በአላህ ስም እጅግ በጣም ሩህሩህ በጣም አዛኝ በሆነው
ምስጋና ሁሉ ለብቸኛው አላህ የተገባ ነው። የአላህ ሰላትና ሰላም የአላህ ባሪያ፣ መልክተኛና የኛ ነቢይ በሆኑት በሙሐመድ፣ በቤተሰቦቻቸውና በተከታዮቻቸውም ላይ ይስፈን፤ በመቀጠል፦
ይህች አጠር ያለች መልዕክት የነቢዩን (የአላህ ሶላትና ሰላም በርሳቸው ላይ ይስፈን) ሰላት አሰጋገድ የምታብራራ ሲሆን ለማዘጋጀት የፈለግኩትም ይህንን መልዕክት ያነበበ ሙስሊም ወንድና ሴት ሁሉ የርሳቸውን አሰጋገድ አርዓያነት ተከትሎ ለመስገድ እንዲጥር ነው። ይህም ነቢዩ (የአላህ ሶላትና ሰላም በርሳቸው ላይ ይስፈን) እንዲህ ስላሉ ነው፦ "እኔ ስሰግድ እንዳያችሁኝ አድርጋችሁ ስገዱ።" [1] ለአንባቢዎችም ይህንን የርሳቸውን አሰጋገድ በዚህ መልኩ አብራራለሁ:-
ነቢዩም (የአላህ ሶላትና ሰላም በርሳቸው ላይ ይስፈንና) እንዲህ ብለዋል፦ (ያለ ዉዱእ የተሰገደ ሰላት ተቀባይነት የለውም።) ([3])
ሰላቱን አበላሽቶ ለሰገደው ሰውዬም የአላህ መልዕክተኛ (የአላህ ሶላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈንና) እንዲህ ማለታቸው፦ (ወደ ሰላት የቆምክ (ሰላት መስገድ በፈልግክ) ጊዜ ዉዱእህን አሟልተህ አድርግ።) ([4])
2 - ሰጋጁ ሊሰግደው ያሰበው ሰላት ግዴታም ይሁን ሱና ሰላቱን እንደሚሰግደው በልቡ አስቦ (ነይቶ)፤ የትም ስፍራ ቢሆን በሙሉ አካሉ ወደ ቂብላ ይዙር። ቂብላ የሚባለው ከዕባ ነው። ኒያን በምላሱ አይናገር። ኒያን በምላስ መናገር ያልተደነገገ ተግባር ነውና። እንደውም ነቢዩም (የአላህ ሶላትና ሰላም በርሳቸው ላይ ይስፈንና) ሆኑ ባልደረቦቻው (አላህ መልካም ስራቸውን ይውደድላቸውና) ኒያን በምላሳቸው ስላልተናገሩ ኒያን መናገር አዲስ ፈጠራ ቢድዓ ነው። ሰጋጁ ኢማም (መሪ) ወይም ብቻውን የሚሰግድ ከሆነ ከፊት ለፊቱ ሱትራ (መከለያ) ያድርግ። በኢስላም ሊቃውንት ድርሳናት (መጽሐፍት) በግልፅ ተለይተው በተቀመጡ አንዳንድ አጋጣሚዎች ካልሆነ በቀር ወደ ቂብላ ዞሮ መስገድ የሶላት መስፈርት ነው።
3 - በዓይኑ ሱጁድ የሚያደርግበትን ስፍራ እየተመለከተ "አላሁ አክበር" (ትርጉሙ፡ አላህ ታላቅ ነው) በማለት የመክፈቻን ተክቢራ ይበል።
4 - ተክቢራ በሚል ወቅት ሁለት እጆቹን የትከሻው ትይዩ ድረስ ወይም የጆሮዎቹ ጫፍ ድረስ ያንሳቸው።
