Tira «Annnabi ﷺ Sallay fondo» kaŋ ra Sehijo beero Abdul Aziz bin Baaz, Irikoy ma yurme a se, na Annnabi ﷺ sallay siffo takam, da caraw kaŋ ga kaanu nda fondo tabbatante, ka cina alkulol tabbatantey boŋ, hal a ma ciya fondo cabeeri Alsilamo se a sallay ra. A na sallay cey, da a sunney, da a siffozey beyan a ra, za alwala zaŋa kala sallamaŋo, ka margu dalil nda beyan care gaa, kaŋ ga ce Annnabi ﷺ koyya timmante se ibada beero ra.
Foyyaŋ ga tii Irikoy se nga hinne, salati nda sallama ma te nga tamo nda nga diyoo, iri Annabiyo Muhammadu, nga nda nga alzumma nda nga sahabey kulu boŋ. Woodin bandage:
Sanni wey ga ti sanni bareyantey Annnabi ﷺ sallah sifa beyano ra. Ay miila ay m'a no alsiilamo kulu se, alboro nda wayboro, zama boro kulu kaŋ ga laadaabu nd'a ma siw k'a ce dondon woodin ra; Zama Annnabi ﷺ ne:(Wa sallay mate kaŋ cine wa di ay goono ga sallay) [1].Woodin fasaleyano cawko se neeya:[1] Bukhari n'a filla lamba (605).
Annʲābi ciyaŋo mo (sallallāhu alayhi wa sallam):(I si ta salla sanda taharantaray si) [2].[2] Muslim n'afilla, ton nooro (224).
Kala a sanno (Sallallāhu `alayhi wa sallam) bora se kaŋ na nga salla laala te:(Waati kaŋ ni ga tun salati se, kala ni m'alwala timmandi) [3].[3] Al-Bukhari n'a konda, lambaara (5782).
2- Sallakoyoo ma jibbi Alqibla haray, kaŋ ti Kaaba no, nangu kulu kaŋ a go, da nga gafoo kulu. A ma anniya te nga bina ra sallay kaŋ a ga ba din se, a ma ciya farilla no, wala naafila. A si anniya din ci da nga meyo; zama meyo ga anniya ciyaŋo manti šeri'a ra, amma bid'a no. Zama Annabi ﷺ mana anniya ci, sahabey-ga mo (Irikoy ma maa i se) mana a ci. A ma sutura te nga jine kaŋ gaa a ga salli, da a ciya Imaam no, wala a go ga salli afo. Alqibla jibo sarti no sallay ra, kala day alhaali kayantey fooyaŋ ra kaŋ i ga bay, kaŋ i n'i kaati ganakoyey tirey ra ago.
3- A ma haram takbir te ka ne: « Allahu Akbar », a mo ma goro a sujud nango gaa.
4- A ga nga kambey za Takbira teeyan waati hal i ma saba nga katawey se, wala nga hangey se.
5- A ga nga kambe hinka daŋ nga gande ganda, a ga kambe ŋwaaro jisi kambe wowro banda da nga kambe jinde da nga kambe jare boŋ; zama woodin no ka tabbat Annabi ﷺ do.
6- Sunna no i ma Hay-teeroo dooña caw, nga neeya:(Ya Allah, ma waasu ay da ay zunubey ra game, mate kaŋ ni waasu wayna funay da wayna kaŋay game. Ya Allah, ma'ay hanandi zunubey ra, mate kaŋ i ga bankaaro kwaaray hanandi dufutara ra. Ya Allah, ma ay zunubey nyum da hari, da šeeji, da saŋgari) [4].[4] Bukhari (744) da Muslim (598) n'a koryo.
