پناهگاه مسلمان در پرتو اذکار قرآن و سنت

پناهگاه مسلمان در پرتو اذکار قرآن و سنت

به قلم بنده‌ی محتاج خداوند

دکتر سعید بن علی بن وَهْف قَحطانی

به نام الله بخشنده‌ی مهربان

مقدمه

همانا حمد و ستایش مخصوص الله است؛ حمد او را می‌گوییم و از او یاری و آمرزش می‌طلبیم و از شر نفس‌های خود و بدی‌های اعمال‌مان به او پناه می‌بریم. هرکه را الله هدایت کند، هیچ‌کس نمی‌تواند او را گمراه سازد؛ و هرکه را گمراه كند، هیچ هدایتگری برای او نخواهد بود. و گواهی می‌دهم که هیچ معبود به‌ حقی جز الله نیست؛ یکتاست و شریکی برای او نیست. و گواهی می‌دهم که محمد بنده و فرستاده‌ی اوست، درود و سلام بسیار الله تا روز قیامت بر او و بر آل و اصحابش و همهٔ کسانی باد که به نیکی از آنان پیروی کنند؛ اما بعد:

این کتاب، مختصری از کتابم «الذِّكْرُ وَالدُّعَاءُ وَالعِلَاجُ بِالرُّقَى مِنَ الْكِتَابِ وَالسُّنَّةِ»[1] می‌باشد. در این مختصر، بخش اذکار را برگزیدم تا حمل آن در سفرها آسان باشد. [1] الحمدلله اصل کتاب به چاپ رسیده است و احادیث آن با تخریج کامل و مفصل در چهار جلد تخریج شده است. «حصن المسلم» در جلد اول و دوم آن قرار دارد.

در این مختصر تنها به متن ذکر اکتفا کرده‌ام و در تخریج آن، به ذکر یک یا دو منبع موجود در اصل کتاب بسنده نموده‌ام. و هرکس بخواهد نام راوی (صحابی) یا اطلاعات بیشتری در مورد تخریج بداند، باید به اصل کتاب مراجعه نماید. از الله عزوجل با توسل به نام‌های نیکو و صفات والایش می‌خواهم که این اثر را خالصانه برای ذات بزرگوارش قرار دهد و به وسیله‌ی آن، مرا در زندگی و پس از مرگ بهره‌مند گرداند؛ و همچنین کسی که آن را می‌خواند یا چاپ می‌کند یا سبب انتشارش می‌شود، بهره‌مند نماید؛ بی‌گمان الله سبحانه وتعالی عهده‌دار این مهم و توانای بر آن است. و درود و سلام الله بر پیامبر ما محمد، و بر آل و اصحاب او و کسانی که تا قیامت به نیکی از آنان پیروی کنند.

مولف

نگاشته شده در ماه صفر سال ۱۴۰۹ هجری قمری

فضیلت ذکر

الله متعال می‌فرماید: پس مرا یاد کنید تا شما را یاد کنم و شکر مرا به جای آورید و از من ناسپاسی نکنید. [2] [2] سورهٔ البقره: ۱۵۲.

ای کسانی که ایمان آورده‌اید، الله را بسیار یاد کنید [3] [3] [الأحزاب: 41].

و مردان و زنانی که الله را بسیار یاد می‌کنند، برای [همگی] آنان آمرزش و پاداشی بزرگ فراهم نموده است. [4] [4] [الأحزاب: 35].

و پروردگارت را در دل خویش با تضرّع و ترس، بدون آواى بلند [در] بامدادان و شامگاهان یاد كن و [از یاد الله] غافل نباش. [5] [5] سورهٔ الاعراف: ۲۰۵.

و پیامبر ﷺ می‌فرماید: «مثال کسی که پروردگارش را یاد می‌کند و کسی که پروردگارش را یاد نمی‌کند، همانند زنده و مرده است»[6]، [6] صحیح بخاری همراه با فتح الباری (۱۱ / ۲۰۸) حدیث شماره‌ی (۶۴۰۷)، صحیح مسلم (۱ / ۵۳۹) حدیث شماره‌ی (۷۷۹)، با این لفظ: «مَثَلُ البَيْتِ الذي يُذْكَرُ اللَّهُ فِيهِ، وَالبَيْتِ الذي لا يُذْكَرُ اللَّهُ فِيهِ، مَثَلُ الحَيِّ وَالمَيِّتِ»: «مثال خانه‌ای که در آن یاد الله می‌شود و خانه‌ای که در آن یاد الله نمی‌شود، مانند زنده و مرده است».

و رسول الله ﷺ می‌فرماید: «آيا شما را از بهترين اعمال‌تان و پاک‌ترين آنها نزد فرمانروای‌تان (پروردگار متعال) و مؤثرترين آنها در بالا بردن درجات‌تان آگاه نسازم که برای شما از انفاق طلا و نقره و از روبرو شدن با دشمن‌تان که گردن آنها را بزنيد و آنها گردن شما را بزنند، بهتر است؟» گفتند: آری. فرمود: «ذِكر الله تَعَالَى» یعنی: «ذکر الله متعال»[7]، [7] به روایت ترمذی (5/459) حدیث شماره‌ی (3377)، ابن ماجه (2/124) حدیث شماره‌ی (3790). نگا: صحیح ابن ماجه (2/316) و صحیح الترمذی (3/139).

و رسول الله ﷺ می‌فرماید: «الله متعال می‌فرماید: من نزد گمانی هستم که بنده‌ام نسبت به من دارد؛ و هرگاه مرا یاد کند، با او هستم. پس اگر مرا در دل خود یاد کند، او را نزد خود یاد می‌کنم؛ و اگر مرا در جمعی یاد کند، او را در جمعی بهتر از آنان یاد خواهم کرد. و اگر به اندازه‌ی یک وجب به من نزدیک شود، به اندازه‌ی یک ذراع به او نزدیک می‌شوم؛ و اگر به اندازه‌ی یک ذراع به من نزدیک شود، به اندازه‌ی یک باع (دو دست باز) به او نزدیک می‌شوم؛ و اگر قدم‌زنان به سوی من بیاید، با شتاب به سوی او می‌آیم»[8]، [8] بخاری (8/171) حدیث شماره‌ی (7405)، مسلم (4/2061) حدیث شماره‌ی (2675)؛ و لفظ از بخاری است.

از عبدالله بن بُسر رضی الله عنه روایت است که مردی گفت: یا رسول‌الله، انجام همه‌ی شرایع اسلام بر من دشوار شده است، پس از چیزی به من خبر بده که به آن تمسک جویم. فرمود: «همواره زبانت به یاد الله تَر باشد»[9]، [9] ترمذی (5/458) حدیث شماره‌ی (3375)، ابن ماجه (2/1246) حدیث شماره‌ی (3793)؛ آلبانی در صحیح ترمذی (3/139) و صحیح ابن ماجه (2/317) آن را صحیح دانسته است.

و رسول الله ﷺ می‌فرماید: «هرکس حرفى از كتاب الله را بخواند، به سبب آن يک نیکی براى او خواهد بود؛ و هر نیکی با ده برابر آن پاداش داده می‌شود؛ نمى‌گويم: «الم» يک حرف است، بلكه: الف يک حرف، لام يک حرف و ميم يک حرف است»[10]. [10] ترمذی (5/75) حدیث شماره‌ی (2910)؛ و آلبانی در صحیح الترمذی (3/9) و صحیح الجامع الصغیر (5/340) آن را صحیح دانسته است.

و از عُقبة بن عامر رضی الله عنه روایت است که گفت: رسول الله ﷺ بیرون آمدند و ما در صُفّه بودیم که فرمودند: «کدامیک از شما دوست دارد هر صبح به بُطحان یا عقیق برود و با دو ماده شتر باردار بازگردد بی‌آنکه مرتکب گناه یا قطع صلهٔ رحم شده باشد؟» پس گفتیم: ای رسول خدا، آن را دوست داریم. فرمودند: «آیا یکی از شما به مسجد نمی‌رود تا دو آیه از کتاب الله عزوجل را یاد بگیرد، یا بخواند و این برای او بهتر از دو ماده شتر است؛ و سه [آیه] بهتر از سه [ماده شتر] است و چهار [آیه] بهتر از چهار [شتر] و [هر تعداد آیه] بهتر از تعداد آن از شتران است»[11]. [11] مسلم (1/553) حدیث شماره‌ی (803).

و رسول الله ﷺ می‌فرماید: «هرکس در جایی بنشیند که در آن ذکر و یاد الله را نکند، حسرت و کمبودی از جانب خداوند متوجه او خواهد بود. و هرکس در جایی بخوابد که در آن ذکر و یاد الله را نداشته باشد، (برای این غفلت هم) حسرت و کمبودی از جانب خداوند متوجه او خواهد بود»[12]. [12] ابو داود (4/264) حدیث شماره‌ی (4856) و دیگران؛ نگا: صحیح الجامع (5/342).

و رسول الله ﷺ می‌فرماید: «هیچ گروهی در مجلسی نمی‌نشینند که در آن ذکر و یاد الله نکنند و بر پیامبرشان درود نفرستند، مگر اینکه حسرت و افسوسی متوجه آنها خواهد بود؛ پس اگر خداوند بخواهد آنها را عذاب می‌کند و چون بخواهد آنان را می‌بخشد»[13]. [13] ترمذی (5/461) حدیث شماره‌ی (3380)؛ نگا: صحیح الترمذی (3/ 140).

و رسول الله ﷺ می‌فرماید: «هیچ گروهی نیست که از مجلسی برخيزند که در آن الله متعال را ياد نکرده‌اند، مگر اینکه گویا از کنار لاشهٔ الاغی مُرده برخاسته‌اند و [آن مجلس] برای آنان مايهٔ حسرت خواهد بود»[14]. [14] ابو داود (4/264) حدیث شماره‌ی (4855)، احمد (2/389) حدیث شماره‌ی (10680)؛ نگا: صحیح الجامع (5/176).

۱- اذکار هنگام بیدار شدن از خواب

"«حمد و ستایش مخصوص الله است که ما را پس از میراندن، زنده گرداند و برانگیخته شدن پس از مرگ و زنده شدن دوباره به سوی اوست»[15]." [15] صحیح بخاری به همراه فتح الباری (11/113) حدیث شماره‌ی (6314)، صحیح مسلم (4/2083) حدیث شماره‌ی (2711).

اَلحَمدُ لِلّهِ الَّذی اَحیانا بَعدَ ما اَماتَنا، وَ اِلَیهِ النُّشور

«هیچ معبود بر حقی جز الله نیست، یکتاست و هیچ شریکی ندارد؛ فرمانروایی برای اوست و حمد و ستایش برای اوست؛ و او بر هر کاری تواناست. الله پاک و منزّه است و ستایش از آن اوست و هیچ معبود بر حقی جز الله نیست؛ و الله بزرگ است و هیچ توان و قدرتی جز با [یاری جستن از] الله بلندمرتبه‌ی بزرگ وجود ندارد. پروردگارا، مرا بیامرز»[16]. [16] «هرکس این ذکر را بخواند آمرزیده مى‌شود و اگر دعا کند مستجاب مى‌شود؛ و اگر (از خواب) برخیزد و وضو بگیرد و سپس نماز بخواند، نمازش پذیرفته می‌شود». صحیح بخاری به همراه فتح الباری (3/39) حدیث شماره‌ی (1154) و دیگران؛ لفظ از ابن ماجه است. نگا: صحیح ابن ماجه (2/335).

لا اِلاهَ اِلَّل‌لاهُ وَحدَهُ لا شَریکَ لَه، لَهُل مُلکُ وَ لَهُل حَمد، وَ هُوَ عَلا کُلِّ شَی‌اِن قَدیر، سُبحانَل‌لاه، وَل حَمدُ لِل‌لاه، وَ لا اِلاهَ اِلَّل‌لاه، وَل‌لاهُ اَکبَر، وَ لا حَولَ وَ لا قُوَّتَ اِلّا بِل‌لاهِل عَلِیِّل عَظیم، رَبِّغفِر لی.

«حمد و ستایش مخصوص الله است؛ کسی که در جسم من عافیت بخشید و روحم را به من بازگرداند و به من اجازه داد که او را یاد کنم»[17]. [17] ترمذی (5/473) حدیث شماره‌ی (3401)؛ نگا: صحیح الترمذی (3/144).

اَلحَمدُ لِلّاهِ الَّذی عافانی فی جَسَدی، وَ رَدَّ عَلَیَّ روحی، وَ اَذِنَ لی بِذِکرِهْ

به راستی در آفرینش آسمان‌ها و زمین و آمد و شدِ شب و روز، نشانه‌های [آشکاری] برای خردمندان است. [همان] کسانی‌ که الله را [در همۀ احوال‌] ایستاده و نشسته و بر پهلو آرمیده یاد می‌کنند و در آفرینش آسمان‌ها و زمین می‌اندیشند [و می‌گویند:] «پروردگارا، اینها را بیهوده نیافریده‌ای؛ منزّهی تو؛ پس ما را از عذاب آتش [دوزخ] نگاه دار. پروردگارا، کسی را که تو به آتش [دوزخ] درآوری، یقیناً خوار و رسوایش کرده‌ای و ستمکاران [هیچ] یاوری ندارند. پروردگارا، ما [ندای] دعوتگری [= پیامبرت محمد ﷺ] را شنیدیم که به ایمان فرامی‌خوانَد که: «به پروردگار خود ایمان آورید»؛ پس ما ایمان آوردیم. پروردگارا، پس گناهانمان را ببخش و بدی‌هایمان را بپوشان و ما را در زمرۀ نیکان بمیران. پروردگارا، آنچه را که به وسیلۀ رسولانت به ما وعده داده‌ای به ما عطا کن و در روز قیامت رسوایمان مگردان. بی‌تردید، تو خلاف وعده نمی‌کنی». پس پروردگارشان دعاى آنان را اجابت كرد [و فرمود:] «من [پاداش] عمل هیچ صاحبْ‌عملى از شما را ـ چه مرد و چه زن ـ كه همنوعِ یكدیگرید تباه نمى‌كنم؛ پس كسانى كه [از وطن خود] هجرت كرده‌اند و [یا] از خانه‌هاى خود رانده شده‌اند و در راه من آزار دیده‌اند و جنگیده‌اند و كشته شده‌اند، قطعاً بدی‌هایشان را از آنان مى‌زدایم و [به عنوان] پاداشى از جانب الله، آنان را در باغ‌هایی درمى‌آورم كه از زیرِ [درختان‌] آن جویبارها جاری است؛ و الله است که پاداش نیكو نزد اوست. [ای پیامبر،] رفت و آمدِ کافران [برای تجارت] در شهرها [و مال و مقام آنان] تو را نفریبد. [این] بهره‌مندی ناچیزی است؛ سپس جایگاهشان دوزخ است و چه بد جایگاهی است! اما کسانی ‌که از پروردگارشان پروا کرده‌اند، [در بهشت] باغ‌هایی دارند که از زیر [درختان] آن جویبارها جاری است [و] جاودانه در آن می‌مانند. [این] محلّ پذیرایی از جانب الله [برای آنان مهیّا شده] است و آنچه نزد الله است، برای نیکوکاران بهتر است. و کسانی از اهل کتاب هستند که به الله و آنچه بر شما نازل شده و آنچه بر خودشان نازل شده است ایمان دارند؛ در برابر الله فروتن هستند و آیات الله را به بهای ناچیزی نمی‌فروشند. اینانند که پاداششان نزد پروردگارشان [محفوظ] است. به راستی که الله در حسابرسی سریع است. ای کسانی که ایمان آورده‌اید، [بر تکالیف دینی و رنج‌های دنیوی] شکیبایی ورزید و [در برابر دشمنان] پایدار باشید و مرزها[ی سرزمین اسلامی] را نگهبانى كنيد و پرهیزگاری پیشه کنید؛ باشد که رستگار شوید. 200﴾ [آل عمران: ۱۹۰-۲۰۰] [18]. [18] بخاری به همراه فتح الباری (8/337) حدیث شماره‌ی (4569)، مسلم (1/530) حدیث شماره‌ی (256).

۲. دعای پوشیدن لباس

«حمد و ستایش برای الله متعال است که این لباس را بر من پوشاند و بی‌آنکه توان و نیرویی از جانب من باشد، روزی‌ام گرداند»[19]. [19] به روایت اهل سنن جز نسائی: ابوداود حدیث شماره‌ی (4023)، ترمذی حدیث شماره‌ی (3458)، ابن ماجه حدیث شماره‌ی (3285)؛ و آلبانی آن را در إرواء الغليل (47/7) حسن دانسته است.

اَلحَمدُ لِلّهِ اَلَّذی کَسانی هاذا اَثَّوبَ وَ رَزَقَنیهِ مِن غَیرِ حَولِن مِنّی وَ لا قُوَّه

۳. دعای پوشیدن لباس جدید

«بارالها، حمد و ستایش برای توست، تو آن را بر من پوشاندی؛ از تو خیر و خوبی آن و آن خیر و خوبی را خواهانم که برای آن ساخته شده است (اینکه در طاعت و فرمانبرداری تو استفاده شود) و به تو پناه می‌آورم از شر آن و آن شری که برای آن ساخته شده است (از اینکه در معصیت و نافرمانی تو استفاده شود)»[20]. [20]ابوداود حدیث شماره‌ی (4020)، ترمذی حدیث شماره‌ی (1767)، بغوی (12/40)؛ نگا: مختصر شمائل الترمذی، آلبانی، ص 47.

اَللّهُمَّ لَکَل حَمدُ اَنتَ کَسَوتَنیه، اَسئَلُکَ مِن خَیرِهِ وَ خَیرِ ما صُنِعَ لَه، وَ اَعوذُ بِکَ مِن شَرِّهِ وَ شَرِّ ما صُنِعَ لَه

۴. دعا برای کسی که لباس جدید پوشیده است

«آن را کهنه کنی و خداوند بهتر از آن را جایگزین کند»[21]. [21] به روایت ابوداود (4/41) حدیث شماره‌ی (4020)؛ نگا: صحیح ابی داود (2/760).

تُبلی وَ یُخلِفُ اللهُ تَعالی

«لباس جدید بپوشی و زندگی خوبی داشته باشی و شهید بمیری»[22]. [22] ابن ماجه (2/1178) حدیث شماره‌ی (3558)، بغوی (41/12)؛ نگا: صحیح ابن ماجه (275/2).

اِلبَس جَدیدا، وَ عِش حَمیدا، وَ مُت شَهیدا

۵. دعای هنگام درآوردن لباس

«به نام الله»[23]. [23] ترمذی (2/505) حدیث شماره‌ی (606) و دیگران؛ نگا: إرواء الغليل حدیث شماره‌ی (50) و صحيح الجامع (3/203).

بسم الله

۶. دعای هنگام وارد شدن به بیت الخلاء (دستشویی یا توالت یا مستراح)

«[به نام الله]، بارالها، به تو پناه می‌آورم از هر پلیدی‌ و ناپاکی یا شیاطین نر و ماده» [24]. [24] به روایت بخاری (1/ 45) به‌شمارهٔ (142)، و مسلم (1/ 283) به‌شمارهٔ (375)، و «بِسْمِ اللَّهِ» در اول آن را سعید بن منصور روایت کرده است. نگا: فتح الباری (1/ 244).

بِسمِ الله، اَللهُمَّ اِنّی اَعوذُ بِکَ مِنَل خُبثِ وَل خَبائِث

۷- دعای خارج شدن از بیت الخلاء

«پروردگارا، آمرزشت را می‌خواهم»[25]. [25] به روایت اصحاب سنن جز نسائی که آن را در «عمل اليوم والليلة» حدیث شماره‌ی (79) روایت کرده است؛ و ابو داود حدیث شماره‌ی (30)، ترمذی حدیث شماره‌ی (7)، ابن ماجه حدیث شماره‌ی (300)؛ و آلبانی در «صحيح سنن أبي داود» (1/19).

غُفرانَک

۸- ذکر پیش از وضو

«به نام الله»[26]. [26] ابوداود حدیث شماره‌ی (101)، ابن ماجه حدیث شماره‌ی (397)، احمد حدیث شماره‌ی (9418)؛ و نگا: إرواء الغليل (1/122).

بسم الله

۹- ذکر بعد از اتمام وضو

"«گواهی می‌دهم که معبود بر حقی جز الله نیست، یکتاست و شریکی ندارد؛ و گواهی می‌دهم که محمد بنده و فرستاده‌ی اوست..»[27]." [27] مسلم (1/209) حدیث شماره‌ی (234).

اَشهَدُ اَن لا اِلاهَ اِلَّا الله، وَحدَهُ لا شَریکَ لَهُ، وَ اَشهَدُ اَنَّ مُحَمَّدَن عَبدُهُ وَ رَسولُهْ

«بارالها، مرا از کسانی قرار بده که بسیار توبه می‌کنند و مرا از پاکیزگان قرار بده»[28]. [28] ترمذی (1/78) حدیث شماره‌ی (55)؛ و نگا: صحيح الترمذی (1/18).

اَللّهُمَّ اجعَلنی مِنَ التَّوّابینَ وَاجعَلنی مِنَ المُتَطَهِّرین

«بارالها تو پاک و منزهی و حمد و ستایش تو را می‌گویم، گواهی می‌دهم که معبود بر حقی جز تو نیست، از تو آمرزش می‌خواهم و به سوی تو بازگشته و توبه می‌کنم»[29]. [29] نسائی در «عمل اليوم والليلة» (ص 173)؛ و نگا: إرواء الغليل (1/135) و (3/94).

سُبحانَکَ اَللّاهُمَّ وَ بِحَمدِکَ، اَشهَدُ اَن لا اِلاهَ اِلّا اَنتَ، اَستَغفِرُکَ وَ اَتوبُ اِلَیک

۱۰. ذکر هنگام خارج شدن از منزل

«به نام الله، بر الله توکل نمودم و هیچ توان و نیرویی جز به یاری الله نیست»[30]. [30] ابوداود (4/325) حدیث شماره‌ی (5095)، ترمذی (5/490) حدیث شماره‌ی (3426)؛ و نگا: صحيح الترمذی (3/151).

بیسمیلّاه، تَوَکَّلتو عَلَلّاه، وَ لا حَولَ وَ لا قُوَّتَ اِلّا بیلّاه

«بارالها، به تو پناه می‌آورم از اينکه گمراه شوم يا مرا گمراه کنند؛ و از اينکه خطا کنم يا مرا دچار خطا و لغزش نمايند؛ و از اينکه ستم کنم يا به من ستم شود؛ يا از اينکه کار جاهلانه‌ای انجام دهم يا کار جاهلانه‌ای در حق من انجام گردد»[31]. [31] اهل سنن: ابوداود حدیث شماره‌ی (5094)، ترمذی حدیث شماره‌ی (3427)، نسائی حدیث شماره‌ی (5501)، ابن ماجه حدیث شماره‌ی (3884)؛ و نگا: صحيح الترمذی (3/152) و صحيح ابن ماجه (2/336).

اَللّهُمَّ اِنّی اَعوذُ بِکَ اَن اَضِلَّ، اَو اُضَلَّ، اَو اَزِلَّ، اَو اُزَلَّ، اَو اَظلِمَ، اَو اُظلَمَ، اَو اَجهَلَ، اَو یُجهَلَ عَلَیَّ

۱۱. ذکر هنگام وارد شدن به منزل

«به نام الله وارد شدیم و به نام الله خارج شدیم و بر الله پروردگارمان توکل نمودیم؛ سپس بر خانواده‌اش سلام می‌کند»[32]. [32] به روایت ابو داود (4/325) حدیث شماره‌ی (5096)؛ و علامه ابن باز در «تحفة الأخيار» (ص28)، سند آن را حسن دانسته است؛ و در صحيح مسلم حدیث شماره‌ی (2018) آمده است: «هرگاه مرد وارد خانه‌اش شود و الله را هنگام وارد شدن و هنگام غذا خوردن یاد کند، شیطان (به همراهانش) می‌گوید: امشب در اینجا نه برای شما جای خواب است و نه غذا».

بِسْمِ‌اللهِ وَلَجْنا، وَ بِسْمِ‌اللهِ خَرَجْنا، وَ عَلَل‌لاهِ رَبِّنا تَوَکَّلْنا

۱۲- دعای رفتن به مسجد

«بارالها، در قلبم نور و در زبانم نور و در گوش‌هایم نور و در چشمانم نور و در بالای من نور و در زیر من نور و در سمت راست من نور و در سمت چپ من نور و در جلوی من نور و در پشت سرم نور و در نفس من نور قرار بده؛ و نور مرا بزرگ بگردان و بر آن بیفزای؛ و برای من نوری قرار بده و مرا نوری بگردان؛ بارالها، به من نوری عطا کن و در رگ‌هایم نور قرار بده و در گوشت من نوری و در خون من نوری و در موی من نوری و در پوست من نوری قرار بده»[33]. [33] تمام این الفاظ را ببینید در: بخاری (11/116) حدیث شماره‌ی (3166)، مسلم (1/526) حدیث شماره‌ی (529) و (530) و (763).

