Пайхамаран (ﷺ) ламазан куц

Пайхамаран ﷺ ламазан сипат

Лараме Шейх

Ӏабдул-Ӏазиз ибн ӀабдуллахӀ ибн Баз

Къинхетаме а, Къинхетам бийриг а волчу АллахIан цIарца

Хастам бу Ша Цхьаъ волчу АллахIана, ткъа Делера салам-салават хуьлда Цуьнан лайна а, Элчанна а волчу вайн Пайхамарна Мухьаммадна а, Цуьнан доьзална а, Цуьнан асхьабашна а. Ткъа цул тIаьхьа:

ХӀара Пайхамаран ﷺ ламазан куц билгалдеш долу доцца дешнаш ду, ас хӀора бусалба стагана а, зудчунна а хьалха дехкина, и девзинчу хӀораммо а оцу тӀехь цуннах масал эцарехь къахьегийтархьама; Пайхамара ﷺ аьлла хиларна: « Со шена ламаз деш ма-гарра, иштта ламаз дойла аша» [1]. Ткъа дешархочунна цуьнан билгал дакхар ду: [1] Аль-Бухарис дийцина, лоьмарца (605).

1- Ламаз кхачаме эцар, иза ду - Сийлахь-Веза волчу АллахIа омра ма-дарра ламаз эцар, Цо аьллачуьнца догIуш: ﴿ХIай, иман диллинарш! Шу ламазе хIиттахь, шайн юьхьаш а, гоьллеш тIекхаччалц шайн куьйгаш а дила, шайн кортошна масхьа а де, хьоркаш тIекхаччалц шайн когаш а дила...﴾. [Аль-Ма́идат: 6]. Аят.

иштта Пайхамаран ﷺ дешнаш а: (Цӏано йоцуш дина ламаз къобал хир дац) [2]. [2] Муслима дийцина, лоьмарца (224).

иштта Пайхамара (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) шен ламаз вон диначуьнга аьлла: ( Хьой ламазе хІуттуш хенахь, ламаз кхоччуш эцалахь) [3]. [3] Бухарис дийцина, лоьмарца (5782).

2- Ламаз дийриг, миччахьа велахь а, шен дерриг дегIаца Къилбехьа вирзина хила веза, иза КаIбат ду. Шен даг чохь ша дан лаамаллин ламазан ният а дина – парз ду и я суннат ду –. Ният маттаца ца олу цо, хIунда аьлча и маттаца алар шарIо магина дац, ткъа бидIат ду, хIуна ду аьлча, Пайхамара (АллахIера салам а, маршалла а хуьлда цунна) а, цуьнан асхьабаша а (АллахI реза хуьлда царна) и маттаца ца аларна. Имам волуш я ша цхьаъ ламаз деш велахь, шена хьалха цьа хIума а хIоттайо. Къилбехьа верзар ламазан бехкам бу, Iеламнехан жайнашкахь билгалъяьхна йолчу цхьайолчу меттигашкахь доцург.

3- «АллохIу акбар» аьлла, ламаз дехкарна такбираца, шен хьажар сужуд ден метте дерзина.

4- Такбир олучу хенахь шен ши куьг айдо, белшийн я лергийн барамехь.

5- Куьйгаш некха тIе дуьллу, аьтту куьг аьрру куьйган кантIе а, хьостантIе а, пхьарсантIе а хIоттош; иза Пайхамарера ﷺ чIагIделла хиларна.

6- Суннат ду истифтахь-дуӀа дешар, иза ду: (Йа АллахI, малхбаленна а, малхбузенна а юккъе Ахьа генало ма-йарра, суна а, сан къиношна а юккъехь генало йе. Йа АллахI, кIайн бедар боьхаллех ма-цIанйарра, къиношех цIанве Ахьа со. Йа АллахI, дила Ахьа сан къинош хица а, лайца а, шаца а) [4]. [4] Иза дийцина аль-Буха́рис, лоьмарца (744), Муслима а, лоьмарца (598).