Hala d'a ba, a ga ne a nango ra:(Nin no ka timme, ya Allah, da ni saabuyaŋo, kala ni maa ga ti barkante, kala ni beeray beeri, kala Irikoy fo kulu si no, kala nin) [5],Hala day a kande sallay doŋ jikke* fooyaŋ kaŋ tabbat Annabi Sallallahu aleyhi wa sallam do, wone yaŋ banda, basi kulu si no. Amma wo kaŋ ga sogo, nga ne a ma te wo sorro fo, a ma ye ka te afa sorro fo. Zama woodin ga tooru toonandi Annabi gana gana ra. Gaa no a ga ne: « A’uzu billahi minaš-šayṭanir-rajīm, Bismillahir-Raḥmanir-Raḥīm », a ma Al-Fatiha Suura caw, a sanno sabbay se:
*Istiftah duwa-ey(Sallay si bara boro kaŋ mana Faatiha Al-Kitaab karoo) [6].A banda, a ga ne ‹Aamiin› beero sallat jinde beero ra, da bine mo sallat bine-bino ra. Gaa no a ga haŋ kaŋ waazu a se Kuran ra caw. Amma a ga boori, Faatiha banda, a ma Mufassal sura tenenyaŋey ra caw Aluula, Alasara, nda Attasa ra. Suba laada ra mo, Mufassal sura kuukuyey ra. Almariibey laada ra mo, sorro fo Mufassal sura kuukuyey ra, sorro fo mo a kookoociyey ra. Haya din ya goy teeyan no da Hadiisey kaŋ kaa a boŋ.[5] Muslim n'a bangandi, lamba (399).[6] Bukhari n'a kande, numburo (756).
7- A ga takabir te ka rukû te, a ga nga kambey sambu hala i ga saba nga tafawey wala nga hangey jarga. A ga nga boŋo te a ma saba nda nga banda, a ga nga kambey jisi nga dumburey boŋ ka nga kambeyze farantey fay-fay. A ma daŋ nga rukûo ra, ka ne: «Subhâna rabbiyal-'azîm». Ifo kaŋ ga boori ga bisa, a m'a ciiri sorro hinza, wala a ga bisa. I ga ba mo a ma ne woodin banda:(Ya Irikoy, ni ma darza da ni saabu, Ya Irikoy, ma yafa ay se) [7].[7] Bukhari n’a konda, lambaara (817), da Muslim, lambaara (484).
8- A ga nga boŋo tunandi ka fun rukûo ra, ka nga kambey sambu hala i ma saba nga katawey wala nga hangey, ka ne:Irikoy maa bora kaŋ n'a sabou.Hala a bara Almaami wala a go nga hinne, a ga ne nga tunay ra:(Ya iri Rabbi, ni se no fonnoo go, fonno boobo, laabante, kaŋ albarka go a ra, kaŋ ga toonandi beeney da laabo, da hay kulu kaŋ ni baa woodin banda) [8].[8] Bukhari n'a kanda, tanda (711), da Muslim, tanda (598).
A ga ba i kulu—sanda Imaamu, da nga kaŋ ga gana a, da nga kaŋ ga te nga hinne—ma nga kambey dake nga gande boŋ, sanda mate kaŋ a na te a kayyaŋo ra rukû jine, za kaŋ i na hayo kaŋ ga woodin cabe tabbatandi kaŋ fun Annabi ﷺ do haran Wa'il bin Hujr nda Sahl bin Sa'd (Irikoy ma kaan ngey da) hadisey ra.
9- A ga takbir te ka sujudu, a ga nga kambe-dumbey jisi a kambey jine da woodin ga Fasi a se. Da a gussa a se, a ga nga kambey jisi a kambe-dumbey jine. A ga nga cey kambe-izey nda nga kambey kambe-izey jeeri Qibla do, a ga nga kambey kambe-izey margu ka i talfi. A ga sujudu nga gaaham jarey iyye din boŋ: mɔɔ-foora nda niina, kambey hinka, kambe-dumbey hinka, nda cey kambe-izey batamey. A ga ne: «Subhaana Rabbiyal-A’alaa», Sunna no a m’a ci sorro hinza wala a ma tonton. A ga yee mo a ma tonton woodin boŋ ka ne:Ni no ga hanan, ya Allah iri Rabbo, da ni saabu, ya Allah, ma yafa ay se.A ma adduwa baasu, zama Annacili ﷺ ci:(Kala Ruku ga, wa Rabbi beerandi a ra, kala Sujud ga mo, wa tijay adduwa ra, zama a ga hima i m'araŋ se icaw) [10].[10] Muslim n'a kande, lambara (479).
