujuud abụọ ahụ.

6- Okwu: «Ihe jupụtara eluigwe, na ihe jupụtara ụwa, na ihe jupụtara n'ihe dị n'etiti ha abụọ, na ihe jupụtara n'ihe ọ bụla ọzọ I chọrọ ma e mesịa», Mgbe e kwuchara sị: «Dinwenu anyị, otuto dịrị Gị»[29]. [29] At-Tirmidhi dekọtara ya, n'ọnụọgụgụ (266).

7- Ịgụ (Qur'an) mgbe a gụchara Al-Fatihah.

8- Okwu: «O Chineke, n’ezie, a na m arịọ Gị maka mgbaba pụọ na ntaramahụhụ Jahanam, na ntaramahụhụ nke ili, na ọnwụnwa nke ndụ na ọnwụ, nakwa na ọnwụnwa nke ad-Dajjal.»[30]. Na ihe a tụkwasịrị na nke ahụ n’arịrịọ (dua) n’oge Tashahhud ikpeazụ. [30] Muslim dekọtara ya, n'ọnụọgụgụ (588).

Nke abụọ: Usoro omume:

1- Iwelite aka abụọ hà n’ogo ubu ma ọ bụ ntị n’ebe anọ:

A- N'oge Takbiiratul Ihraam.

b- N’oge Rukuu’.

C- N'oge a na-ebili site na Rukuu'.

d- N’oge a na-ebili gawa na Rak’ah nke atọ.

2- Itinye aka nri n’elu aka ekpe n’elu obi n’oge a na-eguzo ọtọ tupu Rukuu’ na mgbe ọ gachara.

3- Ile anya n'ebe a na-eme Sujuud.

4- Ịdọpụ ogwe aka abụọ pụọ n’akụkụ ahụ abụọ n’oge Sujuud.

5- Ịdọpụ afọ pụọ n’apata ụkwụ n’oge Sujuud abụọ.

6- Iftirash (ịnọdụ n’elu ụkwụ ekpe a tọrọ ala) n'oge ịnọdụ ala niile nke ekpere, ma e wezụga n’oge Tashahhud nke ikpeazụ nke ekpere nwere Rak’ah atọ nakwa nke nwere Rak’ah anọ.

7- At-Tawarruk n’oge Tashahhud ikpeazụ n’ekpere nwere Rak’ah atọ ma ọ bụ nke nwere anọ.

Nke asaa: Ụzọ e si ekpe ekpere:

1- Mgbe Onye Amụma Chineke—ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya—guzoro ọtọ maka ekpere, o chere ihu n'ebe nsọ (Qiblah), welite aka abụọ ya, chee ime mkpịsị aka ha ihu n'ebe nsọ (Qiblah), wee sị: «Chukwu kachasị ukwuu».

2- Emesịa, ọ ga-eji aka nri ya jide aka ekpe ya, wee tinye ha n'elu obi ya.

3- Mgbe ahụ ọ ga-ekwu okwu mmeghe, ma ọ naghị anọgide n'otu okwu mmeghe, Ya mere, okwu mmeghe niile a kwadoro site n'aka ya, ekweere iji ha mee okwu mmeghe, ya na kwa: «Otuto dịrị Gị, O Chineke, yana ekele Gị, aha Gị gọziri agọzi, ebube Gị dịkwa elu, ọ dịghịkwa chi ọzọ ma ọ bụghị Gị».

4- Emesịa, ọ sị: «A na m achọ mgbaba n'ebe Chukwu nọ pụọ n'aka Ekwensu a bụrụ ọnụ, N'aha nke Chukwu, Onye ebere n'ụzọ niile, Onye ebere n'ụzọ pụrụ iche.»

5- Emesịa, ọ ga-agụ isi okwu mmalite nke akwụkwọ nsọ Chineke, mgbe ọ gụchara ya, ọ ga-asị: «Amiin».