Ткъа шена лаахь, цунна меттана олу: (ЦIена ву-кх Хьо, я АллахI, хастам а бу Хьуна, декъала а ду Хьан цIе, лекха а ду Хьан сий, Хьо воцург кхин дела а вац) [5], Пайхамарна ﷺ тӀера бакъ хилла схьадеъна долчу кхечу истифтахь-доӀанех цо цхьаъ дича а, хӀумма а дац. Амма гӀолехь дерг - цкъа цхьаъ, вукхузза важа дар ду, хӀунда аьлча иза тӀаьхьавазарехь сов дуьззина хиларна. Цул тӀаьхьа олу: «АӀу́зу биллахӀи минаш-шайтӀа́нир-раджи́м. БисмиллахӀир-рохьма́нир-рохьи́м», тӀаккха «аль-Фатихьат» сурат доьшу, цо ﷺ аьлла хиларна: (Аль-Фатихьат(бисмал) сура ца дешначун ламаз хир дац) [6]. Цул тIаьхьа «Амин» олу – хезаш дечу ламазашкахь хезаш, ткъа хезаш ца дечу ламазашкахь – лахха. ТIаккха Къуръан тIера шена аттаниг доьшу. ГIоли дерг ду «аль-Фатихьат» дийшинчул тIаьхьа делкъа, малхбуза, пхьуьйра ламазашкахь юккъерчу муфассал декъера (сураташ) дешар, Iуьйра ламазехь – дехачарех, ткъа маьркIаж-ламазехь цкъа дехачарех, ткъа цкъа доцачарех дешар, оцу хьокъехь деанчу хьадисашца догIуш. [5] Муслима дийцина, (399). [6] Бухарис дийцина, (756).

7- «АллахIу акбар» олуш, ши куьг белшаш я лергаш тIе кхаччалц ай а дина, рукуIе воьду. Корта букъаца нис а бой, пIелгаш дIасадахийтина, ши куьг гонаш тIе дуьллу. РукуIехь синтем а бо, «Субхьа́на Роббиял-Iазы́м» а олу. Иза кхузза я цул сов алар гIолехь ду. Цуьнца цхьана иштта алар а дика лоруш ду: (Субхьа́нака Алло́хIумма вабихьамдика, Алло́хIуммагIфирли́) [7]. [7] Дийцина аль-Бухарис (817) а, Муслима (484) а.

8- РукуӀера корта айбо, ши куьг белшаш я лергаш тӀе кхаччалц хьалаайдеш, олуш: (СамиIАЛлохIу лиман хьамидахI) - нагахь сан и имам велахь а, йа ша цхьаъ ламаз деш велахь а-, гІоттуш олу: (Робба-на́ ва Ля-каль-хьамду хьамдан каси́рон тIоййибан муба́рокан фи́хIи мильа с-самава́ти ва мильаль-арды, ва мильа ма шиъта мин шай-ин баIду.) [8]. [8] Аль-Буха́рис (711) а, Муслима (598) а дийцина.

Ткъа нагахь иза имаман т1аьхьахоьттин велахь, цо рукуIера хьалаайлуш олу: «Роббана́ ва лакалхьамд», хьалха дийцинчун чаккхенга кхаччалц. Нагахь царех хIораммо а — аьлча а, имамо а, цун т1аьхьахоьттин волучо а, ша ламаз дечо а — тIетохахь... (А́хIла-с-сана́-и ва-ль-мажди, ахьакъу ма́ къо́ла-ль-Iабду, ва куллуна́ лака Iабдун: Алла́хIумма ла́ ма́ниIа лима́ аIтIойта, ва ла́ муIтIыйа лима́ манаIта, ва ла́ йанфаIу за-ль-жадди минка-ль-жадду.) [9]. Иза дик хьадис ду, Пайхамаргараﷺ иза сецна хиларна. [9] Муслима дийцина, (477).

