Skip to content

پیامبر خدا صلی الله علیه و سلم هنگام سختی و گرفتاری می‌فرمودند: «لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ الْعَظِيمُ الْحَلِيمُ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَرَبُّ الْأَرْضِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ».

از ابن عباس رضی الله عنهما روایت است که:

پیامبر خدا صلی الله علیه و سلم هنگام سختی و گرفتاری می‌فرمودند: «لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ الْعَظِيمُ الْحَلِيمُ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَرَبُّ الْأَرْضِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ». یعنی: «هیچ معبود بر حقی جز اللهِ بزرگ و بردبار نیست، هیچ معبود بر حقی جز الله، پروردگار عرش بزرگ نیست، هیچ معبود بر حقی جز الله، پروردگار آسمان‌ها و پروردگار زمین و پروردگار عرش گرامی نیست».

أَنَّ نَبِيَّ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقُولُ عِنْدَ الْكَرْبِ: «لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ الْعَظِيمُ الْحَلِيمُ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَرَبُّ الْأَرْضِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ».

بخارى و مسلم در روايت آن اتفاق دارند
حديث صحيح
شرح

پیامبر صلی الله علیه و سلم هنگام شدت یافتن سختی و غم می‌فرمودند: «لا إله إلا الله» هیچ معبود بر حقی جز الله نیست، «العظيم» بزرگ مرتبه و جلیل الشأن در ذات، صفات و افعالش، «الحليم» آنکه در مجازات گناهکار شتاب نمی‌ورزد، بلکه آن را به تأخیر می‌اندازد و چه بسا با وجود قدرت بر [مجازات] او، از وی درمی‌گذرد، پس او سبحانه بر هر چیزی تواناست. «لا إله إلا الله ربُّ العرشِ العظيم» آفریدگار عرش بزرگ، «لا إله إلا الله ربُّ السمواتِ والأرض» و آفریدگار آسمان‌ها و زمین، و آفریدگار هر آنچه در آنهاست و مالک و اصلاح‌گر آن، و هرگونه که بخواهد در آن تصرف می‌کند، «رب العرش الكريم» آفریدگار عرش گرامی.

از نکات این حدیث

واجب بودن پناه بردن به خداوند با دعا، هنگام فرود آمدن مصیبت‌ها و سختی‌ها.

مستحب بودن دعا کردن با این ذکر هنگام سختی و گرفتاری.

عرش خداوند رحمان که او جل جلاله بر آن مستقر شده، برترین، بزرگترین و عظیم‌ترین مخلوقات است و پیامبر صلی الله علیه و سلم آن را به بزرگ و گرامی توصیف کرده‌اند.

آسمان‌ها و زمین به این دلیل به طور خاص ذکر شده‌اند که از بزرگترین مخلوقاتِ قابل مشاهده هستند.

طیبی گفته است: این ثنا را با ذکر «رب» (پروردگار) آغاز کرده است تا با برطرف کردن گرفتاری مناسب باشد؛ زیرا این [برطرف کردن سختی] از مقتضیات تربیت (پروردگاری) است. و در آن تهلیل (لا اله الا الله) وجود دارد که دربردارندهٔ توحید است و توحید، اصلِ همهٔ تنزیهات جلالی است. و [در آن] «عظمت» وجود دارد که بر کمال قدرت دلالت می‌کند، و «حلم» که بر علم دلالت دارد، زیرا از جاهل، نه حلم و نه کرمی تصور می‌شود، و این دو [صفت]، اصلِ اوصاف اکرامی هستند.

منابع
بیشتر (14)

صحیح بخاری (8/ 75) (6346).

صحیح مسلم (4/ 2092) (2730).

بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين.

لسليم الهلالي (2/ 593).

كنوز رياض الصالحين.

لمجموعة من الباحثين (17/ 565).

تطريز رياض الصالحين.

لفيصل آل مبارك (ص821).

شرح رياض الصالحين.

لابن عثيمين (6/ 55).

مرقاة المفاتيح شرح مشكاة المصابيح.

للقاري (4/ 1677).

نزهة المتقين شرح رياض الصالحين.

لمجموعة من الباحثين (2/ 1021).