5 - ሁለት እጆቹን ደረቱ ላይ ያኑር፤ ቀኝ እጁን የግራ እጁ መዳፉ ጀርባ ላይ ወይም የእጁ አንጓ ወይም ክንዱ ላይ ያድርግ። ይህም ከነቢዩ (የአላህ ሶላትና ሰላም በርሳቸው ላይ ይስፈንና) ስለተረጋገጠ ነው።
6 - የመክፈቻን ዱዓ መቅራት ይወደዳል (ሱና) ነው። እርሱም: "አልላሁምመ ባዒድ በይኒ ወበይነ ኸጣያየ ከማ ባዐድተ በይነል-መሽሪቂ ወል-መግሪቢ አልላሁምመ ነቂኒ ሚነል ኸጣያ ከማ ዩነቀ-ሥ-ሠውቡል አብየዱ ሚነ ደነስ አልላሁምመግሲል ኸጣያየ ቢልማኢ ወሥ-ሠልጂ ወል-በረድ" ትርጉሙም፦ "አላህ ሆይ! በምሥራቅና በምዕራብ መካከል እንዳራራቅከው እኔንም ከወንጀሌ አርቀኝ፤ አላህ ሆይ! ነጭ ልብስ ከቆሻሻዎች እንደሚጸዳው እኔንም ከወንጀሌ አጥራኝ፤ አላህ ሆይ! እኔን ከወንጀሌ በውሃ እና በጤዛ በበረዶም እጠበኝ።" ([5])
ከፈለገም ይህን በማለት ፈንታ ተከታዩን ይበል: (ሱብሓነከ አልላሁምመ ወቢሐምዲከ፤ ወተባረከ ኢስሙከ፤ ወተዓላ ጀዱከ፤ ወላኢላሃ ገይሩከ) ((ትርጉሙም: አላህ ሆይ! ጥራት ከምስጋና ጋር ላንተ የተገባ ነው፤ ስምህ የተባረከ ነው፤ ግርማህም ከፍ ያለ ነው፤ ካንተ በቀር በእውነት አምልኮ የሚገባው የለም።)) ([6]) ከነቢዩ (የአላህ ሶላትና ሰላም በርሳቸው ላይ ይስፈንና) የተረጋገጡ የሆኑን ከዚህ ውጪ ያሉ የመክፈቻ ዱዓዎችን ቢልም ችግር የለውም። በላጩ ግን የርሳቸውን ፈለግ በተሟላ መልኩ ከመከተል አኳያ አንዳንዴ ይህንን ሌላ ጊዜ ደግሞ ሌላውን ማለቱ ነው። ቀጥሎም "አዑዙ ቢልላሂ ሚነሽሸይጧኒ ረጂም" "ቢስሚላሂ አርረሕማኒ አርረሒም" ይበልና የፋቲሓን ምዕራፍ ይቅራ። ይህም የአላህ መልክተኛ እንዲህ ስላሉ ነው፦ "የመጽሐፉን መክፈቻ (ፋቲሓን) ያልቀራ ሰው ሰላት የለውም።" ([7]) ፋቲሓን እንዳጠናቀቀም ድምፅ ከፍ በሚደረግባቸው ሰላቶች ከሆነ ድምፁን ከፍ በማድረግ፤ ድምፁን ዝግ በሚደረግባቸው ሰላቶች ካነበበ ደግሞ ድምፁን ዝግ በማድረግ - አሚን - ይበል። ከፋቲሓ ቀጥሎ ከቁርአን የገራለትን ይቅራ። በላጩ ግን በዝሁር፣ በዐስርና በዒሻእ ሶላት ከፋቲሓ ቀጥሎ መካከለኛ መለያ ያላቸውን ምዕራፍ (አውሷጢል ሙፈሶል) መቅራት፤ በፈጅር ሶላት ደግሞ ረጃጅም መለያ ያላቸውን (ጡዋሊል ሙፈሶል) ምዕራፎች መቅራት፤ በመግሪብ ሶላት ደግሞ አንዳንዴ በአጫጭሮቹ አንዳንዴም ከረጃጅሞቹ ምዕራፎች መቅራት ነው። ይህም ይህን በማስመልከት በመጡ ሐዲሦች አሟልቶ ለመተግበር ነው።
