کیفیت نماز پیامبر صلی الله علیه وسلم

کیفیت نماز پیامبر صلی الله علیه وسلم

جناب شیخ

عبدالعزیز بن عبدالله بن باز

بسم الله الرحمن الرحیم

حمد و ستايش مخصوص خداوند است و صلوات و سلام بر بنده و رسولشان، پيامبرمان محمد و آل و اصحابشان باد، اما بعد:-

این سخنان مختصر در بیان کیفیت نماز پیامبر صلی الله علیه و سلم است که می‌خواهم آن را تقدیم به هر مرد و زن مسلمان کنم تا هر کسی از آن اطلاع یابد تا در پیروی کردن از ایشان تلاش کند، به دلیل این فرموده‌ى پیامبر صلی الله علیه و سلم که: (صَلُّوا كما رَأَيْتُمُونِي أُصَلِّي)، یعنی: (همانگونه که مرا دیدید نماز بجای می‌آورم، شما هم نماز را بجای آورید) (1). و شرح آن‌ را برای خواننده بیان می‌کنم: امام بخاری به شماره (۶۰۵) روایت کرده است.

۱- کامل کردن وضو آن است که انسان همانگونه که خداوند به او دستور داده وضو بگیرد، و به این فرموده‌ى الله عمل کند: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ} يعنى: (ای کسانی که ایمان آورده‌اید، چون به نماز برخاستید پس صورت خود و دستهایتان را تا آرنج بشویید و سرتان را مسح کنید و پاهایتان را تا دو قوزک [بشویید]) [۲] [مائده: ۶]. آیه

و این فرمودهٔ پیامبر صلی الله علیه وسلم: (لا تُقْبَلُ صَلاةٌ بغيرِ طُهُورٍ)، یعنی: (هیچ نمازی بدون وضو پذیرفته نمی‌شود) ([3]). امام مسلم به شماره (۲۲۴) روایت کرده است.

و این فرمودهٔ پیامبر صلی الله علیه وسلم به کسی که نمازش را بد می خواند: (وقتی که برای نماز خواندن بلند شدی، به طور کامل وضو بگیر). امام بخاری به شماره (۵۷۸۲) روایت کرده است.

۲- انسان نمازگزار در هرجایی که باشد با همه‌ى (اطراف) بدنش به سمت قبله یعنی کعبه روی می‌کند، و با نيت قلبى نمازی را که می‌خواهد چه فرض باشد یا نافله نيت می‌کند، و آن نیت را لفظاً به زبان نمی‌آورد؛ چرا که به زبان آوردن نیت مشروع نبوده، بلکه بدعت است؛ زیرا پیامبر صلی الله علیه و سلم و هیچکدام از یارانشان رضى الله عنهم نیت را بر زبان نمی‌آوردند، و چه امام باشد يا نماز فرادی بخواند برای خودش ستره‌ای قرار می‌دهد، و روی کردن به قبله از شروط نماز است، مگر در مسائل استثنا شده و روشن که اهل علم در کتاب‌های خود بیان کرده‌اند.

۳- تکبیر احرام را بر زبان جاری می‌کند و می‌گوید: الله اکبر، و نگاهش را به مکان سجده می‌دوزد.

هنگام الله اکبر گفتن دستانش را به موازات شانه‌هایش یا برابر گوش‌هایش بالا می‌برد.

۵- دست‌هایش را روی سینه‌اش می‌گذارد، بطوريكه دست راست را روی کف دست چپ يا مچ يا ساعد قرار می‌دهد؛ چرا که این عمل از پیامبر صلی الله علیه وسلم نقل شده است.