6- Emesịa, ọ ga-agụ ihe dị mfe sitere na Qur'an, Ọ na-agụpụta (Qur'an) n’olu dara ụda n’ekpere Fajr, nakwa n’ime Rak’ah abụọ nke mbụ nke Maghrib na Isha, Ya na, ọ ga-agụ ọgụgụ nwayọọ n'ihe ndị ọzọ na-abụghị nke ahụ. Ọ ga-eme ka Rak’ah nke mbụ n'ekpere ọbụla dị ogologo karịa nke abụọ.

7- Mgbe ahụ, o welite aka abụọ ya dịka o siri welite ha n'oge Istiftaah, Emesịa, ọ ga-asị: «Chineke kacha ukwuu», O wee rudaa n'ọnọdụ Rukuu', Ọ ga-etinye aka abụọ ya n’elu ikpere abụọ ya jiri mkpịsị aka gbasara agbasa, ma jide ha nke ọma, ma gbatịa azụ ya, ma mee ka isi ya na azụ ya dịrị n’otu ahịrị; ọ gaghị ewelite ya, maọbụ wedata ya, Ya na, ọ sị: ""Nsọ dịrị Onye Nwe m, Onye Ukwu" otu ugboro," Na opekata mpe nke izu okè: ugboro atọ, dị ka e kwuru na mbụ.

8- Emesịa, ọ ga-ewelite isi ya wee sị: «Sami'a Allahu liman hamidah», Ọ ga-ewelite aka abụọ ya dịka o si ewelite ha n’oge Rukuu’.

9- Mgbe o guzoro ọtọ nke ọma, ọ sị: «Chineke (Allah), Dinwenu anyị, otuto niile dịrị Gị, otuto dị ukwuu, dị mma, nke gọziri agọzi n'ime ya, nke jupụtara eluigwe, na nke jupụtara ụwa, na nke jupụtara ihe dị n'etiti ha abụọ, nakwa nke jupụtara ihe ọ bụla ọzọ I chọrọ ma emechaa. Onye kwesịrị otuto na ebube, (nke a bụ) ihe kachasị eziokwu ohu kwuru, anyị niile bụkwa ohu Gị. Ọ dịghị onye na-egbochi ihe I nyere, ọ dịghịkwa onye na-enye ihe I gbochiri, ma akụnụba onye nwere akụnụba agaghị abara ya uru n'ebe I nọ» [31] . Ọ na-emekwa ka nkwụwa ọtọ a dị ogologo. [31] Abu Dawud dekọtara ya, n'ọnụọgụgụ (5168).

10- E mesịa, o kwuo Allaahu Akbar, wee gbadaa n'ala mee Sujuud, Ma ọ gaghị ewelite aka abụọ ya, Ọ ga-eme Sujuud n’elu egedege ihu ya, na imi ya, na aka abụọ ya, na ikpere abụọ ya, nakwa na mkpịsị ụkwụ abụọ ya, Ọ ga-eji mkpịsị aka ya abụọ nakwa mkpịsị ụkwụ ya abụọ chee ihu na Qiblah, Ọ ga-edozikwa ahụ ya n'oge Sujuud ya, Ọ ga-eme ka egedege ihu ya na imi ya gbado n'ala nke ọma, Ọ ga-adabere n'ọbụ aka abụọ ya, wee welite ikpere aka abụọ ya, Ọ ga-adọpụ ogwe aka ya abụọ pụọ n’akụkụ ahụ ya abụọ, Ọ ga-ewelite afọ ya pụọ n’apata ụkwụ ya, na apata ụkwụ ya pụọ n'ala ụkwụ ya, Ya na, ọ sị n'ịkpọ isiala ya: "Otuto dịrị Onyenwe m, Onye kachasị elu." Otu ugboro, Ma opekata mpe nke izu okè bụ ugboro atọ, dị ka e siri kwuo na mbụ, Na ọ ga-ekpe ekpere jiri ihe a kọrọ n'ọdịnala.