7 - እጆቹን በትከሻዎቹ ወይም በጆሮዎቹ ትይዩ ከፍ አድርጎ ተክቢራ በማድረግ ያጎንብስ (ሩኩዕ ያድርግ)። የሩኩዕ አደራረጉም ጭንቅላቱን በወገቡ ትይዩ ቀጥ በማድረግ፣ ጣቶቹን ከፋፍቶ እጆቹ ጉልበቱ ላይ በማድረግ ነው። ሩኩዑ በሚያደርግበት ጊዜ ይረጋጋና "ሱብሓነ ረቢየል ዐዚም" (ትርጉሙ፡ ታላቅ የሆነው ጌታዬ ጥራት ተገባው) ይበል። በላጩ ሶስት ጊዜ ወይም ከዛ በላይ መደጋገሙ ነው። ከዚህም በተጨማሪ ተከታዩንም ቢል ይወደድለታል: (ሱብሓነከ አልላሁምመ ወቢሐምዲከ፣ አልላሁምመግፊር ሊ) ([8]) ትርጉሙም (አላህ ሆይ! ከምስጋና ጋር ጥራት ይገባህ። አላህ ሆይ! ይቅር በለኝ።)
8 - እጆቹን በትከሻዎቹ ወይም በጆሮዎቹ ትይዩ ከፍ በማድረግ ጭንቅላቱን ከሩኩዕ ቀና እያደረገ እንዲህ ይበል፦ (ሰሚዐሏሁ ሊመን ሐሚደህ) ትርጉሙም (አላህ ያመሰገነውን ሰሚ ነው።) ማለት ነው። ኢማም ወይም ብቻውን የሚሰግድ ከሆነ ከቆመ በኋላ እንዲህ ይበል: (ረብበና ወለከል ሐምዱ ሐምደን ከሢረን ጠዪበን ሙባረከን ፊህ፤ ሚልአ'ስሰማዋቲ ወሚልአል አርዲ ወሚልአ ማሺእተ ሚን ሸይኢን በዕዱ) ([9]) ትርጉሙም (ጌታችን ሆይ! ምስጋና ላንተ የተገባ ነው። ላንተ የበዛ፣ ምርጥ የሆነ፣ የተባረከ፣ ሰማያትን የሞላ ምድርንም የሞላና ከዚህም ሁሉ ኃላ ከነገሮች ሁሉ አንተ የፈለግከውን የሞላ ምስጋና የተገባህ ነህ።) ማለት ነው።
እያንዳንዱ ሰጋጅ ማለትም ኢማሙም፣ ተከታዩም ሆነ ብቻውን የሚሰግደው ልክ ከሩኩዕ በፊት ሲቆም እንዳደረገው እጆቹን ደረቱ ላይ ማኖሩ ይወደድለታል። ይህም በዋኢል ቢን ሑጅርና በሰህል ቢን ሰዕድ (አላህ መልካም ስራቸውን ይውደድላቸውና) ሐዲሥ ይህንን የሚጠቁም ማስረጃ ስለተረጋገጠ ነው።
9 - ከቻለ መሬት ላይ ከእጆቹ በፊት ጉልበቱን እያስቀመጠ ተክቢራ አድርጎ ሱጁድ ይውረድ። ይህን ካልቻለ ግን ሱጁድ ሲወርድ የእጆቹን ጣቶች አጣብቆና ዘርግቶ የእግሮቹን ጣቶችና እጆቹን ወደ ቂብላ አዙሮ ይውረድ። ሱጁድ የሚወረደው በሰባት አካላት ነው: እነርሱም: አፍንጫውን ጨምሮ ግንባሩ፣ ሁለት እጆቹ፣ ሁለት ጉልበቶቹ እና የሁለቱ የእግር ጣቶች የውስጠኛቸው ክፍሎች