۶- سنت است که دعای استفتاح را بخواند که اینگونه است: (اللَّهُمَّ بَاعِدْ بَيْنِي وبيْنَ خَطَايَايَ، كما بَاعَدْتَ بيْنَ المَشْرِقِ والمَغْرِبِ، اللَّهُمَّ نَقِّنِي مِنَ الخَطَايَا كما يُنَقَّى الثَّوْبُ الأبْيَضُ مِنَ الدَّنَسِ، اللَّهُمَّ اغْسِلْ خَطَايَايَ بالمَاءِ والثَّلْجِ والبَرَدِ)، یعنی: (بار الها من و گناهانم را آن‌چنان از هم دور کن که بين مشرق و مغرب فاصله انداختی، بار الها آن‌چنان مرا از گناهانم پاک گردان که لباس سفيد از ناپاکی‌ها پاک می‌شود، بار الها مرا از گناهانم با آب و يخ و تگرگ بشوی). [۴] امام بخاری به شماره (۷۴۴) و امام مسلم به شماره (۵۹۸)‌ روایت کرده اند.

و اگر خواست به جای آن بگوید: (سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وبِحَمْدِكَ، وَتَبَارَكَ اسْمُكَ، وَتَعَالَى جَدُّكَ، ولَا إلَهَ غَيْرُكَ)، یعنی: (تنزیه و ستایش تو را می‌گویم. نامت خجسته است و کبریا و عظمت تو والاست و معبودی به حق جز تو نیست). اگر دعاهای استفتاح دیگری که از پیامبر صلی الله علیه و سلم ثابت شده را بخواند اشکالی ندارد، و بهتر است گاهی این دعا را بخواند و گاهی آن دعا را، چرا که در پیروی از سنت کامل‌تر است، سپس می‌گوید: اعوذ بالله من الشيطان الرجيم، بسم الله الرحمن الرحيم، و سپس سوره‌ى فاتحه را می‌خواند به‌دلیل این فرموده‌ى پیامبر صلی الله علیه و سلم: (لَا صَلَاةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِفَاتِحَةِ الكِتَابِ): (برای کسی که فاتحة الکتاب [یعنی سوره فاتحه] را نخواند، نمازی نیست). و بعد از آن در نماز جهری بصورت جهورى و در نماز سری بصورت سری می‌گوید: «آمین»، سپس به اندازه‌ای که مقدور بود قرآن می‌خواند، و بهتر است که در نمازهای ظهر و عصر و عشا بعد از سوره‌ى فاتحه از ميان مفصّل (از سوره‌ى نازعات تا ضحی) را بخواند، و در نماز صبح از ميان مفصّل طولانی (از سوره‌ى ق تا نبأ) و در نماز مغرب گاهی از ميان مفصّل طولانی و گاهی از ميان مفصل کوتاه (از سوره‌ى ضحی تا ناس) را بخواند، و اين بنا بر احادیث نقل شده از پیامبر صلی الله علیه و سلم است. امام مسلم به شماره (۳۹۹) روایت کرده است. امام بخاری به شماره (۷۵۶)‌ روایت کرده است.

الله اکبر گویان در حالی که دستانش را در راستای شانه‌‌هایش یا در موازات گوش‌هایش قرار داده و سرش را در راستای کمرش قرار گرفته به رکوع می‌رود و دستانش را در حالی‌که انگشتانش باز هستند بر روی زانوهایش قرار می‌دهد، و در رکوع آرام می‌گیرد و می‌گوید: «سبحانَ ربي العظيم» یعنی: «پاک و منزه است پروردگار بزرگ من»، و بهتر است آن‌ را سه بار و یا بیشتر تکرار کند و مستحب است که همراه آن بگوید: «سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، اللَّهُمَّ اغْفِرْ لي». يعنی: «خدایا! تو پاک و منزّهى، تو را ستایش مى‌کنم، خدایا مرا بیامرز». امام بخاری به شماره (۸۱۷)، و امام مسلم به شماره (۴۸۴) روایت کرده اند.