اَللهُمَّ اجعَل فی قَلبی نوراً، وَ فی لِسانی نوراً، وَ فی سَمعی نوراً، وَ فی بَصَری نوراً، وَ مِن فَوقی نوراً، وَ مِن تَحتی نوراً، وَ عَن یَمینی نوراً، وَ عَن شِمالی نوراً، وَ مِن اَمامی نوراً، وَ مِن خَلفی نوراً، وَاجعَل فی نَفسی نوراً، وَ اَعظِم لی نوراً، وَ عَظِّم لی نوراً، وَاجعَل لی نوراً، وَاجعَلنی نوراً، اَللهُمَّ اَعطِنی نوراً، وَاجعَل فی عَصَبی نوراً، وَ فی لَحمی نوراً، وَ فی دَمی نوراً، وَ فی شَعری نوراً، وَ فی بَشَری نوراً

«بارالها، برای من نوری در قبرم ... و نوری در استخوان‌هایم قرار بده»[34] «و بر نور من بیفزای و بر نور من بیفزای و بر نور من بیفزای»[35] «و به من نوری بر فراز نور ببخش»[36]. [34] ترمذی (5/483) حدیث شماره‌ی (3419). [35] به روایت بخاری در «ادب المفرد» حدیث شماره‌ی (695) (ص 258)؛ و آلبانی اِسناد آن را در «صحيح الأدب المفرد» حدیث شماره‌ی (536) صحیح دانسته است. [36] ابن حجر در فتح الباری ذکر نموده و آن را به ابن ابی عاصم در کتاب «الدعاء» نسبت داده است؛ نگا: فتح الباری (11/118) و می‌گوید: با توجه به اختلاف روایات، جمعا بیست و پنج خصلت می‌شود.

اَللّهُمَّ اجعَل لی نورَن فی قَبری... وَ نورَن فی عِظامی، وَ زِدنی نورَن، وَ زِدنی نورَن، وَ زِدنی نورَن، وَ هَب لی نورَن عَلا نور

۱۳. دعای ورود به مسجد

(با پای راست وارد مسجد می‌شود)[37] و می‌گوید: «پناه می‌برم به الله بزرگ و به چهرهٔ بزرگوارش و قدرت و پادشاهی قدیمش از شیطان رانده شده»[38] [37] دلیل آن، سخن انس بن مالک رضی الله عنه است که می‌گوید: «سنت این است که با پای راست وارد مسجد شوید و چون از آن خارج می‌شوید، با پای چپ باشد». به روایت حاکم (1/218) و آن را بنا بر شرط مسلم صحیح دانسته و ذهبی با وی موافقت کرده است. و بیهقی (2/442) آن را روایت نموده و آلبانی در «سلسلة الأحاديث الصحيحة» (5/ 624) حدیث شماره‌ی (2478) حسن دانسته است. [38] ابوداود حدیث شماره‌ی (466)؛ و نگا: صحيح الجامع حدیث شماره‌ی (4591).

اَعوذُ بِلّاهِل عَظیم، وَ بِوَجهِهِل کَریم، وَ سُلطانِهِل قَدیم، مِنَش شَیطانِر رَجیم «به نام الله، و درود»[39] «و سلام بر رسول الله»[40] [۳۹] به‌روایت ابن سنی به‌شمارهٔ (۸۸) و آلبانی آن را در «الثمر المستطاب» (ص ۶۰۷) حسن دانسته است. [40] ابوداود (1/126) حدیث شماره‌ی (465)؛ و نگا: صحيح الجامع (1/528).

بِسمِ الله، وَصَّلاتُ وَسَّلامُ عَلا رَسولِ الله «بارالها درهای رحمتت را برای من بگشای»[41]. [41] مسلم (1/494) حدیث شماره‌ی (713). و در سنن ابن ماجه از طریق فاطمه رضی الله عنها وارد شده که: «بارالها گناهانم را ببخش و درهای رحمتت را برای من بگشای». و آلبانی آن را به دلیل شواهدی که دارد، صحیح دانسته است. نگا: صحیح ابن ماجه (1/128) حدیث شماره‌ی (129).

اَللّهُمَّ افتَح لی اَبوابَ رَحمَتِک

۱۴. دعای خارج شدن از مسجد

(با پای چپ خارج می‌شود)[42] و می‌گوید: «به نام خدا و درود و سلام بر رسول الله، [42] حاکم (1/218)، و بیهقی (2/442)، و شیخ آلبانی در «سلسلة الأحاديث الصحيحة» (5/624) به‌شمارهٔ (2478) آن‌را حسن دانسته است، و تخریج آن پیش‌تر گذشت.

بِسمیل‌لاهی وَصَّلاتو وَسَّلامو عَلا رَسولیل‌لاه بارالها از تو فضل تو را خواهانم،

اَللّهُمَّ اِنّی اَسأَلُکَ مِن فَضلِک «خداوندا، مرا از شیطان رانده شده محفوظ بدار»[43]. [43] تخریج روایت‌های حدیث قبل را در دعای وارد شدن به مسجد به شماره‌ی (20) ببینید؛ و این بخش «اللَّهُمَّ اعْصِمْنِي مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ» روایت ابن ماجه است؛ نگا: صحیح ابن ماجه (1/129).

اَللّهُمَّ اِعصِمنی مِنَش شَیطانِر رَجیم

15. اذکار اذان

(شنونده) کلماتی همچون کلمات موذن می‌گوید مگر در «حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ وَحَيَّ عَلَى الفَلَاحِ» که می‌گوید: «لا حَولَ وَلا قُوَّةَ إلا بالله» یعنی: (قدرت و توانی نیست مگر با [یاری] الله)[44]. [44] بخاری (1/152) حدیث شماره‌ی (611) و (613)، مسلم (1/288) حدیث شماره‌ی (383).

لا حَولَ وَ لا قُوَّتَ اِلّا بِاللّه

می‌گوید: «و من گواهی می‌دهم که معبود بر حقی جز الله نیست، یکتاست و شریکی ندارد و محمد بنده و فرستاده‌ی اوست؛ راضی شدم که الله پروردگار من و محمد پیامبر من و اسلام دین من باشد»[45] [45] مسلم (1/290) حدیث شماره‌ی (386).

وَ اَنا اَشْهَدُ اَنْ لا اِلهَ اِلَّا الله وَحْدَهُ لا شَریکَ لَهُ وَ اَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ، رَضیتُ بِاللهِ رَبّا، وَ بِمُحَمَّدٍ رَسُولا، وَ بِالْاِسْلامِ دینا این ذکر را پس از تشهد موذن می‌گوید[46]. [46] ابن خزیمه (۱/۲۲۰).

(پس از پاسخ دادن به موذن، بر پیامبر صلی الله علیه وسلم درود می‌فرستد)[47]. [47] مسلم (1/288) حدیث شماره‌ی (384).

می‌گوید: «بارالها، ای پروردگار این دعای کامل و نمازی که اقامه می‌شود، به محمد وسیله و فضیلت عطا بفرما و او را به مقام محمودی برسان که به او وعده دادی؛ [به‌راستی که تو خلف وعده نمی‌کنی]» [48]. [48] بخاری (1/152) حدیث شماره‌ی (614)؛ و میان دو کروشه در روایت بیهقی (1/410) می‌باشد؛ و علامه عبدالعزیز بن باز رحمه الله در «تحفة الأخيار» (ص 38) اسناد آن را حسن دانسته است.

اَللّهُمَّ رَبَّ هاذِهِدْ دَعْوَتِتْ تامَّه، وَصْ صَلاتِلْ قائِمَه، آتِ مُحَمَّدَنِ الْوَسيلَةَ وَلْ فَضيلَه، وَبْعَثْهُ مَقامَنْ مَحمودَنِ الَّذي وَعَدْتَه، اِنَّكَ لا تُخْلِفُلْ ميعاد

(در فاصله‌ی میان اذان و اقامه برای خودش دعا می‌کند که دعا در این هنگام رد نمی‌شود)[49]. [49] ترمذی حدیث شماره‌ی (3594) و (3595)، ابوداود حدیث شماره‌ی (525)، احمد حدیث شماره‌ی (12200)؛ و نگا: إرواء الغليل (1/262).

۱۶- دعای استفتاح (آغاز نماز)

«بارالها، من و گناهانم را چنان از هم دور بگردان که مشرق و مغرب را از یکدیگر دور نمودی؛ بارالها، مرا از گناهانم چنان پاک بگردان که لباس سفید از چرک و پلیدی پاک می‌شود؛ بارالها، مرا با برف و آب و تگرگ از گناهانم بشوی»[50]. [50] بخاری (1/181) حدیث شماره‌ی (744)، مسلم (1/419) حدیث شماره‌ی (598).

اَللهُمَّ باعِد بَینی وَ بَینَ خَطایایَ کَما باعَدتَ بَینَل مَشرِقِ وَلمَغرِب، اَللهُمَّ نَقِّنی مِن خَطایایَ کَما یُنَقَّث ثَوبُل اَبیَضُ مِنَد دَنَس، اَللهُمَّغسِلنی مِن خَطایایَ، بِثَّلجِ وَلمائِ وَلبَرَد

«سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، وَتَبَارَكَ اسْمُكَ وَتَعَالَى جَدُّكَ، وَلَا إِلَهَ غَيْرَكَ». (تنزیه و ستایش تو را می‌گویم. نامت خجسته است و کبریا و عظمت تو والاست و معبودی به حق جز تو نیست) [51]. [51] مسلم حدیث شماره‌ی (399)، اصحاب سنن چهارگانه: ابوداود حدیث شماره‌ی (775)، ترمذی حدیث شماره‌ی (243)، ابن ماجه حدیث شماره‌ی (806)، نسائی حدیث شماره‌ی (899)؛ و نگا: صحيح الترمذی (1/77)، صحيح ابن ماجه (1/135).

سُبحانَکَ اللهُمَّ وَ بِحَمدِکَ، وَ تَبارَکَسمُکَ، وَ تَعالی جَدُّکَ، وَ لا اِلهَ غَیرُک

«رویم را موحدانه به سوی کسی نمودم که آسمان‌ها و زمین را خلق نموده است و من از مشرکان نیستم؛ به‌راستی که نماز و مناسک و زندگی و مرگ من برای الله پروردگار جهانیان است؛ همو که شریکی ندارد؛ و به این، امر شدم و من از مسلمانان هستم. بارالها، تو پادشاه و فرمانروایی، معبود بر حقی جز تو نیست، تو پروردگار منی و من بنده‌ی توام، بر نفس خود ظلم نمودم و به گناه خود اعتراف دارم، پس همه‌ی گناهانم را ببخش که کسی جز تو گناهان را نمی‌بخشد. و مرا به سوی بهترین اخلاق هدایت فرما که کسی جز تو به بهترین اخلاق هدایت نمی‌کند؛ و مرا از اخلاق بد دور بگردان که اخلاق بد را کسی جز تو از من دور نمی‌گرداند؛ گوش به فرمان و در خدمتم؛ همه‌ی خیر و خوبی‌ها به دست توست و شر و بدی به سوی تو راه ندارد، توفیق من به دست توست و پناه من تویی، مبارک و برتر و متعالی هستی، از تو طلب آمرزش دارم و به سوی تو بازگشته و توبه می‌کنم»[52]. [52] به روایت مسلم (1/534) حدیث شماره‌ی (771).

وَجَّهتُ وَجهِیَ لِلَّذی فَطَرَ سَّماواتِ وَلْاَرضَ حَنیفَن وَ ما اَنا مِنَ لْمُشرِکین، اِنَّ صَلاتی، وَ نُسُکی، وَ مَحیایَ، وَ مَماتی لِلّه‌ِ رَبِّ لْعالَمین، لا شَریکَ لَهُ وَ بِذالِکَ اُمِرتُ وَ اَنا مِنَ لْمُسلِمین، اَللّهُمَّ اَنتَ لْمَلِکُ لا اِلهَ اِلّا اَنت، اَنتَ رَبّی وَ اَنا عَبدُک، ظَلَمتُ نَفسی وَعتَرَفتُ بِذَنبی فَغفِر لی ذُنوبی جَمیعَن اِنَّهُ لا یَغفِرُ ذُّنوبَ اِلّا اَنت، وَهدِنی لِاَحسَنِ لْاَخلاقِ لا یَهدی لِاَحسَنِها اِلّا اَنت، وَصرِف عَنّی سَیِّئَها، لا یَصرِفُ عَنّی سَیِّئَها اِلّا اَنت، لَبَّیکَ وَ سَعدَیک، وَلخَیرُ کُلُّهُ بِیَدَیک، وَشَّرُّ لَیسَ اِلَیک، اَنا بِکَ وَ اِلَیک، تَبارَکتَ وَ تَعالَیت، اَستَغفِرُکَ وَ اَتوبُ اِلَیک.

«بارالها، ای پروردگار جبرائیل و میکائیل و اسرافیل، آفریننده‌ی آسمان‌ها و زمین، عالم و آگاه به نهان و آشکار، تو میان بندگانت در آنچه اختلاف کرده‌اند، داوری می‌کنی؛ در آنچه اختلاف کرده‌اند، به اذن خود مرا به حق هدایت فرما، به‌راستی تو هرکس را که بخواهی به راه راست هدایت می‌کنی»[53]. [53] به روایت مسلم (1/534) حدیث شماره‌ی (770).

اَللهُمَّ رَبَّ جِبرائيلَ، وَ ميكائيلَ، وَ اِسرافيلَ، فاطِرَسَّمَواتِ وَلْاَرضِ، عالِمَلغَيبِ وَشَّهادَتِ اَنتَ تَحكُمُ بَينَ عِبادِكَ فيما كانو فيهِ يَختَلِفونَ، اِهدِني لِمَختُلِفَ فيهِ مِنَلحَقِّ بِاِذنِكَ اِنَّكَ تَهدي مَن تَشاءُ اِلى صِراطِن مُستَقيم

«الله بسیار بزرگ است، الله بسیار بزرگ است، الله بسیار بزرگ است و حمد و ستایش‌ زیاد برای الله است و حمد و ستایش بسیار برای الله است و حمد و ستایش بسیار برای الله است؛ و من صبح و شام او را تسبیح می‌گویم و از هر عیب و نقصی پاک و منزه می‌دانم»

اَللهُ اَکبَرُ کَبیرا، اَللهُ اَکبَرُ کَبیرا، اَللهُ اَکبَرُ کَبیرا، وَلحَمدُ لِلّاهی کَثیرا، وَلحَمدُ لِلّاهی کَثیرا، وَلحَمدُ لِلّاهی کَثیرا، وَ سُبحانَل لاهی بُکرَتَن وَ اَصیلا سه بار «پناه می‌برم به الله از شیطان: از کبر او، و شعر او، و وسوسه‌ی او»[54]. [54] به روایت ابوداود (1/203) حدیث شماره‌ی (764)، ابن ماجه (1/265) حدیث شماره‌ی (807)، احمد (4/85) حدیث شماره‌ی (16739)؛ و شعیب ارناؤوط در تحقیق خود بر مسند امام احمد می‌گوید: سند روایت «حسن لغیره» است. و عبدالقادر ارناؤوط در تخریج روایات «الکلم الطیب» اثر ابن تیمیه به شماره‌ی (78) می‌گوید: «بنا بر شواهد آن، حدیثی صحیح است». و آلبانی آن را در «صحیح الکلم الطیب» حدیث شماره‌ی (62) ذکر می‌کند؛ و مسلم از ابن عمر رضی الله عنهما مانند آن را روایت نموده که همین داستان در آن آمده است (1/420) حدیث شماره‌ی (601).

اَعوذُ بِلّاهِ مِنَشَّیطان: مِن نَفخِهِ، وَ نَفثِهِ، وَ هَمزِه

«بارالها، حمد و ستایش برای توست[55]، تو نور آسمان‌ها و زمین و کسانی هستی که در آنها هستند؛ و حمد و ستایش برای توست، تو که برپادارنده‌ی آسمان‌ها و زمین و کسانی هستی که در آنها هستند؛ و حمد و ستایش برای توست، تو پروردگار آسمان‌ها و زمین و کسانی هستی که در آنها هستند؛ و حمد و ستایش برای توست که پادشاهی و فرمانروایی آسمان‌ها و زمین و کسانی که در آنها هستند از آنِ توست؛ و حمد و ستایش برای توست که فرمانروای آسمان‌ها و زمین هستی؛ و حمد و ستایش برای توست، تو حق و وعده‌ی تو حق و سخن تو حق و دیدار تو حق و بهشت، حق و دوزخ، حق و پیامبران، حق و محمد صلی الله علیه وسلم، حق و قیامت، حق است. بارالها تسلیم تو شدم و بر تو توکل نمودم و به تو ایمان آوردم و به سوی تو بازگشتم و به یاری تو با دشمنان خصومت نمودم و داوری و قضاوت را به تو سپردم، پس گناهانی را که پیش‌تر انجام دادم و بعداً مرتکب می‌شوم و آنچه پنهان نموده و آشکار نمودم و آنچه تو از من به آنها داناتری، (همه را) برای من بیامرز و ببخش؛ تقدیم و تاخیر به دست توست (این تویی که هرکه را بخواهی به سمت بهشت و کارهای نیک، پیش برده و از آن عقب می‌اندازی) معبود بر حقی جز تو نیست، تو معبود من هستی و معبود بر حقی جز تو نیست و هيچ بازدارنده‌ای (از گناه) و هيچ نيرويی (برای اطاعت) جز به خواست و توفيقِ تو وجود ندارد»[56]. [55] چون رسول خدا صلی الله علیه وسلم شب برای نماز تهجد برمی‌خواست، این ذکر را می‌خواند. [56] بخاری به همراه فتح الباری (3/3) و (11/116) و (13/371) حدیث شماره‌ی (423) و (465) و (1120) و (6317) و (7385) و (7442) و (7499)؛ و مسلم مانند آن را به صورت مختصر روایت کرده است (1/532) به شماره‌ی (769).

اَللّهُمَّ لَکَل حَمد، اَنتَ نورُس سَماواتِ وَل اَرضِ وَ مَن فیهِنَّ، وَ لَکَل حَمد اَنتَ قَیِّمُس سَماواتِ وَل اَرضِ وَ مَن فیهِنَّ، وَ لَکَل حَمد اَنتَ رَبُّس سَماواتِ وَل اَرضِ وَ مَن فیهِنَّ، وَ لَکَل حَمد لَکَ مُلکُس سَماواتِ وَل اَرضِ وَ مَن فیهِنَّ، وَ لَکَل حَمد اَنتَ مَلِکُس سَماواتِ وَل اَرض، وَ لَکَل حَمد، اَنتَل حَق، وَ وَعدُکَل حَق، وَ قَولُکَل حَق، وَ لِقائُکَل حَق، وَل جَنَّتُ حَق، وَن نارُ حَق، وَن نَبیّونَ حَق، وَ مُحَمَّدُن صَلَّللاهُ عَلَیهِ وَ سَلَّم حَق، وَس ساعَتُ حَق. اَللّهُمَّ لَکَ اَسلَمتُ، وَ عَلَیکَ تَوَکَّلتُ، وَ بِکَ آمَنتُ، وَ اِلَیکَ اَنَبتُ، وَ بِکَ خاصَمتُ، وَ اِلَیکَ حاکَمتُ. فَغفِر لی ما قَدَّمتُ، وَ ما اَخَّرتُ، وَ ما اَسرَرتُ، وَ ما اَعلَنتُ، وَ ما اَنتَ اَعلَمُ بِهِ مِنّی. اَنتَل مُقَدِّمُ، وَ اَنتَل مُؤَخِّرُ لا اِلهَ اِلّا اَنت، اَنتَ اِلهی لا اِلهَ اِلّا اَنت، وَ لا حَولَ وَ لا قُوَّتَ اِلّا بِاللّه.

۱۷. دعای رکوع

«سبحانَ ربِّيَ العظيم» (پاک است پروردگار بزرگ من).

سُبحانَ رَبِّیَل عَظیم سه بار[57]. [57] به روایت اهل سنن و احمد: ابوداود حدیث شماره‌ی (870)، ترمذی حدیث شماره‌ی (262)، نسائی حدیث شماره‌ی (1007)، ابن ماجه حدیث شماره‌ی (897)، احمد حدیث شماره‌ی (3514)؛ و نگا: صحيح الترمذی (1/83).

«بارالها، ای پروردگار ما، تو پاک و منزهی و حمد و ستایش تو را می‌گویم، بارالها مرا بیامرز و ببخش»[58]. [58] بخاری (1/ 99) حدیث شماره‌ی (794)، مسلم (1/ 350) حدیث شماره‌ی (484).

سُبحانَکَ اَللّهُمَّ رَبَّنا وَ بِحَمدِکَ، اَللّهُمَّغفِر لی

«پروردگارِ فرشتگان و جبرئیل، پاک و منزه و مقدس است» [59]. [59] مسلم (1/ 353) حدیث شماره‌ی (487)، ابوداود (1/ 230) حدیث شماره‌ی (872).

سُبّوحُن، قُدّوسُن، رَبُّل‌مَلائِکَتِ وَرّوح

«بارالها، برای تو رکوع نمودم و به تو ایمان آوردم و تسلیم تو شدم، گوش و چشم و مغز و استخوان و پی و رگم [و همه‌ی وجودم که پایم حمل می‌کند]، برای تو خاشع و فروتن است»[60]. [60] مسلم (1/ 534) حدیث شماره‌ی (771)؛ و سنن اربعه جز ابن ماجه: ابوداود حدیث شماره‌ی (760) و (761)، ترمذی حدیث شماره‌ی (3421)، نسائی حدیث شماره‌ی (1049)؛ و ما بين دو کروشه لفظ ابن خزيمه حدیث شماره‌ی (607) و ابن حبان حدیث شماره‌ی (1901) می‌باشد.

اَللّهُمَّ لَکَ رَکَعتُ، وَ بِکَ آمَنتُ، وَ لَکَ اَسلَمتُ، خَشَعَ لَکَ سَمعی، وَ بَصَری، وَ مُخّی، وَ عَظمی، وَ عَصَبی، وَ مَا استَقَلَّت بِهِ قَدَمی

«پاک و منزه است کسی که غلبه و چیرگی و تصرف و فرمانروایی و بزرگی و عظمت بی‌پایان از آن اوست»[61]. [61] ابوداود (1/230) حدیث شماره‌ی (873)، نسائی حدیث شماره‌ی (1131)، احمد حدیث شماره‌ی (23980) و اسناد آن حسن است.

سُبحانَ ذِل‌جَبَروت، وَل‌مَلَکوت، وَل‌کِبریاء، وَل‌عَظَمَه

۱۸. دعای بلند شدن از رکوع

«الله شنید سخن کسی که او را حمد و ستایش نمود»[62]. [62] بخاری به همراه فتح الباری (2/282) حدیث شماره‌ی (796).

سَمِعَ اللهُ لِمَن حَمِدَه

«رَبَّنَا وَلَكَ الحَمْدُ، حَمْدًا كَثيرًا طَيِّبًا مُبارَكًا فِيهِ» (پروردگار ما، حمد و ستایش برای توست، حمد و ستایشی بسیار و پاک و مبارک) [63]. [63] بخاری به همراه فتح الباری (2/284) حدیث شماره‌ی (796).

رَبَّنا وَ لَکَلْ حَمْد، حَمْداً کَثیراً طَیِّباً مُبارَکاً فیه

«به پُری آسمان‌ها و به پری زمین و آنچه میان آنهاست؛ و به پری هر چه تو بخواهی بعد از آن؛ تو اهل ستایش و بزرگی هستی؛ حمد و ستایشی سزاوارتر از آنچه بنده می‌گوید - و همه‌ی ما بنده‌ی تو هستیم - بارالها، مانعی برای عطای تو نیست و دهنده‌ای برای آنچه بازداشتی، نیست؛ و در برابر تو ثروت هیچ ثروتمندی برای او سودی ندارد»[64]. [64] مسلم (1/ 346) حدیث شماره‌ی (477).

