Kalan nafamaw manto bɛɛ ye.

Kalan nafamaw manto bɛɛ ye.

lɔnnibaga ba ka kitabu

Min ye Abdul Aziz bin Abdalla bin Baaz ye

Alla ka hinɛ a la.

N’be n’ka kitabu daminɛ ni Alla tɔgɔ barikama ye, dunya hinɛ lawasani tigi ani lahara hinɛ kɛrɛkɛrɛni tigi.

Tano b'Alla ye danfɛnw bɛɛ lajɛni tigi, ani labanko ɲuman be Alla batobagaw ta ye, ani Alla ka nɛma ni kisi kɛ a ka jon ani a ka ciden kan anka Nabiɲuma Muhamadu, ani a ka so mogɔw ni a ka sɔhabaw bɛɛ.

O kɔfɛ:

Nin ye kumakan surun dɔw ye fɛn dɔw ka bangeli la, min be jagoya jama fanba kan o k’o lɔn silamaya dina ko la, ne y’a tɔgɔ la ko: (Ad-Durusu Al-Muhimmatu li ‘Ammatil Ummah).

Nbe Alla dali aye Silamaw nafa n'a ye, ani a y'a minɛ n'fɛ, Ale le ye masa fonisere ba ye.

Abdul Aziz ibn Abdullah ibn Baz Ni Kalan nafamaw ye manton bɛɛ ye [1] [1] Majmu Fatawa wa Maqalat Mutanawwiah (3/ 288- 298).

Walada fɔlɔ: Suratu Al-Fatiha ani sura surunmaniw.

Sura Al-Fatiha ani min nɔgɔyala ka bɔ sura surun caman na, k’a ta sura Al-Zalzalah la ka taga a bila sura An-Nas la, kalanni boloma, ani kalan latilen, ni k'a mara hakili la, ani fɛn ɲɛfɔli min famuyali be jagoya.

Walada filanan: Silamaya lɔsenw

Silamaya lɔsen loru bangeli, ani a fɔlɔ ni a bɛɛ la belebele: Ka sereya kɛ ko tigi si tey ni Alla tɛ, ani ko Muhamadu ye Alla ka ciden ye, n'a kɔrɔw bangeli, ani «laa ilaha illa Alla» saratiw yirali, ani a kɔrɔ: (la ilaha) ka fɛn bɛɛ gwɛn min be batola ni Alla tɛ, (illa Allah) ka bato bɛɛ sabati Alla kelen ye, jɛɲɔgɔn t'A la. O la “tigi gɛrɛ tey fɔɔ Alla” saratiw, o ye: Lɔnniya min be lɔnnibaliya gwɛn, ani dɛngɛnɛya min be sika gwɛn, ani kɔnɔnagɛya min be filankafoya gwɛn, ani tiɲɛ min be ngalon gwɛn, ani kanu mi be kɔniya gwɛn, ani yɛrɛkolo min be toli gwɛn, ani sɔnli min be banli gwɛn, ani ka ban fɛn bɛɛ la min be bato Alla kɔ. o la jɛnna kumankan laben ni fila kɔnɔ, min fila ye:

Lɔniya, dɛngɛnɛya, ani kɔnɔgwɛya,  ani i ka cantigiya ni kanu ye, ani k'i yɛrɛ kolo ani ka sɔn ye. I ka kafiriya fɛn bɛɛ man, o ka min kɛ tigi ye Alla kɔ, o le be a seginan ye min farala a kan.

Sereya yirali ko Muhamadu ye Alla ka ciden ye, o kɔrɔ ye: ka a ka kibaruyaw cɛntigiya, ka A kan labato a ka yamaruya kow la, k’i yɔrɔ man janya a ka gwɛni kɛ ka bɔ min man, ani ko Alla kana bato ni fɛn ye fɔɔ Alla n’a ka ciden- nɛma ni kisi b’a ye- ye min fɔ. O kɔfɛ, a be Silamaya lɔsen loru tɔw bange kalanden ye, o ye: seli, ni jaga, ni sunkalo sun, ani Alla ka hɔrɔma so heji ni mɔgɔ min ka sira sɔrɔ ka taga.

Walada sabanan: Limaniya lɔsenw

O ye wɔɔrɔ ye: ka limaniya Alla ma, ani A ka mɛlɛkɛw ni A ka gafew ni A ka cidenw ni lɔn laban, ani ka limaniya latigɛ ma, a ɲuma ni a juguma ka bɔ Alla yɔrɔ.

Walada naninan: Alla kelenbagatiya tilan yɔrɔw ani filankafoya tilan yɔrɔw

Alla kelenbagatiya be tilan ka taga Tilanyɔrɔ saba: k'Alla kelenbagatiya a ya baraw la, k’a kelenbagatiya a bato la, k’a kelenbagatiya a tɔgɔw n'a mankutuw la.

1- k'Alla kelenbagatiya a ya baraw la: O ye ka limaniya ko Alla -saniya be A ye- ye fɛn bɛɛ danbaga ye, A ye fɛn bɛɛ mara baga ye, jɛnɲɔgon t'A la o fɛn shi la.

2- k’Alla kelenbagatiya a bato la: O ye ka limanniya ko Alla -saniya be A ye- le ka kan ni bato ye tiɲɛ na, jɛnɲɔgon t'A la o la. O le ye "Laa ilaaha illa Allah" kɔrɔ ye, a kɔrɔ ye ko: bato fɛn tey tiɲɛ na fɔɔ Alla. Bato bɛɛ, inafɔ seli ni sun ni o ɲɔgonwɛrɛw, o bɛɛ ka kan ka lagwɛya Alla kelenpe ye, a te daga k'o yɛlɛma fɛn gɛrɛ ye min te Alla ye.