۸- وقتی از رکوع سرش را بلند می‌كند، دست‌هایش را برابر شانه‌ها یا گوش‌هایش بالا می‌برد و می‌گوید: «سَمِعَ اللهُ لمَنْ حَمِدَه» (الله [حمد] کسی که ستایش او را گفته، شنید)... اگر امام یا تنها بود، در حال قیام می‌گوید: (رَبَّنَا ولَكَ الحَمْدُ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ مِلْءَ السَّمَواتِ ومِلْءَ الأرضِ، ومِلْءَ ما شِئتَ مِن شيءٍ بَعدُ)، یعنی: (پروردگارا ستایش از آن توست، ستایشی بسیار و پاک و مبارک، به پُری آسمان ها، و به پُری زمین، و به پُری آنچه غیر از آن دو وجود دارد). امام بخاری به شماره (۷۱۱)، وامام مسلم به شماره (۵۹۸) روایت کرده اند.

اما اگر فرد نمازگزار (مأموم) باشد، هنگام بلند شدن از رکوع می‌گوید: «ربنا ولک الحمد ....» تا پایان جمله‌ای که قبلاً ذکر شد. و اگر هر یک از آنها، یعنی امام، مأموم یا فرد نمازگزار تنها بود، این عبارت را اضافه کند اشکالی ندارد: (أهْلَ الثَّنَاءِ والْمجْدِ، أحَقُّ ما قالَ العَبْدُ، وكُلُّنَا لكَ عَبْدٌ: اللَّهُمَّ لا مَانِعَ لِما أعْطَيْتَ، ولَا مُعْطِيَ لِما مَنَعْتَ، ولَا يَنْفَعُ ذَا الجَدِّ مِنْكَ الجَدُّ)، یعنی: «او اهل و شایسته‌ى ثنا و عظمت است، حق‌ترین سخنی که بنده گفته و ما همه بنده‌ى تو هستیم [این است که]؛ بارالها آنچه را تو ببخشايى بازدارنده‌ای ندارد، و آنچه را تو مانع شوی بخشنده‌ای ندارد، و ثروت [و قدرت] صاحب [قدرت و] ثروت در برابر تو سودی ندارد». این حدیث حسن [خوب] است، زیرا که از او صلی الله علیه وسلم ثابت است. امام مسلم به شماره (۴۷۷) روایت کرده است.

ومستحب است که هر یک از آنها - یعنی امام، مأموم و فرد تنها - دستان خود را روی سینه خود بگذارند همان‌طور که در قیام قبل از رکوع انجام دادند، زیرا از پیامبر صلى الله عليه وسلم حدیث‌هایی از وائل بن حُجر و سهل بن سعد رضي الله عنهما در این مورد ثابت است.

۹- در هنگام سجده، باید در حالی که تکبیر می‌گوید، زانوهای خود را قبل از دست‌ها روی زمین بگذارد، اگر این کار برایش ممکن باشد. اگر برايش سخت باشد، می‌تواند دست‌هایش را قبل از زانوهايش روی زمین بگذارد، به‌طوری که انگشتان دست و پا به سمت قبله باشند و انگشتان دست‌ها را به هم فشرده و کشیده نگه دارد. در سجده باید اعضای هفتگانه‌ى بدن را روی زمین قرار دهد: پیشانی همراه با بینی، دست‌ها، زانوها و قسمت پایین انگشتان پا. در این حالت باید بگوید: «سُبحانَ رَبّیَ الأعلى»، یعنی «پاک و منزه است پروردگار والامرتبه‌ى من» و سنت است که این جمله را سه بار یا بیشتر بگوید. و همچنین سنت است که همراه با این ذکر بگوید: (سُبْحانَكَ اللَّهُمَّ رَبَّنا وبِحَمْدِكَ، اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي)، یعنی: «پروردگارا تسبیح و حمد تو را می‌گویم، بارالها مرا بیامرز». و بسیار دعا کند، به دلیل این فرمودهٔ پیامبر صلی الله علیه وسلم: اما در رکوع خداوند را بزرگ‌بدارید، اما در سجده در دعا کردن تلاش کنید؛ زیرا سزاوار است که دعایتان مستجاب شود. امام مسلم به شماره (۴۷۹) روایت کرده است.