مِل‌اَس سَمَواتِ وَ مِل‌اَل اَرض، وَ ما بَینَهُما، وَ مِل‌اَ ما شِئتَ مِن شَیئِن بَعد. اَهلَث ثَناءِ وَل مَجد، اَحَقُّ ما قالَل عَبد، وَ کُلُّنا لَکَ عَبد، اَللّهُمَّ لا مانِعَ لِما اَعطَیتَ، وَ لا مُعطِیَ لِما مَنَعتَ، وَ لا یَنفَعُ ذَل‌جَدِّ مِنکَل جَد.

۱۹. دعای سجده

«سُبْحَانَ رَبِّيَ الْأَعْلَى» (پاک است پروردگار بلندمرتبه‌ام)

سُبحانَ رَبِّیَل اَعلی سه بار[65]. [65] به روایت اهل سنن و احمد: ابوداود حدیث شماره‌ی (870)، ترمذی حدیث شماره‌ی (262)، نسائی حدیث شماره‌ی (1007)، ابن ماجه حدیث شماره‌ی (897)، احمد حدیث شماره‌ی (3514)؛ و نگا: صحيح الترمذی (1/83).

«بارالها، ای پروردگار ما، تو پاک و منزهی و حمد و ستایش تو را می‌گویم؛ بارالها، مرا بیامرز و ببخش» [66]. [66] بخاری حدیث شماره‌ی (794)، مسلم حدیث شماره‌ی (484) و پیش‌تر تخريج آن به شماره‌ی (34) گذشت.

سُبحانَکَ اَللهُمَّ رَبَّنا وَ بِحَمدِک، اَللهُمَّغفِر لی

«سُبُّوحٌ، قُدُّوسٌ، رَبُّ المَلَائِكَةِ وَالرُّوحِ» یعنی: «پاک و منزه و مقدس است پروردگار ملائکه و جبرئیل» [۶۷]. [67] مسلم (1/533) حدیث شماره‌ی (487)، ابوداود حدیث شماره‌ی (872) و پیش‌تر تخريج آن به شماره‌ی (35) گذشت.

سُبّوحُن، قُدّوسُن، رَبُّ لْمَلائِکَتِ وَرّوح

«بارالها، برای تو سجده نمودم و به تو ایمان آوردم و تسلیم تو شدم؛ روی من برای کسی سجده نمود که آن را خلق کرد و صورت بخشید و گوش و چشم وی را پدید آورد؛ مبارک است الله که بهترین آفرینندگان است»[68]. [68] مسلم (1/534) حدیث شماره‌ی (771) و دیگران.

اَللّهُمَّ لَکَ سَجَدتُ وَ بِکَ آمَنتُ، وَ لَکَ اَسلَمتُ، سَجَدَ وَجهِیَ لِلَّذی خَلَقَهُ، وَ صَوَّرَهُ، وَ شَقَّ سَمعَهُ وَ بَصَرَهُ، تَبارَکَ اللهُ اَحسَنُ الخالِقین

«پاک و منزه است کسی که غلبه و چیرگی و تصرف و فرمانروایی و بزرگی و عظمت بی‌پایان از آن اوست»[69]. [69] ابوداود (1/230) حدیث شماره‌ی (873)، نسائی حدیث شماره‌ی (1131)، احمد حدیث شماره‌ی (23980)؛ و آلبانی در صحيح ابی داود (1/166) آن را صحیح دانسته است؛ و پیش‌تر تخريج آن در شماره‌ی (37) گذشت.

سُبحانَ ذِیل جَبَروت، وَل مَلَکوت، وَل کِبرِیاء، وَل عَظَمَه

«بارالها، همه‌ی گناهانم را ببخش و بیامرز: گناهان ریز و درشت و اولین و آخرین‌ گناه و آشکار و پنهانش را»[70]. [70] مسلم (1/ 230) حدیث شماره‌ی (483).

اَللّهُمَّ اغفِر لی ذَنبی کُلَّه: دِقَّهُ وَ جِلَّه، وَ اَوَّلَهُ وَ آخِرَه، وَ عَلانیَّتَهُ وَ سِرَّه

«بارالها، از خشم تو به خشنودی تو و از عقوبت و مجازات تو به عفو و بخشش تو پناه می‌آورم؛ و از تو به خودت پناه می‌آورم؛ چنانکه باید نمی‌توانم حمد و ستایش تو را بگویم، تو چنانی که خود را ثنا و ستایش نمودی»[71]. [71] مسلم (1/ 352) حدیث شماره‌ی (486).

اَللهُمَّ اِنّی اَعوذُ بِرِضاکَ مِن سَخَطِک، وَ بِمُعافاتِکَ مِن عُقوبَتِک، وَ اَعوذُ بِکَ مِنک، لا اُحصی ثَناءَن عَلَیک، اَنتَ کَما اَثنَیتَ عَلی نَفسِک

۲۰. دعای نشستن میان دو سجده

«پروردگارا، مرا بیامرز؛ پروردگارا، مرا بیامرز»[72]. [72] ابوداود (1/231) حدیث شماره‌ی (874)، ابن ماجه حدیث شماره‌ی (897)؛ و نگا: صحيح ابن ماجه (1/148).

رَبِّغفِر لی، رَبِّغفِر لی

«بارالها، مرا بیامرز و به من رحم بفرما و مرا هدایت کن و بی‌نیازم گردان و مرا عافیت و روزی عنایت کن و سربلند و بلندمرتبه‌ام گردان»[73]. [73] به روایت اصحاب سنن جز نسائی: ابوداود (1/231) حدیث شماره‌ی (850)، ترمذی حدیث شماره‌ی (284) و (285)، ابن ماجه حدیث شماره‌ی (898)؛ و نگا: صحيح الترمذی (1/90) و صحيح ابن ماجه (1/148).

اَللهُمَّ اغفِر لی، وَرحَمنی، وَهدِنی، وَجبُرنی، وَعافِنی، وَرزُقنی، وَرفَعنی

21. دعای سجده‌ی تلاوت

«رویم برای کسی سجده نمود که آن را خلق نموده و با قدرت و توان خود برای آن گوش و چشم پدید آورده است؛ پس مبارک است الله که بهترین آفرینندگان است»

سَجَدَ وَجهِیَ لِلَّذی خَلَقَه، وَ شَقَّ سَمعَهُ وَ بَصَرَهُ بِحَولِهِ وَ قُوَّتِه، فَتَبارَکَ‌اللهُ اَحسَنُل‌خالِقین [المؤمنون: 14] [74]. [74] ترمذی (2/474) حدیث شماره‌ی (3425)، احمد (6/30) حدیث شماره‌ی (24022)؛ و حاكم که آن را صحیح دانسته و ذهبی با وی موافقت کرده است (1/220) و بخش داخل پرانتز روایت اوست.

«بارالها، به سبب آن، نزد خود اجر و پاداشی برای من بنویس و به سبب آن گناهی از دوش من بردار؛ و آن را نزد خود ذخیره‌ای برای من قرار بده؛ و آن را از من قبول بفرما چنانکه از بنده‌ات داوود قبول نمودی»[75]. [75] ترمذی (2/473) حدیث شماره‌ی (579) و حاكم که آن را صحیح دانسته و ذهبی با وی موافقت کرده است (1/219).

اَللهُمَّکتُب لی بِها عِندَکَ اَجرَن، وَضَع عَنّی بِها وِزرَن، وَجعَلها لی عِندَکَ ذُخرَن، وَتَقَبَّلها مِنّی کَما تَقَبَّلتَها مِن عَبدِکَ داوود

۲۲. تشهد

«همهٔ بزرگداشت‌ها و درودها و پاکی‌ها از آن الله است، سلام بر تو ای پیامبر و رحمت الله و برکاتش. سلام بر ما و بر بندگان نیکوکار الله. گواهی می‌دهم که معبودی بر حق نیست جز الله و گواهی می‌دهم که محمد بنده و فرستادهٔ اوست»[76]. [76] بخاری به همراه فتح الباری (2/311) حدیث شماره‌ی (831)، مسلم (1/301) حدیث شماره‌ی (402).

اَتَّحِیّاتُ لِلّاهِ، وَصَّلَواتُ، وَطَّیِّباتُ، اَسَّلامُ عَلَیکَ اَیُّهَن‌نَبیُّ وَ رَحمَتُل‌لاهِ وَ بَرَکاتُهُ، اَسَّلامُ عَلَینا وَ عَلی عِبادِل‌لاهِ صّالِحین، اَشهَدُ اَن لا اِلاهَ اِلَّل‌لاهُ وَ اَشهَدُ اَنَّ مُحَمَّدَن عَبدُهُ وَ رَسولُه

۲۳- درود فرستادن بر پیامبر صلی الله علیه وسلم بعد از تشهد

«بارالها، بر محمد و بر آل محمد درود بفرست چنانکه بر ابراهیم و آل ابراهیم درود فرستادی؛ به‌راستی که تو شایسته‌ی همه‌ی‌ ستایش‌ها و آراسته به کمال شرافت و بزرگواری هستی. بارالها، بر محمد و بر آل محمد برکت عنایت کن، چنانکه بر ابراهیم و بر آل ابراهیم برکت عنایت نمودی، به‌راستی که تو شایسته‌ی همه‌ی‌ ستایش‌ها و آراسته به کمال شرافت و بزرگواری هستی»[77]. [77] بخاری به همراه فتح الباری (6/ 408) حدیث شماره‌ی (3370)، مسلم حدیث شماره‌ی (406).

اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدِن، وَ عَلی آلِ مُحَمَّدِن، کَما صَلَّیتَ عَلی اِبراهیمَ، وَ عَلی آلِ اِبراهیمَ، اِنَّکَ حَمیدُن مَجید، اَللّهُمَّ بارِک عَلی مُحَمَّدِن وَ عَلی آلِ مُحَمَّدِن، کَما بارَکتَ عَلی اِبراهیمَ وَ عَلی آلِ اِبراهیمَ، اِنَّکَ حَمیدُن مَجید.

«بارالها، بر محمد و بر همسران او و فرزندان او درود بفرست، چنانکه بر آل ابراهیم درود فرستادی، و بر محمد و بر همسران و فرزندان او برکت عنایت کن، چنانکه بر آل ابراهیم برکت عنایت نمودی؛ به‌راستی که تو شایسته‌ی همه‌ی‌ ستایش‌ها و آراسته به کمال شرافت و بزرگواری هستی»[78]. [78] بخاری به همراه فتح الباری (6/407) حدیث شماره‌ی (3369)، مسلم (1/306) حدیث شماره‌ی (407) و لفظ از مسلم است.

اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدِن وَ عَلی اَزواجِهی وَ ذُرّیَّتِهی، کَما صَلَّیتَ عَلی آلِ اِبراهیم، وَ بارِک عَلی مُحَمَّدِن وَ عَلی اَزواجِهی وَ ذُرّیَّتِهی، کَما بارَکتَ عَلی آلِ اِبراهیم، اِنَّکَ حَمیدُن مَجید

۲۴. دعای بعد از تشهد آخر، قبل از سلام

«بارالها، من از عذاب قبر و از عذاب جهنم و از فتنه‌ی زندگی و مرگ و از شر فتنه‌ی مسیح دجال به تو پناه می‌آورم»[79]. [79] بخاری (2/102) حدیث شماره‌ی (1377)، مسلم (1/412) حدیث شماره‌ی (588) و لفظ از مسلم است.

اَللّهُمَّ اِنّی اَعوذُ بِکَ مِن عَذابِ الْقَبْرِ، وَ مِن عَذابِ جَهَنَّمَ، وَ مِن فِتْنَتِ الْمَحْیا وَلْمَماتِ، وَ مِن شَرِّ فِتْنَتِ الْمَسیحِ الدَّجّال

«بارالها، من از عذاب قبر به تو پناه می‌آورم؛ و از فتنه‌ی مسیح دجال به تو پناه می‌آورم؛ و از فتنه‌ی زندگی و مرگ به تو پناه می‌آورم، بارالها، من از نتیجه‌ و عواقب گناه و بدهی به تو پناه می‌آورم»[80]. [80] بخاری (1/202) حدیث شماره‌ی (832)، مسلم (1/412) حدیث شماره‌ی (587).

اَللّهُمَّ اِنّی اَعوذُ بِکَ مِن عَذابِل قَبر، وَ اَعوذُ بِکَ مِن فِتنَتِل مَسیحِد دَجّال، وَ اَعوذُ بِکَ مِن فِتنَتِل مَحیا وَل مَمات، اَللّهُمَّ اِنّی اَعوذُ بِکَ مِنَل مَأثَمِ وَل مَغرَم.

«بارالها، من به نفسم ظلم زیادی روا داشتم و کسی جز تو گناهان را نمی‌بخشد، پس مرا با آمرزشی از جانب خود ببخش و بر من رحم بفرما، به‌راستی که تو آمرزنده‌ای بسیار مهربانی»[81]. [81] بخاری (8/168) حدیث شماره‌ی (834)، مسلم (4/2078) حدیث شماره‌ی (2705).

اَللّاهُمَّ اِنّی ظَلَمتُ نَفسی ظُلمَن کَثیرا، وَ لا یَغفِرُذ ذُنوبَ اِلّا اَنتَ، فَغفِر لی مَغفِرَتَن مِن عِندِکَ وَرحَمنی، اِنَّکَ اَنتَل غَفورُر رَّحیم.

«بارالها، آنچه پیش‌تر انجام دادم و بعداً مرتکب می‌شوم و آنچه در نهان انجام دادم و آنچه علنی و آشکارا مرتکب شدم و زیاده‌روی‌هایم و آنچه تو به آن از من داناتری، (همه را) ببخش و بیامرز که تقدیم و تاخیر به دست توست (این تویی که هرکه را بخواهی به سمت بهشت و کارهای نیک پیش برده و از آن عقب می‌اندازی) معبود بر حقی جز تو نیست»[82]. [82] مسلم (1/534) حدیث شماره‌ی (771).

اَللّهُمَّ اغفِر لی ما قَدَّمتُ، وَ ما اَخَّرتُ، وَ ما اَسرَرتُ، وَ ما اَعلَنتُ، وَ ما اَسرَفتُ، وَ ما اَنتَ اَعلَمُ بِهِ مِنّی، اَنتَل مُقَدِّمُ، وَ اَنتَل مُؤَخِّرُ، لا اِلهَ اِلّا اَنت.

«بارالها، مرا بر ذکر و یادت و شکرگزاری‌ات و عبادت نیکویت یاری بفرما»[83]. [83] ابوداود (2/86) حدیث شماره‌ی (1522)، نسائی (3/53) حدیث شماره‌ی (2302)؛ و آلبانی در «صحيح ابی داود» (1/284) آن را صحیح دانسته است.

اَللّهُمَّ اَعِنّی عَلی ذِکرِکَ، وَ شُکرِکَ، وَ حُسنِ عِبادَتِک

«بارالها، من از بخل به تو پناه می‌آورم و از بزدلی به تو پناه می‌آورم و از اینکه به ضعف بدنی و از دست دادن عقل در اثر پیری و فرتوتی دچار شوم، به تو پناه می‌آورم؛ و از فتنه‌ی دنیا و عذاب قبر به تو پناه می‌آورم»[84]. [84] بخاری به همراه فتح الباری (6/35) حدیث شماره‌ی (2822) و (6390).

اَللهُمَّ اِنّی اَعوذُ بِکَ مِنَل بُخل، وَ اَعوذُ بِکَ مِنَل جُبن، وَ اَعوذُ بِکَ مِن اَن اُرَدَّ اِلی اَرذَلِل عُمُر، وَ اَعوذُ بِکَ مِن فِتنَتِد دُنیا وَ عَذابِل قَبر.

«بارالها، از تو بهشت را خواهانم و از دوزخ به تو پناه می‌آورم»[85]. [85] ابوداود حدیث شماره‌ی (792)، ابن ماجه حدیث شماره‌ی (910)؛ و نگا: صحيح ابن ماجه (2/328).

اَللّهُمَّ اِنّی اَسئَلُکَ الْجَنَّتَ وَ اَعوذُ بِکَ مِنَ النّار

«بارالها، به واسطه‌ی علم غیب خود و قدرتی که بر خلق داری، مادامی که زنده بودن برای من خیر است، زنده‌ام بدار و آنگاه که مردن برای من خیر است، مرا بمیران؛ بارالها، من از تو خشیت تو در نهان و آشکار را خواهانم؛ و از تو سخن حق در وقت خشنودی و خشم را می‌خواهم؛ و از تو میانه‌روی در فقر و ثروت را خواستارم؛ و از تو نعمتی را می‌خواهم که از بین نرود؛ و از تو خنکی چشمی را می‌خواهم که تمام نشود؛ و از تو رضایت بعد از قضاء و قدر را می‌خواهم؛ و از تو زندگی خوب و سعادتمند بعد از مرگ را خواهانم؛ و از تو لذت نگاه کردن به رویت و شوق دیدارت را خواستارم، بی‌آنکه ضرر و زیانی متوجه من شود و با فتنه‌ای گمراه‌کننده مواجه شوم؛ بارالها، ما را به زینت ایمان آراسته بگردان و ما را هدایتگرانی هدایت‌یافته قرار بده»[86]. [86] نسائی (3/54) (55) حدیث شماره‌ی (1304)، احمد (4/364) حدیث شماره‌ی (21666)؛ و آلبانی در «صحيح النسائی» (1/281) آن را صحیح دانسته است.

Allahumma bi'ilmikal-ghayba wa qudratika 'alal-khalqi ahyini ma 'alimtal-hayata khayran li, wa tawaffani idha 'alimtal-wafata khayran li, Allahumma inni as'aluka khashyataka fil-ghaybi wash-shahadah, wa as'aluka kalimatal-haqqi fir-rida wal-ghadab, wa as'alukal-qasda fil-ghina wal-faqr, wa as'aluka na'iman la yanfad, wa as'aluka qurrata 'aynin la tanqati', wa as'alukar-rida ba'dal-qada', wa as'aluka bardal-'ayshi ba'dal-mawt, wa as'aluka ladhdhatan-nazari ila wajhik, wash-shawqa ila liqa'ika fi ghayri darra'a mudirrah, wa la fitnatin mudillah, Allahumma zayyina bi zinatil-iman, waj'alna hudatan muhtadin.

«بارالها، یا الله، من از تو که یکتا و یگانه‌ و بی‌نیازی و نه زاده‌ای و نه زاده شده‌ای و هیچ همتایی نداری، می‌خواهم و مسألت دارم که گناهانم را بیامرزی که تو بسیار آمرزنده‌ی مهربانی»[87]. [87] نسائی (3/ 52) حدیث شماره‌ی (1300)، احمد (4/338) حدیث شماره‌ی (18974)؛ و آلبانی در «صحيح النسائی» (1/280) آن را صحیح دانسته است.

اَللّٰهُمَّ اِنّی اَسْأَلُکَ یا اَللّٰهُ بِاَنَّکَ الْواحِدُ الْاَحَدُ الصَّمَدُ اَلَّذی لَمْ یَلِدْ وَلَمْ یولَدْ، وَلَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً اَحَدٌ، اَنْ تَغْفِرَ لی ذُنوبی اِنَّکَ اَنْتَ الْغَفورُ الرَّحیم.

«بارالها، من از تو می‌خواهم و مسألت دارم، چون همه‌ی حمد و ستایش‌ها برای توست که معبود بر حقی جز تو نیست، یکتایی و شریکی برای تو نیست؛ ای نعمت‌دهنده‌ی بخشنده، ای آفریننده‌ی آسمان‌ها و زمین، ای صاحب عظمت و کبریا و ای کسی که (دوستانت را) تکریم می‌کنی، ای همیشه زنده و ای که همواره به تدبیر خلقت می‌پردازی، من از تو بهشت را می‌خواهم و از دوزخ به تو پناه می‌آورم»[88]. [88] به روایت اهل سنن: ابوداود حدیث شماره‌ی (1495)، ترمذی حدیث شماره‌ی (3544)، ابن ماجه حدیث شماره‌ی (3858)، نسائی حدیث شماره‌ی (1299)؛ و نگا: صحيح ابن ماجه (2/329).

اَللّٰهُمَّ اِنّی اَسْئَلُکَ بِاَنَّ لَکَ الْحَمْدَ لا اِلٰهَ اِلّا اَنْتَ وَحْدَکَ لا شَریکَ لَکَ، اَلْمَنّانُ، یا بَدیعَ السَّماواتِ وَالْاَرْضِ یا ذَا الْجَلالِ وَالْاِکْرامِ، یا حَیُّ یا قَیّومُ اِنّی اَسْئَلُکَ الْجَنَّةَ وَاَعوذُ بِکَ مِنَ النّار

«بارالها، من از تو می‌خواهم و مسألت دارم؛ به این واسطه که گواهی می‌دهم تو الله هستی و هیچ معبود بر حقی جز تو نیست، یکتا و بی‌نیازی که نه زاده و نه زاده شده است و هیچ همتا و مثل و مانندی برای او نیست»[89]. [89] ابوداود (2/ 62) به‌شمارهٔ (1493)، و ترمذی (5/515) به‌شماره‌ی (3475)، و ابن ماجه (2/1267) به‌شماره‌ی (3857)، و نسائی به‌شماره‌ی (1300) با همان لفظ، و احمد به‌شماره‌ی (18974)، و شیخ آلبانی در صحیح سنن نسائی (1/280) آن‌را صحیح دانسته است، و نگا: صحیح سنن ابن ماجه (2/ 329)، و صحیح سنن ترمذی (3/163).

اَللّهُمَّ اِنّی اَسئَلُکَ، بِاَنّی اَشهَدُ اَنَّکَ اَنتَ اللّهُ، لا اِلهَ اِلّا اَنتَ، اَلْاَحَدُ الصَّمَدُ، اَلَّذی لَم یَلِد وَ لَم یولَد، وَ لَم یَکُن لَهُ کُفُواً اَحَد.

۲۵. اذکار بعد از سلامِ نماز

«از الله آمرزش می‌خواهم

اَستَغفِرُالله (سه بار) «اللَّهُمَّ أَنْتَ السَّلَامُ، وَمِنْكَ السَّلَامُ، تَبَارَكْتَ يَا ذَا الجَلَالِ وَالإِكْرَامِ»[90]، یعنی: (پروردگارا، تو [از هر عيب و نقص و ناتوانی و ناشايستی و شريک و انباز] سالم هستی، و سلامتی از طرف توست؛ والا مقام و مبارکی؛ ای صاحب شکوه و بزرگواری). [90] مسلم (1/414) حدیث شماره‌ی (591).

اَللّهُمَّ اَنتَ سَّلامُ، وَ مِنكَ سَّلامُ، تَبارَكتَ يا ذَلجَلالِ وَالاِكرام

«معبود بر حقی جز الله نیست، یکتاست و شریکی ندارد؛ پادشاهی برای اوست و حمد و ستایش برای او؛ و او بر هر کاری تواناست»

لا اِلاهَ اِل‌لَل‌لاه وَحدَهُ لا شَریکَ لَهُ، لَهُل‌مُلکُ وَ لَهُل‌حَمدُ وَ هُوَ عَلا کُلِّ شَی‌اِن قَدیر [سه بار]، «بارالها، مانعی برای آنچه تو عطا کنی نیست؛ و دهنده‌ای برای آنچه تو باز داری و مانع شوی، نیست؛ و ثروت هیچ ثروتمندی در برابر تو سودی نمی‌بخشد»[91]. [91] بخاری (1/255) حدیث شماره‌ی (844)، مسلم (1/414) حدیث شماره‌ی (593)؛ و مابين کروشه‌ها روایت بخاری و حدیث شماره‌ی (6473) می‌باشد.

اَللّهُمَّ لا مانِعَ لِما اَعطَیتَ، وَ لا مُعطِیَ لِما مَنَعتَ، وَ لا یَنفَعُ ذَل‌جَدِّ مِنکَل‌جَدّ

«معبود بر حقی جز الله نیست، یکتاست و شریکی برای او نیست؛ پادشاهی و فرمانروایی برای اوست و او بر هر چیزی تواناست؛ و هيچ بازدارنده‌ای (از گناه) و هيچ نيرويی (برای اطاعت) جز به خواست و توفيقِ الله وجود ندارد. معبود بر حقی جز الله نیست و فقط او را عبادت می‌کنیم؛ نعمت برای اوست و فضل برای اوست؛ و ثنا و ستایش نیکو برای اوست؛ معبود به حقی جز الله نیست، با اخلاص برای او بندگی می‌کنیم هرچند کافران دوست نداشته باشند و نپسندند»[92]. [92] مسلم (1/415) حدیث شماره‌ی (594).

لا اِلاهَ اِلَّل‌لاهُ وَحْدَهُ لا شَریکَ لَه، لَهُل‌مُلْک، وَ لَهُل‌حَمْد، وَ هُوَ عَلی کُلِّ شَی‌اِنْ قَدیر، لا حَوْلَ وَ لا قُوَّتَ اِلّا بِل‌لاه، لا اِلاهَ اِلَّل‌لاه، وَ لا نَعْبُدُ اِلّا ایّاهُ لَهُن‌نِعْمَةُ وَ لَهُل‌فَضْلُ وَ لَهُث‌ثَنائُل‌حَسَن، لا اِلاهَ اِلَّل‌لاهُ مُخْلِصینَ لَهُدّینَ وَ لَوْ کَرِهَل‌کافِرون «سُبْحَانَ اللَّهِ، وَالحَمْدُ لِلَّهِ، وَاللَّهُ أَكْبَرُ»

سُبحانَ الله، وَلحَمدُ لِلّه، وَاللهُ اَکبَر (سی و سه بار). «لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ المُلْكُ وَلَهُ الحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ»: «معبود بر حقی جز الله نیست، یکتاست و شریکی ندارد؛ پادشاهی برای اوست و حمد و ستایش برای او؛ و او بر هر کاری تواناست» [۹۳]. [93] مسلم (1/418) حدیث شماره‌ی (597) و در آن آمده است: «هرکس آن را پس از نماز بخواند، گناهانش بخشیده می‌شود، هرچند به اندازه‌ی کف روی دریا باشد».

لا اِلاها اِلَّلّاه وَحْدَهُو لا شَریکا لَهُو، لَهُل مُلک وَ لَهُل حَمد وَ هُوَ عَلا کُلِّ شَی‌اِن قَدیر

[ای پیامبر] بگو: «او الله یکتا و یگانه است. الله بی‌نیاز است [و همه نیازمند او هستند]2 نه [فرزندی] زاده و نه [از کسی] زاده شده است. و هیچ کس همانند و همتای او نبوده و نیست». [سورهٔ اخلاص: ۱-۴].

[ای پیامبر،] بگو: «به پروردگار سپیده‌دم پناه می‌برم، از شرِ تمام آنچه آفریده است، و از شر تاریکی شب، آنگاه که همه جا را فراگیرد، و از شر [زنان جادوگر] که با افسون در گره‌ها می‌دمند. و از شر [هر] حسود، آنگاه که حسد ورزد». [سورهٔ فلق: ۱-۵].

[ای پیامبر،] بگو: «به پروردگار مردم پناه می‌برم، فرمانروای مردم، معبود مردم، از شرِ [شیطانِ] وسوسه‌گر که [به هنگام ذکر الله،] پنهان می‌گردد؛ همان [وسوسه‌گری] که در دل‌های مردم وسوسه می‌کند؛ از جنیان و آدمیان» [سورهٔ ناس: ۱-۶].

بعد از هر نماز[94] [94] ابوداود (2/86) حدیث شماره‌ی (1523)، ترمذی حدیث شماره‌ی (2903)، نسائی (3/68) حدیث شماره‌ی (1335)؛ و نگا: صحيح الترمذی (2/8). و به سه سوره‌ی مذکور «معوذات» گفته می‌شود. نگا: فتح الباری (9/62).

الله [معبودِ راستین است؛] هیچ معبودی [به‌حق] جز او نیست؛ زندۀ پاینده [و قائم به ذات] است؛ نه خوابی سبک او را فرا می‌گیرد و نه خوابی سنگین؛ [و لحظه‌ای از تدبیر جهان هستی، غافل نمی‌ماند]؛ آنچه در آسمان‌ها و زمین است، از آنِ اوست. کیست که نزد او جز به فرمانش شفاعت کند؟ گذشته و آیندۀ آنان [= بندگان] را می‌داند و [آنان] به چیزی از علم او احاطه [و آگاهی] نمی‌یابند، مگر آنچه خود [الله] بخواهد. کرسیِ او آسمان‌ها و زمین را در بر گرفته است و نگهداشتنِ آنها بر او [سنگین و] دشوار نیست و او بلندمرتبه [و] بزرگ است. [بقره: ۲۵۵] پس از هر نماز[95]. [95] «هرکس پس از هر نماز آن را بخواند، جز مرگ چیزی مانع ورود او به بهشت نیست». نسائی در «عمل اليوم والليلة» حدیث شماره‌ی (100)، ابن سنی حدیث شماره‌ی (121) و آلبانی در «صحيح الجامع» (5/339) و «سلسلة الأحاديث الصحيحة» (2/697) حدیث شماره‌ی (972).

«معبود بر حقی جز الله نیست، یکتاست و شریکی ندارد؛ پادشاهی برای اوست و حمد و ستایش برای او؛ زنده می‌کند و می‌میراند؛ و او بر هر کاری تواناست»

لا اِلاهَ اِلَّل‌لاه وَحْدَهو لا شَریکَ لَه، لَهُل‌مُلکُ وَ لَهُل‌حَمد یُحیی وَ یُمیت وَ هُوَ عَلی کُلِّ شَی‌اِن قَدیر ده مرتبه بعد از نماز مغرب و صبح[96]. [96] به روایت ترمذی (5/515) حدیث شماره‌ی (3474)، احمد (4/227) حدیث شماره‌ی (17990)؛ و تخریج آن را در «زاد المعاد» (1/300) ببینید.

«بارالها، من از تو علمی سودمند و مفید و رزقی پاک و حلال و عملی پذیرفته شده می‌خواهم»

اَللّهُمَّ اِنّی اَسئَلُکَ عِلماً نافِعاً، وَ رِزقاً طَیِّباً، وَ عَمَلاً مُتَقَبَّلاً بعد از سلام نماز صبح[97]. [97] ابن ماجه حدیث شماره‌ی (925)، نسائی در «عمل اليوم والليلة» حدیث شماره‌ی (102)؛ و نگا: صحيح ابن ماجه (1/152) و «مجمع الزوائد» (10/111)؛ و در شماره‌ی (95) ذکر خواهد شد.

۲۶. دعای نماز استخاره

جابر بن عبدالله رضی الله عنهما می‌گوید: رسول خدا ﷺ استخاره در همه‌ی امور را چنان به ما آموزش می‌داد که سوره‌ای از قرآن را به ما می‌آموخت؛ می‌فرمود: «هنگامی که هریک از شما قصد انجام کاری کرد، دو رکعت نماز به جز نماز فرض بخواند و سپس بگوید:» «بارالها، من به واسطه‌ی علم تو، از تو طلب خیر و خوبی می‌کنم و به واسطه‌ی قدرت تو، از تو قدرت و توان می‌خواهم و از فضل بزرگ و بی‌کران تو می‌خواهم؛ به‌راستی که تو توانایی و من ناتوان؛ و تو می‌دانی و من نمی‌دانم؛ و تو داننده‌ی غیب‌ها و امور پنهانی؛ بارالها، اگر در علم تو این کار – و حاجت و نیاز خود را ذکر می‌کند – برای من در دین و زندگی و عاقبت من خیر و خوب است – یا می‌گوید: برای دنیا و آخرت من خیر و خوب است – آن را برای من مقدر و میسر بگردان، سپس در آن برای من برکت عنایت کن؛ و اگر در علم تو این کار برای من در دین و زندگی و عاقبتم شر و ناگواری است – یا بگوید: در دنیا و آخرت برای من شر و ناگواری است – پس آن را از من دور نموده و من را از آن منصرف بگردان؛ و برای من خیر و خوبی را هرجا که هست، مقدر کن و مرا به آن راضی کن»[98]. [98] بخاری (7/ 162) حدیث شماره‌ی (1162).

اَللّهُمَّ اِنّی اَستَخیرُکَ بِعِلمِکَ، وَ اَستَقدِرُکَ بِقُدرَتِکَ، وَ اَسئَلُکَ مِن فَضلِکَل عَظیم؛ فَاِنَّکَ تَقدِرُ وَ لا اَقدِرُ، وَ تَعلَمُ وَ لا اَعلَمُ، وَ اَنتَ عَلّامُل غُیوب، اَللّهُمَّ اِن کُنتَ تَعلَمُ اَنَّ هاذَل اَمرَ - وَ یُسَمّی حاجَتَه - خَیرٌ لی فی دینی وَ مَعاشی وَ عاقِبَةِ اَمری - اَو قالَ: عاجِلِه وَ آجِلِه - فَاقدُرهُ لی وَ یَسِّرهُ لی ثُمَّ بارِک لی فیه، وَ اِن کُنتَ تَعلَمُ اَنَّ هاذَل اَمرَ شَرٌّ لی فی دینی وَ مَعاشی وَ عاقِبَةِ اَمری - اَو قالَ: عاجِلِه وَ آجِلِه - فَاصرِفهُ عَنّی وَ اصرِفنی عَنهُ وَ اقدُر لِیَل خَیرَ حَیثُ کانَ، ثُمَّ اَرضِنی بِه.

و هرکس از خالق متعال طلب خیر و خوبی کند و با مخلوقات مؤمن مشورت کند و بررسی و تأمل لازم را در کار خود داشته باشد، پشیمان نمی‌شود؛ چراکه الله متعال می‌فرماید: ...و در کارها با آنان مشورت کن و آنگاه که تصمیم [بر انجام کاری] گرفتی، بر الله توکل کن... [99]. [۹۹] [آل عمران: ۱۵۹].

27. اذکار صبح و شام

«حمد و ستایش تنها برای الله متعال است و درود و سلام بر کسی که پیامبری بعد از او نیست»[100]. [100] از انس روایت است که رسول خدا صلی الله علیه وسلم فرمودند: «اینکه به همراه گروهی بنشینم که از نماز صبح تا طلوع خورشید ذکر و یاد الله می‌کنند، برای من محبوب‌تر از این است که چهار نفر از فرزندان اسماعیل را آزاد کنم؛ و اینکه با گروهی بنشینم که از نماز عصر تا غروب خورشید ذکر و یاد الله می‌کنند، برای من محبوب‌تر از این است که چهار نفر را آزاد کنم». ابوداود حدیث شماره‌ی (3667)؛ و آلبانی در «صحيح ابی داود» (2/698) آن را حسن دانسته است.

«از شر شیطان رانده شده به الله پناه می‌برم».

الله [معبودِ راستین است؛] هیچ معبودی [به‌حق] جز او نیست؛ زندۀ پاینده [و قائم به ذات] است؛ نه خوابی سبک او را فرا می‌گیرد و نه خوابی سنگین؛ [و لحظه‌ای از تدبیر جهان هستی، غافل نمی‌ماند]؛ آنچه در آسمان‌ها و زمین است، از آنِ اوست. کیست که نزد او جز به فرمانش شفاعت کند؟ گذشته و آیندۀ آنان [= بندگان] را می‌داند و [آنان] به چیزی از علم او احاطه [و آگاهی] نمی‌یابند، مگر آنچه خود [الله] بخواهد. کرسیِ او آسمان‌ها و زمین را در بر گرفته است و نگهداشتنِ آنها بر او [سنگین و] دشوار نیست و او بلندمرتبه [و] بزرگ است. [بقره: ۲۵۵][101]. [101] «هرکس آن را به هنگام صبح بخواند، تا شب از شر جنیان در امان می‌ماند و هرکس آن را هنگام شب بخواند، تا صبح از آنها در امان می‌ماند». حاکم (1/562) آن را روایت نموده و آلبانی در "صحیح الترغیب والترهیب" (1/273) آن را صحیح دانسته و به نسائی و طبرانی نسبت داده و گفته است: «اسناد طبرانی جید است».

[ای پیامبر] بگو: «او الله یکتا و یگانه است. الله بی‌نیاز است [و همه نیازمند او هستند]2 نه [فرزندی] زاده و نه [از کسی] زاده شده است. و هیچ کس همانند و همتای او نبوده و نیست». [سورهٔ اخلاص: ۱-۴].

[ای پیامبر،] بگو: «به پروردگار سپیده‌دم پناه می‌برم، از شرِ تمام آنچه آفریده است، و از شر تاریکی شب، آنگاه که همه جا را فراگیرد، و از شر [زنان جادوگر] که با افسون در گره‌ها می‌دمند. و از شر [هر] حسود، آنگاه که حسد ورزد». [سورهٔ فلق: ۱-۵].

[ای پیامبر،] بگو: «به پروردگار مردم پناه می‌برم، فرمانروای مردم، معبود مردم، از شرِ [شیطانِ] وسوسه‌گر که [به هنگام ذکر الله،] پنهان می‌گردد؛ همان [وسوسه‌گری] که در دل‌های مردم وسوسه می‌کند؛ از جنیان [باشد] و [یا از] آدمیان». [سورهٔ ناس: ۱-۶] سه بار[102]. [102] «هرکس آن را سه بار به هنگام صبح و شام بگوید، او را در برابر هر چیزی کفایت می‌کند». ابوداود (4/ 322) حدیث شماره‌ی (5082) و ترمذی (5/ 567) حدیث شماره‌ی (3575) آن را روایت نموده است؛ و نگا: صحیح الترمذی (3/ 182).

«صبح نمودیم درحالی‌که پادشاهی و فرمانروایی از آن الله است و حمد و ستایش برای الله است و هیچ معبود بر حقی جز الله نیست، یکتاست و شریکی برای او نیست؛ پادشاهی و فرمانروایی برای اوست و حمد و ستایش برای اوست و او بر هر چیزی تواناست؛ پروردگارا، از تو خیر و خوبی این روز را می‌خواهم و خیر و خوبی بعد از آن را؛ و از شر و بدی این روز و شر و بدی بعد از آن به تو پناه می‌آورم؛ پروردگارا، از سستی و تنبلی و ناخوشایندی‌های پیری و کهنسالی به تو پناه می‌آورم؛ پروردگارا، از عذابی در دوزخ و عذابی در قبر به تو پناه می‌آورم» [103]. [103] مسلم (4/2088) حدیث شماره‌ی (2723).

Asbahna va asbahal-molko lellah, val-hamdo lellah, la elaha ellallaho vahdaho la sharika lah, lahol-molko va lahol-hamdo va hova ala kolle shey'en qadir, Rabbi as'aloka kheyra ma fi hazal-yowme va kheyra ma ba'dah, va a'oozo beka men sharre ma fi hazal-yowme va sharre ma ba'dah, Rabbi a'oozo beka menal-kasale va soo'el-kebar, Rabbi a'oozo beka men azaben fen-nare va azaben fel-qabr.

و چون صبح را به شام می‌رساندند می‌فرمودند: «روز را به شب رساندیم درحالی‌که پادشاهی و فرمانروایی از آن الله است و حمد و ستایش برای الله است و هیچ معبود بر حقی جز الله نیست، یکتاست و شریکی برای او نیست؛ پادشاهی و فرمانروایی برای اوست و حمد و ستایش برای اوست و او بر هر چیزی تواناست؛ پروردگارا، از تو خیر و خوبی این شب را می‌خواهم و خیر و خوبی بعد از آن را؛ و از شر و بدی این شب و شر و بدی بعد از آن به تو پناه می‌آورم؛ پروردگارا، از سستی و تنبلی و ناخوشایندی‌های پیری و کهنسالی به تو پناه می‌آورم؛ پروردگارا، از عذابی در دوزخ و عذابی در قبر به تو پناه می‌آورم» [104]. [104] منبع پیشین.

اَمسَینا وَ اَمسَل مُلکو لِلّاه، وَل حَمدو لِلّاه، لا اِلاهَ اِلَّل لاهو وَحدَهو لا شَریکَ لَه، لَهول مُلکو وَ لَهول حَمدو وَ هُوَ عَلی کولِّ شَی‌اِن قَدیر، رَبِّ اَسئَلوکَ خَیرَ ما فی هاذِهِل لَیلَه، وَ خَیرَ ما بَعدَها، وَ اَعوذو بِکَ مِن شَرِّ ما فی هاذِهِل لَیلَه، وَ شَرِّ ما بَعدَها، رَبِّ اَعوذو بِکَ مِنَل کَسَلِ وَ سوءِل کِبَر، رَبِّ اَعوذو بِکَ مِن عَذابین فین نار وَ عَذابین فیل قَبر.

«بارالها، با توفیق تو صبح نمودیم و با توفیق تو وارد شب می‌شویم و به لطف تو زندگی می‌کنیم و با خواست تو می‌میریم و بازگشت و برانگیخته شدن ما پس از مرگ به سوی توست» [105]. [105] ترمذی (5/466) حدیث شماره‌ی (3391)؛ و نگا: صحيح الترمذی (3/142).

اَللهُمَّ بِکَ اَصبَحنا، وَ بِکَ اَمسَینا، وَ بِکَ نَحیا، وَ بِکَ نَموتُ وَ اِلَیکَ النُّشور

و چون صبح را به شام می‌رساندند می‌فرمودند: «بارالها با توفیق تو شب نمودیم و با توفیق تو صبح می‌کنیم و به لطف تو زندگی می‌کنیم و با خواست تو می‌میریم و بازگشت ما به سوی توست» [106]. [106] منبع پیشین.

اَللهُمَّ بِکَ اَمسَینا، وَ بِکَ اَصبَحنا، وَ بِکَ نَحیا، وَ بِکَ نَموتُ، وَ اِلَیکَ المَصیر

«بارالها، تو پروردگار منی و معبود بر حقی جز تو نیست؛ مرا خلق نمودی و من بنده‌ی تو هستم و من تا بتوانم بر عهد و پیمان و وعده‌ی تو هستم؛ به تو پناه می‌آورم از آن شر و بدی که مرتکب شدم؛ به نعمت تو بر خودم اعتراف دارم و به گناهم اقرار می‌کنم، پس مرا بیامرز و ببخش که کسی جز تو گناهان را نمی‌بخشد»[108]. [107] اقرار نموده و اعتراف می‌کنم. [108] «هرکس هنگامی آن را با یقین بگوید که وارد شب می‌شود و در همان شب بمیرد، وارد بهشت می‌شود؛ و همچنین زمانی که صبح می‌کند». به روایت بخاری (7/150) حدیث شماره‌ی (6306).

اَللهُمَّ اَنتَ رَبّی لا اِلهَ اِلّا اَنت، خَلَقتَنی وَ اَنا عَبدُک، وَ اَنا عَلی عَهدِکَ وَ وَعدِکَ مَا استَطَعت، اَعوذُ بِکَ مِن شَرِّ ما صَنَعت، اَبوءُ لَکَ بِنِعمَتِکَ عَلَیّ، وَ اَبوءُ بِذَنبی فَاغفِر لی فَاِنَّهُ لا یَغفِرُ الذُّنوبَ اِلّا اَنت

«بارالها، من درحالی صبح نمودم که تو را گواه می‌گیرم و حاملان عرشت و فرشتگانت و همه‌ی مخلوقاتت را گواه می‌گیرم که تو الله هستی و معبود بر حقی جز تو نیست، یکتایی و شریکی برای تو نیست؛ و گواهی می‌دهم که محمد بنده و فرستاده‌ی توست»

اَللّهُمَّ اِنّی اَصبَحتُ اُشهِدُکَ، وَ اُشهِدُ حَمَلَتَ عَرشِکَ، وَ مَلائِکَتِکَ، وَ جَمیعَ خَلقِکَ، اَنَّکَ اَنتَ اللهُ لا اِلهَ اِلّا اَنتَ وَحدَکَ لا شَریکَ لَکَ، وَ اَنَّ مُحَمَّدَن عَبدُکَ وَ رَسولُک چهار بار [109]. [109] «هرکس هنگامی که صبح می‌کند یا وارد شب می‌شود، این ذکر را چهار مرتبه بگوید، الله متعال او را از آتش دوزخ آزاد می‌گرداند». به روایت ابوداود (4/ 317) حدیث شماره‌ی (5071) و بخاری در ادب المفرد حدیث شماره‌ی (1201) و نسائی در «عمل الیوم واللیلة» حدیث شماره‌ی (9) و ابن سنی حدیث شماره‌ی (70)؛ و علامه شیخ ابن باز رحمه الله در «تحفة الاخیار» ص 23 اسناد نسائی و ابوداود را حسن دانسته است.

و چون صبح را به شام می‌رساندند می‌فرمودند: «بارالها، من درحالی شام نمودم که تو را گواه می‌گیرم و حاملان عرشت و فرشتگانت و همه‌ی مخلوقاتت را گواه می‌گیرم که تو الله هستی و معبود بر حقی جز تو نیست، یکتایی و شریکی برای تو نیست؛ و گواهی می‌دهم که محمد بنده‌ی تو و فرستاده‌ی توست»

اَللّهُمَّ اِنّی اَمسَیتُ اُشهِدُکَ، وَ اُشهِدُ حَمَلَتَ عَرشِکَ، وَ مَلائِکَتِکَ، وَ جَمیعَ خَلقِکَ، اَنَّکَ اَنتَ اللهُ لا اِلهَ اِلّا اَنتَ وَحدَکَ لا شَریکَ لَکَ، وَ اَنَّ مُحَمَّداً عَبدُکَ وَ رَسولُک چهار بار [110]. [110] منبع پیشین.

«بارالها، هر آن نعمتی که در این صبحگاه برای من یا یکی از خلق تو حاصل شده است، تنها از جانب توست که هیچ شریکی برای تو نیست؛ بنابراین حمد و ستایش برای توست و شکر و سپاس برای تو» [111]. [111] «هرکس صبحگاه این ذکر را بگوید، شکر آن روزش را ادا کرده است؛ و هرکس آن را در شامگاه بگوید، درحقیقت شکر آن شبش را ادا نموده است». به روایت ابوداود (4/ 318) حدیث شماره‌ی (5075)، نسائی در «عمل اليوم والليلة» حدیث شماره‌ی (7)، ابن سنی حدیث شماره‌ی (41)، ابن حبان ((موارد)) حدیث شماره‌ی (2361)؛ و ابن باز رحمه الله در «تحفة الأخيار» ص 24 اسناد آن را حسن دانسته است.

اَللّهُمَّ ما اَصْبَحَ بی مِن نِعْمَتِن اَوْ بِاَحَدِن مِن خَلْقِکَ فَمِنْکَ وَحْدَکَ لا شَریکَ لَکَ، فَلَکَلْ حَمْدُ وَ لَکَشْ شُکْر

و چون صبح را به شام می‌رساندند می‌فرمودند: «بارالها، هر آن نعمتی که در این شامگاه برای من یا یکی از خلق تو حاصل شده است، تنها از جانب توست که هیچ شریکی برای تو نیست؛ بنابراین حمد و ستایش برای توست و شکر و سپاس برای تو»[112]. [112] منبع پیشین.

اَللّهُمَّ ما اَمسا بی مِن نِعمَتِن اَو بِاَحَدِن مِن خَلقِکَ فَمِنکَ وَحدَکَ لا شَریکَ لَک، فَلَکَل حَمدُ وَلَکَش شُکر

«بارالها، مرا در بدنم عافیت عنایت کن؛ بارالها، مرا در شنوایی‌ام عافیت عنایت کن؛ بارالها، مرا در بینایی‌ام عافیت عنایت کن که معبود بر حقی جز تو نیست؛ بارالها، من از کفر و فقر به تو پناه می‌آورم؛ و از عذاب قبر به تو پناه می‌آورم که معبود بر حقی جز تو نیست»

اَللّهُمَّ عافِنی فی بَدَنی، اَللّهُمَّ عافِنی فی سَمعی، اَللّهُمَّ عافِنی فی بَصَری، لا اِلهَ اِلّا اَنتَ، اَللّهُمَّ اِنّی اَعوذُ بِکَ مِنَل کُفر، وَل فَقر، وَ اَعوذُ بِکَ مِن عَذابِل قَبر، لا اِلهَ اِلّا اَنت. سه بار[113]. [113] ابوداود (4/324) حدیث شماره‌ی (5092)، احمد (5/42) حدیث شماره‌ی (20430)، نسائی در «عمل اليوم والليلة» حدیث شماره‌ی (22)، ابن سنی حدیث شماره‌ی (69)، بخاری در «الأدب المفرد» حدیث شماره‌ی (701)؛ و علامه ابن باز رحمه الله در «تحفة الأخيار» (ص 26) اسناد آن را حسن دانسته است.

«الله برای من کافی است، هیچ معبودی [به حق] جز او نیست، بر او توکل کردم، و او پروردگار عرش بزرگ است»

حَسْبِیَ‌الله، لا اِلهَ اِلّا هُوَ، عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ، وَ هُوَ رَبُّلْعَرْشِلْعَظیم هفت بار[114]. [114] «هرکس این ذکر را هفت بار در صبحگاه و شامگاه بخواند، خداوند او را از هر آنچه در دنیا و آخرت نگرانش می‌کند کفایت می‌کند». به روایت ابن سنی حدیث شماره‌ی (71) به صورت مرفوع، ابوداود به صورت موقوف (4/321) حدیث شماره‌ی (5081)؛ و شعیب و عبدالقادر ارناؤوط اسناد آن را صحیح دانسته‌اند. نگا: زاد المعاد (2/376).

«بارالها، از تو بخشش و عافیت در دنیا و آخرت را خواهانم؛ بارالها، از تو بخشش و عافیت را در دین و دنیا و خانواده و مالم خواستارم؛ بارالها، عیب‌هایم را بپوشان و ترس‌هایم را به امنیت تبدیل کن؛ بارالها، مرا از جلو و از پشت و از راست و از چپ و از بالا حفظ بفرما؛ و از اینکه از زیرم ناگهانی کشته شوم، به عظمت و بزرگی تو پناه می‌آورم»[115]. [115] ابوداود حدیث شماره‌ی (5074)، ابن ماجه حدیث شماره‌ی (3871)؛ و نگا: صحيح ابن ماجه (2/332).

اَللَّهُمَّ اِنّی اَسْئَلُکَ الْعَفوَ وَ الْعافِیَتَ فِی الدُّنیا وَ الْآخِرَه، اَللَّهُمَّ اِنّی اَسْئَلُکَ الْعَفوَ وَ الْعافِیَه: فی دینی وَ دُنیایَ وَ اَهلی، وَ مالی، اَللَّهُمَّ اسْتُرْ عَوراتی، وَ آمِنْ رَوعاتی، اَللَّهُمَّ احْفَظْنی مِن بَینِ یَدَیَّ، وَ مِن خَلفی، وَ عَن یَمینی، وَ عَن شِمالی، وَ مِن فَوقی، وَ اَعوذُ بِعَظَمَتِکَ اَنْ اُغْتالَ مِن تَحتی.

«بارالها، ای داننده‌ی نهان و آشکار، پدید آورنده‌ی آسمان‌ها و زمین، پروردگار و مالک همه چیز، گواهی می‌دهم که معبود بر حقی جز تو نیست؛ از شر نفسم و از شر شیطان و دام او به تو پناه می‌آورم و از اینکه بدی و زشتی در حق خود روا دارم یا متوجه مسلمانی کنم»[116]. [116] ترمذی حدیث شماره‌ی (3392)، ابوداود حدیث شماره‌ی (5067)؛ و نگا: صحيح الترمذی (3/142).

اَللّهُمَّ عالِمَلْغَیْبِ وَشَّهادَتِ فاطِرَسَّماواتِ وَلْاَرْض، رَبَّ کُلِّ شَیْءٍ وَ مَلیکَه، اَشْهَدُ اَنْ لا اِلهَ اِلّا اَنْت، اَعوذُ بِکَ مِنْ شَرِّ نَفْسی، وَ مِنْ شَرِّشَّیْطانِ وَ شَرَکِه، وَ اَنْ اَقْتَرِفَ عَلی نَفْسی سوءاً، اَوْ اَجُرَّهُ اِلی مُسْلِم.

«بِسْمِ اللَّهِ الَّذِي لَا يَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَيْءٌ فِي الأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ وَهُوَ السَّمِيعُ العَلِيمُ»: «به نام الله که با نام او چیزی در زمین و آسمان ضرر نمی‌رساند؛ و او شنوایِ داناست».

بِسْمِلْ لاهِلْ لَذی، لا یَضُرُّ مَعَسْمِهِ شَیْئُنْ، فِلْ اَرْضِ وَ لا فِسْ سَماءِ، وَ هُوَسْ سَمیعُلْ عَلیم سه بار[117]. [117] «هرکس این ذکر را سه بار به هنگام صبحگاه و سه بار در شامگاه بگوید، چیزی به او زیان نمی‌رساند». به روایت ابوداود (4/ 323) حدیث شماره‌ی (5088)، ترمذی (5/ 465) حدیث شماره‌ی (3388)، ابن ماجه حدیث شماره‌ی (3869)، احمد حدیث شماره‌ی (446). و نگا: صحیح ابن ماجه (2/ 332)؛ و علامه ابن باز رحمه الله در «تحفة الأخيار» ص 39 اسناد آن را حسن دانسته است.

«راضی شدم به الله به عنوان پروردگارم و به اسلام به عنوان دینم و به محمد ﷺ به عنوان پیامبرم»

رَضیتُ بِاللهِ رَبّاً، وَ بِالْاِسْلامِ دیناً، وَ بِمُحَمَّدٍ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَ سَلَّم نَبیّاً سه بار[118]. [118] «هرکس این ذکر را سه بار به هنگام صبح و سه بار به هنگام شب بگوید، این حق را نزد الله متعال دارد که او را در روز قیامت راضی گرداند». به روایت احمد (4/ 337) حدیث شماره‌ی (18967)، نسائی در «عمل اليوم والليلة» حدیث شماره‌ی (4)، ابن سنی حدیث شماره‌ی (68)، ابوداود (4/ 318) حدیث شماره‌ی (1531)، ترمذی (5/ 465) حدیث شماره‌ی (3389)؛ و علامه ابن باز رحمه الله در «تحفة الأخيار» ص 39 آن را حسن دانسته است.

«ای همیشه زنده، ای که همواره به تدبیر خلقت می‌پردازی، به رحمت تو استغاثه می‌جویم که همه‌ی امور و کار و بارم را سر و سامان بخشی و یک چشم بر هم زدن هم مرا به نفسم وانگذاری»[119]. [119] به روایت حاكم و آن را صحیح دانسته و ذهبی با او موافقت کرده است (1/545)؛ و نگا: صحيح الترغيب والترهيب (1/273).

یا حَیُّ یا قَیّومُ، بِرَحمَتِکَ اَستَغیثُ، اَصلِح لی شَأنیَ کُلَّهُ، وَ لا تَکِلنی اِلی نَفسی طَرفَةَ عَین

«درحالی صبح نمودیم که پادشاهی و فرمانروایی برای الله پروردگار جهانیان است؛ بارالها، من از تو خیر و خوبی این روز را می‌خواهم: رسیدن به هدف و پیروزی بر دشمن در این روز و نور آن و برکتش و هدایتش را از تو خواستارم؛ و از شر و بدی آنچه در بر دارد و شر و بدی بعد از آن، به تو پناه می‌آورم» [120]. [120] ابوداود (4/322) حدیث شماره‌ی (5084)؛ و شعيب و عبدالقادر ارناؤوط در «تحقيق زاد المعاد» (2/373) اسناد آن را حسن دانسته‌اند.

Asbahna va asbahal-molko lillahe rabbel-aalamin, Allahomma enni as'aloka khayra hazal-yowm: fat-hahu, va nasrahu, va nurahu, va barakatahu, va hodah, va a'uzu beka min sharre ma fihi va sharre ma ba'dah.

و چون صبح را به شام می‌رساندند می‌فرمودند: «درحالی وارد شب شدیم که پادشاهی و فرمانروایی برای الله پروردگار جهانیان است؛ بارالها، من از تو خیر و خوبی این شب را می‌خواهم: رسیدن به هدف و پیروزی بر دشمن در این شب و نور آن و برکتش و هدایتش را از تو خواستارم؛ و از شر و بدی آنچه در بر دارد و شر و بدی بعد از آن به تو پناه می‌آورم» [121]. [121] منبع پیشین.

اَمسَینا وَ اَمسَل مُلکُ لِلّاهِ رَبِّل عالَمین، اَللّاهُمَّ اِنّی اَسئَلُکَ خَیرَ هاذِهِل لَیلَه: فَتحَها، وَ نَصرَها، وَ نورَها، وَ بَرَکَتَها، وَ هُداها، وَ اَعوذُ بِکَ مِن شَرِّ ما فیها، وَ شَرِّ ما بَعدَها.

«بر فطرت و پاکی اسلام، و بر کلمه‌ی اخلاص، و بر دین پیامبرمان محمد ﷺ، و بر آیین پدرمان ابراهیم صبح نمودیم که موحد و روی‌گردان از شرک، و مسلمان بود و از مشرکان نبود» [122]. [122] احمد (3/406 و 407) حدیث شماره‌ی (15360) و (15563)، ابن سنی در «عمل اليوم والليلة» حدیث شماره‌ی (34)؛ و نگا: صحيح الجامع (4/209).

اَصْبَحْنا عَلا فِطْرَتِ الاِسْلام، وَ عَلا کَلِمَتِ الاِخْلاص، وَ عَلا دینِ نَبیِّنا مُحَمَّد صَلَّی اللهُ عَلَیهِ وَ سَلَّم، وَ عَلا مِلَّتِ اَبینا اِبْراهیم، حَنیفَن مُسْلِمَن وَ ما کانَ مِنَ الْمُشْرِکین.

و چون صبح را به شام می‌رساندند می‌فرمودند: «بر فطرت و پاکی اسلام و بر کلمه‌ی اخلاص و بر دین پیامبرمان محمد ﷺ و بر دین ابراهیم شب نمودیم که موحد و روی گردان از شرک، و مسلمان بود و از مشرکان نبود» [123]. [123] منبع پیشین.

اَمسَینا عَلی فِطرَتِل اِسلام، وَ عَلی کَلِمَتِل اِخلاص، وَ عَلی دینِ نَبِیِّنا مُحَمَّدِن صَلَّی اللهُ عَلَیهِ وَ سَلَّم، وَ عَلی مِلَّتِ اَبینا اِبراهیمَ، حَنیفَن مُسلِمَن وَ ما کانَ مِنَل مُشرِکین.

«سُبْحَانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ» (پاک و منزه است الله و حمد و ستایش او را می‌گویم)

سُبحانَللاهِ وَ بِحَمدِهْ صد بار[124]. [124] «هرکس این ذکر را صد بار به هنگام صبح و به هنگام شب بگوید، کسی در روز قیامت نمی‌آید که کاری برتر از آنچه او با خود آورده انجام داده باشد، مگر کسی که ذکری مانند او گفته باشد یا بر آن افزوده باشد». به روایت مسلم (4/2071) حدیث شماره‌ی (2692).

«لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الحَمْدُ، وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ»: «معبود بر حقی جز الله نیست، یکتاست و شریکی ندارد؛ پادشاهی برای اوست و حمد و ستایش برای او؛ و او بر هر کاری تواناست»

La ilaha illallah wahdahu la sharika lah, lahul mulku wa lahul hamd, wa huwa ala kulli shay'in qadir. ده بار[125]، یا یک بار در هنگام تنبلی و بی‌حوصلگی[126]. [125] نسائی در «عمل اليوم والليلة» حدیث شماره‌ی (24)؛ و نگا: صحيح الترغيب والترهيب (1/272)، تحفة الأخيار، اثر ابن باز رحمه الله، ص44؛ و فضیلت آن را در: ص 146، حديث شماره‌ی (255) ببینید. [126] ابوداود حدیث شماره‌ی (5077)، ابن ماجه حدیث شماره‌ی (3798)، احمد حدیث شماره‌ی (8719)؛ و نگا: صحيح الترغيب والترهيب (1/270)، صحيح ابی داود (3/957)، صحيح ابن ماجه (2/331)، زاد المعاد (2/377).

«لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ المُلْكُ وَلَهُ الحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ»: «معبود بر حقی جز الله نیست، یکتاست و شریکی ندارد؛ پادشاهی برای اوست و حمد و ستایش برای او؛ و او بر هر کاری تواناست»

لا اِلاهَ اِلَّل‌لاه، وَحْدَهو لا شَریکَ لَهو، لَهُل‌مُلْکو وَ لَهُل‌حَمْدو وَ هُوَ عَلا کُلِّ شَیْءِنْ قَدیر صد مرتبه به هنگام صبح[127]. [127] «هرکس این ذکر را صد مرتبه در یک روز بگوید، برای او با آزاد نمودن ده برده، برابر است؛ و برای او صد نیکی نوشته می‌شود و صد بدی از کارنامه‌ی عمل او محو می‌گردد و در آن روز تا فرارسیدن شب، سپری برای او در برابر شیطان خواهد بود؛ و کسی برتر از آنچه او با خود آورده، نمی‌آورد مگر آنکه عملی بیش از این داشته باشد». به روایت بخاری (4/ 95) حدیث شماره‌ی (3293)، مسلم (4/ 2071) حدیث شماره‌ی (2691).

«الله متعال پاک و منزه است و حمد و ستایش او را می‌گویم: به تعداد مخلوقاتش و به میزان رضایتش و به وزن عرشش و جوهر کلماتش»

سُبحانَ‌اللهِ وَ بِحَمدِه: عَدَدَ خَلقِه، وَ رِضا نَفسِه، وَ زِنَتَ عَرشِه، وَ مِدادَ کَلِماتِه سه بار هنگام صبح[128]. [128] مسلم (4/2090) حدیث شماره‌ی (2726).

«بارالها، من از تو علمی سودمند و مفید و رزقی پاک و حلال و عملی پذیرفته شده می‌خواهم»

اَللّهُمَّ اِنّی اَسأَلُکَ عِلماً نافِعاً، وَ رِزقاً طَیِّباً، وَ عَمَلاً مُتَقَبَّلاً چون وارد صبح گردد[129]. [129] به روایت ابن سنی در «عمل اليوم والليلة» حدیث شماره‌ی (54)، ابن ماجه حدیث شماره‌ی (925)؛ و عبدالقادر و شعيب ارناؤوط در «تحقيق زاد المعاد» (2/375) اسناد آن را حسن دانسته است. و پیش‌تر تخریج آن در شماره‌ی (73) گذشت.

«از الله آمرزش می‌خواهم و به سویش توبه می‌کنم»

اَستَغفِرُ اللهَ وَ اَتوبُ اِلَیه صد مرتبه در روز[130]. [130] بخاری به همراه فتح الباری (11/101) حدیث شماره‌ی (6307)، مسلم (4/2075) حدیث شماره‌ی (2702).

«أَعُوذُ بِكَلِمَاتِ اللَّهِ التَّامَّاتِ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ»: «پناه می‌برم به کلمات کامل الله از شر آنچه خلق نموده است»

اَعوذُ بِکَلِماتِل لاهِت تامّاتِ مِن شَرِّ ما خَلَق سه بار هنگام شامگاه[131]. [131] «هرکس این ذکر را سه مرتبه به هنگام شب بگوید، در آن شب زهر و سمِّ گزیدگی به او آسیبی نمی‌زند». به روایت احمد (2/290) حدیث شماره‌ی (7898)، نسائی در «عمل اليوم والليلة» حدیث شماره‌ی (590)، ابن سنی حدیث شماره‌ی (68)؛ و نگا: صحیح الترمذی (3/ 187)، صحیح ابن ماجه (2/266)، تحفة الأخيار اثر شیخ ابن باز ص 45.

«بارالها بر پیامبر ما محمد درود و سلام بفرست»

اَللّهُمَّ صَلِّ وَ سَلِّم عَلی نَبیِّنا مُحَمَّد ده مرتبه[132]. [132] «هرکس صبحگاه ده مرتبه و شامگاه ده مرتبه بر من درود بفرستد، شفاعت من در روز قیامت شامل او می‌شود». به روایت طبرانی با دو سند که یکی از آنها جید است. نگا: مجمع الزوائد (10/120)، صحیح الترغیب والترهیب (1/273).

۲۸. اذکار خواب

(دو کف دستش را جمع می‌کند و این سوره‌ها را در آنها می‌خواند و سپس در آنها می‌دمد: [ای پیامبر] بگو: «او الله یکتا و یگانه است. الله بی‌نیاز است [و همه نیازمند او هستند]2 نه [فرزندی] زاده و نه [از کسی] زاده شده است. و هیچ کس همانند و همتای او نبوده و نیست». [سورهٔ اخلاص: ۱-۴].

[ای پیامبر،] بگو: «به پروردگار سپیده‌دم پناه می‌برم، از شرِ تمام آنچه آفریده است، و از شر تاریکی شب، آنگاه که همه جا را فراگیرد، و از شر [زنان جادوگر] که با افسون در گره‌ها می‌دمند. و از شر [هر] حسود، آنگاه که حسد ورزد». [سورهٔ فلق: ۱-۵].

[ای پیامبر،] بگو: «به پروردگار مردم پناه می‌برم، فرمانروای مردم،2 معبود مردم، از شرِ [شیطانِ] وسوسه‌گر که [به هنگام ذکر الله،] پنهان می‌گردد؛ همان [وسوسه‌گری] که در دل‌های مردم وسوسه می‌کند؛ از جنیان [باشد] و [یا از] آدمیان». [سورهٔ ناس: ۱-۶]

آنگاه تا جایی که می‌تواند با دو کف دستش بدن خود را مسح می‌کند و این کار را از سر و صورت و جلوی بدنش آغاز می‌نماید. این کار را سه مرتبه انجام می‌دهد[133]. [133] بخاری به همراه فتح الباری (9/62) حدیث شماره‌ی (5017)، مسلم حدیث شماره‌ی (2192).

الله [معبودِ راستین است؛] هیچ معبودی [به‌حق] جز او نیست؛ زندۀ پاینده [و قائم به ذات] است؛ نه خوابی سبک او را فرا می‌گیرد و نه خوابی سنگین؛ [و لحظه‌ای از تدبیر جهان هستی، غافل نمی‌ماند]؛ آنچه در آسمان‌ها و زمین است، از آنِ اوست. کیست که نزد او جز به فرمانش شفاعت کند؟ گذشته و آیندۀ آنان [= بندگان] را می‌داند و [آنان] به چیزی از علم او احاطه [و آگاهی] نمی‌یابند، مگر آنچه خود [الله] بخواهد. کرسیِ او آسمان‌ها و زمین را در بر گرفته است و نگهداشتنِ آنها بر او [سنگین و] دشوار نیست و او بلندمرتبه [و] بزرگ است. [بقره: ۲۵۵][134]. [134] «هرکس هنگامی آن را بخواند که به بستر خواب می‌رود، همواره نگهبانی از جانب خداوند بر او خواهد بود و تا صبح شیطان به او نزدیک نمی‌شود». بخاری به همراه فتح الباری (4/487) حدیث شماره‌ی (2311).

رسول [الله] به آنچه از [سوی] پروردگارش بر او نازل شده ایمان آورده است و مؤمنان [نیز] همگی به الله و فرشتگان و کتاب‌ها و پیامبرانش ایمان آورده‌اند؛ [و رسول و مؤمنان گفتند]: «میان هیچ‌یک از پیامبرانش فرق نمی‌گذاریم [و به همه‌شان ایمان داریم]. و گفتند: «شنیدیم و اطاعت کردیم. پروردگارا، آمرزش تو را [خواهانیم] و بازگشت [تمام امور] به سوی توست». الله هیچ‌ کس را جز به اندازۀ توانش مکلّف نمی‌کند. آنچه [از خوبی] به دست آورده است به سودِ اوست و آنچه [بدی] کسب کرده است به زیان اوست. [پیامبران و مؤمنان گفتند:] «پروردگارا، اگر فراموش یا خطا کردیم، ما را بازخواست نکن. پروردگارا، بارِ گران [و تکلیف سنگین] بر [دوش] ما مگذار؛ چنان که آن را [به مجازات گناه و سرکشی،] بر [دوش] کسانی که پیش از ما بودند [= یهوديان] نهادی. پروردگارا، آنچه که تاب تحملش را نداریم بر [دوش] ما مگذار و از ما درگذر و ما را بیامرز و به ما رحم کن. تو یار [و کارسازِ] مایی؛ پس ما را بر گروه کافران پیروز گردان». [بقره:۲۸۵-۲۸۶][135]. [135] «هرکس این دو آیه را در شب بخواند، او را کفایت می‌کنند». بخاری به همراه فتح الباری (9/94) حدیث شماره‌ی (4008)، مسلم (1/554) حدیث شماره‌ی (807).

«پروردگار من، با نام تو[136] پهلو به زمین می‌گذارم و با خواست و یاری تو از زمین برمی‌دارم؛ پس اگر جانم را گرفتی، به آن رحم بفرما؛ و اگر آن را به بدنم بازگرداندی، آن را با آنچه به وسیله‌ی آن بندگان صالحت را حفظ می‌کنی، حفاظت بفرما»[137]. [136] «چون یکی از شما از بستر خوابش بلند شد و سپس به آن بازگشت، باید بسترش را از طرفی که با بدن او در تماس است، سه بار تکان دهد و بسم الله بگوید؛ چون نمی‌داند بعد از او در آن چه روی داده است؛ و چون دراز می‌کشد، باید بگوید ....» و ادامه‌ی حدیث. [بصَنِفة إزاره: یعنی سمتی که با بدن در تماس است]. [النهاية في غريب الحديث والأثر (صنف)]. [137] بخاری به همراه فتح الباری (11/126) حدیث شماره‌ی (6320)، مسلم (4/2084) حدیث شماره‌ی (2714).

بِسمِکَ رَبّی وَضَعتُ جَنبی، وَبِکَ اَرفَعُهُ، فَاِن اَمسَکتَ نَفسی فَارحَمها، وَاِن اَرسَلتَها فَاحفَظها، بِما تَحفَظُ بِهِ عِبادَکَ صّالِحین.

«بارالها، تو جانم را خلق نمودی و تو جانم را می‌گیری، مرگ و زندگی آن به دست توست، اگر آن را زنده نگه داشتی حفظش بفرما و اگر آن را میراندی، آن را بیامرز و ببخش، بارالها من از تو عافیت را می‌خواهم»[138]. [138] به روایت مسلم (4/2083) حدیث شماره‌ی (2712) و احمد (2/79) حدیث شماره‌ی (5502).

اَللّهُمَّ اِنَّکَ خَلَقتَ نَفسی وَ اَنتَ تَوَفّاها، لَکَ مَماتُها وَ مَحیاها، اِن اَحیَیتَها فَحفَظها، وَ اِن اَمَتَّها فَغفِر لَها، اَللّهُمَّ اِنّی اَسئَلُکَ اَلعافِیَه

«بارالها، مرا از عذابت در روزی نجات بده[139] که بندگانت را زنده می‌گردانی»[140]. [139] «چون رسول خدا صلی الله علیه وسلم قصد خوابیدن داشت، دست راستش را زیر گونه‌اش قرار می‌داد، سپس می‌فرمود: ...» و ادامه‌ی حدیث. [140] ابوداود (4/311) حدیث شماره‌ی (5045)، ترمذی حدیث شماره‌ی (3398)؛ و نگا: صحيح الترمذی (3/143)، صحيح ابی داود (3/240).

اَللهُمَّ قِنی عَذابَکَ یَومَ تَبعَثُ عِبادَک

«بارالها با نام تو می‌میرم و زنده می‌شوم»[141]. [141] بخاری به همراه فتح الباری (11/113) حدیث شماره‌ی (6324)، مسلم (4/2083) حدیث شماره‌ی (2711).

بِسمِکَ اللّهُمَّ اَموتُ وَ اَحیا

«سبحان الله

سُبحانَ‌ الله (سی و سه بار). والحمد لله

وَلحَمدُ لِلّه (سی و سه بار). و اللهُ بزرگتر است

والله اکبر سی و چهار بار»[142]. [142] «هرکس این اذکار را هنگام رفتن به بستر خواب بگوید، از داشتن خدمتکاری برای او بهتر است». بخاری با فتح الباری (7/71) حدیث شماره‌ی (3705)؛ مسلم (4/2091) حدیث شماره‌ی (2726).

«بارالها، پروردگار آسمان‌های هفتگانه و پروردگار زمین و پروردگار عرش بزرگ، پروردگار ما و پروردگار همه چیز، ای شکافنده‌ی دانه و هسته و نازل‌کننده‌ی تورات و انجیل و فرقان، از شر و بدی همه‌ی چیزها که موی پیشانی و افسار آنها به دست توست، به تو پناه می‌آورم؛ بارالها، تو اول هستی و چیزی قبل از تو نبوده است و تو آخر هستی و چیزی بعد از تو نیست و تو ظاهر هستی و چیزی بالاتر از تو نیست و تو باطن هستی و چیزی پنهان‌تر از تو نیست؛ بدهی ما را پرداخت بفرما و ما را از فقر و تنگدستی به غنا و توانگری برسان»[143]. [143] مسلم (4/2084) حدیث شماره‌ی (2713).

اَللاهُمَّ رَبَّس سَماواتِس سَبْعِ وَ رَبَّل اَرْضِ، وَ رَبَّل عَرْشِل عَظیمِ، رَبَّنا وَ رَبَّ كُلِّ شَیْئِن، فالِقَل حَبِّ وَن نَوا، وَ مُنْزِلَت تَوْراتِ وَل اِنْجیلِ، وَل فُرْقانِ، اَعوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ كُلِّ شَیْئِن اَنْتَ آخِذُن بِناصِیَتِهِ، اَللاهُمَّ اَنْتَل اَوَّلُ فَلَیْسَ قَبْلَكَ شَیْئُن، وَ اَنْتَل آخِرُ فَلَیْسَ بَعْدَكَ شَیْئُن، وَ اَنْتَظ ظاهِرُ فَلَیْسَ فَوْقَكَ شَیْئُن، وَ اَنْتَل باطِنُ فَلَیْسَ دونَكَ شَیْئُن، اِقْضِ عَنَّد دَیْنَ وَ اَغْنِنا مِنَل فَقْر

«حمد و ستایش برای الله است که ما را آب و غذا داد و کفایت نمود و پناه داد، چه بسیارند کسانی که نه کفایت‌کننده‌ای دارند و نه پناه‌دهنده‌ای»[144]. [144] مسلم (4/2085) حدیث شماره‌ی (2715).

اَلحَمدو لِلّاهِلَّذی اَطعَمَنا وَ سَقانا، وَ کَفانا، وَ آوانا، فَکَم مِمَّن لا کافیَ لَهُو وَ لا مُؤوی

«بارالها، ای داننده‌ی نهان و آشکار، پدیدآورنده‌ی آسمان‌ها و زمین، پروردگار و مالک همه چیز، گواهی می‌دهم که معبود بر حقی جز تو نیست، از شر نفسم و از شر شیطان و شرک او به تو پناه می‌آورم و از اینکه در حق خودم مرتکب بدی شوم یا بدی و شری را متوجه مسلمانی کنم»[145]. [145] ابوداود (4/317) حدیث شماره‌ی (5067)، ترمذی حدیث شماره‌ی (3629)؛ و نگا: صحيح الترمذی (3/142).

اَللَّهُمَّ عالِمَلْ غَیْبِ وَشَّهادَةِ فاطِرَسَّماواتِ وَلْاَرْضِ، رَبَّ کُلِّ شَیْءٍ وَ مَلیکَهُ، اَشْهَدُ اَنْ لا اِلهَ اِلّا اَنْتَ، اَعوذُ بِکَ مِنْ شَرِّ نَفْسی، وَ مِنْ شَرِّشَّیْطانِ وَ شِرْکِهِ، وَ اَنْ اَقْتَرِفَ عَلی نَفْسی سوءاً، اَوْ اَجُرَّهُ اِلی مُسْلِم

«الم تنزیل یا همان سوره‌ی سجده و تبارک الذی بیده الملک (سوره‌ی ملک) را می‌خواند»[146]. [146] ترمذی حدیث شماره‌ی (3404)، نسائی در «عمل اليوم والليلة» حدیث شماره‌ی (707)؛ و نگا: صحيح الجامع (4/255).

«بارالها[147]، نفسم را به تو تسلیم نمودم و امورم را به تو واگذار نموده و سپردم و رویم را به سوی تو متوجه نمودم و تو را پشت و پناه خود می‌دانم، بیم و امیدم متوجه توست و هیچ پناه و نجاتی از تو جز به سوی تو ندارم، به کتاب تو که آن را نازل نمودی و به پیامبرت که او را فرستادی ایمان آوردم»[148]. [147] «چون خواستید به بستر خواب بروید، وضویی چون وضوی نماز بگیرید، سپس بر سمت راست خود دراز بکشید، آنگاه بگویید: ...». و ادامه‌ی حدیث. [148] رسول خدا ﷺ در مورد کسی که چنین بگوید، فرمودند: «پس اگر بمیرد، بر فطرت مرده است». بخاری به همراه فتح الباری (11/113) حدیث شماره‌ی (6313)، مسلم (4/2081) حدیث شماره‌ی (2710).

اَللّهُمَّ اَسلَمتُ نَفسی اِلَیک، وَ فَوَّضتُ اَمری اِلَیک، وَ وَجَّهتُ وَجهی اِلَیک، وَ اَلجَأتُ ظَهری اِلَیک، رَغبَتَن وَ رَهبَتَن اِلَیک، لا مَلجَاَ وَ لا مَنجا مِنکَ اِلّا اِلَیک، آمَنتُ بِکِتابِکَل لَذی اَنزَلت، وَ بِنَبیِّکَل لَذی اَرسَلت.

۲۹. دعای هنگام پهلو به پهلو کردن (غلت زدن) شبانه

«معبود بر حقی جز الله نیست؛ او که یکتاست و بر همه چیز غالب و چیره؛ پروردگار آسمان‌ها و زمین و آنچه میان آنهاست؛ با عزت و بسیار آمرزنده و بخشنده است»[149]. [149] «وقتی شبانه پهلو به پهلو می‌کند، این ذکر را می‌خواند». به روایت حاکم و آن را صحیح دانسته و ذهبی با او موافقت کرده است (1/540)؛ و نسائی در «عمل اليوم والليلة» حدیث شماره‌ی (202)؛ و ابن سنی حدیث شماره‌ی (757)؛ و نگا: صحیح الجامع (4/213).

لا اِلاهَ اِلَلّاهُل واحِدُل قَهّار، رَبُّس سَمَواتِ وَل اَرضِ وَ ما بَینَهُمَل عَزیزُل غَفّار

۳۰. دعای وحشت‌زده شدن در خواب و کسی که دچار ترس و وحشت شده است.

«به کلمات کامل الله پناه می‌برم از خشم و مجازاتش و شر بندگانش و از وسوسه‌های شیاطین و اینکه نزد من حاضر شوند»[150]. [150] ابوداود (4/12) حدیث شماره‌ی (3893)، ترمذی حدیث شماره‌ی (3528)؛ و نگا: صحيح الترمذی (3/171).

اَعوذو بِکَلِماتِل لاهِت تاماتِ مِن غَضَبِهی وَ عِقابِهی، وَ شَرِّ عِبادِهی، وَ مِن هَمَزاتِش شَیاطینِ وَ اَن یَحضُرون

31. کاری که باید بعد از دیدن خواب و رویا انجام داد

«سه بار در سمت چپ خود فوت می‌کند». [فوتی که با کمی رطوبت آب دهان همراه باشد] [151]. [151] مسلم (4/1772) حدیث شماره‌ی (2261).

«سه بار از شر شیطان و از شر آنچه دیده است، به الله پناه می‌برد»[152]. [152] مسلم (4/1772) (1773) حدیث شماره‌ی (2261) و (2262).

اَعوذُ بِلّاهِ مِنَش شَیطانِر رَجیم

«در مورد خواب و رویایی که دیده، با کسی سخن نمی‌گوید» [۱۵۳]. [153] مسلم (4/1772) حدیث شماره‌ی (2261) و (2263).

«از پهلویی که بوده، به پهلوی دیگر می‌خوابد»[154]. [154] مسلم (4/1773) حدیث شماره‌ی (2261).

«اگر خواست، برخاسته و نماز می‌خواند»[155]. [155] مسلم (4/1773) حدیث شماره‌ی (2263).

۳۲. دعای قنوت وتر

«بارالها، مرا از کسانی قرار بده که آنان را هدایت نمودی و مرا از کسانی قرار بده که به آنان عافیت عنایت کردی؛ و مرا از کسانی قرار بده که آن‌ها را سرپرستی کرده‌ای و در آنچه به من عطا نمودی برکت عطا فرما؛ و مرا از شر آنچه مقدر نمودی، نجات بده. به‌راستی که تو مقدر می‌کنی و کسی برای تو چیزی مقدر نمی‌کند؛ و به‌راستی کسی که تو او را دوست بداری، خوار و زبون نمی‌شود [و کسی که تو با او دشمنی کنی، عزت نمی‌یابد]؛ پروردگارا، تو مبارک و بلندمرتبه‌ای»[156]. [156] به روایت اصحاب سنن اربعه، احمد، دارمی و بيهقی: ابوداود حدیث شماره‌ی (1425)، ترمذی حدیث شماره‌ی (464)، نسائی حدیث شماره‌ی (1744)، ابن ماجه حدیث شماره‌ی (1178)، احمد حدیث شماره‌ی (1718)، دارمی حدیث شماره‌ی (1592)، حاكم (3/172)، بيهقی (2/209)؛ و مابين دو کروشه روایت بيهقی است؛ و نگا: صحيح الترمذی (1/144)، صحيح ابن ماجه (1/194)، إرواء الغليل، اثر آلبانی (2/172).

اَللّهُمَّ اِهدِنی فیمَن هَدَیت، وَ عافِنی فیمَن عافَیت، وَ تَوَلَّنی فیمَن تَوَلَّیت، وَ بارِک لی فیما اَعطَیت، وَ قِنی شَرَّ ما قَضَیت؛ فَاِنَّکَ تَقضی وَ لا یُقضی عَلَیک، اِنَّهُ لا یَذِلُّ مَن والَیت، وَ لا یَعِزُّ مَن عادَیت، تَبارَکتَ رَبَّنا وَ تَعالَیت

«بارالها، از خشم تو به رضایت و خشنودی‌ات و از عقوبت و مجازات تو به عفو و بخششت پناه می‌آورم؛ و از تو به تو پناه می‌آورم؛ نمی‌توانم چنانکه باید، ثنا و ستایش تو را به جا آورم، تو چنانی که خود را ستایش نمودی»[157]. [157] به روایت اصحاب سنن اربعه و احمد: ابوداود حدیث شماره‌ی (1427)، ترمذی حدیث شماره‌ی (3566)، نسائی حدیث شماره‌ی (1746)، ابن ماجه حدیث شماره‌ی (1179)، احمد حدیث شماره‌ی (751)؛ نگا: صحيح الترمذی (3/180)، صحيح ابن ماجه (1/194)، الإرواء (2/175).

اَللّهُمَّ اِنّی اَعوذُ بِرِضاکَ مِن سَخَطِک، وَبِمُعافاتِکَ مِن عُقوبَتِک، وَاَعوذُ بِکَ مِنک، لا اُحصی ثَناءً عَلَیک، اَنتَ کَما اَثنَیتَ عَلی نَفسِک

«بارالها، تنها تو را عبادت می‌کنم و برای تو نماز می‌خوانم و سجده می‌کنم و تلاش و عبادت ما متوجه توست؛ به رحمت تو امید و از عذاب تو بیم داریم؛ به‌راستی که عذاب تو به کافران می‌پیوندد، بارالها، ما از تو یاری می‌جوییم و از تو آمرزش می‌خواهیم و ثنا و ستایش نیکوی تو را می‌گوییم و به تو کفر نمی‌ورزیم و به تو ایمان داریم و برای تو فروتن هستیم و از کسی که به تو کفر ورزد، دست می‌کشیم»[158]. [158] به روایت بيهقی در سنن الكبرى (2/211) و اسناد آن را صحیح دانسته است؛ و شيخ آلبانی در «إرواء الغليل» می‌گوید: «وهذا إسناد صحيح» (2/170). این روایت موقوف به عمر است.

اَللّهُمَّ اِیّاکَ نَعبُد، وَ لَکَ نُصَلّی وَ نَسجُد، وَ اِلَیکَ نَسعی وَ نَحفِد، نَرجو رَحمَتَک، وَ نَخشی عَذابَک، اِنَّ عَذابَکَ بِالکافِرینَ مُلحِق، اَللّهُمَّ اِنّا نَستَعینُک، وَ نَستَغفِرُک، وَ نُثنی عَلَیکَ الْخَیر، وَ لا نَکفُرُک، وَ نُؤمِنُ بِک، وَ نَخضَعُ لَک، وَ نَخلَعُ مَن یَکفُرُک.

33. ذکر پس از سلام در نماز وتر

"«سُبْحَانَ المَلِكِ القُدُّوسِ» (پاک و منزه است پادشاه پاک [از هر نقص و کاستی])"

سُبحانَل مَلِکِل قُدّوس سه بار و بار سوم آن را با صدای بلند می‌خواند و صدای خود را می‌کشد و می‌گوید: «پروردگارِ فرشتگان و جبرئیل»[159]. [159] به روایت نسائی (3/244) حدیث شماره‌ی (1734)، دارقطنی (2/31) و دیگران؛ و مابين دو کروشه روایت دارقطنی (2/31) حدیث شماره‌ی (2) بوده و اسناد آن صحيح است؛ نگا: زاد المعاد به تحقيق شعيب ارناؤوط و عبدالقادر ارناؤوط (1/337).

رَبِّل مَلائِکَتِ وَرّوح

۳۴. دعای هنگام نگرانی و غم

«بارالها، من بنده‌ی تو هستم، فرزند بنده‌ی تو، فرزند کنیز تو، پیشانی من به دست توست، حکم تو در مورد من نافذ و جاری است، قضاوت تو در حق من عادلانه است؛ از تو به واسطه‌ی هر اسمی که برای توست و خود را به آن نامیدی یا در کتابت نازل نمودی یا به یکی از مخلوقاتت آموختی یا نزد خود در علم غیب باقی گذاشتی، می‌خواهم که قرآن را بهار قلبم و نور سینه‌ام و برطرف‌کننده‌ی اندوهم و از بین برنده‌ی نگرانی‌ام قرار دهی»[160]. [۱۶۰] احمد (۱/۳۹۱) به‌شمارهٔ (۳۷۱۲) و شیخ آلبانی در «سلسلة الأحاديث الصحيحة» (۱/۳۳۷) آن‌را صحیح دانسته است.

اَللّهُمَّ اِنّی عَبدُکَ، اِبنُ عَبدِکَ، اِبنُ اَمَتِکَ، ناصیَتی بِیَدِکَ، ماضِن فِیَّ حُکمُکَ، عَدلُن فِیَّ قَضائُکَ، اَسئَلُکَ بِکُلِّسمِن هُوَ لَکَ، سَمَّیتَ بِهی نَفسَکَ، اَو اَنزَلتَهُ فی کِتابِکَ، اَو عَلَّمتَهُ اَحَدَن مِن خَلقِکَ، اَوِ استَاثَرتَ بِهی فی عِلمِل غَیبِ عِندَکَ، اَن تَجعَلَل قُرآنَ رَبیعَ قَلبی، وَ نورَ صَدری، وَ جَلاءَ حُزنی، وَ ذَهابَ هَمّی.

«بارالها، من از نگرانی و غم و اندوه و ناتوانی (درماندگی) و سستی (تنبلی) و بخل و بزدلی و بدهی کمرشکن و غلبه و تسلط ناحق دیگران به تو پناه می‌آورم»[161]. [161] به روایت بخاری (7/158) حدیث شماره‌ی (2893)؛ رسول خدا صلی الله علیه وسلم این دعا را زیاد می‌خواند. نگا: بخاری به همراه فتح الباری (11/173) و در صفحه‌ی 89 به شماره‌ی (137) خواهد آمد.

اَللّهُمَّ اِنّی اَعوذُ بِکَ مِنَل هَمِّ وَل حَزَنِ، وَل عَجْزِ وَل کَسَلِ، وَل بُخْلِ وَل جُبْنِ، وَ ضَلَعِد دَیْنِ وَ غَلَبَتِر رِجال

۳۵. دعای هنگام غم و اندوه

«معبود بر حقی جز الله بزرگِ بردبار نیست، معبود بر حقی جز پروردگار عرش بزرگ نیست، معبود بر حقی جز پروردگار آسمان‌ها و پروردگار زمین و پروردگار عرش گرامی نیست»[162]. [162] بخاری (7/154) حدیث شماره‌ی (6345)، مسلم (4/2092) حدیث شماره‌ی (2730).

لا اِلهَ اِلَّا الله، اَلعَظیمُ الحَلیم، لا اِلهَ اِلَّا الله، رَبُّ العَرشِ العَظیم، لا اِلهَ اِلَّا الله، رَبُّ السَّماواتِ وَ رَبُّ الاَرضِ وَ رَبُّ العَرشِ الکَریم

(اللَّهُمَّ رَحْمَتَكَ أَرْجُو، فَلَا تَكِلْنِي إِلَى نَفْسِي طَرْفَةَ عَيْنٍ، وَأَصْلِحْ لِي شَأْنِي كُلَّهُ، لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ)، یعنی: (بارالها، به رحمت تو امیدوارم، پس یک‌چشم بر هم زدن هم مرا به نفسم وامگذار؛ و همه‌ی کارهایم را اصلاح بفرما؛ معبود بر حقی جز تو نیست)[163]. [163] ابوداود (4/324) حدیث شماره‌ی (5090)، احمد (5/42) حدیث شماره‌ی (20430)؛ و آلبانی در «صحيح أبي داود» (3/959) آن را حسن دانسته است.

اَللّهُمَّ رَحمَتَکَ اَرجو، فَلا تَکِلنی اِلی نَفسی طَرفَتَ عَینِن، وَ اَصلِح لی شَأنی کُلَّهُ، لا اِلهَ اِلّا اَنت

«[پروردگارا،] هیچ معبودی [به‌حق] جز تو نیست. تو منزّهی. بی‌تردید، من از ستمکاران بوده‌ام»[164]. [164] ترمذی (5/529) حدیث شماره‌ی (3505)؛ و حاكم که آن را صحیح دانسته و ذهبی با وی موافقت کرده است (1/505)؛ نگا: صحيح الترمذی (3/168).

لا اِلاهَ اِلّا اَنتَ، سُبحانَکَ اِنّی کُنتُ مِنَ ظّالِمین

«الله، الله پروردگار من است و چیزی را با او شریک نمی‌گردانم»[165]. [165] به روایت ابوداود (2/87) حدیث شماره‌ی (1525)، ابن ماجه حدیث شماره‌ی (3882)؛ و نگا: صحيح ابن ماجه (2/335).

اَللهُ اَللهُ رَبّی لا اُشرِکُ بِهِ شَیئاً

۳۶. دعای هنگام روبرو شدن با دشمن و صاحب نفوذ و قدرت

«بارالها ما تو را روبروی آنها (دشمنان) قرار می‌دهیم و از شرارت‌های آنان به تو پناه می‌آوریم»[166]. [166] ابوداود (2/89) حدیث شماره‌ی (1537) و حاكم آن را صحیح دانسته و ذهبی با وی موافقت کرده است (2/142).

اَللّهُمَّ اِنّا نَجْعَلُکَ فی نُحورِهِم، وَ نَعوذُ بِکَ مِن شُرورِهِم

«بارالها، تو بازوی من (حامی من) هستی و تو یار و یاورم هستی، با تکیه بر تو تاخت و تاز می‌کنم و به کمک تو حمله می‌کنم و به یاری تو می‌جنگم»[167]. [167] ابوداود (3/42) حدیث شماره‌ی (2632)، ترمذی (5/572) حدیث شماره‌ی (3584)؛ و نگا: صحيح الترمذی (3/183).

اَللهُمَّ اَنتَ عَضُدی، وَ اَنتَ نَصیری، بِکَ اَحُولُ وَ بِکَ اَصُولُ، وَ بِکَ اُقاتِل

«الله برای ما کافی است و بهترین کارساز است»[168]. [168] بخاری (5/172) حدیث شماره‌ی (4563).

حَسبُنَلّاهُ وَ نِعمَل وَکیل

۳۷. دعای کسی که از ظلم و ستم حاکم می‌ترسد

«بارالها، پروردگار آسمان‌های هفتگانه و پروردگار عرش بزرگ، در برابر فلان بن فلان و دار و دسته‌اش که همگی مخلوقات تو هستند، پناه من باش که مبادا یکی از آنها نسبت به من زیاده‌روی یا طغیان کند؛ پناه تو عزت است و ثنای تو والا و معبود بر حقی جز تو نیست»[169]. [169] بخاری در «ادب المفرد» حدیث شماره‌ی (707)؛ و آلبانی در «صحيح الأدب المفرد» حدیث شماره‌ی (545) آن را صحیح دانسته است.

اَللّاهُمَّ رَبَّسْ سَمَواتِسْ سَبْعْ، وَ رَبَّلْ عَرْشِلْ عَظیمْ، کُنْ لی جارانْ مِنْ فُلانِبْنِ فُلانْ، وَ اَحْزابِهی مِنْ خَلائِقِکْ، اَنْ یَفْرُطَ عَلَیَّ اَحَدُنْ مِنْهُمْ اَوْ یَطْغا، عَزَّ جارُکْ، وَ جَلَّ ثَنائُکْ، وَ لا اِلاهَ اِلّا اَنْتْ.

«الله بزرگ‌تر است، عزت الله از همه‌ی مخلوقاتش بیشتر است، عزت الله از آنچه می‌ترسم و حذر می‌کنم، بیشتر است؛ به الله پناه می‌برم که معبود بر حقی جز او نیست؛ - او که آسمان‌های هفتگانه را نگه داشته است تا بر زمین نیفتند مگر به اذن و اجازه‌ی او؛ - از شر فلان بنده‌ات و سربازانش و پیروانش و همراهانش از جنیان و انسان‌ها؛ بارالها، در برابر شر آنان پناه من باش؛ ستایش تو بس بزرگ، و پناهنده‌ات بس عزتمند و آسیب‌ناپذیر است؛ نامت پربرکت و خجسته است و هیچ معبود برحقی جز تو نیست»

اَللهُ اَکبَر، اَللهُ اَعَزُّ مِن خَلقِهِ جَمیعاً، اَللهُ اَعَزُّ مِمّا اَخافُ وَ اَحذَر، اَعوذُ بِاللهِ الَّذی لا اِلهَ اِلّا هُوَ، اَلمُمسِکِ السَّمواتِ السَّبعِ اَن یَقَعنَ عَلَی الاَرضِ اِلّا بِاِذنِه، مِن شَرِّ عَبدِکَ فُلان، وَ جُنودِهِ وَ اَتباعِهِ وَ اَشیاعِه، مِنَ الجِنِّ وَ الاِنس، اَللهُمَّ کُن لی جاراً مِن شَرِّهِم، جَلَّ ثَناءُکَ وَ عَزَّ جارُک، وَ تَبارَکَ اسمُک، وَ لا اِلهَ غَیرُک. سه بار[170]. [170] بخاری در «ادب المفرد» حدیث شماره‌ی (708)؛ و آلبانی در «صحيح الأدب المفرد» حدیث شماره‌ی (546) آن را صحیح دانسته است.

۳۸. دعا علیه دشمن

«بارالها، ای نازل کننده‌ی کتاب و ای که حسابرسی تو سریع است، احزاب و دسته‌ها و گروه‌ها را شکست بده؛ بارالها، آنان را شکست بده و متزلزل بگردان»[171]. [171] مسلم (3/1362) حدیث شماره‌ی (1742).

اَللّهُمَّ مُنزِلَ الکِتاب، سَریعَ الحِساب، اِهزِمِ الاَحزاب، اَللّهُمَّ اهزِمهُم وَ زَلزِلهُم

۳۹. دعای کسی که از گروهی می‌ترسد

«بارالها، چنان که خود می‌خواهی مرا در برابر آنان کفایت کن»[172]. [172] مسلم (4/2300) حدیث شماره‌ی (3005).

اَللّهُمَّ کفِنِیهِم بِما شِئت

۴۰. دعای کسی که دچار وسوسه در ایمان می‌شود

(به الله پناه می‌برد)[173]. می‌گوید: «از شیطان رانده شده به الله پناه می‌برم». [173] بخاری به همراه فتح الباری (6/336) حدیث شماره‌ی (3276)، مسلم (1/120) حدیث شماره‌ی (134).

اَعوذُ بِلّاهِ مِنَش شَیطانِر رَجیم

«از آنچه در آن وسوسه شده، دست می‌کشد»[174]. [174] بخاری به همراه فتح الباری (6/336) حدیث شماره‌ی (3276)، مسلم (1/ 120) حدیث شماره‌ی (134).

(می‌گوید: «به الله و رسولش ایمان آوردم»[175]. [175] مسلم (1 /119-120) حدیث شماره‌ی (134).

آمنتو باللهی و رسله

(و این آیه را می‌خواند: او ازلى و ابدى است و پیدا و ناپیدا؛ و به هر چیزى داناست. [الحديد: ۳] [۱۷۶]. [176] ابوداود (4/329) حدیث شماره‌ی (5110)؛ و آلبانی در «صحيح ابی داود» (3/962) آن را حسن دانسته است.

