ብስም ኣላህ እቲ ፍጹም ርህሩህ እቲ ኣዝዩ ራህራሂ
ኣላህ ይርሓመልካ - ኣርባዕተ ነገራት ክንመሃር ከም ዝግብኣና ፍለጥ፡-
ቀዳመይቲ፦ ፍልጠት፡ ንሱ ድማ ንኣላህ ምፍላጥ፡ንነቢኡ ምፍላጥ፡ ንሃይማኖት እስልምና ድማ ብመርትዖታቱ ምፍላጥ ኢዩ።
ራብዓይቲ፡ ኣብኡ ንዝወርድ መከራ ብትዕግስቲ ምቕባል።
ኢማም ኣሻፊዒ _ኣላህ ይርሓመሉ_ ከም'ዚ ይብል: "ኣላህ ኣብ ልዕሊ ፍጡራቱ ብዘይካ እዛ ሱራ ካልእ ዘየዉረደ ነይሩ እንተዝኸዉን፡ ምኣኸለቶም ነይራ።"
ከምኡ'ዉን ቡኻሪ ኣላህ ይርሓመሉ ከም'ዚ ይብል፡ ምዕራፍ፦ "ፍልጠት ቅድሚ ቃልን ተግባርን"፡ ናይ'ዚ መርትዖ ድማ እቲ ልዑል ኣላህ ከም'ዚ ይብል﴾ "ኦ ሙሓመድ ብዘይካ ኣላህ ካልእ ዝምለኽ ጎይታ ከምዘየለ ፍለጥ እሞ፡ ንሓጥያትካን ንሓጥያት እቶም ዝኣመኑን ድማ ምሕረት ለምን...﴿ [ሙሓመድ፡9] ቅድሚ ቃልን ተግባርን ብፍልጠት ጀሚሩ።
ፍለጥ - ኣላህ ናቱ ርህራሄ የዉርደልካ -፡ ንነፍሲ ወከፍ ኣስላማይን ኣስላመይቲን፡ እዘን ዝስዕባ ሰለስተ ነገራት እዚአን ክመሃረንን ኣብ ተግባር ከዉዕለንን ግዴታ ይኾኖ፡
ቀዳማይቲ፦ ኣላህ ፈጢሩና፡ ሽሻይ ሂቡና፡ ከምኡ'ውን ብኸንቱ(ብዘይ ዕላማ) ኣይሓደገናን። እንታይ ድኣ ናባና ልኡኽ ልኢኹ፡ ንዕኡ(ነቲ ልኡኽ) ዝተኣዘዞ ገነት ክኣቱ ኢዩ፡ ንትእዛዛቱ ዘይፍጽም ከኣ ናብ ሓዊ ገሃነም ክኣቱ ኢዩ።
ሳልሰይቲ፦ንልኡኽ ዝተኣዘዘን ንኣላህ ብሓደነት ዘምለኸን ሰብ፡ ንኣላህን ንልኡኹን ተጻራሪ ሰብ፡ ወላ ነቲ ዝቐረበ መቕርቡ እንተኾነ'ዉን ምፍታዉን ምድጋፍን ኣይፍቀደሉን ኢዩ።
እቲ ዝዓበየ ኣላህ ዝኣዘዞ ነገር ተዉሒድ ኢዩ። ንሱ ድማ ንኣላህ ብኣምልኾት ብሕታዊ ምግባር ኢዩ።
እቲ ዝዓበየ ዝኸልከሎ ነገር ድማ ሽርክ ኢዩ። ንሱ ድማ፡ ምስኡ ንኻልእ ምልማን(ምጽዋዕ) ኢዩ።
እተን ሰብ ክፈልጠን ግድነት ዝኾነኦ ሰለስተ መሰረታት እንታይ ኢየን? ኢልካ ምስ እትሕተት፧