ናቸው። እንዲህም ይበል፦ (ሱብሓነ ረቢየል አዕላ) ይበል። ትርጉሙም: (ከፍ ያልከው ጌታዬ ሆይ! ጥራት ይገባህ።) ማለት ነው። ይህንንም ሶስት ጊዜ ወይም ከዛ በላይ ማለት ሱና ነው። ይህንን ከማለቱም ጋር ተከታዩንም ቢጨምር ይወደድለታል: (ሱብሓነከ አልላሁምመ ረበና ወቢሐምዲከ፣ አልላሁምመግፊርሊ) ትርጉሙም (ጌታችን አላህ ሆይ! ከምስጋና ጋር ጥራት ይገባህ። አላህ ሆይ! ማረኝ።) ማለት ነው። ዱዓም ያብዛ ይህም ነቢዩ (የአላህ ሶላትና ሰላም በእርሳቸው ላይ ይስፈንና) እንዲህ ስላሉ ነው: (በሩኩዕ ላይ ስትሆኑ ጌታን አልቁት፤ በሱጁድ ስትሆኑ ግን በዱዓእ ተበራቱ ዱዓችሁ ተቀባይነት የማግኘት እድሉ ሰፊ ነውና።) ([11])
ጌታውንም የዱንያም (ምድራዊ) ይሁን የአኺራ (የመጪውንም ዓለም) መልካም ነገርን ይጠይቅ። ይህንንም መፈፀም ሰላቱ ግዴታም ሆነ ሱና ይወደዳል። ጡንቻዎቹን ከጎኖቹ፣ ሆዱን ከታፋዎቹ፣ ታፋዎቹን ከባቶቹ ያራርቅ። ክንዶቹንም ከመሬት ከፍ ያድርግ። ይህም ነቢዩ (የአላህ ሶላትና ሰላም በርሳቸው ላይ ይስፈንና) እንዲህ ስላሉ ነው: (ሱጁድ ላይ ተስተካከሉ። አንዳችሁ ሱጁድ ላይ ክንዱን እንደ ውሻ አይዘርጋ።) ([12])
10 - ተክቢራ በማለት ጭንቅላቱን ያንሳ። ግራ እግሩን አንጥፎ ይቀመጥበት። ቀኝ እግሩን ደግሞ ይትከለው (ቀጥ ያድርገው)። እጆቹንም በታፋዎቹና ጉልበቶቹ ላይ በማኖር እንዲህ ይበል: (ረብቢግፊርሊ ወርሐምኒ ወህዲኒ ወርዙቅኒ ወዐፊኒ ወጅቡርኒ) ([13]) ትርጉሙም (ጌታዬ ሆይ! ማረኝ፣ እዘንልኝ፣ ምራኝ፣ ሲሳይን ለግሰኝ፣ ጤናዬን ስጠኝ፣ ጠግነኝ።) ማለት ነው። ሲቀመጥም ተረጋግቶ ይቀመጥ።
11 - ሁለተኛውን ሱጁድ ተክቢራ በማድረግ ይውረድ። በመጀመሪያው ሱጁድ ላይ ያደረገውን አምሳያም በድጋሚ ያድርግ።
12 - ተክቢራ በማድረግ ጭንቅላቱን ቀና ያድርግ። በሁለቱ ሱጁዶች መካከል የተቀመጠውን ያህል ትንሽን ጊዜ ይቀመጥ። ይህም ጀልሰተል ኢስቲራሓ (የእረፍት መቀመጥ) ተብሎ ይጠራል። ይህንን ማድረጉም የሚወደድ ነው። ቢተወውም ችግር የለውም። በዚህ ወቅትም የሚለው ምንም አይነት ዱዓም ሆነ ዚክር የለም። ቀጥሎ ከቻለ ሁለቱ ጉልበቶቹን ተደግፎ ወደ ሁለተኛው ረከዓ ለመቆም ይንቀሳቀሳል። ጉልበቱን ተደግፎ መነሳት ካልቻለ መሬቱን ተደግፎ ይነሳል። ቀጥሎ ፋቲሓንና ከፋቲሓ በኋላ የገራለትን ምዕራፍ ይቀራል። ቀጥሎም በመጀመሪያው ረከዐ የፈፀማቸውን ተግባራት አምሳያ ይፈፅማል።