3- ka Alla kelenbagatiya a tɔgɔw n'a mankutuw la: O ye limaniya ye Alla tɔgɔw n'a mankutuw bɛɛ ma min nana kurana kɔnɔ wala Hadisa sabatiniw kɔnɔ, k'o sabati Alla kelen ye cogoya la a be bɛn n'a ye min na, ni a ma kɛ yɛlɛmali ye walima a kɔrɔ bɔli ye a la, walima cogoya di li ye a ma, walima k'ani a ya danfɛnw bɔɲɔgɔnfɛya; bara kosɔn ni Alla ya kuma ye: {A fɔ ko: Alla ye kelen ye 1 Alla le ye kuntigi ye jonw be min sɛgɛrɛ o ya makoyaw ɲini la 2 A ma bɔ fɛnna, fɛn fana ma bɔ A la 3 ani bɔɲɔgongo fana t’A la 4} [Sura Al Ikhlaas: 1-4] Ani Alla ya kuma Alla min ye masa ba ni fanga tigi ye: {...Fɛn shi t’A bɔɲɔgɔngo ye, ani Ale le ye Mɛnibagaba ye ani Yelibagaba} [Sura As Shura: 11], Lɔnibaga dɔw k'a kɛ tilanyɔrɔ fila ye, o ka Alla kelenbagatiya a tɔgɔw la n'a mankutuw la don Alla kelenbagatiya danni la kɔnɔ, sɔsɔli te o ko la; Sabu laɲini bangeni le be tilan cogo fila nin bɛɛ la.

Filankafoya be suguya saba: filankafoya ba, filankafoya fitini, ani filankafoya dogoni.

Filankafoya bele-bele ba be kɛwalew ben, ani mɔgɔ min be sa a kan o be dumɛ baga ye tasuma kɔnɔ, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min: {...ni o tun ka Fɛn fara Alla kan, o ya bara ɲumanw bɛɛ tun bena ben} [Sura Al-An’am: 88], ani Alla ko saniya b'A ye : {A ma kan filankafow ye k'o ka Alla ka misiriw lɔ k’a sɔrɔ o be sereya kɛla o yɛrɛ kan ni kafiriya ye. Olugu le ye mɔgɔw ye minw ka kɛwalew benna, wa o bena to tasuma kɔnɔ bada bada 17} [Sura At Tawba: 17], Mɔgɔ min sala a kan, Alla tena yafa a ma, ani alijinɛ ye haramu ye a tigi man, inafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min: {i ka lɔn ko Alla te yafa ko jon ye fɛn shi fara a kan ,n'ga a be yafa fɛn ma min te filankafoya ye mɔgɔ ye min k'a diya...} [Sura An Nisa :48], ani Alla ko saniya be A ye: {...tiɲɛ na , mɔgɔ min ka dɔ fara Alla kan, Alla ye Alijinɛ haramuya o tigi ma, ani a sigiyɔrɔ ye tasuma ye, wa dɛmɛbaga te yɛrɛ kuntɔɲɔnaw la}. [Sura Almaa-ida: 72].

Ani o dɔw ye: ka suw wele, ani jow, ani ka dɛmɛ ɲini o fɛ gɛlɛya kow la, ani ka dakan ta o ye, ani ka kanatigɛli kɛ o ye, ani o ɲɔgon gɛrɛw.

Filankafoya fitini: O ye fɛn ye min sabatila nasuw kɔnɔ ka bɔ Kitabu walima Sunna kɔnɔ ko filankafoya le, n'ga a te filankafoya ba ɲɔgon ye; inafo yɛrɛyira bara dɔw la, ani ka i kali Alla ɲɔgon gɛrɛ la, ani k'a fɔ ko: Alla sago ani karisa sago, ani o ɲɔgɔnaw; Nabiɲuma ka kuma kosɔn nɛma ni kisi b’A ma: «Fɛn min siranya be ne la kosɔbɛ a kan o ye filankafoya fitini ye» o k’A ɲininka a ko la, A ka fɔ ko: «Yɛrɛyira»[2] Imam Ahmad, ni At Tabarani, ani Al-Bayhaqi y'o lakali ka bɔ Mahmud bin Labid Al-Ansari fɛ, Alla ka diɲɛ a ma, ni bɔyɔrɔ la min kaɲi, ani Al-Tabarani y'o lakali ni bɔyɔrɔw ye minw kaɲi, ka bɔ Mahmud bin Labid fɛ, ka bɔ Rafi bin Khadiij la, ka bɔ Nabiɲuma la, Alla ka nɛma ni kisi be A ye. [2] Ahmad y'o lakali (5/ 428), ani At Tabarani Al-Kabir kɔnɔ (4/ 338), ani Al-Bayhaqi As-Shu'ab kɔnɔ (14/ 355), a ko Majma Az-Zawa'id kɔnɔ (1/ 121) ko: Ahmad y’o lakali, ani a ka lakalilaw, lakalilaw ye mɔgɔ sabatiniw ye.

ani Nabiɲuma ka kuma nɛma ni kisi b’A ma: «Mɔgɔ o mɔgɔ k’i kali fɛn gɛrɛ la ni Alla tɛ, o tigi ka filankafoya kɛ»[3] Imam Ahmad y'o lakali ni sira kɛnɛma ye, ka bɔ Umar bun Khattab fɛ, Alla ka diɲɛ a ma, Ani Abu Dawud ni Tirmizhi k'a lakali ni sira sabatini dɔ ye, ka bɔ Ibn Umar ya hadisa la, Alla ka diɲɛ be o fila ma, ko Kira, Alla k’a nɛma ni kisi b’A ma, ko: «Mɔgɔ o mɔgɔ k’i kali Fɛn gɛrɛ la ni Alla tɛ, o tigi kafiriya la, walima a ka filankafoya kɛ»[4] ani Nabiɲuma ya kuma nɛma ni kisi b’A ma: «A kana a fɔ ko: Alla sago ani karisa sago, n'ga a y’a fɔ ko: Alla sago, o kɔfɛ karisa sago»[5] Abu Dawud y'o lakali ni sira kɛnɛma ye, ka bɔ Hudhayfa ibn al-Yaman fɛ, Alla ka diɲɛ a ma. [3] Imam Ahmad y'o lakali a ka Musnad kɔnɔ (1/ 47). [4] Abu Dawud y'o lakali hadisa la min jate ye (3251) ani Tirmizhi hadisa la min jate ye (1535). [5] Abu Dawud y'o lakali hadisa la min jate ye (4980), ani Ahmad hadisa la min jate ye (5/ 384).