Дика лоруш ду царех хIораммо а – аьлча а, имамо а, цунна тIаьхьахIоьттинчо а, ша ламаз дечо а – шен ши куьг накха тIе диллар, рукуIе вахале хьалха лаьтташ ма-варра, Ваил ибн ХIуджран а, СахIл ибн СаIдан а (АллахI реза хуьлда цаьршинна) хьадисехь Пайхамарера ﷺ цун т1енисвеш дерг чIагIделла хиларна.

9- «АллахIу акбар» аьлла, сужуде воьду, иза дан аьтто белахь, шен куьйгаш тIе хIиттале хьалха голаш охьайохкуш. Нагахь иза дан хала делахь, голаш тIе хIиттале хьалха куьйгаш охьадоьхку. Шен когийн а, куьйгийн а пIелгаш къилбехьа хьажийна, ткъа куьйгийн пIелгаш вовшахтоьхна, дIаса а ца даржош. Сужуд до шен ворхI межен тIехь: хьокха а, мара а, ши куьг а, ши гол а, когийн пIелгийн буьхьигаш а.Сужудаьхь Олу: «Субхьана Роббиял-АIла». Иза кхузза я цул сов алар суннат ду. Цуьнца цхьан иштта алар а дика ду: (Субхьа́нака Алло́хIумма Роббана́ вабихьамдика, Алло́хIуммагIфирли́) кхи Доӏа дараьхь сов волу, Пайхамара ﷺ аларна: (Ткъа рукуI-ехь Дела воккхавелаш, ткъа сужудаьхь доIанехь къахьегалаш, хIунда аьлча шуна жоп дала герга ду) [10]. [10] Муслима дийцина, лоьмарца (479).

Ткъа Шен Делега дуьненан а, эхартан а дикалла йоьху, И ламаз парз делахь а, я суннат делахь а, иштта шен пхьаьрсаш агӀонех, гай хьорканех, хьорканаш настаршех дӀахоьцур ду, шен куьги голаш лаьттах хьала а ойур ю, Пайхамара ﷺ аьлла хиларна: (Суждашкахь нийса хилалаш, шух цхьаммо а шен пхьаьрсаш жӀаьло санна ма даржадойла) [11]. [11] Хьадис дийцина аль-Бухарис, лоьмар (788), иштта Муслима а, лоьмар (493).

10- «АллахIу акбар» аьлла, корта хьала а айбина, аьрру ког бийшина, цунна тIе охьа а хиъна, аьтту ког хьала а нисбой, ши куьг шен варешний, гоьллешний тIе а диллина, олу: (РоббигIфирли́ вархьамни́ вахIдини́ варзукъни́ ваIа́фини́ ваджбурни́.) [12]. Кху охьахаарехь паргІат хуьлу. [12] Дийцина ат-Тирмизийс (284), Абу Даудас (850), Ибн Ма́джах1ас а (898).

11- Аллахӏу акбар аьлла, шолгӏа сужд до, цу чохь а, хьалхарчу суьждехь ма-дарра до.

12-Аллахӏу акбар а олуш, корта айбо, тIаккха ши сужд юккъехь хуьлуш ма-хиллара, дай охьахуу. Цунах садаIаран охьахаар олу. Иза мустахьабб ду, нагахь и дитанехь, цунна къа дац. Цу чохь зикр а, доIа а дац. Цул тIаьхьа шолгIачу ракаIате хьалагIотту, нагахь атта делахь, шен голашна тIе тевжаш, ткъа нагахь хала делахь – латта тIе куьйгаш а доьхкуш. ТIаккха «Ал-Фа̄тихьат»(бисмал) сурат а, цул тIаьхьа Къуръан чуьра атта делларг а доьшу. Цул тIаьхьа хьалхарчу ракаIатехь динчу кепара до.