ሓደ ናይ ኣላህ ባርያ ዝኾነ ሰብ ን ጎይታኡ ኣላህን፡ ንሃይማኖቱን፡ ከምኡ'ዉን ንነቢኡ ሙሓመድ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ክፈልጥ እንከሎ ኢዩ በል።
ጎይታይ ድኣ እቲ ንዓይን ንኹሎም ኣብ ምድራዊት ዓለም ዘለዉ ፍጡራት ዓለምን ብጸጋኡ(ብሽሻዩ) ዝቀለበናን ዝኾብኮበናን ኣላህ ኢዩ። ንሱ ድማ እቲ ኣነ ዘምልኾ ብዘይክኡ ኻልእ ዝግዛኦ የብለይን በል። ናይ'ዚ መርትዖ ድማ ልዑል ኣላህ ከም'ዚ ይብል፦ {ኩሉ እቲ ምስጋናን ዉዳሰን ንኣላህ፡ ጎይታዓለም ይኹኖ2} [ኣል ፋቲሓ፡ 2] ።ብዘይካ ኣላህ ኩሉ ፍጡር ዘበለ ዓለም ኢዩ፡ ኣነ ድማ ሓደ ካብቲ ዓለም ኢየ።
ብምንታይ ከ ንረቢኻ(ንጎይታኻ) ፈሊጥካዮ? ምስ እትባሃል፡
ካብ'ቲ ተኣምራታቱን ምልክታቱን ድማ፡ ለይትን መዓልትን፡ ጸሓይን ወርሕን ኢዮም።
ካብ ፍጡራቱ'ዉን ሸዉዓተ ሰማያትን ኣብ ውሽጠን ዘለውን፡ ሸዉዓተ መሬታትን ኣብ ውሽጠን ዝርከብን፡ ኣብ መንጎአን ዘሎን ኢዮም።
ኢብኑ ከሲር ረቢ ይርሓመሉ ከም'ዚ ኢሉ፡ "ናይ'ዚ ኩሉ ነገራት ፈጣሪ፡ ንሱ ኢዩ ናይ ብሓቂ ክምለኽ ዝግባእ።"
ኣብ ሓዲስ ከኣ፦ "ጸሎት እኮ ሓንጎል ናይ ኣምልኾ ኢዩ።"
ናይ ፍርሒ መርትዖ ድማ ልዑል ኣላህ ከም'ዚ ይብል:- {...ንዓኣቶም ኣይትፍርሕዎም፡ ንዓይ ድኣ ፍርሑኒ፡ ናይ ብሓቂ ኣመንቲ እንተኾንኩም።} [ኣል ዒምራን፡175] ።
ናይ ተስፋ መርትዖ ድማ ልዑል ኣላህ ከም'ዚ ይብል፦ {...ምስ ጎይታኡ ክራኸብ ተስፋ ዝገበረ ሰናይ ስራሕ ሰሪሑ ኣብ ኣምልኾት ናይ ጎይኡታኡ ወላ ሓደ ሽርክነት ኣይግበር} [ኣልካህፍ፡110] ።
ናይ ምውካል መርትዖ ድማ ልዑል ኣላህ ከም'ዚ ይብል፦ {...ናይ ብሓቂ ኣመንቲ እንተድኣ ኮንኩም ናብ ኣላህ ተወከሉ} [ኣልማኢዳ፡ 23] ፡ከምኡ'ዉን ከም'ቲ ልዑል ኣላህ ዝበሎ፡- {...ናብ ኣላህ ተወኩል ዝገበረ ባዕሉ ኣላህ ይኣኽሎ (ማለት ነቲ ጉዳዩ ኣላህ ባዕሉ ይፍጽመሉ)} [ኣ'ጠላቕ፡ 3] ።