11- Emesịa, ọ ga-ewelite isi ya na-ekwu «Allahu Akbar», Emesịa, ọ ga-atọ ụkwụ ekpe ya n'ala, wee nọdụ n'elu ya, ma mee ka nke nri guzo ọtọ, Ọ ga-edobe aka ya abụọ n'elu apata ụkwụ ya, emesịa ọ sị: «Chineke m, gbaghara m, meere m ebere, kasi m obi, duzie m, ma nye m ihe obibi ndụ» [32]. [32] At-Tirmidhi dekọtara ya, n'ọnụọgụgụ (284).

12- Mgbe ahụ, o kwuo Takbịịr ma kpọọ isiala, wee mee na nke abụọ dị ka ihe o mere na nke mbụ.

13- Mgbe ahụ, o welite isi ya na-ekwu Takbiir, ma bilie n’elu ihu ụkwụ abụọ ya, na-adabere n’ikpere ya abụọ nakwa n’apata ụkwụ ya.

14- Mgbe o guzoro ọtọ nke ọma; ọ ga-amalite ịgụ (Qur'an), Ọ na-ekpe Rak’ah nke abụọ dị ka nke mbụ.

15- Mgbe ahụ, ọ nọdụ ala maka Tashahhud nke mbụ n'ụzọ a tọrọ ala, dị ka ọ na-anọdụ n’etiti Sujuud abụọ ahụ, Ọ ga-etinye aka nri ya n’elu apata ụkwụ nri ya, na aka ekpe ya n’elu apata ụkwụ ekpe ya, Ọ ga-etinye mkpịsị aka ukwu nke aka nri ya n’elu mkpịsị aka etiti ya n’ụdị okirikiri, Ọ ga-eji mkpịsị aka ntụaka ya rụtụ aka, wee lee ya anya, Ya na, ọ sị: «Ekele niile, ekpere niile, na ihe ọma niile dịrị Chineke. Udo dịrị gị, gị onye amụma, na ebere nke Chineke na ngọzi Ya niile. Udo dịrị anyị na n'ahụ ndị ohu Chineke ndị ezi omume. Ana m agba àmà na ọ dịghị chi ọzọ kwesịrị ofufe ma e wezụga Chineke, naanị Ya, ọ dịghị onye ọzọ ha na Ya sokọrọ, ana m agbakwa àmà na Muhammad bụ ohu Ya na onye ozi Ya.» Ọ na-emekwa ka nnọdụ a dị mkpirikpi.

16- Emesịa, ọ ga-ebili na-asị "Chineke kachasị ukwuu", wee kpee Rak’ah nke atọ na nke anọ, wee mee ka ha dị mkpirikpi karịa Rak’ah abụọ nke mbụ, Ọ ga-agụ Isi akwụkwọ nke Alfatiha n'ime ha abụọ.

17- Mgbe ahụ, ọ ga-anọdụ ala n’oge Tashahhud ikpeazụ n'ọnọdụ At-Tawarruk, At-Tawarruk bụ ịtọ ụkwụ ekpe ya n'ala ma wepụta ya n'akụkụ aka nri, ma hụ na nke nri guzo ọtọ, ma tinye ike ya n'ala.

18- Mgbe ahụ, ọ ga-agụ Tashahhud ikpeazụ, nke bụ: dị ka Tashahhud nke mbụ, Ya na, ọ gbakwunye na ya: «O Chineke, wụsa ekpere Gị n’ahụ Muhammad na n’ahụ ezinụlọ Muhammad, dịka I siri wụsa ekpere n’ahụ ezinụlọ Ibrahim; n’ezie, Ị bụ Onye kwesịrị otuto na Onye dị ebube. Chineke, gozie Muhammad na ezinụlọ Muhammad, dịka I siri gozie ezinụlọ Ibrahim; n’ezie, Ị bụ Onye kwesịrị otuto na Onye dị ebube.»