A ga hã a Rabbi ñi duniya nda Lahira hêri,Sallātu ma ciya farilla wala nāfila, boro ma nga kambe jinde fayante nga cara se, nga gunda nga butey se, nga butey mo nga ce kange se, ka nga kambe me zow ka fun laabo boŋ, zama Annābi (Sallallāhu aleyhi wa sallam) ne:(Wa sabaati sududu ra, araŋ boro fo ma si a kambe nya hinka sintin sanda hansi sintin cine) [11].[11] Buxaari n'a zaarandi, lambaaro (788), da Muslim, lambaaro (493).
10- A ga nga boŋo sambu ka takbir te, a ga nga ce kambe wano daari ka goro a boŋ, a ga nga ce kambe funa sinji, a ga nga kambey jisi nga butey nda nga dumburey boŋ, a ga ne:(Ya ay Rabbi, ma yafa ay se, ka suuji te ay se, ka fondo cabe ay se, ka arzaka no ay se, ka lafiya no ay se, ka ay toonandi) [12].A ga te deeso gungori wo ra.[12] Tirmidhi n'a sinji ga, lamba (284), da Abu Dawud, lamba (850), da Ibn Maajah, lamba (898).
11- A ma takbir te ka sujudu hinkanta te, a ma te a ra sanda mate kaŋ a te sujudu sintina ra.
12- A ga nga boŋo tunandi ka ne Allaahu Akbar, a ga goro goray kayna follon sanda gorayo kaŋ go sududu hinka din game ra. I ga ne a se fulanzamay gorayo, a go ga hima mo. Da a b'a na, zunubi si a boŋ. Hiino si no, adduwa mo si no a ra. Gaa no a ga tun ka zunbu rak'a iyyantey se, nga ga sanday nga kambey kange gaa da woodin ga hin ka te a se. Da a te a se gangan mo, a ma sanday laabo gaa. Gaa no a ga Faatiha' kar, da haŋ ka koy a se Alkur'aana ra Faatiha' banda. Gaa no a ga te mate kaŋ cine a te rak'a sintina ra.
13- Da salla ga ti raka hinka hinne, sanda Alfajar salla, da Aljuma salla, da Iidi hinka sallayey, kalima ga goro a boŋ tunyaŋo banda sudida iyyantey ga, a ga a ce haran kambe ŋwaaro tunandi, ka goro a ce haran kambe wow boŋ kaŋ a n'a dalandi. A ga a kambe ŋwaaro dake a cante ŋwaaro boŋ, ka a kambey kulu di, kala šahada kambey, ka kaarun nd'a Tawhiidi se. Hano ga boori mo, da a na a kambayce kotto da a boro-koy-kambayce di, ka nga kambe beero da tilasino margu ka te sanda goobu, ka kaarun da šahada kambey; zama alhaali hinka kulu tabati Annabi ﷺ do. Amma wo kaŋ ga hem ga boori, nga ne a ma wo te waati fo, a ma woone te waati fo. A ga a kambe wow dake a cante wow da a kunkuno boŋ. Gaa no, goray wo ra, a ga Attahiyya kar. Nga neeya:(Nda-gaarayey, da sallayey, da gomni hannooney, Irikoy wane yaŋ no. As-salaamu ma zumbu ni boŋ, ya nin Annabi, da Irikoy suuji da nga albarka. As-salaamu ma zumbu iri boŋ, da Irikoy bannya hannooney boŋ. Ay ga seeda te kaŋ Irikoy fo kulu si no kala Irikoy, ay ga seeda te koyne kaŋ Annabi Muhammadu nga bannya no da nga diyeyo.),Soden ban daga no a ma ne:(Ya Irikoy, ma sallati te Muhammadu se, da Muhammadu almayaali se, mate kaŋ ni te sallati Ibrahima se, da Ibrahima almayaali se. Daahir ni ya Subante no, Beerikoyo no. Ma albarkandi Muhammadu se, da Muhammadu almayaali se, mate kaŋ ni albarkandi Ibrahima se, da Ibrahima almayaali se. Daahir ni ya Subante no, Beerikoyo no) [13].[13] Bukhari n'a ci, lamba (797), da Muslim, lamba (402).
