آداب السفر وأحكامه
So-toak zʋgd la a bʋʋdo. Pẽgr be ne Wẽnd sẽn yaa bõn-naandsã Soabã, la pʋʋsg la tɩlg be tõnd Nabiyaamã a Mʋhammad zugu, ne a zak rãmbã la a Ṣahaabsã gilli.
So-toak zʋgd la a bʋʋdo. Pẽgr be ne Wẽnd sẽn yaa bõn-naandsã Soabã, la pʋʋsg la tɩlg be tõnd Nabiyaamã a Mʋhammad zugu, ne a zak rãmbã la a Ṣahaabsã gilli.
Rẽ poorẽ:
Ad wãnde yaa sebr sẽn kʋʋg koεεga, n gomd so-toak bʋʋd la a zʋgd yelle, tõnd talla nonglem a pʋgẽ, n na n vẽneg kẽnkẽnd sẽn tar tʋlsem ne yεl nins wʋsg fãa.
La Wẽnd la d kot t'A maan-a tɩ yaa pʋ-peelem ne Yẽnda yel-sõmdã raab bala, la A maan-a t'a naf lɩslaambã zãnga.
Bãngrã sull sẽn be Tiging ning sẽn gεtɑ Lɩslaangã kɑrengã sõgnegã ne buud-rãmbã goamã.
Rẽenem: so-toak zʋgd-rãmbã
Sõmba ne ned ning sẽn boba sor n kẽng hagiimd maa zẽng sẽn ka rẽnd sẽn yaa tũudmã sorã, t'a nidg pãng ne sẽn watã:
1. A maanda istihaarɑ wã (bao sõmã tũusg ne Wẽndã) n kos sõngr ne Wẽnde (A Naam yɩlg yã) wakat ning sẽn na n yɩ sõma ne-a, la bõn-zombdg ning sẽn na n yɩ sõma ne-a, la tũud-n-taag ninga la sor ning yẽ sẽn na n rɩk-a, tɩ sã n mik tɩ soyã yaa wʋsgo, la a leb n maan saawar yel-kãng pʋgẽ ne sẽn mi-b n tʋg n yɩɩɩda la nin-sõmsã, la sã n yaa hagiimdã, yẽnda yaa sõma sik ka be a pʋgẽ ye, a na n maaname ne a kõ n maanã, yẽ ka baood istihaarã ye, la istihaarɑ wã (bao sõmã tũusg ne Wẽndã) sɩƒã, yaa a pʋʋs rakaar a yiibu, rẽ poorẽ t'a kos Wẽnd ne kosg ning sẽn wa tɩ yi Nabiyaamã nengẽ wã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga).
2. Sõmba ne hagiimdã maa ʿƲmra maanda t'a toglg ne a Hagiimdã la a ʿƲmrã wã Wẽnd yĩnga (A Naam zẽk yã) la bao pẽnegr ne Wẽnde, la a gũus dũni raabã maa puglgu, maa na yɩl tɩ b bool foom t'ɑ lagi, maa maan-tɩ-b-yã, maa maan-tɩ-b-wʋme, tɩ ad rẽnda a yaa sabab n sãamd tʋʋmdã, tɩ b ka reegd-a ye, Wẽnd yeelame (A Naam zẽk yã): (Yeele: "ad mam yaa ned wa yãmb bilgri, tɩ b tʋm wahɩ tɩ wat mam nengẽ, tɩ ɑd yãmb Soabã yaa Soɑb yεng, lɑ ned ning sẽn tẽed a Soabã sεgbã, bɩ a tʋm tʋʋm sõma la a ra maan lagem-n-taar ne a Soabã baa fʋɩ ye"). [ Al-kahf (Vadgã sʋʋra): 110]. La waa hadiis al-Ƙudsiy pʋgẽ: «Mɑɑm lɑ lɑgm-n-tɑɑsã sẽn yɩɩd sek-n-mengɑ n yi lɑgm-n-tɑɑrã, ned ning sẽn tʋmɑ tʋʋmde n mɑɑn n lɑgm bũn-zẽng ne Mɑɑm ɑ tʋʋmdã pʋgẽ, M bɑsd-ɑ lɑme ne ɑ lɑgm-n-tɑɑrã» [1]. [1] A Muslim n togs-ɑ, sõor (2985).