19- Ọ ga-arịọ Chineke maka mgbaba pụọ na ntaramahụhụ Jahanam, na ntaramahụhụ nke ili, na ọnwụnwa nke ndụ na ọnwụ, nakwa na ọnwụnwa nke Masih ad-Dajjal. Ọ ga-ekpekwa ekpere jiri arịrịọ (dua) ndị pụtara n'Akwụkwọ Nsọ na Sunnah.

20- Emesịa, ọ ga-enye ekele udo n'akụkụ aka nri ya, wee sị: «Udo dịrị unu na ebere nke Chineke», Na n'akụkụ aka ekpe ya otu ahụ kwa; Ọ ga-amalite ekele udo na-eche ihu n'ebe nsọ (Qiblah), wee mechie ya mgbe ntụgharị ihu ahụ zuru oke.

Nke asaatọ: Ihe ndị akpọrọ asị n'Ekpere:

1- Ilegharị anya n'enweghị mkpa.

2- Iwelite anya n’elu igwe.

3- Imechi anya n'enweghị mkpa.

4- Ịtọgbọ ogwe aka abụọ n'ala n'oge Sujuud.

5- Ikpuchi ọnụ na imi n'enweghị mkpa.

6- Ikpe ekpere n'oge a na-egbochi mamịrị ma ọ bụ nsị, ma ọ bụ n'ihu nri a na-achọsi ike.

7- Ihicha ọkpọiso ya na imi ya pụọ n’ihe rapara na ha site n’akara Sujuud, o nweghịkwa nsogbu ihicha nke ahụ mgbe e kpechara ekpere.

8- Ịdabere na mgbidi ma ọ bụ ihe yiri ya n’oge iguzo ọtọ n’enweghị mkpa.

Nke itoolu: Ihe ndị na-emebi Ekpere:

1- Iri nri na ịṅụ ihe ọṅụṅụ.

2- Ikwu okwu na-esoghị na ya.

3- Ịchị ọchị na ịchị ọchị n'olu dara ụda.

4- Ịma ụma ịhapụ otu n'ime ogidi ya ma ọ bụ ihe iwu kwadoro ya.

5- Ịma ụma tụkwasị Rukn ma ọ bụ Rak'ah.

6- Ịma ụma nye Salaam tupu Imaam.

7- Imegharị ahụ nke ukwuu ma na-esochi ibe ya nke na-abụghị ụdị ekpere n'enweghị mkpa.

8- Ime ihe na-emegide otu n'ime iwu ndị dị maka ekpere; dịka imebi Wudu, ikpughe Awrah kpachaara anya, nchigharị dị ukwuu nke ahụ site n’akụkụ Qiblah na-enweghị mkpa, na ịkwụsị ebumnobi.

Nke iri: Sujuud nke nchefu:

Nchefu: Ichefu echefu, Onye Amụma (udo na ngọzi Chineke dịrị ya) chefukwara echefu n'ekpere; n'ihi na nchefu so n'ọdịdị mmadụ, Na nchefu ya so n'izu oke nke amara Chineke n'ebe ndị na-eso ụzọ ya nọ, na ime ka okpukpe ha zuo oke, ka ha wee ṅomie ya n'ihe ọ na-eme ka ọ bụrụ iwu maka ha n'oge nchefu.

Ihe ndị kpatara e ji akwado Sujuud nke nchefu:

1- Ọnọdụ nke mbụ:

Ihe a tụkwasịrị n'ekpere, nke nwere ike ịbụ ihe a tụkwasịrị n'omume ma ọ bụ ihe a tụkwasịrị n'okwu:

A- Mgbakwunye omume: Ọ bụrụ na mgbakwunye ahụ sitere n'ụdị ekpere: dị ka iguzo ọtọ n'ọnọdụ ịnọdụ ala, na ịnọdụ ala n'ọnọdụ iguzo ọtọ, ma ọ bụ ịgbakwunye iru ala ma ọ bụ ịkpọ isiala, ọ bụrụ na o mee nke a na nchefu; ọ ga-akpọ isiala maka nchefu.