13- Намаз ши ракаӀат долуш делахь, – Ӏуьйра-ламаз, рузба-ламаз, шина Ӏида-ламаз санна долу, – шен шолгӀачу сужданера корта айбинчул тӀаьхьа охьахуур ву, аьтту ког хьала а нисбина, аьрру ког буха а биллина. Шен аьтту куьг аьттучу варех дуьллур ду, дерриге пӀелгаш а дӀакъевлина, хьажо пӀелг боцург, цуьнца Товхьиде ишарат а деш. Ткъа нагахь санна аьтту куьйган цӀаза пӀелг а, маза пӀелг а дӀа а къевлина, нана-пӀелг а, юккъерниг а вовшах а хьарчийна, хьажо пӀелг хьала а айбина ишарат дахь а – иза а дика ду; хӀунда аьлча, и ши кеп а Пайхамарара ﷺ чӀагӀъелла ю. ГӀолехь дерг – цкъа цхьа кеп лелор а, ткъа вукхузза важа кеп лелор а ду. Аьрру куьг аьрручу варех а, голаш тӀе а дуьллур ду. Цул тӀаьхьа, иштта Ӏаш волуш, атхьиг доьшур ду, иза ду: (Аттахьиййа́ту ли-Ллах1и ва-с-солава́ту ва-ттӏоййиба́ту. Ас-сала́му ӏалайка аййухӏа-ннабиййу ва-рохьмату-Ллохӏи ва барака́тухӏу. Ас-саламу ӏалайна́а ва ӏала́ ӏибади-Ллахӏи-с-со́лихьи́на. Ашхӏаду ан-ла́ ила́хӏа илла-Ллохӏу ва ашхӏаду анна Мухьаммадан ӏабдухӏу ва росу́лухӏу.). Тӏаккха олу: ( Алло́хӏумма солли ӏала́ Мухьаммадин ва ӏала́ а́ли Мухьаммадин, кама́ соллайта ӏала́ Ибро́хӏи́ма ва ӏала́ а́ли Ибро́хӏи́ма; иннака Хьами́дун Мажи́дун. Ва ба́рик ӏала́ Мухьаммадин ва ӏала́ а́ли Мухьаммадин, кама́ ба́рокта ӏала́ Ибро́хӏи́ма ва ӏала́ а́ли Ибро́хӏи́ма; иннака Хьами́дун Мажи́дун.) [13]. [13] Буха́рис дийцина, лоьмарца (797), Муслимас а, лоьмарца (402).

Диъ хIуманах АллахIаца ларлуш, олу: (Алло́х1умма ин-ни́ а1у́зу би-ка мин 1аза́би джах1аннама ва мин 1аза́би-ль-къобри ва мин фитнати-ль-махьйа́ ва-ль-мама́ти ва мин шарри фитнати-ль-маси́хьи д-даджжа́ль.) [14]. [14] Аль-Буха́рис (1311), Муслима а (588) дийцина.

Цул тIаьхьа, цо шена луъучу дуьненан а, эхартан а дика доьхаш доIа до. Шен дена-нанна я кхечу бусалба нахана доIа дарх а хIумма дац – и ламаз парз делахь а, суннат делахь а. ХIунда аьлча, Пайхамаран (Делера салам-маршалла хуьлда цунна) дашо и юкъарлоцуш ду, цо Ибн МасIудна (Дела реза хуьлда цунна) ташаххIуд Iамош аьллачу хьадисехь: «Цул тIаьхьа, дуIанех шена уггаре а дукхаезнарг хаьржина, и дийр ду» [15]. Кхечу риваятехь: (Тӏаккха харжийла цо доӏанах шайна луъург) [16]. [15] Ан-Наса́ис дийцина, лоьмарца (1298). [16] Муслима дийцина, лоьмарца (402).

ХIо́кхо шен чулоцу лайна дуьненахь а, эхартахь а пайда беш долу дерриг а хIума. ТIаккха шен аьтту а, аьрру а агIор салам ло, олуш: «Ассала́му Iалайкум ва рохьматулла́хI, Ассала́му Iалайкум ва рохьматулла́хI».