Gaa no a ma adduwa te da haŋ kaŋ a baa Adduɲɲa nda Alahira alkhayri ra, da a na adduwa te nga hayray borey se wala i boŋ Musulmey ra, faydina si no - koyne sallay ma te farilla-wane no wala nafila-wane no -; Annabi (Irikoy ma tu albarka ka no a ma) sanno kaŋ ga kubay sabbay se, Ibn Mas'ud (Irikoy ma kaan nd'a) hadisi ra, waato kaŋ a n'a Attahiyya dondonandi:(Woodin banda, a ma suuba adduwa ra wanda kaŋ ga kaan a se i kulu, ka adduwa te) [15].Riwaya fo ce ra:(Woodin banda, a ma adduwa kaŋ a baa suuba) [16].[15] Nasa'i n'a kande, lambaara (1298).[16] Muslim n'a bayyan, lambaara (402).
Woodin mo ga kubay hay kulu ka ga bannya nafa, addunya nda Laahara ra.Goydin banda a ga salaam fo a kambe ŋwaaro se nda kambe wow se, ka ne: Assalaamu aleykum wa rahmatullaah, Assalaamu aleykum wa rahmatullaah.
A ma Irikoy subhanallahi te sorro 33, a m'a hamdu o dumi, a m'a takbir te o dumi mo. Kaŋ ga zangu timmandi, a ma ne: Lā ilāha illallāhu waḥdahu lā sharīka lah, lahul mulku, wa lahul ḥamdu, wa huwa ʿalā kulli shayʾin qadīr. A ma Ayatul Kursi caw, da Qul huwa Allāhu aḥad, da Qul aʿūdhu birabbi l-falaq, da Qul aʿūdhu birabbi n-nās sallay kulu banda. I ga ba mo i ma suura hinza din caw sorro 3 Fajr sallo da Maghrib sallo banda; zama hadisiyaŋ go no i boŋ kaŋ yaŋ fun Annabi ﷺ do. Zikiri kulu din ya sunna no, manti farilla no.
A ga filla Musulmance alboro nda wayboro kulu se i ma salla zaari salla jine rak'a taaci, a banda rak'a hinka, futari salla banda rak'a hinka, kootiya salla banda rak'a hinka, da subaahi salla jine rak'a hinka. Kulloŋ ga ti rak'a way cindi hinka. Rak'a wooley din maa ga ti Rawātib; zama Annābi (Sallallahu aleyhi wa sallam) gonda ga soobay i teyaŋo gaa waati kaŋ a si dira ra.Amma fondo ra, a doon ga i naŋ, kala Alfazar sunna nda Witiri. Zama nga Annabi (k'a gaa albarka nda baani) doon ga haggoy d'i gooiyoo ra da fondoo ra. Kala yane ka yoo i ma sunna rawatib wey da Witiri te windoo ra. D'a i te misiraw ra mo, foyi si no; Annabi (k'a gaa albarka nda baani) sanno se:(Boro salaati irowo go a windo ra, kala Farilla salaatey) [19].[19] Bukhari ne a konda, nombro (6860).
Kala raka-yan wey lasabu teeyano go Aljanna koroy sababu-yan ra, Annabi ﷺ sanni boŋ kaŋ ne:(Boro kaŋ salla raka way cindi hinka zaari fo da cin fo ra, i ga fu cina a se Alcenna ra) [20].[20] Muslim n'a ci, lambaara (728).
D'a na raka taaci te Asr jikke jina, da hinka Maghrib jikke jina, da hinka Isha jikke jina, a ga boori; zama a tabbatante Annabi ﷺ do hayo kaŋ ga woodin cabe. D'a na raka taaci te Zaari banda, da taaci a jina, a ga boori mo; Annabi ﷺ sanno se kaŋ ne:(Boro kaŋ deenandi da salla raka'a ihin Alzuhur jine, da ihin a banda, Irikoy ga haramandi Jahannama dano a se) [21].A maanaa-o ga ti a ga raka hinka tonton Sunna ratiba boŋ Zuhura banda, zama Sunna ratiba ga ti raka taaci a jine, da hinka a banda. Da a na hinka tonton a banda, a ga du haŋ kaŋ i dede Ummu Habiba, Irikoy ma kaan a se, hadisi-o ra.[21] Ahmadu n'a koro, numboro (25547), da Attirmizi, numboro (393), da Abu Dawuda, numboro (1077).
Allah de no ga nafa bana. Allah ma albarka nda suabandiyaŋ zuba iri Annabijo Muhammad Abdullahi izo boŋ, da nga almayaaley, da nga sahãabey, da borey kulu kaŋ yaŋ n'i gana da ihisani hala Alkiyama zaaro.