B- Ịtụkwasị okwu: dị ka ịgụpụta (Qur'an) n’oge Rukuu’ na Sujuud, Ya mere, ọ bụrụ na o mee nke ahụ; ọ bụ ihe a kwadoro maka ya ime Sujuud maka nchefu.

2- Ọnọdụ nke Abụọ:

Mbelata n'ekpere site na nchefu, ọ na-abụkwa site n'otu n'ime ihe abụọ:

A- Ịhapụ ogidi: Ọ bụrụ na ogidi a bụ Takbiiratul Ihraam, ekpere ya agaghị adị irè, Sujuud as-Sahw agaghịkwa anọchi anya ya. Ma ọ bụrụ na ọ bụ ogidi belụsọ Takbiiratul Ihraam, dịka Rukuu' ma ọ bụ Sujuud, ma o cheta ya tupu ọ malite ịgụ maka Rak'ah ọzọ; n'ezie ọ bụ iwu na ọ ga-alaghachi, wee mee ya, nakwa ihe ndị na-eso ya.

Ma ọ bụrụ na o cheta ya mgbe ọ malitesịrị ịgụ amaokwu Qur'an na Rak'ah ọzọ, Rak'ah ahụ nke ọ hapụrụ ya n'ime ya ga-emebi, ma Rak'ah nke na-eso ya ga-ewere ọnọdụ ya.

B- Ịhapụ iwu dị mkpa: dịka: ichefu Tashahhud nke mbụ, ma ọ bụ Tasbiih n'oge Rukuu. N'ọnọdụ a: ọ ga-eme Sujuud maka nchefụ.

3- Ọnọdụ nke atọ: Obi abụọ:

Ihe atụ: Ọ bụrụ na o nwere obi abụọ ma o kpere Rak'ah atọ ma ọ bụ anọ n’ekpere Zuhr, n'ọnọdụ a:

a- Ma ọ bụrụ na e nwere ihe doro ya anya karịa; ọ ga-eji ya rụọ ọrụ, ma mee Sujuud maka nchefu.

b- Na ọ dịghị ihe kacha doo ya anya; ya mere, ọ ga-ewukwasị n'elu ihe doro anya, ma mee Sujuud maka nchefu.

Ma ọ bụrụ na obi abụọ abịa mgbe ekpere gasịrị, ma ọ bụ na ọ na-enwe obi abụọ nke ukwuu; ọ gaghị elebara obi abụọ ahụ anya.

Ihe iburu n'uche (Fa'idah): Sujuud Sahwu na-adị tupu Salaam... ọ bụrụ na o sitere na mbelata, ma ọ bụ site n'obi abụọ ebe o nweghị ihe kachasị doro ya anya. Ọ na-abụ mgbe Salaam gasịrị: ma ọ bụrụ na ọ bụ n'ihi ihe a tụkwasịrị, ma ọ bụ n'ihi obi abụọ nke o jiri ihe kachasị zie ezie mee omume na ya, Ihe gbasara nke a sara mbara, ma ọ bụrụ na Chukwu dị elu chọrọ.

Nke iri na otu: Oge ndị a machibidoro ikpe ekpere:

Isi ụkpụrụ bụ na e nwere ike ịkpe ekpere n'oge niile, Mana Iwu Okpukpe machibidoro ịkpe Ekpere n'oge ụfọdụ, ha dị ka ndị a:

1- Site na mgbe a kpechara ekpere Fajr ruo n'ọwụwa anyanwụ, nakwa nwelite ya ihe hà n'ogo ube pụọ n’ala n'ọhụụ anya.

2- Mgbe anwụ rutere n'etiti eluigwe ruo mgbe ọ gafere, nke a bụ oge kachasị mkpirikpi n'ime oge ndị a machibidoro iwu.