و از پروردگارش خیر دنیا و آخرت را طلب کند. چه نماز فرض باشد یا نفل، باید آرنج‌های خود را از پهلوهایش، و شکم خود را از ران‌ها، و ران‌هایش را از ساق‌ها دور کند، و دستان خود را از زمین بلند کند، زیرا پیامبر صلى الله عليه وسلم فرمودند: (در سجده تعادل داشته باشید، و یکی از شما ساعدهایش را همانند سگ‌ باز نکند) ([12]). امام بخاری به شماره (۷۸۸)، وامام مسلم به شماره (۴۹۳) روایت کرده اند.

۱۰- سرش را بلند کرده و تکبیر می‌گوید و پای چپ خود را پهن کرده و روی آن می‌نشیند، و پای راست خود را بر روى انگشتانش می‌گذارد و دستانش را روی ران‌ها و زانوهایش قرار می‌دهد و می‌گوید: (ربِّ اغفِرْ لي وارحَمْنِي واهْدِني وارْزُقُني وعافني واجبُرْني) یعنی: (بار الها! مرا ببخش، و به من رحم کن، و مرا هدایت کن، و مرا روزی بده، ومرا عافیت کن، و کوتاهى‌هاى اعمال مرا جبران کن). [۱۳] و در این نشستن آرام می‌گیرد. امام ترمذی به شماره (۲۸۴)، وامام ابو داود به شماره (۸۵۰)، وامام ابن ماجه به شماره (۸۹۸) روایت کرده اند.

الله اکبر گویان سجده‌ى دوم را انجام می‌دهد و همان‌ کارهایی که در سجده‌ى اول انجام داده را تکرار می‌کند.

۱۲- سر خود را بلند کرده و تکبیر می‌گوید و کمی كوتاه می‌نشیند، مانند نشستن بین دو سجده که به آن «جلسه استراحت» گفته می‌شود و این عمل مستحب است. اگر این حالت را ترک کند، اشکالی ندارد. در این حالت نه اذکار خاصی وجود دارد و نه دعايى، سپس برای شروع رکعت دوم بلند می‌شود و (در اين حالت) اگر ميسر باشد (با دستانش) بر زانوهایش تکیه می‌کند، و اگر برایش سخت باشد (دستانش را) بر روى زمین تکیه می‌دهد. سپس سوره فاتحه و هر آنچه از قرآن برایش ممکن است بعد از فاتحه می‌خواند، سپس همان‌طور که در رکعت اول عمل کرده، دوباره انجام می‌دهد.