ቀጥሎ ከአለማዊም ሆነ አኺራዊ መልካም ነገሮች የፈለገውን ዱዓ ያድርግ። ለወላጆቹ ወይም ከነርሱ ውጪ ላሉ ሙስሊሞች ዱዓ ቢያደርግም ችግር የለውም። ይህን ሁሉ መፈፀሙ ተወዳጅ የሚሆንለትም በግዴታም ሆነ በሱና ሶላት ነው። ይህም ነቢዩ (የአላህ ሶላትና ሰላም በርሳቸው ላይ ይስፈንና) ለኢብኑ መስዑድ (አላህ መልካም ስራውን ይውደድለትና) ተሸሁድን ባስተማሩት ሐዲሥ ውስጥ በሁሉም ሰላቶች ላይ እንዲፈፅም በሚጠቁም መልኩ: (ከዛም የሚያስደስተውን ዱዓ በመምረጥ ዱዓ ያድርግ።) ([16]) ስላሉ ነው። በሌላ ዘገባም: (ከዚያም የሻውን ዱዓ መርጦ ያድርግ።) ([17]) ብለዋል።
ይህም አንድ ሰው በዱንያም ሆነ በወዲያኛው ዓለም ለማግኘት የሚያደርገውን (ዱዓ) ሁሉ እንደሚያጠቃልል (የሚያመለክት) ነው። ቀጥሎ ወደቀኙና ወደግራው እየዞረ "አስሰላሙ ዐለይኩም ወረሕመቱሏሂ" እያለ ያሰላምታል።
ሰላሳ ሶስት ጊዜ ተስቢሕ (ሱብሓነሏህ/ ለአላህ ጥራት ተገባው)፣ ተሕሚድም እንደዛው (አልሐምዱሊላህ/ ምስጋና ሁሉ ለአላህ ተገባው)፣ ተክቢርም እንደዛው (አላሁ አክበር/ አላህ ታላቅ ነው) ይበል። መቶ መሙያውንም: (ላ ኢላሀ ኢለላህ ወሕደሁ ላ ሸሪከ ለሁ፡ ለሁል-ሙልኩ ወለሁል-ሐምዱ ወሁወ ዐላ ኩሊ ሸይኢን ቀዲር) ይበል። አየቱል ኩርሲይን፣ ቁልሁወሏሁ አሐድን፣ ቁል አዑዙ ቢረቢል ፈለቅን፣ ቁል አዑዙ ቢረቢንናስን ከሁሉም ሶላት በኋላ ይቅራ። እነዚህን ሶስቱን ምዕራፎች ከፈጅር እና መግሪብ ሶላት በኋላ ሶስት ሶስት ጊዜ ደጋግሞ መቅራት እንደሚወደድ የሚጠቁሙ ሐዲሦች ከነቢዩ (የአላህ ሶላትና ሰላም በርሳቸው ላይ ይስፈንና) ስለመጡ ይወደዳል። እነዚህን ሁሉ ዚክሮች ማለት ግዴታ ሳይሆን ሱና (ተወዳጅ ተግባር) ነው።
ሁሉም ሙስሊም ወንድና ሴት ከዝሁር ሶላት በፊት አራት ረከዓ ከዝሁር ሶላት በኋላ ሁለት ረከዓ፣ ከመግሪብ ሶላት በኋላ ሁለት ረከዓ፣ ከዒሻ ሶላት በኋላ ሁለት ረከዓ፣ ከፈጅር ሶላት በፊት ሁለት ረከዓ መስገዱ የተደነገገ ተወዳጅ ተግባር ነው። የነዚህ አጠቃላይ የረከዓ ቁጥርም አስራ ሁለት ነው። እነዚህ ረከዓዎች ነቢዩ (የአላህ ሶላትና ሰላም በርሳቸው ላይ ይስፈንና) ጉዞ ላይ ሳይሆን ሀገራቸው