መርትዖ ናይ ትጽቢት፡ ሃረርታ፡ ፍርሒ ምሕዳር፡ ፍርሒ ምስ ትሕትና ልዑል ኣላህ ከም'ዚ ይብል፡- {...ንሳቶም እኳ ብርግጽ ናብ ሰናይ ተግባራት ይጓየዩን ጸሎቶም ድማ ፍርሒ ዝተሓወሶ ትጽቢትን ሃረርታን ገይሮም ይልምኑና ነይሮም። ከምኡ'ዉን ካብ'ቶም ፍርሒ ምስ ትሕትና ዘሎዎም ነይሮም} [ኣልኣንቢያእ፡ 90] ።
መርትዖ ናይ ፍርሒ ምስ ትሕትና ልዑል ኣላህ ከም'ዚ ይብል፡- {...ንዓታቶም ኣይትፍርሕዎም፡ ንዓይ ፍርሑኒ...} [ኣልማኢዳ፡ 3] ።
ንሃይማኖት ናይ እስልምና ብመርትዖታቱ ምፍላጥ ንሱ ድማ ናብ ኣላህ ብሓደነት ምምብርካኽ በቲ ታእዛዛቱ ክትቅየድን ክትምራሕን፡ ካብ ሽርክን ሸርኪ ዝፍጽሙን ምርሓቕን ነጻ ምዃንን ኢዩ።
ንሱ ድማ ሰለስተ ደረጃታት ኢዩ፡ ኣልኢስላም፡ ኣልኢማን፡ ኣልኢሕሳን ይበሃሉ።
ነፍሲ ወከፍ ደረጃ’ዉን ዓንድታት ኣለዉዎ።
ናይ ኢስልምና ዓንድታት ሓሙሽተ ኢየን፡ ብዘይካ ኣላህ ብሓቂ ዝምለኽ ኣምላኽ ከምዘየሎን ሙሓመድ ናይ ኣላህ ልኡኽ ከምዝኾነን ምምስካር፡ ሰላት ብግቡእ ምስጋድ፡ ዘካት ምሃብ፡ ረመዳን ምጻምን፡ ንኽቡር ቤት ኣላህ ሓጅ ምግባርን።
ትርጉማ ድማ፡ ብዘይካ ኣላህ ካልእ ብሓቂ ዝምለኽ የለን።
"ላ ኢላሃ"፡ ብዘይካ ኣላህ ንኹሎም ዝምለኹ ምንጻግ።
"ኢለላህ"፡ ኣምልኾት ንኣላህ ንብሕትኡ ምዃኑ ምርግጋጽ።
ኣብ ኣምልኾኡ መሻርኽቲ የብሉን፣ ከም'ቲ ኣብ ንግስነቱ መሻርኽቲ ዘይብሉ።
ትርጉም ናይ ሙሓመድ ብርግጽ ልኡኽ ናይ ኣላህ ዝብል ምስክርነት ድማ፦ ኣብ ዝኣዘዞ ምእዙዝ ምኻን፡ ብዝተዛረቦ ሓበሬታ ሓቂ ምባል፡ ብዝኸልከሎን ዝኾነኖን ምርሓቕ፡ ብዘይካ በቲ ንሱ ዘምጽኦ ሸሪዓ (ሕጊ) እምበር ብኻልእ ን ኣላህ ዘይምምላኽ ኢዩ።
ናይ ሓጅ መርትዖ ድማ ልዑል ኣላህ ከም'ዚ ይብል፦ {ግቡእ ናይ ኣላህ ደቂ ሰባት ክገብርዎ ዘለዎም ክእለት ንዘለዎ ሰብ ሓጅ ክገብር ግቡኡ ኢዩ97} [ኣለ ዒምራን፡97] ።
ካልኣይ ደረጃ፡ ኢማን፡ ንሱ ድማ፡ ሰብዓን ገለን ክፋል ኮይኑ፡ እቲ ዝለዓለ ላኢላሃ ኢለ ላህ ፡ እቲ ዝተሓተ ድማ ኣብ መንገዲ ንዝጸነሓካ ዘሸግር(ዝሃስይ) ነገራት ምውጋድ ኢዩ።ሓያእ(ምሕፋር) ዉን ሓደ ካብ'ቲ ክፋል ናይ ኢማን ኢዩ።