۱۳- اگر نماز دو رکعتی باشد، مانند نماز صبح، جمعه و نماز دو عید (فطر و قربان)، پس از برخاستن از سجده‌ى دوم، باید در حالت نشسته قرار گیرد، پای راست خود را بصورت عمودی بر روى انگشتانش قرار داده و پای چپ خود را به طور افقی دراز کند. دست راست خود را بر روی ران راست بگذارد و تمام انگشتانش را جز انگشت اشاره جمع کند و با انگشت اشاره به (كلمه‌ى) توحید اشاره کند. اگر انگشت کوچک و انگشت حلقه دست راست را بسته و انگشت شست آن را با انگشت میانه حلقه کرده و با انگشت اشاره (به كلمه‌ى توحید) اشاره کند، این کار خوب است؛ چون این دو حالت از پیامبر صلی‌ الله‌ علیه‌ وسلم ثابت شده است. بهتر است گاهی این کار را انجام دهد و گاهی آن، و دست چپ خود را بر روی ران و زانوی چپش بگذارد، سپس در این حالت تشهد را بخواند، وآن این است: (التَّحِيَّاتُ لله والصَّلَوَاتُ والطَّيِّبَاتُ، السَّلَامُ عَلَيْكَ أيُّها النبيُّ ورَحْمَةُ الله وبَرَكَاتُهُ، السَّلَامُ عَلَيْنَا وعلَى عِبَادِ الله الصَّالِحِينَ، أشْهَدُ أنْ لا إلَهَ إلَّا الله وأَشْهَدُ أنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ ورَسولُهُ)، یعنی: (همهٔ بزرگداشت‌ها و درودها و پاکی‌ها از آن الله است، سلام بر تو ای پیامبر و رحمت الله و برکاتش بر تو باد. سلام بر ما و بر بندگان نیکوکار الله. گواهی می‌دهم که معبودی به حق نیست جز الله و اینکه محمد بنده و فرستاده الله است). سپس می گوید: (اللَّهُمَّ صَلِّ علَى مُحَمَّدٍ وعلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كما صَلَّيْتَ علَى إبْرَاهِيمَ وعلَى آلِ إبْرَاهِيمَ؛ إنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، وَبَارِكْ علَى مُحَمَّدٍ وعلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كما بَارَكْتَ علَى إبْرَاهِيمَ وعلَى آلِ إبْرَاهِيمَ؛ إنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ)، یعنی: (بارالها بر محمد و بر آل محمد درود فرست چنانکه بر ابراهیم و بر آل ابراهیم درود فرستادی، همانا تو ستوده شده و باشکوهی، و بر محمد و بر آل محمد برکت ارزانی دار، چنانکه بر ابراهیم و بر آل ابراهیم ارزانی داشتی، همانا تو ستوده شده و باشکوهی). امام بخاری به شماره (۷۹۷)، وامام مسلم به شماره (۴۰۲) روایت کرده اند.

و از چهار چیز به خداوند پناه می‌برد و می‌گوید: ( اللَّهُمَّ إنِّي أَعُوذُ بِكَ مِن عَذَابِ جَهَنَّمَ، وَمِنْ عَذَابِ القَبْرِ، وَمِنْ فِتْنَةِ المَحْيَا وَالْمَمَاتِ، وَمِنْ شَرِّ فِتْنَةِ المَسِيحِ الدَّجَّالِ)، یعنی: (بارالها، به تو پناه می‌آورم از عذاب دوزخ و از عذاب قبر و از فتنهٔ زندگی و مرگ و از شر فتنهٔ مسیح دجال). امام بخاری به شماره (۱۳۱۱)، وامام مسلم به شماره (۵۸۸) روایت کرده اند.

سپس هر دعایی که بخواهد از خیر دنیا و آخرت می‌کند، و اگر برای والدین خود یا سایر مسلمانان دعا کند، اشکالی ندارد - چه نماز فرض باشد یا نفل -؛ زیرا حدیث ابن مسعود رضي الله عنه که در آن پیامبر صلى الله عليه وسلم به او تشهد را آموخت، دلالت بر این دارد. سپس هر دعایی که دوست دارد انتخاب می کند، و دعا می کند. و در لفظ دیگر: (سپس هر دعایی که بخواهد را انتخاب کند). امام نسائی به شماره (۱۲۹۸) روایت کرده است. امام مسلم به شماره (۴۰۲) روایت کرده است.

و این شامل تمام چیزهایی است که به بنده در دنیا و آخرت سود می‌رساند. سپس به سمت راست وچپ خود سلام می کند، ومی گوید: السلام عليكم ورحمة الله، السلام عليكم ورحمة الله.