14- Нагахь ламаз кхаа ракаIатах лаьтташ делахь, маьркIаж-ламаз санна, я диъ ракаIат долуш делахь, делкъа, малхбуза, пхьуьйра ламазаш санна, цо хьалха хьахийна долу атхьиг доьшу, Пайхамарна (АллахIера салам-маршалла хуьлда цунна) салават а дуьллаш. ТIаккха, «Алла́хIу а́кбар» аьлла, шен куьйгаш белшашна я лергашна дуьххьал ай а дина, голашна тIе а тевжаш, хьалагIотту. Цо шен куьйгаш, хьалха ма-аллара, некха тIе охьадуьллу, ткъа «Аль-Фатихьат» сурат ша цхьаъ доьшу. Нагахь цо наггахь делкъа-ламазан кхоалгIачу а, доьалгIачу а ракаIатехь «Аль-Фатихьат» суратна тIе кхин сурат а дешахь, цунах хIумма а дац, хIунда аьлча иза Пайхамара (АллахIера салам-маршалла хуьлда цунна) дина хилар Абу СаIи́да (АллахI реза хуьлда цунна) дийцинчу хьадисехь чIагIделла долу дела. Нагахь цо хьалхарчу атхьигал тIаьхьа Пайхамарна (АллахIера салам-маршалла хуьлда цунна) салават диллар дитахь а, цунах хIумма а дац, хIунда аьлча иза хьалхарчу атхьигехь тIедожийна (важиб) дац, ткъа дича дика долуш (мустахьабб) ду. ТIаккха цо маьркIаж-ламазан кхоалгIачу ракаIатал тIаьхьа а, делкъа, малхбуза, пхьуьйра ламазийн доьалгIачу ракаIатал тIаьхьа а атхьиг доьшу, ши ракаIат долчу ламазехь хьалха ма-дийццара. ТIаккха аьтту а, аьрру а агIор салам ло. Кхузза Астаг1фиру-Ллох1 оли, тIаккха олу: (Аллох1умма анта с-Саля́му ва мин-ка с-саля́му таба́рокта йа́ За-ль-джаля́ли ва-льикро́м) [17]. Нахана тIевирзале хьалха, нагахь иза имам велахь, тIаккха олу: (Ла́ Ила́хIа Илла́Лло́хIу вахьдах1у ла́ шари́йка лах1у, лах1уль-мулку, ва лах1уль-хьамду, ва хIува 1ала́ кулли шайъин къоди́йрун, ла́ хьавла ва ла́ къуввата илла́ биЛла́хI, Алло́хIумма ла́ ма́ни1а лима́ а1тIойта, ва ла́ му1тIыя лима́ мана1та, ва ла́ йанфа1у заль-джадди минкаль-джадду, ла́ Ила́хIа иллаЛло́хI, ва ла́ на1буду илла́ иййа́хI, лах1ун-ни1мату ва лах1уль-фадлу, ва лах1ус-сана́-уль-хьасану, ла́ Ила́хIа иллаЛло́хIу мухлисына лах1уд-ди́йна ва лав карихIаль-ка́фиру́н) [18]. [17] Муслима дийцина, лоьмарца (591). [18] Муслима дийцина, лоьмарца (402)

иштта Ткъе кхойттаза «СубхьаналлахӀ» а, ткъе кхойттаза «АльхьамдулиллахӀ» а, ткъе кхойттаза «АллахӀу акбар» а олу, тӀаккха бӀе кхачош олу: «Ла́ ила́хӀа иллаЛла́хӀу вахьдахӀу ла́ шари́ка лахӀ, лахӀул-мулку ва лахӀул-хьамду, ва хӀува Ӏала́ кулли шайъин къади́р». ХӀора ламазал тӀаьхьа «Аятал-Курсий» а, «КъулхӀуваллахӀу ахьад» а, «Къул аӀу́зу би-роббил-фалакъ» а, «Къул аӀу́зу би-роббин-на́с» а доьшу. Ӏуьйранан а, маьркӀажан а ламазашна тӀаьхьа и кхо сура кхузза дешар мустахьабб ду, Пайхамара ﷺ иза дийцина долу хьадисаш хиларна. И дерриг а зикраш суннат ду, фарз дац.

ХIора бусалба стагана а, зудчунна а шарIо хIоттийна ду: делкъа-ламазал хьалха диъ ракаIат а, цул тIаьхьа ши ракаIат а; маьркIаж-ламазал тIаьхьа ши ракаIат; пхьуьйра-ламазал тIаьхьа ши ракаIат; Iуьйра-ламазал хьалха ши ракаIат ламаз дар. Дерриге а цхьана – шийтта ракаIат хуьла. ХIокху ракаIатех «рава́тиб» олу; хIунда аьлча, Пайхамара (Делера салам а, маршалла а хуьлда цунна) цIахь волуш уьш даима лардорадер. Амма новкъахь волуш, цо уьш дуьтуш хилла, Ӏуьйра-ламазан суннат а, витр-ламаз а доцург. Бакъдолуш, цо (Делера салам а, маршалла а хуьлда цунна) и шиъ лардеш хилла цӀахь а, новкъахь а волуш. Ткъа гӀолехь дерг - хӀара ратибаташ а, витр а цӀахь дар ду, нагахь цо уьш маьждигехь дахь а, хӀумма а дац; Пайхамара ﷺ аьлла дера: (Стаган уггар дика ламаз – шен цIахь динарг ду, парз ламаз доцург) [19]. [19] Аль-Бухарис дийцина, лоьмарца (6860).

Ткъа хӀара ракаӀаташ лардар Ялсамани вахаран бахьанех ду, Пайхамара (Делера салам а, маршалла а хуьлда цунна) аларна: (Цхьана дийнахь-буса шийтта ракаІат ламаз диначунна, царна дуьхьал Ялсаманехь цІа доьгІна хир ду) [20]. [20] Муслима далийна, лоьмарца (728).

Нагахь цо малх-буза ламазал хьалха диъ ракаӀат, маьркӀаж-ламазал хьалха ши ракаӀат, пхьуьйра-ламазал хьалха ши ракаӀат ламаз дахь – иза дика ду; хӀунда аьлча, Пайхамарера ﷺ иза чӀагӀдеш сахьихь хӀума деана ду. Иштта, нагахь цо делкъа-ламазал тӀаьхьа диъ а, цунал хьалха диъ а ракаӀат ламаз дахь, иза а дика ду; Пайхамара ﷺ аларна: (Делкъа-ламазал хьалха диъ ракаІат а, цул тІаьхьа диъ ракаІат а лардинарг, АллахІа жоьжахатин цІарна хьарам вийр ву) [21]. Цуьнан маьӀна и ду: делкъа-ламазал тӀаьхьа ратӀибат-суннатана тӀе кхин а ши ракаӀат тохар; хӀунда аьлча, ратӀибат-суннат иза – цул хьалха диъ ракаӀат а, цул тӀаьхьа ши ракаӀат а ду. Цо цул тӀаьхьа кхин а ши ракаӀат тӀетоьхча, Умм Хьабибатан (АллахӀ реза хуьлда цунна) хьадисехь хьехийнарг кхочушхуьлу. [21] Иза дIадийцина Ахьмада (25547), ат-Тирмизийс (393), Абу Давуда а (1077).

Аьтто луш верг Аллахӏ ву. Аллахӏера салам-салават хуьлда вайн Пайхамарна, ӏабдуллáхӏан кӏантана Мухьаммадна, цуьнан доьзална а, асхьабашна а, Къематде кхаччалц дикаллица царна тӏаьхьабаьзначарна а.