3- Site n’ekpere Asr ruo mgbe anyanwụ dara, nke bụ oge kacha ogologo n'ime oge mmachibido niile.

Ekpere ndị enwere ike ikpe n'oge mmachibido iwu:

1- Ịkwụ ụgwọ ekpere iwu (Fard) ndị gafere.

2- Ekpere ndị nwere ihe kpatara ha, dị ka: ekpere ekele ụlọ alakụba, na raka'a abụọ nke Tawaf, na ekpere nji oji anyanwụ (Kusuf), na ekpere olili ozu (Janazah).

3- Ịkwụ ụgwọ ekpere Sunnah nke Fajr mgbe ekpere Fajr gasịrị.

Nke iri na abụọ: Ekpere ọgbakọ:

Ọ bụ ihe ịrịba ama dị ukwuu n'ime ihe ịrịba ama nke Islam, ọ bụkwa ekpere ọgbakọ n'ime ụlọ alakụba, Ndị Alakụba kwekọrịtara na ikpe ekpere ise n'ime Masjid so n'ime omume irube isi a kacha mesie ike nakwa ụzọ kachasị ukwuu e si abịaru Chukwu nso; n'eziokwu, ọ bụ ihe ịrịba ama kachasị ukwuu nke Islam.

1- Iwu gbasara ekpere ọgbakọ:

Na ekpere ọgbakọ (Jama'ah) bụ iwu dị mkpa n'ime Masjid maka ekpere ise ahụ n'ebe ụmụ nwoke ndị nwere ike nọ, N'ụlọ nakwa na njem, N'ọnọdụ udo na n'ọnọdụ egwu, dị ka iwu dịịrị onye ọ bụla n'otu n'otu.

Ihe gosipụtara na ekpere ọgbakọ bụ iwu dị mkpa bụ: Akwụkwọ Nsọ na Sunnah, tinyere omume ndị Alakụba n'ọgbọ na-esochi ọgbọ, nke ndị bịara emesịa na-anara n'aka ndị nna ochie n'okwukwe.

Ya bụ, site n'ime Akwụkwọ ahụ: okwu Onye Dị Elu: "Ma mgbe ị nọ n'ime ha wee guzobere ha ekpere, ka otu ìgwè n'ime ha soro gị guzo..." [Surah An-Nisaa: 102]. Ebe amaokwu a na-egosi na ikpe ekpere ọgbakọ bụ iwu dị ezigbo mkpa, Ebe ọ bụ na enyeghị ndị Muslim ikike ịhapụ ya n'ọnọdụ egwu, Ya mere, a sị na ọ bụghị ihe a manyere, ihe ngọpụ kachasị kwesị ekwesị maka ịhapụ ya gaara ịbụ ngọpụ nke egwu. Ịhapụ ekpere ọgbakọ na inwe umengwụ n'ebe ọ dị so n'ime àgwà kacha mara amara nke ndị ihu abụọ.

Ya na kwa site na Sunnah: ọtụtụ Hadith, n'ime ha:

Ihe pụtara na Sahịh Muslim Na otu nwoke kpuru ìsì sịrị: Onye Ozi Chineke, enweghị m onye nduzi na-edu m aga n'ụlọ alakụba, o wee rịọ ya ka o nye ya ikike ikpe ekpere n'ụlọ ya, o wee nye ya ikike, mana mgbe ọ tụgharịrị, ọ kpọrọ ya wee sị: «Ị̀ na-anụ òkù ekpere?» Ọ sịrị: Ee, ọ sịrị: «Zaa ya.» [33]. [33] Muslim dekọtara ya n'ọnụọgụgụ (1484).

Onye-amụma ﷺ wee nye ya iwu ka ọ bịa n'ụlọ alakụba maka ekpere ọgbakọ na ịza òkù ahụ, n'agbanyeghị na ọ kpuru ìsì yana n'agbanyeghị ihe isi ike ọ na-ezute, Ya mere, nke a na-egosi na ikpe ekpere n'ọgbakọ bụ iwu dị mkpa.