3. Sõmba ne Hagiimd la ʿƲmra rɩkda t'a bao n bãg ʿƲmrã wã la hagiimdã bʋʋdo, la a bãng so-toak bʋʋdo taoor t'a na n ka yi ye, sẽn na yɩlẽ t'a wa bas bũmb sẽn yaa waagiba, maa a wa lʋɩ bũmb sẽn yaa haraam pʋgẽ, Nabiyaamã yeelame (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga): «Ned ning Wẽnd sẽn tʋll a soab ne sõma, A fasemd-a-la dĩinã)» [2]. [2] Al-bʋhaarɩy n togs-a, ne sõor (3116) la a Muslim, ne sõor (100).
4. Bee ne hagiimd la ʿƲmra rɩkda t'a yãk lidg sẽn yaa halaal ligd n kẽng ʿƲmrã wã la hagiimdã, bala Wẽnd yaa Yɩlgemde, A ka reegd tɩ sã n ka yɩlgemde; sẽn paasde, yaa tɩ haraam ligdi a yaa sabab tɩ doaag ka reegdẽ ye.
5. Sõmba ne-a t'a tuub n yi zũnuub-rãmb la Wẽn-kɩɩsgã, yεl nins a sẽn wẽg nebã sãnda sã n be a nengẽ bɩ a lebs-ba, la a modge n bao b yarda n yi-ba, zem tɩ yaa laogo maa arzεka maa zẽng sẽn ka rẽ.
6. B bʋʋ nonglem ne kẽnkẽnda t'a gʋls a noor gomd n base, la bũmb ninga a sẽn tar nebã nengẽ, la sẽn be yẽ zugu sẽn yaa nebã hakε-rãmba, Nabiyaamã yeelame (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga): «Ka sõmb ne lɩslaam, a sẽn tar bũmb n na n bas sagell a pʋgẽ, t'a gãand yʋnd a yiibu, rẽndame tɩ yẽ noorã gom yaa sẽn gʋls tɩ be a nengẽ» [3]. La a bao kaset-rãmb tɩ b maan gʋls-kãngã la a yao bũmb ning sẽn be yẽ zug sẽn yaa sama la a lebs boblã n kõ b rãmba, maa a kos b sor sẽn na n pa a nengẽ t'a loogã. [3] Al-bʋhaarɩy n togs-a, ne sõor (2738) la a Muslim, ne sõor (1627).
7. B bʋʋ nonglem ne kẽnkẽndã t'a nidg pãnga n tũus tũud-n-ta-sõngo la a maan nonglem tɩ yɩ sãri wã bãng baoodba, bala woto yaa sabab nins sẽn maand-a segl sõngo t'a ra kẽ tudg-rãmb pʋgẽ a hagiimdã la a ʿƲmrã wã so-toakã pʋgẽ, ne Nabiyaamã sẽn yeele (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga): «Ned fãa bee a nong-n-taag na-kẽndr zugu, bɩ yãmb yembr fãa tags n ges ned ning a sẽn na n rɩk n maan a zaoã» [4]; A sẽn leb n yeele (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga): «Ra tũ rẽnda muumin (sɩd-kõta) la ra rɩ fo rɩɩbã rẽnda Wẽn-zoεta» [5]. [4] A Abʋʋ Daawʋʋd n togs-a ne sõor (4833). [5] A Abʋʋ Daawʋʋd n togs-a ne sõor (4832) la a At-tɩrmizɩy, ne sõor (2395).
