Ciden ka seli kɛcogo, Alla ka nɛma ni kisi b’a ma

Ciden ka seli kɛcogo, Alla ka nɛma ni kisi b’a ma

Lɔnikɛla ba lɔyɔrɔ

Abdulaziz ibn Abdullah ibn Baz

N’be n’ka kitabu daminɛ ni Alla tɔgɔ barikama ye, dunya nɛma tigi ani lahara nɛma kɛrɛkɛrɛni tigi.

Tano be Alla kelenpe ye, ani nɛma ni kisi bɛ a ka jɔn ani a ka ciden- anw ka kira Muhamadu kan- ani a ka so mɔgɔw ani a ka sɔhabaw. O kɔfɛ:

Ni ye kumakan surun dɔw ye Nabiɲuman -nɛma ni kisi be a ma- ka seli cogoya yirali la, Ne b'a fɛ k'o di silama cɛ ni silama muso bɛɛ ma walasa mɔgɔw o mɔgɔ ka a ye, a k’i jija ka Nabi ɲuman ladegi a la, ka bɛn a ka kuma ma nɛma ni kisi be a ma, a ko: (Aw ye seli kɛ i n'a fɔ aw ye a ye nye seli kɛ cogo min) [1]. o gwɛyali, Kalankɛla ye: [1] Bukhari ye o lakali, hadisa la min jate ye (605).

1. A ye seliji dafa: o kɔrɔ ye ko a ye seliji ta i nafɔ Alla ka a yamaruya cogo min na, bara kɛli kosɔn ni Alla ka kuma ye, -Sanuya be Alla ye Alla kɔrɔtani le-: ﴾ E! a lugu minugu limaniya la, ni aw wulila ko aw be seli, aw ye aw ɲanda ko, ka aw bolo fila ko ka taga se a nɔgɔn kunw ma, a ye aw kunkolow masusa , ni ka aw senw ko fɔ ɛɔ ka se a senkuruw ma... [surat maida 6] fɔ taga bla Aya dan na

Ani Allah ka ciden ka kumakan, Allah ka nɛma ni kisi be a kan: (Seli si te minɛ saniya kɔ) [2] Muslim ye o lakali Hadisa la min jate ye (224).

Ani a ka kumakan -nɛma ni kisi be a ma- mɔgɔ ye min ma a ka seli kɛ kaɲɛ: (Ni i wulila ka seli kɛ, i ye seliji dafa) [3]. [3] Bukhari ye o lakali, Hadisa la min jate ye (5782) .

Selibaga b’a ɲɛsin kibla ma, o min ye kaaba ye, a be yɔrɔ o yɔrɔ, ni a farisogo bɛɛ ye. A be seli ganiya siri a dusukun na, seli min a be fɛ k'a kɛ, N’o kɛla farida ye walima nafila. A t’o ganiya fɔ a da la; sabula k’a fɔ da la o te sariya kɔnɔ, nga, bida’a le, sabula Nabiɲuma -nɛma ni kisi be a ma- m’o ganiya fɔ, ani a ya sɔhabaw fana (Alla ka diɲe o ma). Ani selibaga ka sutara bla a ɲɛ fɛ ka seli kɛ ka taga a ma, ni a ye imamu ye, walima a be seli a kelen na. Ani, k’i ɲɛsin kibla ma ye seli sarati dɔ ye, nga fɔɔ masalaw dɔw la minugu bɔla a la, minugu wala wala la karamɔgɔw ya kitabuw kɔnɔ.

3- A be takbira ihram fili, a b’a fɔ: "Allahu akbar", ka sɔrɔ a ɲɛ be a ka sujudu yɔrɔ la.

4- A be a bolo fila kɔrɔta ka ben a gamakun fila ma walima ka ben a tolo fila ma Allahu akbar fɔ wagati la.

5- A be a bolow bila a disi kan, k’a bolo ɲuman la a numan bolo kan ka tɛgɛkun la a bolokan kan; ka sababu kɛ o le sabati la ka bɔ Nabiɲuma fɛ nɛma ni kisi be a ma.