۴۱. دعای ادای قرض و بدهی

«بارالها، با حلال خود مرا از حرامت کفایت کن و به فضل خود مرا از هرکس به‌ جز خود بی‌نیاز بگردان»[177]. [177] ترمذی (5/560) حدیث شماره‌ی (3563)؛ و نگا: صحیح الترمذی (3/180).

اَللّهُمَّ اکفِنی بِحَلالِکَ عَن حَرامِکَ، وَ اَغنِنی بِفَضلِکَ عَمَّن سِواک

«بارالها، من از نگرانی و غم و اندوه و ناتوانی (درماندگی) و سستی (تنبلی) و بخل و بزدلی و بدهی کمرشکن و غلبه و تسلط ناحق دیگران به تو پناه می‌آورم»[178]. [178] بخاری (7/158) حدیث شماره‌ی (2893) و تخریج آن پیش‌تر در صفحه‌ی 83 به شماره‌ی (121) گذشت.

اَللّهُمَّ اِنّی اَعوذُ بِکَ مِنَ الْهَمِّ وَ الْحَزَن، وَ الْعَجْزِ وَ الْکَسَل، وَ الْبُخْلِ وَ الْجُبْن، وَ ضَلَعِ الدَّیْنِ وَ غَلَبَتِ الرِّجال

۴۲. دعای وسوسه در نماز و قرائت

«أعوذُ باللهِ من الشیطانِ الرَّجیم،» (پناه می‌برم به الله از شیطان رانده شده،)

اَعوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم و سه بار به سمت چپت تف کن». (فوت کردن با کمی آب دهان)[179]. [179] مسلم (4/1729) حدیث شماره‌ی (2203) از طریق عثمان بن ابی العاص رضی الله عنه؛ و در آن آمده است که: «پس چنین کردم که الله متعال وسوسه را از من دور نمود».

۴۳. دعای کسی که کاری بر او سخت و دشوار شده است

«بارالها، هیچ کاری آسان نیست مگر آنچه تو انجامش را تسهیل کنی؛ و چون تو بخواهی، زمین سفت و سخت (مشکلات) را نرم (سهل و آسان) می‌گردانی»[۱۸۰]. [180] به روایت ابن حبان در صحيحش حدیث شماره‌ی (2427) (موارد)، ابن سنی حدیث شماره‌ی (351)؛ و حافظ می‌گوید: «این حديث صحيح است». و عبدالقادر ارناؤوط در تخريج «الأذكار» امام نووی ص 106 آن را صحیح دانسته است.

اَللّهُمَّ لا سَهْلَ اِلّا ما جَعَلْتَهُ سَهْلا، وَ اَنْتَ تَجْعَلُلْ حَزْنَ اِذا شِئْتَ سَهْلا

۴۴. آنچه کسی می‌گوید و انجام می‌دهد که گناهی مرتکب شده است

«هیچ بنده‌ای نیست که مرتکب گناهی شود، سپس خوب وضو بگیرد و پس از آن بایستد و دو رکعت نماز بخواند و به دنبال آن از الله متعال طلب مغفرت و آمرزش نماید مگر اینکه الله متعال او را می‌بخشد»[181]. [181] ابوداود (2/86) حدیث شماره‌ی (1521)، ترمذی (2/257) حدیث شماره‌ی (406)؛ و آلبانی در «صحيح أبی داود» (1/283) آن را صحیح دانسته است.

۴۵. دعای طرد شیطان و وسوسه‌های او

(پناه بردن به الله از شیطان)[182]. [182] ابوداود (1/203) حدیث شماره‌ی (764)، ابن ماجه (1/265) حدیث شماره‌ی (807)؛ و تخريج آن در شماره‌ی (31) گذشت؛ نگا: سوره‌ی مؤمنون: [97-98].

اَعوذُ بِاللّهِ مِنَش شَیطانِر رَجیم

«اذان»[183]. [183] مسلم (1/291) حدیث شماره‌ی (389)، بخاری (1/151) حدیث شماره‌ی (608).

(خواندن اذکار و قرائت قرآن).

«خانه‌های خود را قبرستان نکنید؛ براستی شیطان از خانه‌ای که در آن سورهٔ بقره خوانده می‌شود، می‌گریزد»[184]. [۱۸۴] روایت مسلم (۱/۵۳۹) به‌شمارهٔ (۷۸۰).

و از جمله مواردی که سبب طرد شیطان می‌شود، اذکار صبح و شام، اذکار خواب و بیداری و اذکار ورود به منزل و خروج از آن است؛ و همچنین اذکار وارد شدن به مسجد و خارج شدن از آن و سایر اذکار مشروع مانند خواندن آیة الکرسی به هنگام خواب و دو آیه‌ی آخر سوره‌ی بقره؛ و هرکس بگوید: "«لَا إِلٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ، وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ»: «معبود بر حقی جز الله نیست، یکتاست و شریکی ندارد؛ پادشاهی برای اوست و حمد و ستایش برای او؛ و او بر هر کاری تواناست»."

لا اِلاهَ اِلَّل‌لاه، وَحدَهُ لا شَریکَ لَه، لَهُل مُلکُ وَ لَهُل حَمد، وَ هُوَ عَلا کُلّی شَی اِن قَدیر صد مرتبه، در تمام آن روز سپری برای او در برابر شیطان خواهد بود[185]، و همچنین اذان شیطان را طرد می‌کند. [۱۸۵] روایت بخاری (۴/۱۲۶) به‌شمارهٔ (۳۲۹۳).

۴۶. دعای هنگام روی دادن آنچه نمی‌پسندد و ناگوار می‌داند یا زمانی که در کارش شکست خورده و مغلوب می‌شود

«تقدیر الله متعال چنین بود و آنچه بخواهد انجام می‌دهد»[186]. [186] «نزد الله، مؤمن قوی بهتر و محبوب‌تر از مؤمن ضعیف است؛ و در هر دو خیر و خوبی است؛ مشتاق چیزی باش که به سود توست و از الله یاری بخواه و احساس درماندگی و ناتوانی نکن؛ و اگر دچار مصیبتی شدی، نگو: اگر چنین و چنان می‌کردم، چنین و چنان می‌شد؛ بلکه بگو: تقدیر الله متعال چنین بوده و آنچه بخواهد انجام می‌دهد؛ چراکه «اگر» دروازه‌ی فعالیت شیطان را باز می‌کند». مسلم (4/2052) حدیث شماره‌ی (2664).

قَدَرُ الله وَ ما شاءَ فَعَل

۴۷. تبریک گفتن به کسی که صاحب فرزند شده و پاسخ آن

«خداوند در فرزندی که به تو بخشیده برکت عنایت کند و به تو توفیق شکرگزاری از بخشنده‌ی آن عطا نماید؛ و او را به کمال برساند و نیکوکاری او به تو روزی داده شود»[187]. [187]از سخنان حسن بصری ذکر شده است. نگا: تحفة المودود، ابن قیم، (ص20)؛ و به ابن منذر در «الاوسط» نسبت داده است.

بارَکَل‌لاهُ لَکَ فیل‌مَوهوبِ لَک، وَ شَکَرتَل‌واهِب، وَ بَلَغَ اَشُدَّه، وَ رُزِقتَ بِرَّه و کسی که به او تبریک گفته شده در پاسخ به او می‌گوید: «برکت خداوند برای تو و بر تو باشد؛ و الله به تو جزای نیکو عنایت کند و مانند او را روزی تو بگرداند و ثوابت را افزون بفرماید»[188]. [188] نووی در «الأذكار» ص 349 می‌گوید؛ و نگا: صحيح الأذكار، النووی، اثر سلیم الهلالی (2/713)؛ و تخریج کامل آن در «الذكر والدعاء والعلاج بالرقى» (1/416) اثر مولف موجود است.

بارَکَل‌لاهُ لَکَ وَ بارَکَ عَلَیک، وَ جَزاکَل‌لاهُ خَیرَن، وَ رَزَقَکَل‌لاهُ مِثلَهُ، وَ اَجزَلَ ثَوابَک.

۴۸. دعایی که فرزندان به وسیله‌ی آن در پناه خداوند قرار داده می‌شوند

رسول خدا صلی الله علیه وسلم حسن و حسین رضی الله عنهما را اینگونه در پناه خداوند قرار می‌داد «شما را از شر شیطان و هر جانور زهر دار و هر چشم‌زخمی در پناه کلمات کامل الله قرار می‌دهم»[189]. [189] بخاری (4/119) حدیث شماره‌ی (3371) از طریق ابن عباس رضی الله عنهما.

اُعیذُکُما بِکَلِماتِلّاهِ تّامَّتِ مِن کُلِّ شَیطانِن وَ هامَّه، وَ مِن کُلِّ عَینِن لامَّه.

۴۹. دعا برای بیمار به هنگام عیادتش

«چیزی نیست، اگر الله بخواهد سبب پاکی است»[190]. [190] بخاری به همراه فتح الباری (10/118) حدیث شماره‌ی (3616).

لا بَأسَ طَهورُن اِن شاءَ الله

«از الله بزرگ، پروردگار عرش بزرگ می‌خواهم که تو را شفا دهد»

اَسئَلُ اللهَل عَظیمَ، رَبَّل عَرشِل عَظیمِ، اَن یَشفیَک هفت بار[191]. [191] «هیچ بندهٔ مسلمانی از بیماری عیادت نمی‌کند که اجلش فرا نرسیده باشد و هفت بار بگوید: ... مگر اینکه شفا می‌یابد». به روایت ترمذی حدیث شماره‌ی (2083)؛ و ابوداود حدیث شماره‌ی (3106)؛ و نگا: صحیح الترمذی (2/210) و صحیح الجامع (5/180).

۵۰. فضیلت عیادت بیمار

پیامبر ﷺ می‌فرماید: "«چون کسی برادر مسلمانش را عیادت کند، درواقع میان میوه‌های چیده شده‌ی بهشت حرکت می‌کند تا اینکه می‌نشیند؛ و چون بنشیند رحمت الهی او را دربرمی‌گیرد؛ اگر عیادت در صبحگاه باشد، هفتاد هزار فرشته تا شامگاه بر او درود می‌فرستند و اگر عیادت در شامگاه باشد، هفتاد هزار فرشته تا صبح بر او درود می‌فرستند»[192]." [192] به روایت ترمذی حدیث شماره‌ی (969)، ابن ماجه حدیث شماره‌ی (1442)، احمد حدیث شماره‌ی (975)؛ و نگا: صحيح ابن ماجه (1/244)، صحيح الترمذی (1/286)؛ همچنین احمد شاكر آن را صحیح دانسته است.

۵۱. دعای بیماری که از زنده ماندن و حیات خود ناامید شود

«بارالها، مرا بیامرز و به من رحم بفرما و مرا به رفیق اعلی (جماعت پیامبران و صدیقان و شهدا و صالحان) ملحق بگردان»[193]. [193] بخاری (7/10) حدیث شماره‌ی (4435)، مسلم (4/1893) حدیث شماره‌ی (2444).

اَللهُمَّغفِر لی، وَرحَمنی، وَ اَلحِقنی بِرَّفیقِل اَعلی

رسول خدا ﷺ به هنگام وفات دستانش را در آب فرو می‌برد و با آنها صورتش را مسح می‌کرد و می‌فرمود: «معبود به‌حقی جز الله نیست»

La ilaha illallah «همانا برای مرگ سختی‌هایی است»[۱۹۴]. [194] بخاری به همراه فتح الباری (8/144) حدیث شماره‌ی (4449)؛ و در حديث ذكر سواک است.

«معبود بر حقی جز الله نیست و الله بزرگ‌تر از همه چیز است؛ معبود بر حقی جز الله نیست و او یکتاست؛ معبود بر حقی جز الله نیست، یکتاست و برای او شریکی نیست؛ معبود بر حقی جز الله نیست و پادشاهی و فرمانروایی برای اوست و حمد و ستایش برای اوست؛ معبود بر حقی جز الله نیست و هيچ بازدارنده‌ای (از گناه) و هيچ نيرويی (برای اطاعت) جز به خواست و توفيقِ الله وجود ندارد»[195]. [195] به روایت ترمذی حدیث شماره‌ی (3430)، ابن ماجه حدیث شماره‌ی (3794)؛ و آلبانی آن را صحیح دانسته است؛ نگا: صحيح الترمذی (3/152)، صحيح ابن ماجه (2/317).

لا اِلهَ اِلَّا الله، وَاللهُ اَکبَر، لا اِلهَ اِلَّا اللهُ وَحدَه، لا اِلهَ اِلَّا اللهُ وَحدَهُ لا شَریکَ لَه، لا اِلهَ اِلَّا الله، لَهُ‌المُلکُ وَ لَهُ‌الحَمد، لا اِلهَ اِلَّا الله، وَ لا حَولَ وَ لا قُوَّتَ اِلّا بِالله

۵۲. تلقین کسی که در حال احتضار است

«هرکس آخرین کلام او معبود به حقی جز الله نیست، باشد

لا اِلاهَ اِلَّلّاه وارد بهشت می‌شود»[196]. [196] ابوداود (3/190) حدیث شماره‌ی (3116)؛ و نگا: صحيح الجامع (5/432).

۵۳. دعای کسی که به مصیبتی گرفتار شده است.

«ما همه از آن الله هستیم و ما همه به سوی او بازمی‌گردیم، بارالها، مرا در مصیبتم پاداش بده و بهتر از آن را برای من جایگزین بفرما»[197]. [197] مسلم (2/632) حدیث شماره‌ی (918).

اِنّا لِلّاهی وَ اِنّا اِلَیْهی راجِعون، اَللّاهُمَّ اُجُرنی فی مُصیبَتی، وَ اَخلِف لی خَیراً مِنها

۵۴- دعای هنگام بستن چشمان میت

«بارالها، فلانی را (اسم میت را می‌گوید) بیامرز و درجه و مرتبه‌ی او را در میان هدایت یافتگان رفیع بگردان و در بازماندگان او از میان آیندگان، جانشین او باش؛ و ما و او را بیامرز ای پروردگار جهانیان؛ و قبرش را برای او وسیع نموده و منور بگردان»[198]. [198] مسلم (2/634) حدیث شماره‌ی (920).

اَللهُمَّغفِر لِفُلانِن بِسمِهِ وَرفَع دَرَجَتَهُ فِل مَهدِیّین، وَخلُفهُ فی عَقِبِهِ فِل غابِرین، وَغفِر لَنا وَلَهُ یا رَبَّل عالَمین، وَفسَح لَهُ فی قَبرِهِ، وَنَوِّر لَهُ فیه

۵۵- دعا برای میت در نمازی که بر او خوانده می‌شود

«بارالها، او را بیامرز و مورد رحمت خود قرار بده و او را ببخش و از او درگذر؛ و پذیرایی از او را نیکو بگردان و محل ورود او را وسیع بگردان؛ و او را با آب و برف و تگرگ بشوی و همچون پاک شدن لباس سفید از پلیدی، او را از گناهان پاک بگردان؛ و به او خانه‌ای بهتر از خانه‌اش و خانواده‌ای بهتر از خانواده‌اش و همسری بهتر از همسرش عنایت بفرما؛ و او را وارد بهشت نموده و از عذاب قبر و عذاب دوزخ پناهش ده»[199]. [199] مسلم (2/663) حدیث شماره‌ی (963).

اَللّهُمَّغْفِرْ لَهُ وَرْحَمْهُ، وَعافِهِ، وَعْفُ عَنْهُ، وَأَکْرِمْ نُزُلَهُ، وَوَسِّعْ مُدْخَلَهُ، وَغْسِلْهُ بِلْماءِ وَثَّلْجِ وَلْبَرَدِ، وَنَقِّهِ مِنَ لْخَطایا کَما نَقَّیْتَ ثَّوْبَ لْأَبْیَضَ مِنَ دَّنَسِ، وَأَبْدِلْهُ داراً خَیْراً مِنْ دارِهِ، وَأَهْلاً خَیْراً مِنْ أَهْلِهِ، وَزَوْجاً خَیْراً مِنْ زَوْجِهِ، وَأَدْخِلْهُ لْجَنَّتَ، وَأَعِذْهُ مِنْ عَذابِ لْقَبْرِ وَعَذابِ نّار.

«اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِحَيِّنَا وَمَيِّتِنَا، وَشَاهِدِنَا وَغَائِبِنَا، وَصَغِيرِنَا وَكَبِيرِنَا، وَذَكَرِنَا وَأُنْثَانَا، اللَّهُمَّ مَنْ أَحْيَيْتَهُ مِنَّا فَأَحْيِهِ عَلَى الإِسْلَامِ، وَمَنْ تَوَفَّيْتَهُ مِنَّا فَتَوَفَّهُ عَلَى الإِيمَانِ، اللَّهُمَّ لَا تَحْرِمْنَا أَجْرَهُ، وَلَا تُضِلَّنَا بَعْدَهُ» یعنی: «بارالها، زنده و مرده‌ و حاضر و غایب و کوچک و بزرگ و مذکر و مونث ما را بیامرز؛ بارالها، هریک از ما را که زنده نگه داشتی، او را بر اسلام زنده نگه دار و هریک از ما را که میراندی، او را بر ایمان بمیران؛ بارالها، ما را از اجر و پاداش او محروم مگردان و بعد از او ما را گمراه نکن»[200]. [200] ابوداود حدیث شماره‌ی (3201)، ترمذی حدیث شماره‌ی (1024)، نسائی حدیث شماره‌ی (1985)، ابن ماجه (1/480) حدیث شماره‌ی (1498)، احمد (2/368) حدیث شماره‌ی (8809)؛ و نگا: صحيح ابن ماجه (1/251).

اَللهُمَّغفِر لِحَیِّنا وَ مَیِّتِنا، وَ شاهِدِنا وَ غائِبِنا، وَ صَغیرِنا وَ کَبیرِنا، وَ ذَکَرِنا وَ اُنثانا، اَللهُمَّ مَن اَحیَیتَهُ مِنّا فَاَحیِهِ عَلَل‌اِسلام، وَ مَن تَوَفَّیتَهُ مِنّا فَتَوَفَّهُ عَلَل‌ایمان، اَللهُمَّ لا تَحرِمنا اَجرَه، وَ لا تُضِلَّنا بَعدَه

«بارالها، فلان بن فلان در امان تو و در امان و پیمان جوار توست؛ پس او را از آزمایش قبر و عذاب دوزخ نجات ده که تو اهل وفا و حق هستی، پس او را بیامرز و به او رحم بفرما، به‌راستی که تو بسیار آمرزنده‌ی مهربانی»[201]. [201] به روایت ابن ماجه حدیث شماره‌ی (1499)؛ نگا: صحيح ابن ماجه (1/251)؛ و ابوداود (3/211) حدیث شماره‌ی (3202).

اَللّٰهُمَّ اِنَّ فُلانَ بْنَ فُلانِنْ في ذِمَّتِك، وَ حَبْلِ جِوارِك، فَقِهِ مِنْ فِتْنَتِ الْقَبْر، وَ عَذابِ النّار، وَ اَنْتَ اَهْلُ الْوَفاءِ وَ الْحَقّ، فَاغْفِرْ لَهُ وَرْحَمْهُ اِنَّكَ اَنْتَ الْغَفورُ الرَّحيم.

«بارالها، بنده‌ات و فرزند کنیزت نیازمند رحمت توست؛ و تو از عذاب او بی‌نیازی؛ اگر نیکوکار بود، بر نیکی‌های او بیفزا؛ و اگر بدکار بود، از او در گذر»[202]. [202] به روایت حاكم و آن را صحیح دانسته و ذهبی با وی موافقت نموده است (1/359)؛ و نگا: احكام الجنائز، اثر آلبانی (ص 125).

اَللّهُمَّ عَبدُکَ وَبنُ اَمَتِکَ اِحتاجَ اِلی رَحمَتِک، وَ اَنتَ غَنِیُّن عَن عَذابِه، اِن کانَ مُحسِنَن فَزِد فی حَسَناتِه، وَ اِن کانَ مُسیئَن فَتَجاوَز عَنه.

۵۶- دعا برای کودک در نماز جنازه‌ای که برای او خوانده می‌شود

«بارالها، از عذاب قبر او را در پناه خود حفظ بفرما»[203]. [203] سعید بن مسیب می‌گوید: «پشت سر ابوهریره رضی الله عنه بر کودکی نماز خواندم که هیچ گناهی مرتکب نشده بود، پس از او شنیدم که می‌گفت: ...» و ادامه‌ی حدیث. به روایت مالک در «الموطأ» (1/288)، ابن ابی شیبة در «المصنف» (3/217)، بیهقی (4/9) و شعیب أرناؤوط در تحقیق شرح السنة اثر بغوی (5/357) اسناد آن را صحیح دانسته است.

اَللّهُمَّ اَعِذْهُ مِن عَذابِل قَبْر

و اگر بگوید: «بارالها، او را اجر و پاداش و ذخیره‌ای برای پدر و مادرش قرار بده و شفیعی که خواسته‌اش اجابت می‌شود؛ بارالها، به وسیله‌ی او میزان و ترازوی اعمال پدر و مادرش را سنگین بگردان و اجر و پاداش‌شان را بزرگ بفرما و او را به صالحان ملحق کن؛ و او را در کفالت ابراهیم علیه السلام قرار بده و به رحمت خود از عذاب دوزخ نجات بده؛ و خانه‌ای بهتر از خانه‌اش و خانواده‌ای بهتر از خانواده‌اش به او عطا فرما؛ بارالها، گذشتگان ما و کسانی که پیش‌تر از جمع ما رفتند و آنان که در ایمان از ما پیشی گرفتند را بیامرز.»

اَللهُمَّ اجعَلهُ فَرَطَن وَ ذُخرَن لِوالِدَیه، وَ شَفیعَن مُجابَن، اَللهُمَّ ثَقِّل بِهِ مَوازینَهُما، وَ اَعظِم بِهِ اُجورَهُما، وَ اَلحِقهُ بِصالِحِل مُؤمِنین، وَجعَلهُ فی کَفالَتِ اِبراهیم، وَ قِهِ بِرَحمَتِکَ عَذابَل جَحیم، وَ اَبدِلهُ دارَن خَیرَن مِن دارِه، وَ اَهلَن خَیرَن مِن اَهلِه، اَللهُمَّ اغفِر لِاَسلافِنا، وَ اَفراطِنا، وَ مَن سَبَقَنا بِلایمان خوب است[204]. [204] نگا: المغنی اثر ابن قدامه (۳/۴۱۶) و الدروس المهمة لعامة الأمة، شيخ عبدالعزيز بن عبدالله بن باز رحمه الله (ص۱۵).

«بارالها، او را برای ما پیش‌فرستاده و پیشگام ما در بهشت و اجر و پاداش قرار بده»[205]. [205] حسن در نمازِ جنازه‌ی کودک، سوره‌ی فاتحه را می‌خواند و می‌گفت: ...». و ادامه‌ی حدیث. به روایت بغوی در «شرح السنة» (5/357)، عبدالرزاق حدیث شماره‌ی (6588)؛ و بخاری به صورت معلق در «کتاب الجنائز» (65) باب «قراءة فاتحة الكتاب على الجنازة» (2/113)، پیش از حدیث شماره‌ی (1335).

اَللّهُمَّ اجْعَلْهُ لَنا فَرَطاً، وَ سَلَفاً، وَ اَجْراً

۵۷. دعای تسلیت گفتن

«به‌راستی از آن الله است آنچه بگیرد و آنچه بدهد؛ و هر چیزی نزد او زمان مشخصی دارد... پس باید صبر کند و امید پاداش داشته باشد»[206]. [206] بخاری (2/80) حدیث شماره‌ی (1284)، مسلم (2/636) حدیث شماره‌ی (923).

اِنَّ لِلَّهِ ما اَخَذَ، وَ لَهُ ما اَعطا، وَ کُلُّ شَیئِن عِندَهُ بِاَجَلِن مُسَمّا... فَلتَصبِر وَلتَحتَسِب

و اگر بگوید: «الله متعال اجر و پاداش شما را بزرگ بدارد و عزای شما را نیکو بگرداند و میت شما را بیامرزد»

اَعظَمَ اللهُ اَجرَکَ، وَ اَحسَنَ عَزاءَکَ، وَ غَفَرَ لِمَیِّتِک خوب است[207]. [207] الأذكار، نووی (ص 126).

۵۸. دعای هنگام قرار دادن میت در قبر

«به نام الله و بر سنت رسول الله»[208]. [208] ابوداود (3/314) حدیث شماره‌ی (3215) با سند صحيح، احمد حدیث شماره‌ی (5234) و (4812) با لفظ: «بِسْمِ اللَّهِ، وَعَلَى مِلَّةِ رَسُولِ اللَّهِ» و سند آن صحيح است.