Ni sugu te mɔgɔ bɔli wajibiya silamaya la, ani a te dumɛli wajibiya tasuma kɔnɔ, n'ga Alla kelenbagatiya min wajibiyani ne a b'o dafani bali.

Suguya sabanan: filankafoya dogoni; o dalilu ye Nabiɲuma ka kuma ye nɛma ni kisi b’A ma: «yala N'te fɛn dɔ fɔ aw ye min siranya ka bon ne yɔrɔ aw kan ka tɛmɛ Masihi Dajjal kan wa?» O ko: Ɔnhɔn, Alla ka ciden. A ko: «Filankafoya dogoni, cɛɛ be wili ka seli kɛ, k’a ya seli masiri cɛɛ dɔ ka filɛli kosɔn a la»[6] Imam Ahmad y'o lakali a ka Musnad kɔnɔ, ka bɔ Abu Said al-Khudri fɛ, Alla ka diɲɛ a ma. [6] Ibnu Majah y'o lakali hadisa la min jate ye (4204), ani Imam Ahmad hadisa la min jate ye (3/ 30).

A daganin le ka filankafoya tilan suguya fila dɔrɔn na:

belebeleba ani fitini, n'ga min ye filankafoya dogoni ye, o be sɔrɔ olugu fila kɔnɔ; a be kɛ filankafoya ba la; i ko munanfikuw ka filankafoya, sabu olugu be o ya dusukuna-siri kuntan dogo ka silamaya bila kɛnɛ kan yɛrɛyira kɔson, ani siranya kosɔn o niinw kan.

ani a be kɛ filankafoya fitini na, inafo yɛrɛyira, i ko a be Mahmud bun Labid Al-Ansari ka hadisa kɔnɔ min tɛmɛna, ani Abi Said ka hadisa min fɔla. Alla ye bɛnsenma tigi ye.

Walada lorunan: Ɲumanya

Ɲumanya lɔseen, o ye: ka Alla bato inafɔ i b’A yela, n’i kɛla k’i t'A ye la, i ya lɔn k'A b’i yela.

Walada wɔɔrɔnan: seli saratiw

O ye fɛn kɔnɔntɔn ye:

Silamaya, ani hakilitigiya, ani wolomali, ani nɔgɔ wilili, ani kɔsɔ wilili, ani lebu sutarali, ani Wagati ka doli, ani ka ɲa bila kibla ma, ani Ganiya.

Walada wolonfilanan: seli lɔseenw

O ye fɛn tan ni nani ye:

Lɔli ni o se kɛla selibaga ye, takbira fɔlɔ, Fatiha kalanni, kimbiri minɛli, ka lɔ ka tilen kimbiri minɛ kɔfɛ, sujudu kɛli farikolo yɔrɔ wolonfila kan, ka kun kɔrɔta sujudu kɔfɛ, sigi kɛli sujudu fila cɛla, ka mafa seli bara bɛɛ la, ka seli lɔseenw kɛ ka tugu ɲɔgon kɔ, Tashahud laban, sigi kɛli ola, sɔli kɛli Nabiɲuma kan nɛma ni kisi b’A ma, ani salamu fila bilali.

Walada seginan: Seli wajibinan kow

O ye fɛn seegi ye:

Allahu akbaru fɔ bɛɛ ma fɔ Allahu akbaru fɔlɔ, ani ka fɔ ko: “Samia lahu liman hamida” lmam ni mɔgɔ kelenna seli baga ye, ani ka fɔ ko: “Rabbana walakal hamdu” bɛɛ ye, ani ka fɔ ko: “Subhaana rabiyal hazim” kimbiri minɛ la, ani ka fɔ ko: “Subhaana rabiyal a’alaa” sujudu la, ani ka fɔ ko: “Rabbigfir lii” sujudu fila cɛ, ani Tashahudu fɔlɔ, ani k'a sigi a ye.

Walada kɔnɔndɔnan: Tashahud fɔli

O ye ko a y'a fɔ:

Atahiyaatu li La, wa sɔlawaatu wa tɔyyibaatu, assalaamu alɛyka ayyuha Nabiyu wa rahmatu La wa barakaatuhu, assalaamu alɛyna wa alaa ibaadi Lahi sɔɔlihiina, ashadu alaa ilaaha illa Laahu, wa ashadu anna Muhamadan abduhu wa rasuluhu). O kɔrɔ: (Foli boɲɛ, ni bato sugu bɛɛ, ani fɛnɲumanw ka kan Alla le ye. Kisi b’i ye, yaa Ile Nabiɲuma, ani Alla ka hinɛ n'A ka baraka. Kisi ka kɛ anw ni Alla ka jon ɲumanw kan. Ne be sereya kɛ ko tigi gɛrɛ tey ni Alla tɛ, ani ne be sereya ko Muhamad ye a ka jon n'A ka ciden ye).

O kɔfɛ a be sɔli ni baraka kɛ Nabiɲuma kan, Alla ka nɛma ni kisi be A kan, a b'a fɔ ko: (Allahumma sɔlli alaa Muhamad, wa alaa aali Muhamad, kɛma sɔllɛyta alaa Ibrahima wa alaa aali Ibrahima, innaka hamiidun majiidun, wa baarik alaa Muhamad, wa alaa aali Muhamad, kɛma baarakta alaa Ibrahima, wa alaa aali Ibrahima, innaka hamiidun majiidun). O kɔrɔ:(Alla, i ka kisi kɛ Muhamad ni Muhamadu ka somɔgɔw kan, inafɔ I ye kisi kɛ Ibrahima ni Ibrahima ka somɔgɔw kan cogo min na. Tiɲɛ na, I ye tano masa ye ani i ye masa ba ye, ani I ka hɛrɛ kɛ Muhamad ni Muhamad ka somɔgɔw kan, inafɔ I ye hɛrɛ kɛ Ibrahima ni Ibrahima ka somɔgɔw kan cogo min na. Tiɲɛ na, I ye tano masa ye ani I ye masa ba ye).