ዓንድታቱ(ኢማን) ሽዱሽተ ኢዮም፡ ብኣላህ ምእማን፡ ብመልኣኽቱ ምእማን፡ ብመጻሕፍቱ ምእማን፡ ብልኡኻቱ ምእማን፡ ብምጽኣተ ዓለም ምእማን፡ ከምኡ'ዉን ብ ቐደር(ጽሕፍቶ) ጽቡቕ ይኹን ሕማቕ ምእማን።
ሳልሳይ ደረጃ፦ ኣል-ኢሕሳን —ሓደ ዓንዲ ኮይኑ—፡ ንሱ ድማ ንኣላህ ልክዕ ከም እትርእዮ ዘሎኻ ኮንካ ምምላኽ፡ ንስኻ እንተዘይረኣኻዮ ንሱ ይርእየካ ከምዘሎ ምእማን ማለት ኢዩ።
መርትዖ ካብ ሱና ድማ፡ እቲ ፍሉጥ ሓዲስ ጅብሪል(ተባሂሉ ዝጽዋዕ)፡ ካብ ዑመር ረዲየላሁ ዓንሁ ዘዉረዩልና ከም'ዚ ኢሉ፡ ሓደ መዓልቲ ምስ ረሱል ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ኮፍ ኢልና እንከሎና፡ ሓደ ክዳኑ ኣዝዩ ጻዕዳ፡ ጸጉሩ ድማ ኣዝዩ ጸሊም ዝኾነ፡ ምልክት መገሻ ዘይረኣየሉ፡ ካባና ዉን ሓደ'ኳ ዘይፈልጦ ሰብኣይ ናባና መጸ። ናብ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ቀሪቡ ድማ ኮፍ በለ። ኣብራኹ ናብ ኣብራኹ ኣደጊፉ፡ ክልቲኡ ኣእዳዉ ኣብ ሰለፉ ኣንቢሩ፡ “ኦ ሙሓመድ!” ድማ በለ።
ናይ ኣላህ ልኡኽ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ድማ ፦ "እስልምና ማለት፡ ብዘይካ ኣላህ ብሓቂ ዝምለኽ ኣምላኽ ከምዘየሎን ብርግጽ ሙሓመድ ናይ ኣላህ ልኡኽ ምዃኑን ክትምስክርን፡ ሰላት ክትሰግድን፡ ዘካት ክትህብን፡ ረመዳን ክትጸዉምን፡ ዓቕሚ እንተሃልዩካ ድማ ሓጅ ክትገብርን ኢዩ።" ንሱ ድማ፡ "ሓቂ ተዛሪብካ" በለ። - ንሕና ድማ ብእኡ ተገረምና፡ ይሓቶ'ሞ ሓቅኻ ኢሉ ድማ ይምልስ። -
ብኣላህን፡ ብመልኣኽቱን፡ ብመጽሓፍቱን፡ ብልኡኻቱን፡ ብመወዳእታ መዓልትን ምእማን፡ ከምኡ'ዉን ብቐደር(ጽሕፍቶ) ሰናዩ ይኹን ሕማቕ ምእማን ኢዩ ምስ በሎ፡ ንሱ ድማ፡ ሓቂ ተዛሪብካ፡ በለ።
እምበኣር ብዛዕባ እታ ሰዓት(ምጽኣተ ዓለም) ንገረኒ በለ፧
ሓንቲ ባርያ ንጐይታኣ ክትወልድ እንከላ፡ ከምኡ'ውን እቶም ጥራይ እግሮሙን፡ ዕሩቓትን ዝኾኑ ጓሶት፡ ኣብ ህንጻታት ብምንዋሕ ክወዳደሩ ክትርኢ እንከሎኻ።"በሎ
«ድሕሪኡ ተሲኡ ከደ፡ ኣነ ድማ ንቕሩብ ጸናሕኩ። ድሕሪኡ ድማ ንዓይ፡ ‘ኦ ዑመር! እቲ ሓታቲ መን ምዃኑ ትፈልጥዶ፧’ በለኒ። ኣነ ድማ፡ ‘ኣላህን ልኡኹን ኢዮም ዝፈልጡ’ በልኩ። ‘ንሱ ጅብሪል ኢዩ፡ መጺኡኩም ዲንኩም(ሃይማኖትኩም) ክምህረኩም’ በለ።»
ንነብይኩም ሙሓመድ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ምፍላጥ፡ ንሱ ድማ ሙሓመድ ወዲ ዓብዲላህ ወዲ ዓብዱል ሙጠሊብ ወዲ ሃሺም፡ ሃሺም ካብ ቑረይሽ፡ ቑረይሽ ካብ ዓረብ፡ ዓረብ ከኣ ካብ ዘርኢ ኢስማዒል ወዲ ኢብራሂም ሰላትን ሰላምን ይብጻሓዮም ኢዩ።
ዕድሚኡ ሱሳን ሰለስተን ዓመት ኔሩ - ካብኡ እተን ኣርበዓ ቅድሚ ነቢ ምዃኑ፡ ዕስራን ሰለስተን ድማ ነብን ልኡኽን እንከሎ።
ብ(ዓንቀጽ)ኢቕራእ ነብይነት ተዋሂብዎ፡ብ(ዓንቀጽ)ኣል-ሙደሲር ድማ ልኡኽ ተዋሂቡ፡ ዓዱ ከኣ መካ ኢያ።
{ንሩጅዝ ድማ ራሕርሕ} ሩጅዝ፦ምስልታት፡ ምርሕራሖም ድማ ምግዳፍ ካብኣቶምን ካብ ከምኡ ዘምልኹ ሰባትን ነጻ ምዃን ኢዩ።
ንዓሰርተ ዓመት ናብ ተዉሒድ ጻዊዒት እናገበረ ጸኒሑ። ድሕሪ ዓሰርተ ዓመት ድማ ናብ ሰማይ ዓሪጉ፡ ኣብኡ ድማ እተን ሓሙሽተ ሰላት ግዴታ ዝኾና ተሓጊገን። ኣብ መካ ንሰለስተ ዓመት ሰጊዱ፡ ድሕሪኡ'ዉን ናብ መዲና ሂጅራ(ክስደድ) ተኣዚዙ።
ሂጅራ ማለት፡ ካብ ዓዲ ሽርክ ናብ ዓዲ እስላም ምስዳድ(ምግዓዝ) ኢዩ።
ሂጅራ ድማ ነዚ ኡማ(ህዝቢ ነቢ ሙሓመድ) ካብ ዓዲ ሽርክ ናብ ዓዲ እስልምና ምስዳድ ግድነት ኢዩ። ክሳብ ምጽኣተ ዓለም ዝኸዉን።
ኢማም ኣልበቐዊ ረቢ ይርሓመሉ ከም'ዚ ይብል፡ ምኽንያት ምዉራድ ናይ'ዛ ኣያ(ጥቕሲ)፡ ብዛዕባ እቶም ኣብ መካ ዝነበሩን ዘይሃጀሩን(ዘይተሰደዱን) ኣስላም ኮይኑ፡ ግን ኣላህ ብስም ኢማን ጸዊዕዎም።
ናይ ሂጅራ መርትዖ ካብ ሱና ድማ፡ ነቢ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ከም'ዚ ይብል፦ "ሂጅራ፡ ኣይቋረጽን ኢዩ ክሳብ ተዉባ እትቋረጽ ተዉባ ዉን ኣይትቋረጽን ኢያ ክሳብ ጸሓይ ካብ ምዕራባ እትወጽእ።"
ኣብ መዲና ምስ ተረጋገአ ድማ፡ በቶም ዝተረፉ ሕግታት ናይ እስልምና ማለት፡ ዘካት፡ ጾም፡ ሓጅ፡ ኣዛን፡ ጂሃድን፡ ከምኡ’ዉን ናብ ጽቡቕ ክእዝዝን ካብ ሕማቕ ክኽልክልን ተኣዚዘ። ነዚ እናፈጸመ ድማ ዓሰርተ ዓመት ጸንሐ።
ንሱ ሰለላሁ ዓለይሂ ወሰለም ኣብ ዝሞተሉ እዋን ሃይማኖቱ(እስልምና)ከምዘለዎ ነባሪ ኔሩ። ዝኾነ ይኹን ሰናይ ነገር ንህዝቡ ሓቢሩ ፡ ካብ ዝኾነ ይኹን ሕማቕ ነገራት ድማ ኣጠንቂቑ ኢዩ።
እቲ ናብኡ ዝመርሓና ሰናይ ነገር ድማ፡ ተዉሒድን ኩሉ እቲ ኣላህ ዝፈትዎን ዝፈቕዶን ኢዩ።
ካብ'ቲ ዘጠንቀቕና እከይ ነገር ድማ፡ ሽርኪ፡ ከምኡ’ዉን ኩሉ ኣላህ ዝጸልኦን ዝነጽጎን ነገር ኢዩ።
ከምኡ'ውን ኣላህ ነቲ ሃይማኖት ብእኡ ኣማልኦ፡ ናይ'ዚ መርትዖ ድማ ልዑል ኣላህ ከም'ዚ ይብል፦ {...ሎሚ ሃይማኖትኩም ኣማሊኤልኩም፡ ጸጋይ'ዉን ኣብ ልዕሌኹም ፈጺመዮ፡ እስልምና ድማ ከም ሃይማኖት ፈትየልኩም ኣለኹ...} [ኤል ማኢዳ፡3] ።
ብድሕሪ ምትንሳእ ድማ፡ ብተግባራቶም ክሕተቱን ክፍረዱን ኢዮም። መርትዖ ድማ ልዑል ኣላህ ከም'ዚ ይብል፦ {...ነቶም ሕማቕ ዝሰርሑ በቲ ዝሰርሑዎ ክፈድዮም፡ ነቶም ሰናይ ዝሰርሑ ድማ በቲ ዝበለጸ ክፈድዮም ኢዩ።} [ኣ'ነጅም፡31] ።
እቲ ቀዳማይ ካብኦም ኑሕ ዓለይሂ ሰላም ኢዩ።
ኣላህ ድማ ኣብ ልዕሊ ኩሎም ባሮት፡ ብጣኦት ምኽሓድን ብኣላህ ምእማንን ግዴታ ጌርዎ ኢዩ።
ኢብኑል ቐይም _ረቢ ይርሓመሉ_ ከም'ዚ ይብል፦ ጣኦት ማለት፦ ሓደ ሰብ(ተመላኺ) ወሰኑ ዝሓለፈሉ ነገር ኮይኑ፡ እዚ ድማ ካብ ዝምለኽ፡ ወይ ዝስዓብ፡ ወይ'ዉን ዝእዘዝ ኢዩ።
ጣኦታት ድማ ብዙሓት'ዮም፡ መራሕቶም ድማ ሓሙሽተ ኢዮም: ኢብሊስ - ኣላህ ይርገሞ፡ ፍቓደኛ ኮይኑ ዝተመለኸ፡ ንሰባት ናብ ኣምልኾ ነፍሱ ዝጸወዐ፡ ስውር ነገር ይፈልጥ ኢየ ዝብል ከምኡ'ዉን ብዘይ እቲ ኣላህ ዘውረዶ ሕጋታት ዝፈርድ።