14- اگر نماز سه‌گانه باشد مانند نماز مغرب، یا چهارگانه باشد مانند نماز ظهر، عصر و عشاء، پس از خواندن تشهد ذکر شده همراه با درود بر پیامبر صلى الله عليه وسلم، برخاسته و بر زانوهای خود تکیه می‌کند و دستان خود را تا کنار شانه‌ها یا گوش‌ها بلند کرده و می‌گوید: الله اکبر، سپس دستانش را – یعنی دستان خود را – مانند قبل روی سینه‌اش می‌گذارد و تنها سوره فاتحه را می‌خواند، و اگر در رکعت سوم و چهارم نماز ظهر، گاهی افزون بر فاتحه چیزی بخواند، اشکالی ندارد، زیرا در این مورد از پیامبر صلى الله عليه وسلم از ابو سعید رضي الله عنه حدیث‌هایی ثابت است. اگر بعد از تشهد اول درود بر پیامبر صلى الله عليه وسلم را ترک کند، اشکالی ندارد؛ زیرا درود در تشهد اول مستحب است، و واجب نیست. سپس بعد از رکعت سوم مغرب و چهارم نماز ظهر، عصر و عشاء، همانطور که در نمازهای دو رکعتی ذکر شد، تشهد می‌خواند و بعد از آن به سمت راست و چپ سلام می‌دهد، سپس سه بار از خداوند آمرزش می‌طلبد، سپس می‌گوید: (اللَّهُمَّ أَنْتَ السَّلَامُ وَمِنْكَ السَّلَامُ، تَبَارَكْتَ يا ذَا الجَلَالِ وَالإِكْرَامِ)، یعنی: (پروردگارا، تو [از هر عيب و نقص و ناتوانی و ناشايستی و شريک و انباز] سالم هستی، و سلامتی از طرف توست؛ والا مقام و مبارکی؛ ای صاحب شکوه و بزرگواری). اگر امام بود قبل از اینکه (به سمت راست برچرخد و) صورت خود را به سمت مردم بازگرداند این‌ را می‌گوید و پس از آن این ذکر را می‌خواند: (لا إلَهَ إلَّا الله وحْدَهُ لا شَرِيكَ له، له المُلْكُ، وله الحَمْدُ، وهو علَى كُلِّ شيءٍ قَدِيرٌ ، لا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إلَّا بالله، اللَّهُمَّ لا مَانِعَ لِما أعْطَيْتَ، ولَا مُعْطِيَ لِما مَنَعْتَ، ولَا يَنْفَعُ ذَا الجَدِّ مِنْكَ الجَدُّ، لا إلَهَ إلَّا الله، وَلَا نَعْبُدُ إلَّا إيَّاهُ، له النِّعْمَةُ وَلَهُ الفَضْلُ، وَلَهُ الثَّنَاءُ الحَسَنُ، لا إلَهَ إلَّا الله مُخْلِصِينَ له الدِّينَ ولو كَرِهَ الكَافِرُونَ) یعنی: «معبودى [به حق] به جز الله، وجود ندارد. شریکى ندارد، پادشاهى و ملک از آنِ اوست، ستایش شایسته‌ى اوست، و او بر هر چیزى توانا است، هیچ نیروى بازدارنده از گناهان و توفیق دهنده به نیکى، به جز الله وجود ندارد. الهى! آنچه تو ببخشى، هیچ‌کس مانع آن نمى‌گردد و آنچه تو منع کنى، هیچ‌کس نمى‌تواند آن را ببخشد. توانگر، ثروتش او را از عذاب تو نجات نمى‌دهد، هیچ معبودى [به حق] جز او نیست. جز او کسى دیگر را عبادت نمى‌کنیم، نعمت و فضل از آنِ اوست، ستایش نیکو مخصوص اوست، معبودى [به حق] به جز او وجود ندارد، همه‌ى ما با اخلاص او را بندگى مى‌کنیم هر چند کافران دوست نداشته باشند». امام مسلم به شماره (۵۹۱) روایت کرده است. امام مسلم به شماره (۴۰۲) روایت کرده است.

و سی و سه بار سبحان الله، و همانند آن الحمد لله، و همان مقدار الله أكبر می گوید، و در پایان برای اینکه صد بار بشود می‌گوید: (لا إله إلا الله وحده لا شريك له، له الملك وله الحمد وهو على كل شيء قدير) یعنی: (معبودى [به حق] به جز الله، وجود ندارد. شریکى ندارد، پادشاهى و ملک از آنِ اوست، ستایش شایسته‌ى اوست، و او بر هر چیزى توانا است)، سپس آیهٔ کرسی و سوره‌های قل هو الله أحد، قل أعوذ برب الفلق، و قل أعوذ برب الناس را بعد از هر نماز می‌خواند. همچنین مستحب است که این سه سوره را پس از نماز فجر و نماز مغرب سه بار تکرار کند؛ زیرا احادیثی در این باره از پیامبر صلى الله عليه وسلم وارد شده است. تمام این اذکار سنت است و واجب نیست.