2- Ihe e ji enweta ọgbakọ:

A na-enweta ekpere ọgbakọ (Jama'ah) site n'inweta otu rak'ah nke ekpere ya na Imam, Maka okwu ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ sị: ​«Onye ọ bụla nwetara otu rak'ah n'ime ekpere, n'ezie o nwetala ekpere ahụ.» [34]. [34] Albukhari dekọtara ya n'ọnụọgụgụ (609), na Muslim n'ọnụọgụgụ (602).

3- Ihe e ji enweta Rak'ah:

A na-enweta Rak'ah site n'inweta Rukuu’, Ọ bụrụ na onye bịara ekpere n'azụ ezute Imaam ya ka ọ nọ na Rukuu': ọ bụ iwu na ọ ga-asị Takbiiratul Ihraam mgbe ọ kwụ ọtọ, emesia ọ ga-eme Rukuu', na-asịkwa Takbiir ugboro ọzọ maka Rukuu' ahụ, Ma ọ bụrụ na o kwuo naanị Takbiiratul Ihraam n'oge ọ kwụ ọtọ, ọ ga-ezuru ya n'ọnọdụ Takbiir nke Rukuu'.

4- Ihe ngọpụ ndị na-enye mmadụ ohere ịhapụ Ekpere Ọgbakọ:

1- Ọrịa, ma ọ bụrụ na ọ ga-eweta ihe isi ike n'ịbịa ekpere Jumu'ah na nke Jama'ah.

2- Ịjigide mamịrị ma ọ bụ nsị; n'ihi na ịjigide ha na-ebute itufu ntinye uche (khushu') n'oge ekpere, nakwa n'ihi nsogbu ọ na-eweta n'ahụ.

3- Nri ịdị njikere mgbe agụụ na-agụ mmadụ, ma ọ bụ mgbe obi ya na-achọsi nri ahụ ike, ma ọ bụrụhaala na a gaghị ewere ya dị ka agwa ma ọ bụ aghụghọ iji hapụ ekpere Jama'ah.

4- Egwu doro anya maka ndụ, ma ọ bụ akụ na ụba, ma ọ bụ ihe ndị ọzọ.

Nke iri na atọ: Ekpere egwu:

A kwadoro ekpere egwu n'ọgụ ọ bụla a nabatara n'iwu, dịka ịlụso ndị na-ekweghị ekwe, ndị nnupụisi, nakwa ndị na-ebuso agha ọgụ, n'ihi okwu Onye Dị Elu: ""...Ọ bụrụ na unu na-atụ egwu na ndị na-ekweghị ekwe ga-emerụ unu ahụ..."" [Surah An-Nisaa: 101]، Jikwa nke a tụnyere ndị fọrọnụ n'ime ndị iwu kwadoro ịlụso ha agha.

A kwadorokwa ekpere oge egwu n'okpuru iwu abụọ:

1) Ka onye iro ahụ bụrụ onye o ziri ezi ịlụso ya agha.

2) Ịtụ egwu mwakpo ya megide ndị Alakụba n'oge ekpere.

Ụzọ e si ekpe ekpere n'oge egwu:

Ọ nwere ọtụtụ njirimara, ma nke kachasị mara amara n'ime ha bụ dịka akọrọ na hadith nke Sahl, ka Allah nwee mmasị n'ebe ọ nọ: Na otu ndị kwụụrụ n'ahịrị soro Onye amụma ﷺ, ebe otu ndị nke ọzọ chere onye iro ihu. O wee soro ndị nọnyeere ya kpee otu Rak’ah, mgbe ahụ, o wee nọgide na-akwụ ọtọ, ha wee kpechaa ekpere ha n'onwe ha. Mgbe ahụ, ha wee pụọ, gaa kwụrụ n'ahịrị chee onye iro ihu. Otu ndị nke ọzọ wee bịa, o wee soro ha kpee Rak’ah ahụ fọdụrụ n'ekpere ya. Mgbe ahụ, o wee nọgide na-anọdụ ala, ha wee kpechaa ekpere ha n'onwe ha. Mgbe ahụ, o wee soro ha mee Taslim [35]. [35] Al-Bukhari kọrọ ya n'ọnụọgụgụ (4130), na Muslim n'ọnụọgụgụ (842).