ባሉበት ወቅት ዘውትር ይሰግዷቸው ስለነበር "ረዋቲብ" በመባል ይጠራሉ። ጉዞ ላይ በሚሆኑበት ወቅት ግን ከፈጅር በፊት ከሚሰገደውን ሁለት ረከዓና ከዊትር ውጪ ያሉትን ሱና ሶላቶችን ይተዉዋቸው ነበር። እነዚህን ግን ነቢዩ (የአላህ ሶላትና ሰላም በርሳቸው ላይ ይስፈንና) ሀገር ቤትም ይሁን ጉዞ ላይ እያሉ ዘውትር ይሰግዷቸው ነበር። እነዚህን ረዋቲብ ሱናዎች እና ዊትርን ቤት ውስጥ መስገድ በላጭ ነው። መስጂድ ውስጥ ቢሰግዳቸውም ግን ችግር የለውም። ይህም ነቢዩ (የአላህ ሶላትና ሰላም በርሳቸው ላይ ይስፈንና) እንዲህ ስላሉ ነው: (ከግዴታ ሶላት ውጪ የሰውዬው በላጩ ሶላት ቤት ውስጥ የሚሰግደው ሶላት ነው።) ([20])
እነዚህን የረዋቲብ ረከዓዎች ዘውትር መስገድ ጀነት ከሚያስገቡ ምክንያቶች መካከል አንዱ ነው። ይህንንም በማስመልከት ነቢዩ (የአላህ ሶላትና ሰላም በርሳቸው ላይ ይስፈንና) እንዲህ ብለዋል: (በቀኑና በምሽቱ ክፍለ ጊዜ ውስጥ አስራ ሁለት ረከዓዎችን የሰገደ ሰው ጀነት ውስጥ በነርሱ ምክንያት ለርሱ ቤት ይገነባለታል።) ([21])
ከዐስር በፊት አራት ረከዓ፣ ከመግሪብ በፊት ሁለት ረከዓ፣ ከዒሻ በፊት ሁለት ረከዓ ቢሰግድም መልካም ነው። ነቢዩ (የአላህ ሶላትና ሰላም በርሳቸው ላይ ይስፈንና) ይህንን መፈፀማቸውን የሚጠቁም ሐዲሥ ተረጋግጧልና። ከዝሁር በፊትም በኋላም አራት ረከዓ ቢሰግድም መልካም ነው። ይህም ነቢዩ (የአላህ ሶላትና ሰላም በርሳቸው ላይ ይስፈንና) እንዲህ ስላሉ ነው: (ከዝሁር በፊት አራት ረከዓዎች ላይና ከዝሁር በኋላ አራት ረከዓዎች ላይ የተጠባበቀ (የሰገደ) ሰው አላህ እሳትን በርሱ ላይ እርም አድርጎለታል።) ([22]) ማለትም ከረዋቲቡ ሱና ሶላቶች ላይ ሁለት ረከዓ ከዝሁር በኋላ ይጨምር ማለት ነው። ምክንያቱም ከረዋቲብ ሱና መካከል ከዝሁር በፊት አራት ረከዓና ከዝሁር በኋላ ሁለት ረከዓ መስገድ ነው። ከዝሁር በኋላ ከሚሰግደው ላይ ሁለት ረከዓን ቢጨምር በኡሙ ሐቢባ (አላህ መልካም ስራዋን ይውደድላትና) ሐዲሥ የተጠቀሰውንም ምንዳ ያገኛል ማለት ነው።
ለመልካም የመገጠም ባለቤቱ አላህ ነው። የአላህ ሶላትና ሰላም በነቢያችን ሙሐመድ ቢን ዐብዲላህ፣ በቤተሰቦቻቸውና ባልደረቦቻቸው እንዲሁም እስከፍርዱ ቀን በመልካም በተከተሏቸው ላይ ሁሉ ይስፈን።