بِسمِ الله وَ عَلی سُنَّتِ رَسولِ الله

۵۹- دعای بعد از دفن میت

«بارالها، او را بیامرز، بارالها او را ثابت قدم و استوار بگردان»[209]. [209] چون رسول خدا صلی الله علیه وسلم از دفن میت فارغ می‌شد، بر قبر او می‌ایستاد و می‌گفت: «برای برادرتان طلب مغفرت کنید و از خداوند برای او بخواهید که ثابت قدم بماند که هم اکنون سؤال می‌شود». ابوداود (3/315) حدیث شماره‌ی (3223)؛ و حاکم که آن را صحیح دانسته و ذهبی با وی موافقت کرده است (1/370).

اَللّهُمَّ اغفِرْ لَهُ، اَللّهُمَّ ثَبِّتْه

۶۰. دعای زیارت قبور

«سلام بر شما ای مومنان و مسلمانان این دیار؛ و ما ان شاءالله به شما می‌پیوندیم؛ [الله متعال بر گذشتگان و آیندگان ما رحم کند،] از الله برای خودمان و شما عافیت می‌خواهم»[210]. [210] مسلم (2/671) حدیث شماره‌ی (975)، ابن ماجه (1/494) و لفظ از ابن ماجه است حدیث شماره‌ی (1547) از طریق بريده رضی الله عنه؛ و مابين دو کروشه روایت عایشه رضی الله عنها نزد مسلم است (2/671) حدیث شماره‌ی (975).

اَلسَّلامُ عَلَیکُم اَهلَد دِیار، مِنَل مُؤمِنینَ وَل مُسلِمین، وَ اِنّا اِن شاءَ اللهُ بِکُم لاحِقون، وَ یَرحَمُ اللهُل مُستَقدِمینَ مِنّا وَل مُستَأخِرین، اَسئَلُ اللهَ لَنا وَ لَکُمُل عافیَه

۶۱. دعای هنگام وزیدن باد

«بارالها، من از تو خیر و خوبی این باد را می‌خواهم و از شر و بدی آن به تو پناه می‌آورم»[211]. [211] به روایت ابوداود (4/326) حدیث شماره‌ی (5099)، ابن ماجه (2/1228) حدیث شماره‌ی (3727)؛ و نگا: صحيح ابن ماجه (2/305).

اَللّهُمَّ اِنّی اَسئَلُکَ خَیرَها، وَ اَعوذُ بِکَ مِن شَرِّها

«بارالها، من از تو خیر و خوبی این باد و خیر و خوبی‌ای که در بردارد و خیر و خوبی‌ای که برای آن فرستاده شده را می‌خواهم؛ و از شر آن و شری که دربر دارد و شری که برای آن فرستاده شده، به تو پناه می‌آورم»[212]. [212] مسلم و لفظ از اوست (2/666) حدیث شماره‌ی (899)، بخاری (4/76) حدیث شماره‌ی (3206) و (4829).

اَللّهُمَّ اِنّی اَسئَلُکَ خَیرَها، وَ خَیرَ ما فیها، وَ خَیرَ ما اُرسِلَت بِه، وَ اَعوذُ بِکَ مِن شَرِّها، وَ شَرِّ ما فیها، وَ شَرِّ ما اُرسِلَت بِه

۶۲. دعای هنگام رعد

«سُبْحَانَ الَّذِي يُسَبِّحُ الرَّعْدُ بِحَمْدِهِ وَالمَلَائِكَةُ مِنْ خِيفَتِهِ» (پاک و منزه از عیب است آنکه رعد به ستایش او و فرشتگان از خوف و خشیَت او تسبیح می‌گویند)[213]. [213] چون عبدالله بن زبیر رضی الله عنهما صدای رعد را می‌شنید، سخن گفتن را ترک می‌کرد و می‌گفت: ...» و ادامه‌ی حدیث؛ الموطأ (2/992)؛ و آلبانی در «صحیح الکلم الطیب» (157) می‌گوید: «به صورت موقوف صحيح الإسناد است».

سُبحانَل لَذی، یُسَبِّحُر رَعدو بِحَمدِهی، وَل مَلائِکَتو مِن خیفَتِه

۶۳. از دعاهای طلب باران (استسقاء)

«بارالها، بر ما بارانی بباران باعث نجات (از بی‌آبی)، گوارا و خوش‌عاقبت و با خیر و برکت و مفید و سودمند که زیانی نداشته باشد، هم‌اکنون و نه با تاخیر»[214]. [214] ابوداود (1/303) حدیث شماره‌ی (1171)؛ و آلبانی در «صحيح ابی داود» (1/216) آن را صحیح دانسته است.

اَللّهُمَّ اسقِنا غَیثاً مُغیثاً مَریئاً مَریعاً، نافِعاً غَیرَ ضارِّن، عاجِلاً غَیرَ آجِل

«بارالها، بر ما باران بباران، بارالها بر ما باران بباران، بارالها بر ما باران بباران»[215]. [215] بخاری (1/224) حدیث شماره‌ی (1014)، مسلم (2/613) حدیث شماره‌ی (897).

اَللهُمَّ اَغِثنا، اَللهُمَّ اَغِثنا، اَللهُمَّ اَغِثنا

«بارالها، بندگانت و حیواناتت را باران عنایت کن و رحمتت را بگستران و زمین مرده‌ات را زنده گردان»[216]. [216] ابوداود (1/305) حدیث شماره‌ی (1178)؛ و آلبانی در «صحيح ابی داود» (1/218) آن را حسن دانسته است.

اَللّهُمَّ اسقِ عِبادَکَ، وَ بَهائِمَکَ، وَنشُر رَحمَتَکَ، وَ اَحیِ بَلَدَکَل مَیِّت

۶۴. دعای هنگام دیدن باران

«بارالها بارانی بسیار و سودمند باشد»[217]. [217] بخاری به همراه فتح الباری (2/518) حدیث شماره‌ی (1032).

اَللّهُمَّ صَیِّباً نافِعا

۶۵. ذکر بعد از بارش باران

«به فضل و رحمت الله بر ما باران بارید»[218]. [218] بخاری (1/205) حدیث شماره‌ی (846)، مسلم (1/83) حدیث شماره‌ی (71).

Motirna bi fazlillahi wa rahmatih

۶۶. از دعاهای قطع شدن باران زیادی که به خانه‌ها آسیب می‌زند

«بارالها در اطراف (خانه‌های) ما ببارد نه بر ما، بارالها بر تپه‌ها و کوه‌ها ببارد و در دل دره‌ها و محل رویش درختان»[219]. [219] بخاری (1/224) حدیث شماره‌ی (933)، مسلم (2/614) حدیث شماره‌ی (897).

اَللّهُمَّ حَوالَیْنا وَ لا عَلَیْنا، اَللّهُمَّ عَلَلْ آکامِ وَظِّراب، وَ بُطونِلْ اَوْدِیَه، وَ مَنابِتِشْ شَجَر

۶۷. دعای دیدن هلال (ماه نو)

«الله بزرگ‌تر است، بارالها، ای پروردگار ما، ماه را با امنیت و ایمان و سلامتی و اسلام و توفیق آنچه خود دوست داری و رضایتت را به همراه دارد، بر ما نو بگردان؛ پروردگار ما و پروردگار تو (ای ماه) الله است»[220]. [220] ترمذی (5/504) حدیث شماره‌ی (3451)، دارمی (1/336)؛ و نگا: صحيح الترمذی (3/157).

اللهُ اَکبَر، اَللهُمَّ اَهِلَّهُ عَلَینا بِل‌اَمنِ وَل‌ایمان، وَس‌سَلامَتِ وَل‌اِسلام، وَت‌تَوفیقِ لِما تُحِبُّ رَبَّنا وَ تَرضا، رَبُّنا وَ رَبُّکَل‌لاه

۶۸- دعای هنگام افطار کردن روزه‌دار

«تشنگی برطرف شد و رگ‌ها تر شدند و ان‌شاءالله اجر و پاداش ثبت شد»[221]. [221] به روایت ابوداود (2/306) حدیث شماره‌ی (2359) وغيره. و نگا: صحيح الجامع (4/209).

ذَهَبَظْ ظَمَأُ وَبْتَلَّتِلْ عُروق، وَثَبَتَلْ اَجْرُ اِنْ شاءَللّاه

«بارالها، به واسطه‌ی رحمتت که همه چیز را فراگرفته است، از تو می‌خواهم که مرا بیامرزی»[222]. [222] به روایت ابن ماجه (1/557) حدیث شماره‌ی (1753) از دعای عبدالله بن عمرو رضی الله عنهما؛ و حافظ در تخريج «الأذكار» آن را حسن دانسته است. نگا: شرح الأذكار (4/342).

اَللّهُمَّ اِنّی اَسئَلُکَ بِرَحمَتِکَ الَّتی وَسِعَت کُلَّ شَیءٍ اَن تَغفِرَ لی

۶۹. دعای قبل از غذا خوردن

«هرگاه کسی از شما غذایی خورد، بگوید:» بسم الله،

بسم الله پس اگر در آغاز غذا بسم الله را فراموش کرد بگوید: «به نام الله در آغازش و در پایانش»[223]. [223] به روایت ابوداود (3/347) حدیث شماره‌ی (3767)، ترمذی (4/288) حدیث شماره‌ی (1858)؛ و نگا: صحيح الترمذی (2/167).

بِسمِ‌اللهِ فی اَوَّلِهِ وَ آخِرِه

«کسی که الله متعال به او خوراک و غذایی عطا می‌کند، باید بگوید: بارالها، برای ما در آن برکت عنایت کن و بهتر از آن را غذای ما بگردان،

اَللّهُمَّ بارِکْ لَنا فیهِ وَ اَطعِمْنا خَیْراً مِنْه و هرکس الله متعال شیری به او نوشاند، باید بگوید: «بارالها، در آن برای ما برکت عنایت کن و از آن بر ما بیفزا»[224]. [224] ترمذی (5/506) حدیث شماره‌ی (3455)؛ و نگا: صحيح الترمذی (3/158).

اَللّهُمَّ بارِک لَنا فیهِ وَ زِدنا مِنه

۷۰. دعای پایان غذا

«حمد و ستایش برای الله است که این غذا را خوراک و روزی من نمود، بی‌آنکه قدرت و توان من دخیل باشد»[225]. [225] به روایت اصحاب سنن جز نسائی: ابوداود حدیث شماره‌ی (4025)، ترمذی حدیث شماره‌ی (3458)، ابن ماجه حدیث شماره‌ی (3285)؛ و نگا: صحيح الترمذی (3/159).

اَلحَمدُ لِلّاهِل لَذی اَطعَمَنی هاذا، وَ رَزَقَنیهِ، مِن غَیرِ حَولِن مِنّی وَ لا قُوَّه

«تمام ستایش‌ها از آنِ الله است؛ ستایشی بسیار، پاکیزه و پربرکت، که هرگز نمی‌توان نعمتش را رد کرد [و خود او از همه‌چیز بی‌نیاز است و نیازی به کفایت ندارد]، و نه می‌توان طاعتش را ترک گفت، و نه هیچ‌کس را توان آن است که از ذات پاکش بی‌نیاز شود؛ ای پروردگار ما!»[226]. [226] بخاری (6/214) حدیث شماره‌ی (5458)، ترمذی (5/507) حدیث شماره‌ی (3456).

اَلحَمدُ لِلّهِ حَمدَن كَثيرَن طَيِّبَن مُبارَكَن فيهِ، غَيرَ مَكفِيِّن وَ لا مُوَدَّعِن، وَ لا مُستَغنَن عَنهُ رَبَّنا

۷۱. دعای مهمان برای میزبان

«بارالها، در رزق و روزی که به آنان عطا نمودی، برکت عنایت کن و آنان را بیامرز و به آنان رحم بفرما»[227]. [227] مسلم (3/1615) حدیث شماره‌ی (2042).

اَللّهُمَّ بارِک لَهُم فیما رَزَقتَهُم، وَغفِر لَهُم وَرحَمهُم

۷۲. در خواست غیر مستقیم از میزبان برای آب و غذا به واسطهٔ دعا

«بارالها، به کسی که مرا غذا داد، غذا بده و به کسی که مرا آب داد، آب عطا بفرما»[228]. [228] مسلم (3/1626) حدیث شماره‌ی (2055).

اَللّهُمَّ اَطعِم مَن اَطعَمَنی، وَسقِ مَن سَقانی

۷۳- دعا به هنگام افطار کردن نزد خانواده‌ای

«روزه‌داران نزد شما افطار کنند و نیکان غذای‌تان را بخورند و ملائکه بر شما درود بفرستند»[229]. [229] سنن ابوداود (3/367) حدیث شماره‌ی (3856)، ابن ماجه (1/556) حدیث شماره‌ی (1747)، نسائی در «عمل اليوم والليلة» حدیث شماره‌ی (296-298)؛ و تصریح نموده که وقتی رسول خدا صلی الله علیه وسلم نزد خانواده‌ای افطار می‌کرد، این دعا را می‌خواند. و آلبانی در «صحيح ابی داود» (2/730) آن را صحیح دانسته است.

اَفطَرَ عِندَکُمُ الصّائِمون، وَ اَکَلَ طَعامَکُمُ الاَبرار، وَ صَلَّت عَلَیکُمُ المَلائِکَه

۷۴. دعای روزه‌دار وقتی غذا حاضر شود و نخواهد روزه‌اش را بشکند

«چون یکی از شما دعوت شد، باید قبول کند؛ و اگر روزه بود، باید دعا نماید؛ و اگر روزه نبود، باید (از آنچه پذیرایی شد) بخورد»[230]، «فَلْيُصَلِّ» یعنی «فَلْيَدْعُ»: «باید دعا کند». [230] مسلم (2/1054) حدیث شماره‌ی (1150).

۷۵- چون کسی روزه‌دار را دشنام داد و بد و بیراه گفت، روزه‌دار می‌گوید:

«من روزه‌ام، من روزه‌ام»[231]. [231] بخاری به همراه فتح الباری (4/103) حدیث شماره‌ی (1894)، مسلم (2/806) حدیث شماره‌ی (1151).

۷۶. دعای هنگام دیدن میوه‌ی نوبَر

«بارالها، در میوه‌ی ما برکت عنایت کن؛ و در شهر ما برکت عنایت فرما؛ و در صاع ما برکت عنایت کن؛ و در مد ما برکت عنایت بفرما»[232]. (صاع و مد دو پیمانه‌ی اندازه‌گیری هستند.) [232] مسلم (2/1000) حدیث شماره‌ی (1373).

اَللّهُمَّ بارِکْ لَنا فی ثَمَرِنا، وَ بارِکْ لَنا فی مَدینَتِنا، وَ بارِکْ لَنا فی صاعِنا، وَ بارِکْ لَنا فی مُدِّنا

۷۷. دعای کسی که عطسه می‌زند

«وقتی یکی از شما عطسه زد، باید بگوید: الحمدلله،

الحمدلله و برادرش یا دوستش به او بگوید: الله تو را رحمت کند،

یَرحَمُکَ الله پس چون به او گفت: «یَرحَمُکَ الله»، باید بگوید: «الله شما را هدایت کند و اوضاع و احوال‌تان را سر و سامان بخشد»[233]. [233] بخاری (7/125) حدیث شماره‌ی (5870).

یَهدیکُمُ‌الله وَ یُصلِحُ بالَکُم

۷۸- آنچه به کافری گفته می‌شود که عطسه زده و الحمدلله گفته است:

«الله شما را هدایت کند و اوضاع و احوال‌تان را سر و سامان بخشد»[234]. [234] ترمذی (5/82) حدیث شماره‌ی (2741)، احمد (4/400) حدیث شماره‌ی (19586)، ابوداود (4/308) حدیث شماره‌ی (5040)؛ و نگا: صحيح الترمذی (2/354).

یَهدیکُمُ اللهُ وَ یُصلِحُ بالَکُم

۷۹. دعا برای کسی که ازدواج کرده است

«خداوند برای شما برکت قرار دهد و بر شما مبارک گرداند و پیوندتان را با خیر و خوبی همراه کند»[235]. [235] به روایت اصحاب سنن جز نسائی: ابوداود حدیث شماره‌ی (2130)، ترمذی حدیث شماره‌ی (1091)، ابن ماجه حدیث شماره‌ی (1905)، نسائی در «عمل اليوم والليلة» حدیث شماره‌ی (259)؛ و نگا: صحيح الترمذی (1/316).

بارَکَللاهُ لَکَ، وَ بارَکَ عَلَیکَ، وَ جَمَعَ بَینَکُما فی خَیر

۸۰. دعای کسی که ازدواج نموده و چارپا (یا وسیله‌ای) می‌خرد

چون کسی از شما با زنی ازدواج نمود یا خدمتکاری خرید، باید بگوید: «اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ خَيْرَهَا، وَخَيْرَ مَا جَبَلْتَهَا عَلَيْهِ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّهَا، وَشَرِّ مَا جَبَلْتَهَا عَلَيْهِ» یعنی: خدایا از تو خیرش را می‌خواهم و بهترین [خصلت‌هایی] که او را بر آن سرشته‌ای، و به تو از شر او پناه می‌برم و بدی‌هایی که او را بر آن سرشته‌ای،

Allahomma inni as'aloka kheyraha, va kheyra ma jabaltaha aleyh, va a'oozo beka min sharreha, va sharre ma jabaltaha aleyh. و چون شتری را خرید، باید کوهانش را بگیرد و مانند این را بگوید»[236]. [236] ابوداود (2/248) حدیث شماره‌ی (2160)، ابن ماجه (1/617) حدیث شماره‌ی (1918)؛ و نگا: صحيح ابن ماجه (1/324).

۸۱. دعای قبل از همبستری با همسر

«به نام الله، بارالها، شیطان را از ما دور بگردان و شیطان را از آنچه به ما روزی می‌بخشی (فرزند) دور نما»[237]. [237] بخاری (6/141) حدیث شماره‌ی (141)، مسلم (2/1028) حدیث شماره‌ی (1434).

بِسْمِ‌الله، اَللّهُمَّ جَنِّبْنَش شَیْطان، وَ جَنِّبِش شَیْطانَ ما رَزَقْتَنا

۸۲. دعای هنگام خشم و غضب

«از شیطان رانده شده به الله پناه می‌برم»[238]. [238] بخاری (7/99) حدیث شماره‌ی (3282)، مسلم (4/2015) حدیث شماره‌ی (2610).

اَعوذُ بِلّاهِ مِنَش شَیطانِر رَجیم

۸۳. دعای کسی که فردی مبتلا به مصیبت می‌بیند

«حمد و ستایش برای خداوندی است که مرا از آنچه تو را بدان مبتلا نموده، عافیت بخشیده است؛ و مرا بر بسیاری از کسانی که خلق نموده، برتری داده است»[239]. [239] ترمذی (5/494) و (5/493) حدیث شماره‌ی (3432)؛ و نگا: صحيح الترمذی (3/153).

اَلحَمدُ لِلّاهِلَّذی عافانی مِمَّبتَلاکَ بِه، وَ فَضَّلَنی عَلا کَثیرِن مِمَّن خَلَقَ تَفضیلا

۸۴. دعایی که در مجلس خوانده می‌شود

از ابن عمر رضی الله عنه روایت است که می‌گوید: چون رسول الله ﷺ در مجلسی بود، پیش از آنکه برخیزد، صد مرتبه این دعا از ایشان شمرده می‌شد: «خدایا مرا بیامرز و توبهٔ مرا بپذیر، همانا که تو بسیار توبه‌پذیر و بسیار آمرزنده‌ای»[240]. [240] ترمذی حدیث شماره‌ی (3434)، ابن ماجه حدیث شماره‌ی (3814)؛ و نگا: صحيح الترمذی (3/153)، صحيح ابن ماجه (2/321)؛ و لفظ آن از ترمذی است.

رَبِّغفِرْ لی، وَ تُبْ عَلَیَّ، اِنَّکَ اَنتَ اَتَّوّابُلْ غَفور

۸۵- کفارهٔ مجلس

«بارالها، تو پاک و منزهی و حمد و ستایش تو را می‌گویم؛ گواهی می‌دهم که معبود بر حقی جز تو نیست، از تو آمرزش می‌خواهم و به سوی تو بازگشته و توبه می‌کنم»[241]. [241] اصحاب سنن: ابوداود حدیث شماره‌ی (4858)، ترمذی حدیث شماره‌ی (3433)، نسائی حدیث شماره‌ی (1344)؛ و نگا: صحیح الترمذی (3/153)؛ و ثابت است که ام المومنین عایشه رضی الله عنها فرمود: «رسول الله صلی الله علیه وسلم در هیچ مجلسی نمی‌نشست که در آن قرآن و نمازی خوانده نمی‌شد مگر اینکه آن را با این کلمات به پایان می‌رساند ..» و ادامه‌ی حدیث. به روایت نسائی در «عمل اليوم والليلة» (308)، احمد (6/77) حدیث شماره‌ی (24486)؛ و دکتر فاروق حمادة در تحقیق «عمل اليوم والليلة» اثر نسائی، ص 273 آن را صحیح دانسته است.

سُبحانَکَ اللّاهُمَّ وَ بِحَمدِکَ، اَشهَدُ اَن لا اِلاهَ اِلّا اَنتَ، اَستَغفِرُکَ وَ اَتوبُ اِلَیک

۸۶. دعا برای کسی که به شما می‌گوید: خداوند شما را بیامرزد

«و شما را هم بیامرزد»[242]. [242] احمد (5/82) حدیث شماره‌ی (20778)، نسائی در «عمل اليوم والليلة» (ص218) حدیث شماره‌ی (421)، تحقيق دكتر فاروق حمادة.

وَلَک

87. دعا برای کسی که در حق شما نیکی می‌کند

«خداوند به شما پاداش خیر و نیک عطا نماید»[243]. [243] به روایت ترمذی حدیث شماره‌ی (2035)؛ ونگا: صحيح الجامع (6244) و صحيح الترمذی (2/200).

جَزاکَ اللهُ خَیراً

88. آنچه سبب مصون ماندن از فتنه‌ی دجال می‌شود

«هر کس ده آیه از ابتدای سورهٔ کهف را حفظ کند، از [فتنهٔ] دجال در امان می‌ماند»[244]، و پناه بردن به الله از فتنه‌ی او در تشهد آخر هر نماز[245]. [245] نگا: حديث شماره‌ی (55) و حديث (56) (ص 41) همین کتاب. [244] مسلم (1/555) حدیث شماره‌ی (809)؛ و در روايتی آمده است: ده آیه‌ی آخر كهف (1/556) حدیث شماره‌ی (809).

۸۹. دعا برای کسی که می‌گوید: شما را به خاطر الله دوست دارم

«تو را کسی دوست بدارد که مرا به خاطر او دوست داری»[246]. [246] به روایت ابوداود (4/333) حدیث شماره‌ی (5125)؛ و آلبانی در «صحيح سنن ابی داود» (3/965) آن را حسن دانسته است.

اَحَبَّکَل لَذی اَحبَبتَنی لَه

۹۰. دعا برای کسی که مالش را به شما پیشنهاد کند

«خداوند در خانواده و مال شما برکت عطا کند»[247]. [247] بخاری به همراه فتح الباری (4/288) حدیث شماره‌ی (2049).

بارَکَ‌اللهُ لَکَ فی اَهلِکَ وَ مالِک

۹۱. دعا هنگام پرداخت بدهی برای کسی که به شما قرض داده است

«خداوند در خانواده و مال شما برکت عطا کند، به‌راستی که پاداش قرض دهنده تشکر و ادای قرض اوست»[248]. [248] به روایت نسائی در «عمل اليوم والليلة» (ص 300)، ابن ماجه (2/809) حدیث شماره‌ی (2424)؛ و نگا: صحيح ابن ماجه (2/55).

بارَکَلّاهُ لَکَ فی اَهلِکَ وَ مالِک

۹۲. دعای ترس از شرک

«بارالها، من به تو پناه می‌آورم از اینکه دانسته به تو شرک بورزم و برای آنچه نمی‌دانم، از تو آمرزش می‌خواهم»[249]. [249] احمد (4/403) حدیث شماره‌ی (19606)، ادب المفرد، بخاری حدیث شماره‌ی (716)؛ و نگا: صحيح الجامع (3/233)، صحيح الترغيب والترهيب، آلبانی (1/19).

اَللّهُمَّ اِنّی اَعوذُ بِکَ اَن اُشرِکَ بِکَ وَ اَنا اَعلَمُ، وَ اَستَغفِرُکَ لِما لا اَعلَم