O kɔfɛ, a be tanga ɲini Alla fɛ tahiya laban na ka bɔ jahanama tɔrɔ ma, ka bɔ kaburu tɔrɔ ma, ka bɔ ɲɛnɛmanya ni saya fitna ma, ani ka bɔ dajjal fitna ma, o kɔfɛ, a b'a sugandi duawuw la min k'a diya, sanko duawuw minugu nana sunna la, o dɔ ye:

(N’tigi Alla, ne dɛmɛ I kofɔli kan, ani I barikali la, ani I bato kɛ ko ɲuman, N’tigi Alla, ne ka ne yɛrɛkun tɔɲɔn kosɔbɛ, mɔgɔ si te jurumuw yafa fo Ile, ola; yafa ne ma, yafa la min bɔla I fɛ, ka hinɛ ne la, sabula Ile le ye Yafabaga ba ni hinɛbaga ba ye).

Min ye tahiya fɔlɔ ta ye, a be wili lɔ sabanan na selifana ni Lansara ni fitiri ni sagafo la, a ka shahada fila fɔli kɔfɛ. Ni a ka sɔli kɛ Nabiɲuma kan nɛma ni kisi b’A ma, ole ka fisa; hadisaw kɔson ola, o kɔfɛ, a be wili ka taga lɔ sabanan na.

Walada tan nan: Seli sunnaw

O dɔw ye:

1- Istiftahu (Seli daminɛ duawu).

2- Ka bolo bɛrɛ bila bolo jugu kan disi sanfɛ, lɔli wagati la, sani ka kimbiri minɛ ani lɔli la.

3- Ka bolo fila kɔrɔta ni Bolokunnadenw lajɛnnin ye ani o foni nin ka bɛn a kamakun fila ma walima a tolo fila takbira fɔlɔ fɔ wagati la, ani ruku kɛ wagati la, ani a kɔrɔtali wagati la ka bɔ kimbiri minɛ la, ani wili wagati la ka bɔ tashahud fɔlɔ la ka taga lɔ sabanan na.

4- Fɛn min be fara shiyɛn kelen kan ruku ani sujudu subhana lahi fɔli kan.

5- Fɛn min be fara “rabana walakal hamdu” fɔli kan i wilitɔla ka bɔ ruku la, ani fɛn min be fara shiyɛn kelen kan yafa ɲinini na sujudu fila ni ɲɔgon cɛ.

6- Ka kun bɛn kɔ ma kimbiri minɛ wagati la.

7- Ka bolo sanfɛlaw mabɔ gɛrɛfɛlaw la, ani ka kɔnɔbara mabɔ woto fila la, ani ka woto fila mabɔ seenkala fila la, sujudu wagati la.

8- Ka bolokala fila mabɔ dugu la Sujudu wagati la.

9- Selibaga ka sigili a seen jugu kan k'a seen bɛrɛ lalɔ, tashahud fɔlɔ la ani sujudu fila ni ɲɔgon cɛ.

10- Tawaruk kɛli Tashahhud laban na, lɔ nani ni lɔ saba seliw la, o kɔrɔ ye: ka sigi a siginan kan, k’a seen jugu bila a seen bɛrɛ jukɔrɔ, ani ka seen bɛrɛ lalɔ.

11- Ka bolokɔni filanan yira Tashahud fɔlɔ ni filanan wagati la, k'a ta a sigi tuma na fɔ ka taga se Tashahud laban ma, ani k’a lamaga n’a be duawu kɛla.

12- Ka sɔli kɛ ani ka hɛrɛ ɲini kɛ Muhamad ni Muhamad ya somɔgɔw ye, ani Ibrahima ni Ibrahima ya somɔgɔw tashahud fɔlɔ la.

13- Duawu kɛli Tashahud laban na.

14- ka kalan kɛ k'i kan kɔrɔta fajiri seli la, ani jumaseli la, ani seli ba ni seli deni la, ni sanjiɲini seli la, ani fitiri seli ni sagafo seli lɔ fɔlɔ fila la.

15- Ka kalan kɛ k'i kan jigi Selifana ni lansara seliw la, ani Fitiri seli lɔ sabanan na, ani Sagafo seli lɔ fila labanw la.

16- kurana kalan min be fara Fatiha kan, ani jateminɛ seli kɔnɔ sunna tɔw la an ma minw fɔ ka tɛmɛ. O dɔw ye: fɛn min be fara selikɛla ka fɔli kan ko: (Rabbanaa wa lakal-hamd), wilili kɔfɛ ka bɔ kimbiri minɛ la lmam ni a kɔ mɔgɔ ni kelenna selikɛla fɛ, o ye sunna le ye. O dɔ fana ye: ka bolokunnadenw bɔ ɲɔgon na kimbiri minɛ wagati la.

11. Seli cɛn fɛnw:

O ye fɛn segi ye:

1- Ka kuma k'a sɔrɔ a b’a hakili la ani a b’a lɔn, n'ga mɔgɔ min ɲinɛna ani mɔgɔ min t'a lɔn, o ya seli te cɛn o kɔson.

2- Yɛlɛko.

3- ka domini kɛ.

4- Ka minni kɛ.

5- lebu bɔli.

6- Ka yɛlɛma kosɔbɛ ka bɔ kibla la.

7- Ka lamagali caman kɛ minw tugutuguni le ɲɔgon kɔ seli kɔnɔ.

8- seliji cɛn li.

Walada tan ni filanan: seliji saratiw

O ye fɛn tan ye:

Silamaya, hakilitigiya, wolomali, Ganiya, k’a kiti tugu ɲɔgon na, o ye ko a kana a ganiya tigɛ fɔɔ a ya saniya be dafa, Seliji wajibiya kow sababu tigɛli, ka saniya ni jii ye wala k’a jɔsi ni kabakuruw ye a ɲɛfɛ, selijita jii ye kɛ jii saniman ye ani jii daganin, ani, fɛn o fɛn be jii bali ka se farikolo ma, k’o bɔy, Seli wagati doni mɔgɔ ka hakɛ la min ya seliji wajibiya sababu te tigɛ.

Walada tan ni sabanan: Seliji faridaw

O ye fɛn wɔɔrɔ ye:

Ɲa koli, ka da kusukusu ani ka jii sama ka don nun kɔnɔ o b'a la, ani bolo fila koli ka nɔgɔkunw fara o kan, ani kun bɛɛ masusali, tolo fila b'a la, ani seen fila koli ka seenkuru fila fara o kan, ani k'a baraw tuguɲɔgonkɔ, ani a kana wagati don o ni ɲɔgon cɛ. A kanuna ka ɲada, bolow ani seenw ko siɲɛ saba, a b'o cogo kelen na da ni nun koli la, o hakɛ wajibiyani ye siɲɛ kelen ye. Kunkolo jɔsili ta fan fɛ, a kanuni tɛ ka segi a kan, inafɔ hadisa sabatiniw b’a yira cogo min na.

Walada tan ni naninan: seliji cɛn fɛnw

O ye fɛn wɔɔrɔ ye:

Fɛn min be bɔ sira fila la, ani nɔgɔ min be bɔ farikolo yɔrɔ tɔw la n'a caya la, ani hakili bɔli sunɔgɔ kɔson walima fɛn gɛrɛ, ani Ka maga i lebu la ni bolo ye, a kɛla ɲɛfɛla ye walima kɔfɛla, k’a sɔrɔ fɛn tɛ ani bolo cɛ, ani ɲɔgɔmɛ sogo dɔmuni, ani bɔli silamaya la (ka kɛ kafiri ye), Alla ka an ni silamaw tanga o ma.

Laseli ni lasɔmini nafaman: min ye Su koli ye, min ka kɛnɛ kosɛbɛ lɔnnibagaw ya kuma na o ye ko a te seliji cɛn, wa o ye lɔnnibagaw fan ba ka fɔta ye; sabu dalilu si te o kan. N'ga ni su kobaga bolo maga la Su lebu la k'a sɔrɔ sutara t'ani a bolo cɛ, seliji wajibiyala a kan.

A wajibiya la a kan ko a kana maga su lebu la, fɔɔ ni fɛn dɔ be a ni a bolo cɛ. O cogo kelen na, muso magali te seliji cɛn, a kɛla ni nege ye walima ni nege tɛ ni foy ma bɔ a la, lɔnnibagaw ka kuma fila la min ka kɛnɛ kosɔbɛ o ye nin ye, sabu Nabiɲuma (nɛma ni kisi b’A ma) y’a ka muso dɔw sumusumu, o kɔfɛ ka seli, k’a sɔrɔ a ma seliji ta.

Min ye Alla ya kuma ye Soura An-Nisaa ni Soura Al-Maaidah la saniya be Alla ye: {...walima ni a maga la musow la ...} [Sura An-Nisa :43] [Sura Al Maaidah: 6], lɔnnibagaw ka kuma fila la min ka kɛnɛ kosɔbɛ o ye ko a laɲini ye kafoɲɔgɔnya le ye, wa o ye Ibn Abbas ka kuma le ye, Alla ka diɲɛ o fila ma, ani jamakulu kabɔ lɔnnikɛla fɔlɔw ni labanw la. Alla le ye bɛnsema tigi ye.

Walada tan ni lorunan: Ka yɛrɛ masiri ni jogow ye minw ɲini nin le silama bɛɛ fɛ

O dɔw ye: canfɔ, ani lannaya, ani yɛrɛ minɛ, ani maloya, ani cɛfariya, ani foniseriya, ani layuru fa, ani yɛrɛ saniya ka bɔ fɛn o fɛn ni Alla k’a haramuya, ani sigiɲɔgonya ɲuman, ani ka makoyabagatɔw dɛmɛ seko damayira la, ani o ɲɔgonna jogo gɛrɛw minw Kitabu ( Kurana) walima Sunna (Hadisa) k'o dagali yira.

Walada tan ni wɔɔrɔnan: Ka silamaya jogow ta.

O dɔw ye: ka salamu bila ɲɔgon ma, ɲa la sawa, Domini ni minni ni kinin bolo ye, ka "Bismilla" (Alla tɔgɔ la) fɔ n'i b'a daminɛna, ani ka "Alhamdulilla" fɔ a laban na, Alla tanoli tisoli kɔfɛ, ani k'a fɔ tiso baga ma ko "Alla ka hinɛ i la" n'a ka Alla tano, ani ka taga banabagatɔ fo, ka suw bilasira suseli kama ani su don, sariya jogow misiri kɔnɔ ni so doni ani bɔli la, ani tagama wagati la, ani ni bamuso ni facɛ ye, ani somɔgɔw ni sigiɲɔgonw ni mɔgɔkɔrɔbaw ni denmisɛnw ye, ka mɔgɔ fo den wololi la, ka duawu kɛ furu barikali la, ka dususalo fɔ mɔgɔ ma min ya mɔgɔ sala, ani silamaya jogo gɛrɛw ka ɲɛsin fani don cogo, fani bɔ cogo ani sanbara ma.

Walada tan ni wolonfilanan: Lasɔmini filankafoya ni jurumu suguyaw ko la .

A dɔ ye: Jurumuba wolonfila halakikɛlaw, olugu ye: Ka dɔ fara Alla kan, ka dabali kɛ, ka niin dɔ faga Alla ye min faga haramuya fɔɔ ni a kɛla ni fagali sababu ye sariya ka min daga, ka riba domu, ka yatimɛw ka nafolo domu, ka kɔ don, ka bori kɛlɛ lon na ani ka muso la tanganiw; minw hakili te Alla sɔsɔ la; limaniyabagaw; bon ni jɛnɛya ye.

O dɔw ye: wolobaga kan sɔsɔ, ani sinji tigɛ, ani sereya jugu lɔli, ani ka kali n'galon kan, ani ka sigiɲɔgon tɔrɔ, ani ka mɔgɔw tɔɲɔ o joliw la, ani o ya nafolow, ani o ya denbayaw, ani fɛn min be tolonkɛ hakili la, ani je hazar(so bori je n'a ɲɔgonnaw)– o min ye maysir ye- ani kɔrɔfɔli, ani namimaya, ani fɛn gɛrɛw, Alla kɔrɔtani walima a ka Ciden ye minw haramuya - nɛma ni kisi b’A ma -.

Walada tan ni seginan: Ka su labɛn, ani ka seli kɛ a kan, ani k'a sudon.

Nin ye a walawalali ye:

A fɔlɔ: A daganin le ka (Laa ilaaha illa La) don sabagatɔ da la; Nabiɲuma ya kuma kɔson nɛma ni kisi b’A ye: «Aw ye: Laa ilaaha illa La don a ya suw da la»[7] Muslim y’o lakali a ya Sɔhih kɔnɔ, Suw laɲini hadisa nin na, o ye saya sela mɔgɔ minw ma, saya tagamasenw bange la minw kan. [7] Muslim y'o lakali hadisa la min jate ye (916-917).

Filanan: N’a ka saya cɛntigiyala, a ɲaw be datugu, k’a dakun siri, sabu o nana sunna la.

Sabanan: silama su ko ye jagoya ye, fɔɔ ni a kɛla shahidu file ye min sala kɛlɛ yɔrɔ la, o tigi te ko, seli fana te kɛ a kan, n'ga o b'a su don a ka faniw la; sabula Nabiɲuma Alla ka nɛma ni kisi b'A kan ma Uhudu kɛlɛ shahidu file ko, A ma seli kɛ o kan.

Naninan: Su koli cogoya: A lebu ka datugu, o kɔfɛ o b'a layɛlɛn dɔni k’a kɔnɔ digi ni nɔgɔya ye. O kɔfɛ, kobaga be fani wala o ɲɔgonna fɛn dɔ siri a bolo la k’a saniya n’o ye, o kɔfɛ, a b'a seliji ta seli selijita cogo la. O kɔfɛ a be a kun n’a bonmonshi ko ni jii ye ani tɔmɔnɔ filaburu walima o ɲɔgonna. O kɔfɛ a b’a kininbolo ma fan ko, o kɔfɛ a numanbolo ma fan. O kɔfɛ a b’a ko cogoya la siɲɛ filanan ni sabanan, k'a bolo tɛmɛ a kɔnɔ kan o siɲɛ kelen kelen bɛɛ la. Ni fɛn bɔla a la, a b’o ko, k'a kɔfɛ yɔrɔ datugu ni kotɔn ye walima o ɲɔgonna. N’a ma se ka lɔ; o tuma nan, a b'a kɛ ni bɔgɔ gwansan ye, wala bi furakɛcogo dɔw inafɔ nɔrɔnanw ani o ɲɔgonna.

A b'a ka koli lasegi, ni a ma saniya siɲɛ saba la, a b'a caya fo ka se siɲɛ loru walima wolonfila ma, o kɔfɛ a b'a jɔsi ni fani ye, ka kasadiyanan kɛ a dogoyɔrɔw la ani a ka sujudu yɔrɔ, ni a k'a kɛ a farikolo bɛɛ la o kaɲi, a b’a ya kasange kasadiya ni wusulan ye ani n’a nunshi wala a sonni ka jan, a b’o tigɛ. N’a k’o toy, kojugu si t’o la. A t’a kunsigi pɛɲɛ, a t’a lebu si tigɛ, a fana t’a sigi kɛnɛ na, sabu dalilu si t’o la. Muso kunsigi be siri ka kɛ saba ye ani o b’a bila a kɔfɛ.

Lorunan: Ka su kasange

Min ka fisa o le ye ka cɛɛ kasange ni fani gwɛman saba ye, dereke ni kunan fugula te min na, inafɔ a kɛla Nabiɲuma na cogo min na nɛma ni kisi b’a ma, o b'a lamini o kɔnɔ dɔron. N'ga n'a kasangela ni dereke ni tagafe ni kasange ye ko jugu t'a la.

Muso be kasange fani loru kɔnɔ: derekeba, ani lankanan, ani tagafe, ani kasange fila. Cɛden fitini be kasange fani kelen kɔnɔ fo ka se fani saba ma, wa musoden fitini be kasange ni derekeba kelen ani kasange fila ye.

Wajibi ye fani kelen ne ye su bɛɛ ye min b'a fari bɛɛ sutara, n'ga ni Su tun be Ihramu la, a be ko ni jii ani tɔmɔnɔ filaburu ye, k'a kasange n’a ya tagafe ani birifani ye walima fani gɛrɛ, a kun ni a ɲada te datugu, kasadiyanan te kɛ a kan, sabu a bena kunu kiti lon na ka sɔrɔ a be talbiya kalan na, inafɔ a sabati la hadisa la min bɔla Alla ka Ciden fɛ nɛma ni kisi b’A ma, ni mɔgɔ min be ihramu la, n’a ye muso ye, a be kasange inafɔ muso tɔw, n'ga kasadiyanan te bila a la, a ɲada te datugu ni niqab ye, a bolow fana te datugu ni ganw ye, n'ga a ɲada n’a bolow be datugu ni kasange ye a be min kɔnɔ, inafɔ a ɲɛfɔla ka tɛmɛ cogo min na muso ka kasange doncogo ko la.

wɔɔrɔnan: Mɔgɔ minw ka kan k'a ko, ka seli a kan, ani k'a su don

A ka sarankana kɛ mɔgɔ min ye, o kɔfɛ a facɛ, o kɔfɛ mamacɛ, o kɔfɛ, min ka surun a la denya boloma, o kɔfɛ min ka surun a la ka bɔ a somɔgɔw la, nin ye cɛw ta fan ye.

Mɔgɔ min ka kan ka muso ko: a ka sarankana kɛ mɔgɔ min ye, o kɔfɛ a bamuso, o kɔfɛ a mamamuso, o kɔfɛ a muso ɲɔgon min ka surun a la , o kɔfɛ minw ka surun a la. Wa furu cɛɛ ni a furu muso be se ka ɲɔgon ko; sabu Abubar Siddiq, Alla ka diɲɛ ama, a muso le k’a ko, ani Ali fana, Alla ka diɲɛ a ma, le k'a muso Fatima ko, Alla ka dinɛ a ma.

A wolonfilanan: Su seli kɛcogo:

A be takbira nani fɔ, a be Fatiha kalan takbira fɔlɔ kɔfɛ, ni a ka sura surunman dɔ walima aya kelen walima aya fila kalan Fatiha kɔfɛ, o kaɲi; hadisa sɔhih kɔson o kan ka bɔ Ibn Abbas fɛ (Alla ka diɲɛ o fila ma), o kɔfɛ a be takbira filanan fɔ ka sɔli kɛ Nabiɲuma kan nɛma ni kisi b’A ma inafɔ a be sɔli kɛ cogo min tahiya la, o kɔfɛ a be takbira sabanan fɔ, a b’a fɔ: (Yaa Alla, yafa anw na ɲenɛmaw ni anw na suw ma, ani anw na kɛnɛkan mɔgɔw ni an na mɔgɔ minw tey, ani anw na denmisɛnw ni anw na mɔgɔkɔrɔbaw, ani anw na cɛɛw ni anw na musow. Yaa Alla, I ka mɔgɔ o mɔgɔ ɲanamaya an cɛma I ka o tigi ɲɛnamaya silamaya kan, I ka mɔgɔ o mɔgɔ faga an cɛma I k’a faga limaniya kan. Yaa Alla, I ye yafa a ma, ka hinɛ a la, k’a lanfiya, ka yafa a ma, k'a ka donyɔrɔ bonya, k'a ka donyɔrɔ lawasa, k'a ko ni jii ye ni glase ni sanbɛlɛnin ye, I k’a saniya ka bɔ jurumuw la inafɔ fanin gwɛman be la saniya cogo min na ka bɔ nɔgɔ la, k’a falen ni so ɲuman ye ka tɛmɛ a ka so kan, ani somɔgɔw ɲumanw ka tɛmɛ a ka somɔgɔw kan, k’a don Alijinɛ kɔnɔ, k’a tanga ka bɔ kaburu tɔrɔ ma, ani jahanama tɔrɔ ma, k’a ka kaburu lawasa, ka yelen don a kɔnɔ. Yaa Alla, I kana an bali a sara la, I kana an lafili a kɔfɛ), O kɔfɛ a be takbira naaninan fɔ, ani a be salamu kelen bila a kinibolo fɛ.

A be bɛn ko mɔgɔ k'a bolo fila kɔrɔta takbira kelen kelen bɛɛ la. Ni su kɛla muso ye, a be fɔ: (Yaa Alla, I ye yafa a ma...) fo duawu labana. Ni suw kɛla mɔgɔ fila ye, a be fɔ: (Yaa Alla, I ye yafa o ma...) fo a labana. ni suw ka ca ka tɛmɛ o kan, a be fɔ: (Yaa Alla, I ye yafa o ma...) fo a labana. N'ga ni a kɛla denmisɛni fitini ye, a be fɔ a ye yafama duawu nɔɔn na: (Yaa Alla, I y’a kɛ ɲɛbila ye, hɛrɛ bilani ye a bangebagaw ye, ani Alla dali baga ye a bangebagaw ye, min ya Alla dali be jabi. Yaa Alla, I y’o ka sumani mina giriya ni ɲumanw ye ale sababu la, ka dɔ fara o ya sara kan a sababu la, k’a fara lanabagaw ka ɲɛmɔgɔw tɛmɛninw kan, k’a bila Ibrahima ka jatigiya la, nɛma ni kisi b'a ye, k’a tanga n'i ka hinɛ ye ka bɔ jahanama tɔrɔ ma).

Sunna ye Imamu ye lɔ cɛɛ kunkolo kɛrɛfɛ ani muso cɛma. Ani cɛɛ ye kɛ Imamu fan fɛ ni suw ka ca; muso ye kɛ Kibla fan fɛ. ni denmisɛnw be ni suw ye, dencɛ be bila muso ɲɛ, o kɔfɛ muso, o kɔfɛ denmuso. dencɛ kun be kɛ cɛɛ kunkolo la, muso cɛmayɔrɔ be bɛn cɛɛ kunkolo ma. O cogo kelen na, denmuso kun be bɛn muso kunkolo ma, a cɛmayɔrɔ be bɛn cɛɛ kunkolo ma. Ani seli kɛlaw bɛɛ be kɛ imamu kɔfɛ, fɔɔ ni mɔgɔ min ma yɔrɔ sɔrɔ imamu kɔfɛ, o tuma, a be lɔ a kinibolo fan fɛ.

Seginan: Sudon kɛcogo

Min daga la: ka kaburu janya fo ka se cɛɛ cɛmancɛ ma, ani lahd (kaburu den) ye kɛ a kɔnɔ kibla fan fɛ, ani ka su la lahd kɔnɔ a kini fan kan, ani ka kasange siriw foni, n'ga a te sama ka bɔ, a be toy le, a ɲa fana kana yɛlɛ su kɛla cɛɛ ye walima muso. O kɔfɛ, ka biriki sigi a kan, ka bɔgɔ la a kan fo k'a sabati ani k’a tanga cɛncɛn ma. Ni biriki ma sɔrɔ, ka fɛn gɛrɛ la a kan inafɔ yiri panparaw, walima kabaw, walima yiri min b’a tanga cɛncɛn ma. O kɔfɛ, ka cɛncɛn bon a kan, Sunna ye k'a fɔ o tumana: (Bismillahi, wa ala millati Rasuli La). kaburu be kɔrɔta sibiri kelen ɲɔgonna, ka kaba misɛnmanw la a kan ni o sɔrɔla, ani k’a jii funfun a kan.

A be daga su bilasirabagaw ye ka lɔ kaburu kɔrɔ ka duawu kɛ su ye; sabu Nabiɲuma nɛma ni kisi b’A ma, n'A tun bana su don na, a tun be lɔ a dafɛ, k’a fɔ: «A ye yafa dali a baden ye, ani a ye sabati dali a ye, sabu a be ɲininka la sisan»[8]. [8] Abu Dawud y'o lakali hadisa la min jate ye (3221) ani Al-Hakim (3/ 399).

Kɔnɔtɔnan: Mɔgɔ min ma seli kɛ su kan, a be daga a ye; k'a ye seli a kan a sudoni kɔ;

Sabu Nabiɲuma, Alla ka nɛma ni kisi b'A ma, A ye o kɛ, o sarati, a ye kɛ kalo kelen kɔnɔ walima min ka dɔgɔ ni o ye, ni wagati ka jan ka tɛmɛ o kan, seli te daga kaburu kan; sabu a ma lakali ka bɔ Nabiɲuma la, Alla ka nɛma ni kisi b’a ma, ko A ka seli kɛ kaburu kan kalo kelen tɛmɛnin kɔ sudon kɔfɛ.

Tannan: A daganin tɛ su somɔgɔw ye ka domini labɛn mɔgɔw ye; Jarir bun AbduLaahi Al-Bajali ka kumakan kɔson, Alla ye diɲɛ a ma: «An tun be ɲɔgon lajɛn ka taga su somɔgɔw fɛ a doni kɔfɛ ani domini labɛn jatela ko su kasi dɔ le»[9] Imam Ahmad y’o lakali, ni sira ɲɛnama ye, [9] Ibnu Maajah y'o lakali hadisa la min jate ye (1612), ani Imam Ahmad (2/ 204).

N'ga domini labɛn olugu ye, walima o ka lolanw ye, basi t'o la. A be daga a balimayaw ani a sigiɲɔgon ye k'o ye domini labɛn o ye; sabu Nabiɲuma nɛma ni kisi b’A ye, tuma min na Jafar, Abu Talib den Alla ka diɲɛ a ma saya kibaruya sela A ma ka bɔ shami jamana na, A k'a somɔgɔw yamaruya k'o ye domini labɛn Jafar somɔgɔw ye, k'a fɔ: «Fɛn nana o ma min b'o shogola»[10]. [10] Muslimu janaaza babu kɔnɔ (976), ani Nasaa'i janaaza babu kɔnɔ (2034), ani Abu Dawuda janaaza babu kɔnɔ (3234), ani Ibn Maajah min nana janaaza babu kɔnɔ (1569), ani Ahmad (2/441).

Basi si t'a la ko su somɔgɔw ka o sigiɲɔgonw walima mɔgɔ gɛrɛw wele ka na domini kɛ ka bɔ dominina min di la o ma, wagati sigini t'o la anka lɔnni la sariya la.

Tan ni kelenna: A te daga muso ye ka ye firiya sigi mɔgɔ si kan ka tɛmɛ tele saba kan, fɔɔ a cɛɛ kan.

A be wajibiya a kan ka firiya sigi a cɛɛ kan kalo nani ni tele tan, fɔɔ ni a kɔnɔma le, o tuma a be dan bangeli le ma; sabu o sabati la ka bɔ Nabiɲuma yɔrɔ nɛma ni kisi b’A ye hadisa sabatini na.

Min ye cɛɛ ta ye; a te daga a ye k'a firiya sigi kɛ a somɔgɔw walima mɔgɔ gɛrɛ si kan.

Tan ni filanan: A be daga cɛɛw ye ka kaburuw sɛgɛrɛ ka ziyara wagati ni wagati ka duawu kɛ o ye, ani ka hinɛ ɲini o ye, ani ka tagasi saya n’a kɔfɛkow la;

Nabiɲuma ya kuma kɔson, Alla ka nɛma ni kisi b'A kan : «A ye taga bɔ kaburuw la, sabu o b'aw hakili jigi lahara la»[11] Muslim y'o lakali a ya Sɔhih kɔnɔ. [11] Ibnu Maajah y'o lakali hadisa la min jate ye (1569), ani Al-Albani ye a sabati.

A tun kɛla -Alla ka nɛma ni kisi be A ma- a tun b'A ya sɔhabaw kalan, k'o y'a fɔ tumana min na n'o tagala bɔ kaburuw la: «Kisi b'aw ye, ya kaburu mɔgɔw ka bɔ limaniyabagaw ni silamaw la, ani anw fana, ni Alla sɔnna, an bena fara a kan. An be lanfiya ɲini Alla fɛ anw ni aw ye, Alla ye hinɛ anw ka fɔlɔ ni anw kɔfɛ mɔgɔw la» [12]. [12] Muslim y'o lakali hadisa la min jate ye (975).

N'ga musow, a te daga o ye ka kaburuw ziyara, sabula Kira -Alla ka nɛma ni kisi b’A ma- ye musow danga minw be kaburuw ziyara, wa sabula siranya be kɛ fitina ni sabari dɔgɔyali ɲɛ o ya ziyara la. O cogo kelen na, a te daga o ye ka janazaw bilasira ka taga kaburu so la, sabula Kira Alla ka nɛma ni kisi b’A ma, y'o bali o ma. N'ga su seli misiri kɔnɔ, walima seli yɔrɔ la, o be daga cɛɛw ni musow bɛɛ ye.

Nin ne ye fɛn laban ye min lajɛni nɔgɔya la. Alla ye nɛma ni kisi kɛ an ka Nabiɲuma Muhamadu kan, ani A ka somɔgɔw ani a ka sahabaw.