6- A kanuni le Ka dayɛlɛli duahu kalan, o min ye: «Allahuma baa’id bayni wabayna khatoyaya kama baa’adta bayna'lmashriqi walmaghrib, Allahuma naqqini min khatoyaya kama yunaqqa thawbul'abyadu minaddanas, Allahuma igsil khatoyaya bilmaa’i wa thalji wal barad» [4] Bukhari ye o lakali Hadisa la min jate ye (744), a ni muslimu y'a lakali Hadisa la min jate ye (598), .

ni a ka diya, a be a fɔ o nɔ na: (subhaa naka allahumma wabihamdika, watabarak’asmuka, wataa la jaduka, walaa 'ilaha ghayruka) [5], Ni a nana ni seli daminɛ duwawu sabatini gɛrɛ ye minnu bɔla Nabiɲuma fɛ- nɛma ni kisi be a ma- basi te o la, min ka fisa ka ni kɛ sian dɔ, ani ka tɔw kɛ sian dɔ; sabu o le dafani le labatoli la. O kɔfɛ, a bafɔ: auzu biallahi mina shaytani rajim bismi llahi rahmani rahim, o kɔfɛ, a be suratu Al-Fatiha kalan. (Mɔgɔ min ma Fatiha kalan, seli te o tigi ye) [6]. A be Amina fɔ o kɔfɛ ka a kan bɔ kan be bɔ seli min na, ani ka a kan jigi kan ne jigi seli min na, o kɔfɛ, a be fɛn kalan min nɔgɔyala a ma kabɔ kurana la, min ka fisa aye kalan kɛ Fatihah kɔfɛ Salifana, ni Lansara, ni Safo seliw kɔnɔ kabɔ sura cɛmancɛ taw la, Fajiri seli kɔnɔ a be sura kalan ka kabɔ sura janw la, ani Fitiri seli kɔnɔ, tumandɔ kabɔ a sura janw na, ani tumandɔ kabɔ a surunmanw na, bara kosɔn Hadisaw la minugu nana o la. [5] Muslim ye a lakali hadisa la min jate ye (399). [6] Bukhari ye o lakali hadisa la min jate ye (756).

7- A be Allahu Akbaru fɔ k’a kimbirikun minɛ, a be a tɛgɛ fila kɔrɔta ka bɛn a kamankun fila ma walima ka bɛn a tolo fila ma a Allahu Akbaru fɔ wagati la, a be a kun na kɔ dakɛɲɛ ɲɔgon ma, k’a tɛgɛ fila la a kimbrikun fila kan, k’a bolokunnadenw mabɔ ɲɔgon na, k’a mafa a ka kimbirikun minɛ la k’a fɔ: «subhaana rabiyal hazim». A be o kɔsegi sian saba walima ka tɛmɛ o kan, a kanuni le a ye a fɔ ka fara o kan ko: subhanaka Allahumma ‌wabihamdika, ‌Allahumma ighfir ‌li) [7]. [7] Bukhari ye o lakali hadisa la min jate ye (817), ani Muslimu ye o lakali hadisa la min jate ye (484).

8- A b’a kun kɔrɔta ka bɔ a kimbirikun minɛ la, k’a bolo fila kɔrɔta ka bɛn a kamankun fila ma walima a tolo fila ma, k’a fɔ ko: (Samia lahu limane hamida) ni a kɛla alimami ye walima kelɛna seli la ye-, ani a b'a fɔ a lɔli tuma na: (An tigi, tanoli caman, fisaman, barikaman ye ile ta ye, ka sankolo ni dugukolo fa, ani ka fɛn fa fɛn min kadi ile ye kabɔ fɛnw la o kɔfɛ) [8]. [8] Bukhari ye o lakali hadisa la min jate ye (711), ani muslimu ye o lakali hadisa la min jate ye (598).