Uru anyị na-enweta n'ekpere egwu bụ:

1- Ịdị mkpa nke ekpere n'Islam, nakwa ịdị mkpa nke ekpere ọgbakọ, n'ihi na ewepụghị ya n'ọnọdụ ndị a siri ike.

2- Mwepụ nke ihe isi ike n'ebe mba a (Ummah) nọ, na ịdị mfe nke Iwu (Shari'ah), nakwa ịdaba adaba ya maka oge na ebe ọ bụla.

3- Izu oke nke Iwu Islam, nakwa na o wepụtara ihe dabara adaba maka ọnọdụ ọ bụla.

Nke iri na anọ: Ekpere Jumu'ah:

Nke mbụ: Iwu ya:

Ekpere Jumu'ah bụ iwu dị mkpa (Fard 'Ayn) maka onye Al-Islām ọ bụla nke bụ nwoke, tozuru etozu, nwere uche zuru oke, onye bi n'obodo, nakwa onye na-enweghị ihe ngọpụ.

Maka okwu Onye Dị Elu: ﴿Ewuu ndị ahụ kwere ekwe, mgbe a kpọrọ òkù maka ekpere n'ụbọchị Jumu'ah, gaanụ ngwa ngwa na ncheta nke Chukwu, ma hapụnụ azụmahịa. Nke ahụ ka mma maka unu, ma ọ bụrụ na unu maara. 9﴾ [Surah Al-Jumu'ah: 9].

Na maka okwu ya (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ sị: «N'ezie, ndị mmadụ ga-akwụsịrịrị ịhapụ ekpere Jumu'ah ha, ma ọ bụ Chukwu ga-ekpuchi mkpụrụ obi ha, emesịa ha esoro n'ime ndị nleghara anya» [36]. [36] Muslim dekọtara ya n'nọmba (865).

Nke abụọ: Iwu ndị dị maka izi ezi nke ekpere Jumu'ah:

a) Oge: Oge ya dị ka oge ekpere Zuhr, Ya mere, ọ dịghị mma tupu oge ya, ma ọ bụ mgbe oge ya gafesịrị.

2) Na ìgwè mmadụ ga-anọ ya, ma opekata mpe ìgwè mmadụ ahụ bụ mmadụ atọ dị ka nkwupụta ziri ezi si dị, Ya mere, o zighị ezi site n'aka otu onye, ma ọ bụ site n'aka mmadụ abụọ.

3) Ka ndị na-ekpe ekpere bụrụ ndị biri kpamkpam n'ebe obibi nke e jiri ihe a na-ejikarị arụ ụlọ rụọ, Ma nke ahụ ọ̀ sitere na simenti wusiri ike, ma ọ bụ nkume, ma ọ bụ uzu ụrọ, na ihe ndị ọzọ, Ya mere, ọ dịghị ire n'aka ndị bi n'ọzara, ndị nwe ụlọ ntu na ụlọ e ji aji anụmanụ rụọ, bụ ndị na-anaghị ebi n'otu ebe kwụ chịm, kama ha na-akwagharị ma na-achọgharị ahịhịa maka anụ ụlọ ha.

4) Na okwu nkuzi abụọ ga-ebute ya ụzọ, n'ihi ịnọgidesi ike nke Onye-amụma ﷺ na ha abụọ.

Nke atọ: Ogidi nke Khutbah abụọ nke Jumu'ah: