Üç asyl we onuň delilleri
Bu kitap musulmanyň öwrenmegi wajyp bolan esasy başlangyç ýörelgeleri öz içine alýar: Allahy tanamak, Yslam dinini tanamak we Pygamberimiz Muhammedi ﷺ tanamak. Şeýle hem bu kitap Kuran we hadys delillerine esaslanyp, imany bina etmekde we ýagşy amal etmekde bu ýörelgeleriň ähmiýetini nygtaýar.
These files are generated automatically from the book's text; their layout may differ from the printed edition.
Üç asyl we olaryn̈ delilleri
Şeýh Muhammed Et-Temimi -Allah oňa rahmet etsin-
Rahman we Rahym bolan Allahyň ady bilen
Bilgin! -Allah saňa rehmet etsin- bize dört meseläni öwrenmek wajypdyr:
Birinjisi: Ylym. Ol hem: Allahy tanamak, Onuň Pygamberini tanamak we Yslam dinini delilleri bilen bilmekdir.
Ikinjisi: Şol ylyma görä amal etmek.
Üçünjisi: Şol zatlara dagwat etmek.
Dördünjisi: Şol ýoldaky kynçylyklara sabyr etmek.
Delili: Allah Tagalanyň şu sözidir: "Rahman we Rahym bolan Allahyň ady bilen". 1. Asra (wagta) kasam bolsun! 2. Hakykatdan-da her-bir adam utulyşdadyr. 3. Meger iman getirip, ýagşy amallary edýänler, bir-birlerine hakykaty we sabyrly bolmagy ündeýänler utulyşda däldirler! [Asr: 1-3].
Ymam Eş-Şafygy -Allah oňa rehmet etsin- aýtdy: "Eger-de Allah Tagala Öz bendelerine şu süreden başga delil indirmedik bolsady, bu olara ýeterlik bolardy".
Ymam Buhary -Allah Tagala oňa rehmet etsin- öz kitabynyň bir babyny şeýle atlandyrdy: "Bap: Ylym - sözden we amaldan öňdür. Delili bolsa Allah Tagalanyň şu sözüdir: "Bilgin! Allahdan başga (ybadata hakly) ilah ýokdur we günäň üçin bagyşlanma dile..." [Muhammet: 9]. Şeýlelikde, Ol (Allah tagala) sözden we amaldan öň, ylym bilen başlady."
Bil -Allah saňa rehim etsin : Her bir musulman erkege we aýala şu üç meseläni öwrenmek we olara görä amal etmek wajypdyr:
Birinjisi: Şübhesiz Allah bizi ýaratdy. Bize rysgal berdi we bizi başyboş (öz ugrumyza) goýmady. Gaýtam, bize Resul (ilçi) iberdi. Kim oňa boýun bolsa Jennete girer we kim oňa boýun bolmasa Dowzaha girer.
Muňa delil bolsa Allah tagalanyň şu aýatydyr: "Hakykatdan-da, Biz edil Fyrgawna resul (ilçi) iberşimiz ýaly, size-de şaýat boljak resul (ilçi) iberdik. Fyrgawn bolsa ol resula boýun bolmady (garşy çykdy). Şonuň üçin, Biz ony elhenç azap bilen heläk etdik". [Müzzemmil: 15-16].
Ikinjisi: Allah Tagala ybadatda Özüne hiç kimiň şärik goşulmagyna razy bolmaz! Ne bir ýakyn perişde, ne-de bir iberilen pygamber bolsun (tapawudy ýok). Munuň delili Beýik Allahyň şu sözüdir: "Şübhesiz, metjitler diňe Allaha mahsusdyr. Şonuň üçin, Allah bilen bilelikde hiç kime doga (ybadat) etmäň!" [Jyn: 18].
Üçünjisi: Pygambere boýun bolup we Allahy (ybadatda) birleýän kişä, hatda iň ýakyn garyndaşy bolsa-da, Allaha we Onuň Pygamberine garşy çykanlary dost tutunmak bolýan däldir.
Muňa delil bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "Allah we ahyret gününe iman edýän kişiniň Allahyň we Onuň ilçisiniň garşysyna çykanlary, isle olar kakalary, ýa ogullary, ýa doganlary ýa-da tiredeşleri bolsun, olara söýgi besläp dost edinendiklerini görmersiň. Ine, Allah olaryň kalplaryna imany ýazandyr we olary Öz tarapyndan bir ruh (güýç-kuwwat) bilen goldandyr. Allah olary aşagyndan derýalar akýan jennetlere ebedi galmak üçin ýerleşdirer. Allah olardan, olar hem Allahdan razydyrlar. Ine, olar Allahyň toparydyr. Bilip goýuň! Takyk, Allahyň topary, olar üstünlik gazananlardyr." [Mujadele: 22].
Bilgin! -Allah seni Öz tagat-ybadatyna gönükdirsin-. Elbetde, Ybraýym pygamberiň dini hanifiýýadyr. Bu bolsa: "Ýeke-täk Allah Tagala şärik goşmazdan, arassa Oňa ybadat etmekdir. Allah Tagala ähli adamlara hem şuny buýrandyr we olary hut şu (ybadat) üçin ýaradandyr". Edil Allah Tagalanyň şu aýatynda aýdyşy ýaly: "Men jynlary we adamlary diňe Maňa ybadat etsinler diýip ýaratdym". [Zariýat: 56], (Bu aýatdaky) «ybadat etsinler» sözüniň manysy bolsa: «Meni (ybadatda) birlesinler» diýmekdir.
Allah tagalanyň iň uly buýrugy «Töwhitdir». Töwhit bolsa: «Allahy ybadatda birlemekdir».
Allah tagalanyň iň uly gaýtaran zady bolsa, «Şirkdir». Şirk bolsa: «Allahyň ýany bilen ýene birine doga-ybadat etmeklikdir».
Delil bolsa Allah Tagalanyň şu sözüdir: "(Ýeketäk) Allaha ybadat ediň we Oňa hiç zady şärik goşmaň..." [Nisä: 36].
Eger saňa: «Ynsanyň bilmegi wajyp bolan üç esas haýsylardyr?» diýilse,
onda şeýle jogap ber: «Guluň öz Rebbini, dinini we pygamberini Muhammedi ﷺ tanamagydyr».
Birinji asyl
Eger saňa: «Rebbiň kim?» diýilse,
onda şeýle jogap ber: «Meniň Rebbim — meni we tutuş älemleri Öz nygmatlary bilen ýetişdirip-terbiýelän Allahdyr. Ol meniň ybadat edýän hak ilähimdir, meniň Ondan başga ybadat edýän hiç bir hudaýym ýokdur». Muňa delil bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "Ähli hamdu-senalar älemleriň Rebbi bolan Allaha mahsusdyr". [Fatiha: 2]. Allahdan başga ähli zat ýaradylan älemdir, men hem şol älemiň bir bölegidirin.
Eger saňa: «Rebbiňi näme arkaly tanadyň?» diýilse,
onda şeýle jogap ber: «Onuň (barlygyny we beýikligini görkezýän) görkezmeleri we ýaradan zatlary arkaly tanadym».
Onuň (şol) görkezmelerinden: gije, gündiz, gün we aýdyr.
Ýaradan zatlaryndan bolsa: ýedi gat asman, ýedi gat ýer we olaryň içindäki we arasyndaky zatlardyr.
Muňa delil bolsa Allah Tagalanyň şu sözüdir: "Gije, gündiz, gün we aý Onuň aýatlaryndandyr (görkezmelerindendir). Güne-de, aýa-da sežde etmäň! Eger-de diňe Allaha ybadat etmek isleýän bolsaňyz, onda olary ýaradan Allaha sežde ediň!"(Fussylat: 37). [Fussylet: 37].
We Allah Tagalanyň şeýle-de şu sözi: "Perwerdigäriňiz Allah asmanlary we ýeri alty günde ýaratdy, soň özüne (mahsus) görnüşde Arşa istiwa etdi (üstüne galdy). Ol gije bilen gündizi örtýär, olar ikisi (biri-biriniň) yzynda üznüksiz hereketdedirler. Gün, Aý we ähli ýyldyzlar hemişe Onuň buýrugy bilen hereket edýärler. Şuny berk biliň, ýaratmak hem emir etmek hem diňe Oňa mahsusdyr. Ol älemleriň Perwerdigäri bolan Allah juda beýikdir". [Agraf:54].
Rebb bolsa — ybadat edilýän Hak Ilähdir. Muňa delil bolsa Allah Tagalanyň şu sözüdir: "Eý, adamlar! Sizi we sizden öňkileri ýaradan Rebbiňize ybadat ediň! (Şeýle etseňiz) belki-de, takwa kişilerden bolarsyňyz! "Ol (Rebbiňiz) ýeri siz üçin düşek, asmany bolsa (ýokaryňyzy ýapýan) bina etdi. Asmandan suw inderip, onuň bilen size rysgal hökmünde (ýerden dürli) miweleri çykardy. Şonuň üçin, (muny) bilip durkaňyz, Allaha hiç kimi deň tutmaň (şärik goşmaň)!" [Bakara:21-22].
Ibn Kesir -Allah oňa rehmet etsin- şeýle aýtdy: «Şu zatlary Ýaradanyň hut Özi ybadata mynasypdyr».
Allah Tagalanyň bize buýran ybadatlarynyň görnüşlerine, şu aşakdakylar mysaldyr: Yslam, iman we yhsan. Şeýle hem ol ybadatlardan: doga-dileg, gorky, umyt, töwekgellik etmek, Er-Rogba (umyt bilen amal etmek), Er-Rohba (gorkyp amal etmek), El-Huşug (Allahy beýgeldip peselmek), El-Haşýä (ylym esasynda gorkmak), El-Inäbe (toba edip Allaha dolanmak), isti'ana (kömek soramak), isti'aza (pena dilemek), istigasa (gyssananda ýardam soramak), gurbanlyk kesmek, nezir etmek (aýdylan zady etmek) we Allah Tagalanyň buýran beýleki ähli ybadat görnüşleridir — bularyň ählisi diňe Allah Tagala üçin edilmelidir. Muňa delil bolsa Allah Tagalanyň şu sözüdir: "Metjitler diňe Allaha mahsusdyr. Şonuň üçin, Allah bilen bilelikde hiç kime doga (ybadat) etmäň!" [Jyn:18].
Kim şol ybadatlaryň haýsam bolsa birini Allahdan başga birine etse, ol müşrik we kapyr bolýandyr. Muňa delil bolsa Allah Tagalanyň şu sözüdir: "Kim Allah bilen bilelikde, hiç bir delili bolmadyk başga bir ilähe doga etse, ol jezasyny öz Rebbiniň ýanynda çeker. Hakykatdan-da, kapyrlar üstünlik gazanmazlar (halas bolmazlar)!" [Mu'minun:117].
Hadysda Pygamberimiz -sallallahu aleýhi we sellem- şeýle diýdi: "Doga hut ybadatyň özenidir"
Muňa delil bolsa Allah Tagalanyň şu sözüdir: "Siziň Rebbiňiz (Allah) aýtdy: "Maňa doga ediň, Men hem size jogap bereýin (dilegiňizi kabul edeýin)! Şübhesiz, Maňa ybadat etmekden tekepbirlik edýänler zelil ýagdaýda Dowzaha girerler!" [Gofir:60].
Gorkynyň (ybadatdygyna) delil bolsa Allah Tagalanyň şu sözüdir: "...Eger-de Siz çyn mömin bolsaňyz, onda olardan gorkmaň-da, Menden gorkuň!" [Äli-Imran:175].
Umyt etmegiň (ybadatdygyna) delil bolsa Allah Tagalanyň şu sözüdir: "...Kim öz Rebbi bilen duşuşmagy umyt edýän bolsa, goý, ol ýagşy amal etsin we Rebbine edýän ybadatynda hiç kimi Oňa şärik goşmasyn!" [Kehf:110].
Töwekgellik etmegiň (ybadatdygyna) delil bolsa Allah Tagalanyň şu sözüdir: "...Eger-de Siz çyn mömin bolsaňyz, onda diňe Allaha daýanyň (töwekgellik ediň)!" (Mäide:23). Şeýle hem Allah Tagala aýtdy: "...Kim Allaha daýansa, Ol (Allah) oňa ýeterlikdir!" (Talak:3).
Er-Rogbanyň (umyt bilen amal etmegiň), Er-Rohbanyň (gorkyp amal etmegiň) we El-Huşugyň (Allahy beýgeldip peselmegiň ybadatdygyna) delil bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "...Hakykatdan-da, olar ýagşy işlere howlugardylar we Bize ragba hem-de rahba bilen doga ederdiler. Olar Bizi beýgeldip, (peselen halda) boýun bolardylar" (Enbiýä: 90).
El-Haşýäniň (ylymyň esasynda gorkmagyň ybadatdygyna) delil bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "...Şonuň üçin olardan gorkmaň-da, Menden gorkuň!" [Mäide: 3].
El-Inäbäniň (toba edip Allaha dolanmagyň ybadatdygyna) delil bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "Rebbiňize dolanyň (toba ediň) we Oňa boýun boluň!" (Zümer:54).
Isti'ananyň (kömek soramagyň ybadatdygyna) delil bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "(Eý, Allahym!) Diňe Saňa ybadat edýäris we diňe Senden kömek soraýarys!" (Fätihe:5). Hadysda bolsa şeýle aýdylýar: «Eger kömek sorajak bolsaň, onda diňe Allahdan kömek sora!»
Isti'azanyň (pena we gorag dilemegiň ybadatdygyna) delil bolsa Allah Tagalanyň şu aýatlarydyr: "Aýt: «Men daňyň Rebbinden gorag soraýaryn!»" [Felek: 1], we "Aýt: «Men adamlaryň Rebbinden gorag soraýaryn!" (Näs:1).
Istigasanyň (gyssananda ýardam soramagyň ybadatdygyna) delil bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "(Ýadyňyza salyň!) Şol wagt (Bedr söweşinde) siz Rebbiňizden (gyssagly ýagdaýda) kömek soraýardyňyz, Ol hem size jogap berdi (dilegiňizi kabul etdi)..." (Enfal:9).
Gurbanlyk kesmegiň (ybadatdygyna) delil bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "Aýt: «Hakykatdan-da, meniň namazym, gurbanlygym, ýaşaýşym we ölümim — älemleriň Rebbi bolan Allah üçindir. Onuň hiç bir şärigi ýokdur...»" (Engam:162-163). Sünnetden(delil) bolsa şu hadysdyr: "Allahdan başga biri üçin gurbanlyk keseni Allah nälet edendir!"
Nezir etmegiň (ybadatdygyna) delil bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr "Olar nezirlerini (aýdylanlaryny) berjaý edýärdiler we elhençligi giňden ýaýraýan Günden gorkýardylar!" (Insan:7).
[Ikinji esas]
Yslam dinini delilleri bilen tanamakdyr. «Ol (Yslam) bolsa: Allahy birläp Oňa boýun bolmak, Onuň buýran zatlaryna tabyn bolmak hem-de şirkden we müşriklerden päklenmekdir.»
Bu din üç derejeden ybaratdyr: Yslam, Iman we Yhsan.
We her bir derejäniň hem öz sütünleri bardyr.
Yslamyň sütünleri bolsa bäşdir: «Allahdan başga ybadat edilmäge mynasyp bolan hiç bir hak iläh ýokdur we Muhammed Allahyň resulydyr» diýip şaýatlyk etmek, namaz okamak, zekat bermek, Remezan aýynda agyz beklemek we Allahyň Mukaddes Öýüne haj etmekdir.
Şaýatlyk etmegiň delili bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "Allah adalaty dik tutup, Özünden başga (ybadata hakly) hiç bir ilähiň ýokdugyna şaýatlyk berdi. Perişdeler we ylym eýeleri hem muňa şaýatlyk berdiler. Ondan başga hiç bir (hak) ilah ýokdur, Ol — Azizdir, Hakimdir! 18" [Äli-Imran: 18].
Onuň manysy bolsa: «Allahdan başga ybadat edilmäge mynasyp bolan hiç bir hak iläh ýokdur» diýmekdir.
«Lā ilāhe» — Allahdan başga ähli ilahlaryň ybadata mynasypdygyny inkär etmekdir.
«Illallāh» — Ýeke-täk Allahyň ybadata mynasyp ilahdygyny tassyk etmekdir.
Onuň mülkünde hiç bir şärigi bolmaýşy ýaly, Oňa edilýän ybadatda hem hiç bir şärigi ýokdur.
Muny aýdyňlaşdyrýan düşündiriş bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "(Ýadyňa sal!) Ine, Ibrahim kakasyna we kowmuna şeýle diýdi: «Hakykatdan-da, men siziň ybadat edýän zatlaryňyzdan päkdirin, diňe meni ýaradan (Allahdan) başga...»" [Zuhruf: 26-27], Şeýle hem Allah Tagala aýtdy: "Aýt (eý, Resul): «Eý, Kitap berlenler (ýahudylar we hristianlar)! Biziň bilen siziň araňyzda deň bolan bir söze geliň: (ol bolsa) diňe Allaha ybadat edeliň, Oňa hiç bir zady şärik goşmazdan we Allahy goýup, biri-birimizi reb (hudaý) edinmäliň (Allaha garşy çykmakda adamlara boýun bolmalyň)!» Eger olar (bu çagyryşdan) ýüz öwürseler, onda (olara): «Şaýat boluň, biz (Allaha) boýun bolan musulmanlardyrys!» diýip aýdyň! " [Äli-Imran: 64].
Muhammediň Allahyň resulydygyna şaýatlyk etmegiň delili bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "Hakykatdan-da, size öz içiňizden (bir) Resul geldi. Siziň kynçylyk çekmegiňiz oňa agyr degýändir, ol siziň (dogry ýola düşmegiňize we peýdaňyza) çemeleşýändir, möminlere bolsa (örän) mähribandyr, rehimlidir!" [Töwbe: 128].
Muhammediň Allahyň resulydygyna şaýatlyk etmegiň manysy bolsa: buýran zatlarynda oňa boýun bolmak, habar beren zatlaryny tassyklamak, gadagan edip gaýtaran zatlaryndan daş durmak (saklanmak) hem-de Allaha diňe onuň görkezen (öwreden) ýoly bilen ybadat etmekdir.
Namazyň, zekatyň we töwhidiň düşündirişiniň delili bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "Aslynda, olara diňe ybadaty arassa Oňa (Allaha) bagyşlap, hanif bolup (şirkden daş durup) ýeke-täk Allaha ybadat etmek, namaz okamak we zekat bermek buýruldy. Ine, hak (dogry) din hut şudur!" [Beýýine: 5].
agyz beklemegiň delili bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "Eý, iman edenler! Edil sizden öňki (ummatlara) parz edilişi ýaly, size hem agyz beklemek parz edildi, siziň tagwa bolmagyňyz üçin (günälerden daşlaşyp, Allahyň azabyndan goranmagyňyz üçin)! 183" [Bakara: 183].
Hajyň etmekligiň delil bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "Mümkinçiligi bar bolan adamlara Allahyň öňünde haj etmek parzdyr. Kim kapyr bolsa (muny inkär etse), şübhesiz, Allah älemlere (hiç kime) mätäç däldir! 97" [Äli Imran: 97].
Ikinji dereje: Iman; ol ýetmişden gowrak şahadan ybaratdyr. Onuň iň ýokarky derejesi: «Lā ilāhe illallāh» diýmekdir, iň pesi bolsa ýoldan päsgelçiligi aýyrmakdyr. Utanç-haýa hem imanyň bir şahasydyr.
Onuň sütünleri bolsa altydyr: Allaha, Onuň perişdelerine, Onuň kitaplaryna, Onuň resullaryna, Ahyret gününe hem-de takdyryň gowusyna we erbedine iman getirmegiňdir.
Şu alty sütüniň delili bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "Ýagşylyk diňe bir ýüzüňizi (namaz okaňyzda) gündogara we günbatara tarap öwürmegiňiz däldir, eýsem (hakyky) ýagşylyk — Allaha, Ahyret gününe, perişdelere, Kitaba we pygamberlere iman edeniň imanydyr..." [Bakara: 177].
Takdyryň (ýazgydyň) delili bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "Hakykatdan-da, Biz her bir zady takdyr bilen (öňünden ýazylan ýazgyt boýunça) ýaratdyk!" [Kamer:49].
Üçünji dereje: Yhsan — ol ýeke-täk bir sütün bolup, Allaha edil Ony görüp duran ýaly ybadat etmegiňdir. Eger sen Ony görmeýän bolsaň-da, şübhesiz, Ol seni görýändir.
Muňa delil bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "Hakykatdan-da, Allah takwa bolanlar (günälerden daşlaşanlar) we yhsan (ýagşylyk) edýänler bilendir!" [Nahl: 128].
Şeýle hem Allah Tagalanyň şu sözüdir: "Diňe Eziz (Ýeňilmeýän), Rehimli bolan (Allaha) daýan! 217 Ol seni (namaza) duran wagtyň görýändir, 218 we sežde edýänleriň arasynda (namazda) egilip-galşyňy hem (görýändir)! 219" [Şuara: 217-219].
Şeýle hem Allah Tagalanyň şu sözüdir: "(Eý, Pygamber!) Sen haýsy bir işde bolsaň-da, Kurandan näme okasaň-da we (eý, adamlar!) siz haýsy bir amaly etseňiz-de, şol amala başlan (we edýän) wagtyňyzda Biz hökman siziň üstüňizde şaýatdyrys (ähli zady görüp-synlap durandyrys)..." [Ýunus:61] Aýatyň (dowamy)
Sünnetden delil bolsa: meşhur Jibril hadysydyr. Omar Allah ondan razy bolsun şeýle aýtdy: «Bir gün biz Allahyň Resulynyň ﷺ ýanynda otyrkak, ýanymyza bir adam geldi. Onuň eşikleri appak, saçlary gap-gara bolup, üst-başy sapardan (uzak ýoldan) gelene meňzemeýärdi we aramyzdan hem ony hiç kim tanamaýardy. Ol gelip Pygamberiň ﷺ öňünde oturdy-da, dyzlaryny Onuň dyzlaryna diräp, iki aýasyny budunyň üstünde goýdy-da: «Eý, Muhammed!» diýdi.
«Maňa Yslam barada habar ber?»
Allahyň Resuly ﷺ aýtdy: «Yslam: «Allahdan başga hiç bir (hak) hudaý ýokdur we Muhammed Allahyň resulydyr» diýip şaýatlyk etmegiň, namaz okamagyň, zekat bermegiň, Remezan aýynda agyz beklemegiň we eger ýoluna güýjüň ýetse, (Allahyň) Öýüne haj etmegiňdir». Ol (Jebraýyl): «Dogry aýtdyň!» diýdi — biz bolsa onuň hem sorap, hem-de tassyklamagyna geň galdyk — .
Ol: «Onda maňa Iman barada habar ber?» diýdi.
Ol: «Allaha, Onuň perişdelerine, Onuň kitaplaryna, Onuň resullaryna, Ahyret gününe hem-de takdyryň gowusyna we erbedine iman getirmegiňdir» diýdi. Ol (Jebraýyl): «Dogry aýtdyň!» diýdi.
Ol: «Onda maňa Yhsan barada habar ber?» diýdi.
Ol: «Onda maňa Kyýamat (haçan boljak wagty) barada habar ber?» diýdi.
Ol (Jebraýyl): «Onda maňa onuň alamatlary barada habar ber?» diýdi.
Ol aýtdy: «Gyrnagyň (gul aýalyň) öz eýesini dogurmagy, şeýle hem aýagy ýalaňaç, egni ýalaňaç, garyp goýun çopanlarynyň belent binalary gurmakda bäsleşýändiklerini görmegiňdir».
(Omar) aýtdy: «Soňra ol (adam) gitdi. Birnäçe wagt geçenden soňra (Pygamberimiz ﷺ) maňa: «Eý, Omar! Sorag bereniň kimdigini bilýärmisiň?» diýdi. Men: «Allah we Onuň resuly has gowy bilýändir» diýdim. (Pygamberimiz ﷺ): «Hakykatdan-da, ol Jebraýyldyr, size diniňizi öwretmek üçin geldi» diýdi».
[Üçünji esas]
Pygamberiňiz Muhammedi ﷺ tanamakdyr. Ol — Muhammed ibn Abdullah ibn Abdulmuttalyb ibn Haşymdyr. Haşym Kureýş tiresindendir, Kureýş araplardandyr, araplar bolsa Halyl bolan Ybrahymyň ogly Ysmaýylyň neslindendir — oňa we biziň Pygamberimize salawatlaryň hem-de salamlaryň iň gowusy bolsun!
Ol altmyş üç ýyl ýaşandyr: kyrk ýyly pygamberlikden öň (bolan), ýigrimi üç ýyly bolsa pygamber we resul bolup geçendir.
Oňa “Oka (اقرأ)!” aýaty bilen pygamberlik berlendir we “El-Muddessir (المدثر)” süresi bilen hem, resul bolandyr. Onuň doglan şäheri bolsa Mekgedir.
Allah ony şirkden ägälendirmek we töwhide çagyrmak üçin iberdi. Muňa delil bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "Eý, bürenip ýatan (Pygamber)! 1 Tur-da, (Adamlary Allahyň azabyndan) ägälendir! 2 We Rebbini beýikle! 3 Egin-eşigiňi päkle! 4 Rujzdan (Alladan başga ybadat edilýän zatlardan) daşlaş! 5 (Eden ýagşylygyň) köpdür öýdüp, minnet etme! 6 We Rebbiň üçin sabyr et! 7" [Müdessir: 1-7].
Aşakdaky aýatyň manylary bolsa: ﴿Tur-da, (Adamlary Allahyň azabyndan) ägälendir!﴾ Şirkden ägälendirmek we töwhide çagyrmakdyr.
"We Rebbini beýikle!" Ýagny: Ony töwhit bilen beýikle.
"Egin-eşigiňi päkle!" Ýagny: amallaryňy şirkden päkle.
"Rujzdan (butlardan) daşlaş!" Rujz — butlardyr. Olardan daşlaşmak bolsa: olary terk etmek hem-de olardan we olara ybadat edýänlerden (müşriklerden) päklenmekdir.
Ol on ýyllap şu ýagdaýda (adamlary) töwhide çagyrdy. On ýyldan soňra bolsa, ol asmana galdyryldy we oňa bäş wagt namaz parz edildi. Ol Mekgede üç ýyl namaz okady, ondan soň bolsa oňa Medinä hijret etmek buýruldy.
Hijret bolsa: şirk(kapyr) ýurdundan Yslam ýurduna göçmekdir.
Şirk ýurdundan Yslam ýurduna hijret etmek bu ymmat üçin parzdyr we ol tä Kyýamat gopýança dowam edýändir.
Muňa delil bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "Hakykatdan-da, perişdeler öz-özlerine zulüm edenleriň (mümkinçiligi barka, kapyr ýurdunda galanlaryň) janlaryny alanlarynda, (olary ýazgaryp): «Siz nähili ýagdaýdadyňyz?» diýerler. Olar: «Biz (öz ýaşaýan) ýerimizde ejizdik (Allahyň buýruklaryny ýerine ýetirip bilmeýärdik)» diýip aýdarlar. (Perişdeler bolsa): «Başga ýerlere hijret eder ýaly, Allahyň ýeri giň dälmidi?» diýerler. Ine, şolaryň barjak ýeri Dowzahdyr we ol nähili erbet baryljak ýerdir! 97 Emma (hijret etmäge) güýçleri ýetmeýän we ýol tapyp bilmeýän ejiz erkekler, aýallar we çagalar (bular aklanýandyrlar, hijret edip bilmeýändikleri üçin). 98" [Nisä: 97-98].