Nga ni a kɛla Imamu kɔ baga ye, a b’a fɔ a kun kɔrɔtali wagati la: «rabbanaa walakal hamdu» fɔɔ a labana i nafɔ a tɛmɛna cogo min. Ani ni o kelen kelen bɛɛ y’e dɔ fara a kan -o kɔrɔ ye: alimami, Imamu kɔ baga, ani kelɛna seli la- Ya Tano ni bonya tigi, ile le ka kan ni jɔn ya tanoli kan ye, ani an bɛɛ ye i ka jon ne ye: N tigi Alla, ni ika fɛn min di, bali bagate o la, ni i ka fɛn min bali dili baga te o la[9]. o hadisa ɲuman ye; k'a sababu kɛ o sabati la kabɔ ciden yɔrɔ la. [9] Muslim ye a lakali hadisa la min jate ye (477).

A kanuni le ko o kelen kelen bɛɛ ye - o kɔrɔ ye Alimami, ani kɔ mɔgɔw, ani mɔgɔ min be seli a kelen na- k'a bolo fila la a disi sanfɛ i nafɔ a ka kɛ cogo min na a ka lɔli la ka kɔn a ye a kimbiri kun minɛ. Ka sababu kɛ o dalilu sabatila ka bɔ Nabiɲuma fɛ nɛma ni kisi b’a ma, Wa'il bun Hujr ani Sahl bun Sa'd ka hadisa kɔnɔ, Alla ka diɲɛ be o fila ma.

9- A be sujudu bin ka Allahu Akbaru fɔ, k’a gɛlɛn fila la dugu ma ka kɔn a tɛgɛ fila ɲɛ n'o nɔgɔya la a ma. Nga n'o gɛlɛya la a ma, a b’a tɛgɛ fila la dugu ma ka kɔn a gɛlɛn fila ɲɛ, k’a senkunadenw ni a Bolokunadenw kun ɲansi kibla ma, ka a Bolokunadenw nɔrɔ ɲɔgɔn na k’o tilen. A be sujudu bin a farikolo yɔrɔ wolonfila kan: a ten ni a nun kan, ani a tɛgɛ fila kan, ani a gɛlɛn fila kan, ani a senkunadenw kɔnɔ yɔrɔ kan. A b’a fɔ, ko: «subhna rabiyal aala», Suna ye ka o fɔ sian saba walima ka tɛmɛ o kan, a kaɲi ka min fara o kan, o ye ko: (subhanaka Allahumma rabbana wabihamdika, Allahumma ighfir li), A be duawu caya, ciden- Alla ka nɛma ni kis b’a ma- ka kuma kɔsɔn: (Kumbiri minɛli la, aw ye Matigi bonya, wa sujudu la, aw ye jija duawu la, o ka kan ka jabi aw ye) [10]. [10] Muslim ye o lakali hadisa la min jate ye (479).

a be a tigi dali dunya ni lahara hɛrɛw la, Seli kɛla farida ye walima nafila, a be a bolokala fila mabɔ a gɛlɛn fila la, k'a kɔnɔ mabɔ a woro fila la, k'a woro fila mabɔ a senkala fila la, ani k'a bolokala fila kɔrɔta ka bɔ dugu ma, Nabiɲuma (Alla ka nɛma ni kisi b’a ma) ka kuma kosɔn: (Aw ye telen sujudu la, aw si kana a bolow lafoni i nafɔ wulu b’a bolo foni cogo) [11]. [11] Bukhari y’o lakali hadisa la min jate ye (788), ani Muslimu ya lakali hadisa la min jate ye (493).

10- A be a kun kɔrɔta kibaru fɔ wagsti la, ka a numan sen la k’a sigi a kan, k’a kini sen lɔ, ka bolow la a woro kan, k'a fɔ: (rabbi igfir li, warham ni, wahdi ni, warzuq ni, wa aafi ni, wajbur ni) [12]. A be mafa ni sigi cogo la. [12] Tirmizi y’o lakali hadisa la min jate ye (284), Abu Dawuda ya lakali hadisa la min jate ye (850), ani Ibnu Majah ya lakali hadisa la min jate ye (898).

11- A be sujudu filanan bin k’a fɔ Allahu Akbar, a be o kɛ i nafɔ a ka sujudu fɔlɔ kɛ cogo min na.

12- A be a kun kɔrɔta k’a fɔ ko: «Allahu Akbar», a be sigi dɔ ni i nafɔ sigi min be sujudu fila ni ɲɔgon cɛ, o b’o wele ko lanfiya sigi (Jalsatul-istiraaha), a kɛli kanuni ne ni a ka toyi basi t'a la, wa zikiri walima duwawu si t’a la. O kɔfɛ, a be wuli ka lɔ ka taga lɔ filanan la, k’a sinsin a kimbrikun kan n’o nɔgɔyala a ma, n’o gɛlɛyala a ma, a b’a sinsin duguma kolon kan. O kɔfɛ, a be Fatiha kalan ani qurana sura fɛn o fɛn nɔgɔyala a ma Fatiha kɔfɛ, o kɔfɛ, a be fɛnw kɛ inafɔ a ye min kɛ lɔ fɔlɔ la.

13- ni seli kɛla lɔ fila ye - o kɔrɔ ye, raka fila - i nafɔ fajiri seli, ani juma seli, ani seli fila seli, a be sigi a kun kɔrɔtani kɔfɛ kabɔ sujudu filana la, ka a kini sen lɔ, ka a ɲuman sen fɛnsɛn, ka a kinibolo bila a kini woro kan, k'a Bolokunadenw bɛɛ kuru fo a nani na, a be a le lɔ ka telen k'a kɛ Tawhidu tagamasiɲɛ ye. Ani ni a ka a kini bolo Bolokunaden saba kuru, ka a Bolokunadenba kuru k'a la Bolokunaden saba kan ka a nani na ɲansi, o kaɲi; cogo fila ni sabati kama Nabiɲuma fɛ nɛma ni kisi b’a ma. Min kafisa; a ye a kɛ wagati dɔ ni cogo la, wagati dɔ cogo dɔni na. Abe a numan bolo bila a numan woro ni a kimbrikun kan. o kɔfɛ, a be Tashahhudu kalan sigi nin na, o ye: (.), O kɔfɛ a be a fɔ: ( Allahuma sɔli ala Muhammadu wa ala ali Muhammadu, kama sɔlayta ala Ibrahim wa ala ali Ibrahim; inaka hamidun majidun. Wa barik ala Muhammadu wa ala ali Muhammadu, kama barakta ala Ibrahim wa ala ali Ibrahim; inaka hamidun majidun.) [13]. [13] Bukhari y’o lakali hadisa la min jate ye (797) ani muslimu y'a lakali hadisa la min jate ye (402).

A be tanga ɲini Alla fɛ ka bɔ fɛn naani ma, a be a fɔ: Allahumma inni a’uzu bika min azabi Jahannama, wa min azabil-qabri, wa min fitnatil-mahya wal-mamati, wa min sharri fitnatil-masihid-dajjali. [14] Bukhari ye o lakali hadisa la min jate ye (1311), ani Muslimu y'a lakali hadisa la min jate ye(588).

O kɔfɛ, a be duawu kɛ fɛn la; fɛn o fɛn a b'a fɛ ka bɔ dunya ni lahara hɛrɛ la, ni a ka duawu kɛ a bangebaga filaw ye walima silama gɛrɛw ye basi te o la- o seli kɛla farida seli ye walima nafila seli - Nabiɲuma ka kuma kosɔn, Ibn Mas'ud (Alla ka diɲe a ma) ka hadisa la, tuma min na a y'a kalan tahiya la: (O kɔfɛ, a k'a sugandili kɛ duawuw la min kadi a ye, ka duawu kɛ n'o ye) [15]. a nana fɔ cogo gɛrɛ la: (a k'a sugandili kɛ ɲini fɛnw la min kadi a ye) [16]. [15] Nasaai y'o lakali hadisa la min jate ye: 1298. (16) Muslim ye o lakali Hadisa la min jate ye(402).

Wa o be fɛn bɛɛ ta min be jɔn nafa dunya kɔnɔ ani lahara la. O kɔfɛ, a be salamu bila a bolo ɲuman fan fɛ ani a bolo jugu fan fɛ ka fɔ: asalamu alɛikum wa rahmatu lahi, asalamu alɛikum wa rahmatu lahi.

14- Ni seli kɛla lɔ saba ye i nafɔ fitiri seli, walima lɔ naani i nafɔ selifana ni Lansara ni sagafo, tahiya min fɔla ka tɛmɛ a be o kalan ani a be sɔli kɛ Nabiɲuma kan nɛma ni kisi b’a ma, o kɔfɛ a be wuli ka lɔ a be sinsin a kimbrikun fila kan, a b’a bolo fila kɔrɔta ka ben a gamakun fila ma, walima a tolo fila ma k’a fɔ: Allahu akbar, ani a b’o la -o kɔrɔ ye a be a bolo fila la- a disi kan i nafɔ a fɔla fɔlɔ la cogo min na, ani a be dan Fatiha dɔrɔn kalani ma. Ni a ye fɛn gɛrɛ kalan Fatiha kan selifana lɔ sabana ni lɔ nani na la tumadɔw la, basi te o la sabula dalilu be o kan ka bɔ Nabiɲuma fɛ kisi ni nɛma b'a ma Abu Said (Alla ka diɲe a ma) ka hadisa kɔnɔ. Ni a ye sɔli fɔli toyi Nabiɲuma kan nɛma ni kisi b’a ma tahiya fɔlɔ kɔfɛ, basi te o la; sabula suna le, jagoya tɛ a fɔli ye tahiya fɔlɔ la. O kɔfɛ, a be tahiya fɔ fitiri lɔ sabana kɔfɛ ani selifana ni Lansara ni sagafo lɔ naninan kɔfɛ i nafɔ o fɔla lɔ fila fɔlɔ seli la, o kɔfɛ a be salamu bila a kini bɔlɔ fɛ ani a numanbɔlɔ fɛ, ani a be yafa ɲini Alla fɛ sian saba, o kɔfɛ a b'a fɔ: (Allahumma anta salaam, wa min ka salaam , tabarakta ya zhal jalaali wal ikraam) [17]. Sani a be yɛlɛma k'a ɲɛ di mɔgɔw ma ni a kɛla limamu ye, o kɔfɛ a be a fɔ: (la ilaaha illa lahu wahdahu laa shariika lah, lahul mulku wa lahul hamdu, wahuwa alaa kulli sha’ine kadiir, la hawla wala kuwata illa billah, Allahumma laa maan’ia limaa aatɔyta, walaa mutiya limaa manaata, wala yanfa’u zhal jaddi minkal jaddi, la ilaha illa lahu, wala na’abudu illa iyyahu, lahul niimatu walahul fadlu, walahul sana’ol hasan, la ilaha illa lahu muklisina lahu din walaw kɛrihal kɛfirun) [18]. [17] Muslim y'o lakali hadisa la min jate ye (591). [18] Muslim y'o lakali hadisa la min jate ye (402)

A be «Subhaana Laahi» fɔ sian bisaba ni saba, a be «Alhamduli laahi» fɔ sian bisaba ni saba, a be «Allaahu akbar» sian bi aba ni saba, a be a dafa kɛmɛ ni a fɔli ye : «La ilaha illa lahu wahdahu la sharika lah, lahul mulku wa lahul hamdu, wahuwa ala kulli shɛine kadir». A be ayatul Kursiy, ni Kul huwa Allahu ahad, ni Kul a'udhu birabbil falaq, ni Kul a'udhu birabbin nas kalan seli bɛɛ kɔfɛ. A kanuni le ka sura saba ni kɔsegi sian saba fajiri seli ni fitiri seli kɔfɛ, k'a sababu kɛ Hadisa nana o la kabɔ Nabiɲuma fɛ nɛma ni kisi b’a ma, wa ni zikuruw bɛɛ ye suna le ye farida tɛ.

A dagani le silama cɛ ni silama muso bɛɛ ye ka lɔ naani seli ka kɔn selifana seli ɲɛ, ani lɔ fila a kɔfɛ, ani lɔ fila fitiri seli kɔfɛ, ani lɔ fila sagafo seli kɔfɛ, ani lɔ fila ka kɔn Fajiri seli ɲɛ. O bɛɛ lajɛni ye lɔ tan ni fila ye. O lɔ nunu be wele ko Rawatib; sabula Nabiɲuma tun be dume o kan ni a tun te tagama la nɛma ni kisi b’a ma. Nga n'a tun be tagama la, a tun b'o toyi fɔɔ fajiri ka suna ni witiri, a tun be dume o fila kan a ka sigi n'a ka tagama wagati la. Wa min ka fisa o le ye nin seli ninugu ni witiri seli ye kɛ sokɔnɔ, nga ni mɔgɔ y’o kɛ misiri kɔnɔ, basi foyi t’o la, k'a sababu kɛ Nabiɲuma ka kuma ye nɛma ni kisi b’a ma: «Mɔgɔ ka seli fisaman ye a ka so kɔnɔ seli ye, fɔɔ farida seli» [19]. [19] Bukhari y’o lakali hadisa la min jate ye (6860).

Ka seli ninugu kɔrɔsi (ka dume o kan), o ye Alijina don sababu dɔ le ye, Allah ka ciden ka kumakan koson, Alla ka nɛma ni kisi b’a ma : (Mɔgɔ min ka lɔ tan ni fila seli tele fɛ ani su fɛ, bon dɔ be lɔ a ye o sababu la Alijina kɔnɔ) [20]. [20] Muslim y'o lakali hadisa la min jate ye (728).

Ni a ka lɔ nani seli ka kɔn Lansara ɲɛ, ka fila seli ka kɔn fitiri ɲɛ, ka fila seli ka kɔn sagafo ɲɛ, o ka ɲi, k'a sababu kɛ o dalilu sabatila ka bɔ Nabiɲuma fɛ nɛma ni kisi b’a ma. N’a ka lɔ naani kɛ selifana kɔfɛ, ka naani kɛ ka kɔn a ɲɛ, o fana ka ɲi, Nabiɲuma ka kuma kosɔn nɛma ni kisi b’a ma: "(Ni mɔgo min dumela lɔ naani kan ka kɔn selifana ɲɛ, ani lɔ naani a kɔfɛ, Alla be a tigi kumaniya tasuma ma) [21]." O kɔrɔ ye ko a be lɔ fila fara suna seli kan min be kɛ tuma bɛɛ selifana kɔfɛ, mukoson suna seli min be kɛ tuma bɛɛ, o be kɛ lɔ naani le ye ka kɔn selifana ɲɛ ani lɔ fila a kɔfɛ. O la, n’a ka fila fara a kan o kɔfɛ, min fɔla Ummu Habiba (Alla ka dinɛ a ma) ka hadisa la, a b’o sɔrɔ. [21] Ahmad k'o lakali hadisa la min jate ye (25547), ani Tirmizi hadisa la min jate ye (393), ani Abu Dawuda hadisa la min jate ye(1077).

Alla le ye bɛnsema tigi ye, ani Alla ka nɛma ni kisi ka kɛ an ka Nabiɲuma Muhamadu Abdullahi dencɛ kan, ani a ka so mogɔw, ani a ka sɔhabaw, ani a ka labato bagaw minw y’a labato ni ɲumaya ye fɔɔ ka taga se sara lon ma.