و برای هر زن و مرد مسلمانی مشروعيت دارد که قبل از نماز ظهر چهار رکعت، و بعد از آن دو رکعت، و بعد از نماز مغرب دو رکعت، و بعد از نماز عشا دو رکعت، و قبل از نماز صبح دو رکعت بخواند، که مجموعاً دوازده رکعت می‌شوند و به آن‌ها سنت‌های راتبه گفته می‌شوند و پیامبر صلی الله علیه و سلم در حالت اقامتشان بر انجام آن‌ها مواظبت می‌کرد و آن‌ها را می‌خواند. اما در حالت سفر آن‌ها را ترک می‌کرد، مگر سنت قبلیه‌ى نماز صبح و نماز وتر که ایشان در حال اقامت و سفر بر انجام آن مواظبت می‌کردند و آن‌ را می‌خواندند، و بهتر است که این سنت‌های راتبه و نماز وتر در خانه خوانده شوند، اما اگر در مسجد خوانده شدند هیچ اشکالی ندارد، به‌دلیل فرموده‌ى رسول الله صلی الله علیه و سلم: (أفْضَلُ صَلَاةِ المَرْءِ في بَيْتِهِ، إلَّا الصَّلَاةَ المَكْتُوبَةَ)، یعنی: (بهترین نماز مردان، نماز او در خانه‌ است، مگر نماز فرض). امام بخاری به شماره (۶۸۶۰)‌ روایت کرده است.

و محافظت بر این [دوازده] رکعت از اسباب داخل شدن به بهشت است، به دلیل این فرمودهٔ پیامبر صلی الله علیه وسلم: (مَن صَلَّى اثْنَتَيْ عَشْرَةَ رَكْعَةً في يَومٍ وَلَيْلَةٍ، بُنِيَ له بِهِنَّ بَيْتٌ في الجَنَّةِ)، یعنی: «هر کس دوازده رکعت نماز در یک روز و شب بخواند، برای او به وسیلهٔ آن خانه‌ای در بهشت ساخته می‌شود.» امام مسلم به شماره (۷۲۸) روایت کرده است.

و اگر چهار رکعت قبل از نماز عصر، و دو رکعت قبل از نماز مغرب، و دو رکعت قبل از نماز عشاء بخواند، خوب است؛ زیرا از پیامبر صلى الله عليه وسلم حدیث‌هایی در این باره ثابت است. و اگر چهار رکعت بعد از نماز ظهر و چهار رکعت قبل از آن بخواند، نیز خوب است؛ چون پیامبر صلى الله عليه وسلم فرمودند: (هر کس بر چهار رکعت قبل از نماز ظهر و چهار رکعت بعد از آن محافظت داشته باشد، خداوند او را بر آتش جهنم حرام می‌سازد). و معنای آن این است که دو رکعت اضافی بعد از نماز ظهر به سنت راتبه اضافه کند؛ زیرا سنت راتبه چهار رکعت قبل از نماز ظهر و دو رکعت بعد از آن است. بنابراین، اگر دو رکعت اضافی بعد از آن بخواند، آنچه که در حدیث ام حبیبه رضي الله عنها ذکر شده است، محقق می‌شود. امام احمد به شماره (۲۵۵۴۷)، وامام ترمذی به شماره (۳۹۳)، وامام ابو داود به شماره (۱۰۷۷) روایت کرده اند.

و خداوند توفیق‌دهنده است، و درود و سلام بر پیامبر ما محمد بن عبدالله و آل و اصحاب و پیروان او تا روز قیامت باد.