Şeýle hem Allah Tagalanyň şu sözüdir: "Eý, iman eden gullarym! Şübhesiz, Meniň ýerim giňdir, diňe Maňa ybadat ediň! 56" [Ankebut: 56].
Bagawy Allah oňa rehmet etsin şeýle aýtdy: «Bu aýatyň inmek sebäbi: Mekgede bolup, hijret etmedik musulmanlar baradadyr. Allah olara iman ady bilen ýüzlendi».
Hijrete Sünnetden delil bolsa (Pygamberimiziň ﷺ) şu sözüdir: «Hijret etmeklik dowam edýändir tä tobanyň gapysy ýapylýança, toba gapysy bolsa ýapylýan däldir tä gün günbatardan dogýança».
Ol Medinede ornaşandan soň, oňa Yslamyň galan beýleki şerigat hökümleri — meselem: zekat, agyz beklemek (oraza), haj, azan, jihat (Allahyň ýolunda söweşmek), ýagşylyga buýurmak we ýamanlykdan gaýtarmak ýaly amallar — buýruldy. Ol on ýyllap şuňa eýerip ýaşady.
Soňra bolsa Pygamberimiz ﷺ aradan çykdy, emma onuň dini bolsa bakydyr. Ine, şu onuň dinidir: Ol ymmatyna her bir haýyry görkezendir (öwredendir) we her bir şerden bolsa ägälendirip duýdurandyr.
Onuň görkezen haýry: Töwhit hem-de Allahyň gowy görýän we razy bolýan ähli zatlarydyr.
Onuň ägälendiren şeri bolsa: Şirk hem-de Allahyň ýigrenýän we ret edýän ähli zatlarydyr.
Allah ony ähli adamlara (resul edip) iberdi we jynlara hem-de adamlara oňa boýun bolmagy parz etdi. Muňa delil bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "Aýt (eý, Pygamber): «Eý, adamlar! Şübhesiz, men siziň hemmäňize (iberilen) Allahyň resulydyryn...»" [Araf: 158].
Allah ol (Pygamberimiz ﷺ) arkaly dini doly kämil etdi. Muňa delil bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "...Şu gün Men siziň diniňizi doly kämil etdim, size Öz nygmatymy doly berdim we Yslamy siziň üçin din edip, ondan razy boldum..." [Mäide: 3].
Onuň (Pygamberimiziň ﷺ) aradan çykanlygyna delil bolsa Allah Tagalanyň şu aýatlarydyr: "Şübhesiz, sen öljeksiň, olar hem öljekdirler. 30 Soňra bolsa, siz Kyýamat güni öz Rebbiňiziň öňünde dawalaşarsyňyz. 31" [Zümer: 30-31].
Adamlar ölenlerinden soň (täzeden) direldiljekdirler. Muňa delil bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "Biz sizi ondan (ýerden) ýaratdyk, sizi oňa hem gaýtararys we ýene-de (Kyýamat güni) gaýtadan sizi ondan çykararys. 55" [Taha: 55], Şeýle hem Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "Allah sizi ýerden (ösümlikler ýaly) ösdürip ýetişdirdi (her dürli ir-iýmişler berip). 17 Soňra Ol sizi oňa (ýere) gaýtarar we (Kyýamat güni) gaýtadan (direldip) çykarar. 18" [Nuh: 17-18].
Direlişden soň bolsa adamlar hasaba çekilerler we eden amallarynyň netijesini görerler. Muňa delil bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "... Erbetlik edenlere eden amallary sebäpli jeza bermek we ýagşylyk edenlere bolsa iň gowusy (Jennet) bilen sogap bermek üçindir. 31" [Nejim: 31].
Kim direlişi inkär etse (ýalan hasaplasa), kapyr bolar. Muňa delil bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "Kapyr bolanlar hiç haçan direldilmeris diýip çakladylar. (Eý, Pygamber!) Aýt: «Ýok, beýle däl! Rebbime kasam bolsun, siz hökman direldilersiňiz! Soňra bolsa eden amallaryňyz size hökman habar berler. Bu bolsa Allah üçin örän aňsatdyr!» 7" [Tegabun: 7].
Allah ähli resullary (jennet bilen) buşlaýjy we (dowzahdan) ägälendiriji edip iberdi. Muňa delil bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "(Biz) resullary buşlaýjy we ägälendiriji edip (iberdik), resullardan soň adamlaryň Allaha garşy hiç bir hüjjeti (tutarlygy) bolmaz ýaly..." [Nisa: 165].
Ol (resullaryň) birinjisi Nuh aleýhissalamdyr.
Olaryň iň soňkysy bolsa Muhammeddir ﷺ. Ol pygamberleriň iň soňkusydyr we ondan soň hiç bir pygamber bolmaz. Muňa delil bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "Muhammed siziň erkekleriňizden hiç biriniň kakasy däldir, emma ol Allahyň resuly we pygamberleriň hatamydyr (iň soňkusydyr)..." [Ahzap: 40].
Olaryň birinjisiniň Nuhdugyna delil bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "(Eý, Muhammed!) Şübhesiz, Biz Nuha we ondan soňky pygamberlere wahyý edişimiz ýaly, saňa hem wahyý etdik..." [Nisä: 163].
Allah Nuhdan başlap tä Muhammede ﷺ çenli her bir ymmata ýeke-täk Allaha ybadat etmegi buýurýan we taguta ybadat etmekden gaýtarýan resul iberdi. Muňa delil bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "Hakykatdan-da, Biz her bir ymmata: «Allaha ybadat ediň we tagutdan (Allahdan başga ybadat edilýän ähli zatlardan) daş duruň!» diýip, resul iberdik..." [Nahl: 36].
Allah ähli gullara: taguty inkär etmegi we Allaha iman getirmegi parz edendir.
Ibnul-Kaýýim Allah Tagala oňa rehmet etsin şeýle aýtdy: «Tagutyň manysy: guluň öz çäginden aşyran her bir zadydyr — bu ybadat edilýän bolsun, yzyna eýerilýän bolsun ýa-da boýun bolunýan bolsun».
Tagutlar örän köpdür, olaryň baş tutanlary bolsa bäşdir: Iblis — Allah oňa nälet etsin —, özüne ybadat edilmegine razy bolýan, adamlary özüne ybadat etmäge çagyrýan, gaýypdan (geljekden) bir zat bilýändigini aýdýan we Allahyň inderen kanunyndan başga zat bilen höküm çykarýan.
Muňa delil bolsa Allah Tagalanyň şu aýatydyr: "Dinde mejburylyk ýokdur. Hakykatdan-da, dogry ýol ýalňyş ýoldan aýdyň tapawutlandy. Kim taguty inkär edip, Allaha iman etse, ol hiç haçan üzülmejek iň berk tutawaçdan (Töwhitden) berk ýapyşandyr. Allah (ähli zady) Eşidýändir, Bilýändir! 256" [Bakara: 256], Ine, bu hem «Lā ilāhe illallāh» (Allahdan başga hiç bir hak hudaý ýokdur) diýen sözüň manysydyr. Hadysda bolsa: «Diniň başy — Yslamdyr, onuň sütüni — namazdyr, onuň iň belent gerşi (çür başy) bolsa — Allahyň ýolunda söweşmekdir».
Dogrusyny bolsa Allah has gowy bilýändir.
Related books
All books
Namazyň okalyşy (gysgaça wideo)85 languagesNamazyň okalyşy (gysgaça wideo)
Allah tagala ylym esasynda ybadat etmegimiz we namazy sütünleri hem-de şertleri bilen ýerine ýetirmek üçin, namaz okamagy iş üstünde öwredýän gysgaça gollanma. Namazyň okalyşy Eger namaz okajak bolsak, täretsizlikden we gusulsyzlykdan päklenmek hökmandyr. we awratymyzy örtýän arassa eşiklerde namaz okamalydyrys. Şeýle hem, bedenimiz we namaz okaýan ýerimiz nejasatlardan arassa bolmalydyr. Kybla bakýarys we öňümize sütre goýup namaz okamak sunnetdir.
Umranyň edilişi59 languagesUmranyň edilişi
Umranyň edilişi (iş ýüzünde öwredýän gysgaça beýany) Umra nähili edilýär? (Giňişleýin öwrediji wideo) Ihramdan başlap tä tahallula (ýagny, ondan çykmaga) çenli umra amallaryny tertip boýunça, ýönekeý we düşnükli usulda düşündirýän wideo. Wideony görüň we umraňyzy nädip ýeňil hem-de kemsiz berjaý etmegi öwreniň! Umra etmek isleýän her bir adam özüne bellenilen mikatdan ihrama girmek wajipdir. Mikatlar: "Pygamberimiziň ﷺ ýörite bellän ýerleridir". Haja ýa-da Umra niýet edenler hut şol ýerden ihrama girmelidirler. Kimde-kim Haj ýa-da Umra niýeti bilen olaryň birinden geçse, oňa şol ýerden ihrama…