8. B bʋʋ nonglem ne kẽnkẽndã t'a pʋʋs a zakã rãmba la a rog-pẽtse, la a yagse la a tũud-n-taas ne Wẽnd na wat-ne, Nabiyaamã yeelame (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga): «Ned ning sẽn rɑt n tʋg sor bɩ ɑ yeel neb nins yẽ sẽn bɑsdã: m bobend-y-lɑ ne Wẽnde, Soɑb ning sẽn pɑ yeebd A boblã» [6]. La Nabiyaamã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) rag n yɩɩme n maan a Ṣahaabsã Wẽnd na-wat-ne tɩ b yembr fãa sã n rat n yi so-toaka, n yetẽ: «M rɩka fo dĩinã n bobl Wẽnde la f bas-m-yamã la f tʋʋm-sõmsã pidsgu» [7], La Nabiyaamã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) rag n yɩɩme n yet kẽnkẽndbã sẽn wat n baood-b t'a sagl-ba: «Wẽnd na paas f Wẽn-zoεεga, la A yaaf f zũnuubã, la A yols sõma n kõ foom f sẽn be zĩig ning fãa» [8]. La raoa n wa Nabiyaamã nengẽ (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) n rat n na n yi sore, n yeele: Wẽnd Tẽn-tʋʋmã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) sagl-ma, t'a yeele: «M sagenda-f lame ne Wẽn-zoεεga, la f yeel Allaahʋ akbarʋ zĩ-zẽkd zĩigẽ fãa) la nedã sẽn wa n loogã, a yeelame: (m Soab A Wẽnde, põd Tẽngã a yĩnga la F yols sorã a zugu» [9]. [6] A At-tɑbrɑɑniy n togs-ɑ, ne sõor (823). [7] A Ahmad n togs-a a Musnadã pʋgẽ, ne sõor (4524). [8] A At-tɩrmizɩy n togs-a, ne sõor (3444). [9] A Ahmad n togs-a a Musnadã pʋgẽ, ne sõor (9724).
9.A ka zãad lombre la kεma, la wɩɩse, la baaga, so-toakã pʋgẽ ye, ne a Abʋʋ Hʋrayrat hadiisã (Wẽnd yard be a yĩnga) tɩ Wẽnd Tẽn-tʋʋmã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) yeelame: «Malεgsã ka tũud tũud-n-taar ning baaga maa lombr sẽn be beenẽ ye». [10]. [10] A Muslim n togs-ɑ, ne sõor (2113).
10. A sã n rat n yi sorã ne a pagbã a yembre, t'a sã n tar sẽn yɩɩd pag a yembre, a maanda poeere, pag ning poeerã sẽn lʋɩ a soab zugu, yẽ n yit n tũ-a, ne a ʿAaɩša sẽn yeele (Wẽnd yard be a yĩnga): «Wẽnd Tẽn-tʋʋmã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) rag n yɩɩme t'a sã n rat sore, a tũusda a pagbã sʋk ne poeere, rẽnd ned ning pʋɩɩr sẽn yi-a, yẽnda n tũud-a n yi» [11]. [11] Al-bʋhaarɩy n togs-a, ne sõor (2593) la a Muslim ne sõor (2770).
11. B bʋʋ nonglem ne-a, t'a sã n na n yi sor bɩ a yi lamus raare, wĩntoogã sɩngrẽ t'a sã n tõe rẽ, Nabiyaamã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) sẽn maan rẽ wã yĩngɑ. A Ka'ʿab ɭbn Maaliki (Wẽnd yard be a yĩnga) a yeelame: «Paood Nabiyaamã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) sẽn yita, t'a sã n rat n yi sore, rẽnda lamus raare» [12]. [12] Al-bʋhaarɩy n togs-a, ne sõor (2949).
12. B bʋʋ nonglem ne-ɑ t'ɑ yeel zɑkẽ yiib doɑɑgã ɑ bobrɑ sɑsɑ lɑ sẽn pɑ rẽ, n yeel ɑ yiibã sɑsɑ: «Bɩsmɩllaah, m bobla m meng ne Wẽnde, m Soab a Wẽnde m kota gũudum ne Foom, tɩ m ra wa meneme, maa b menes-m ye, maa m salge, maa ned maan tɩ m salg ye, maa m wẽge, maa b wẽg-m ye, maa m maan zɩɩlem, maa b maan-m zɩɩlem ye» [13]. [13] A Abʋʋ Daawʋʋd n togs-a ne sõor (5094).
13. B bʋʋ nonglem ne-ɑ t'ɑ yeel so-toɑk doɑɑgã, t'ɑ sã n wa zomb ɑ rũngã, mɑɑ sɩlgã, mɑɑ zẽng sẽn pɑ rẽ sẽn yɑɑ bõn-zomdse: «Allaahʋ Akbarʋ, Allaahʋ Akbarʋ, Allaahʋ Akbarʋ {Sʋbhaanallaḏɩɩ Saẖara lanaa Haaḏaa, wamaa kunna lahuu muƙriniina, Wa innaa ɩlaa Rabbinaa laminƙalibʋʋna [Az-huhruf:14]} = Ne Wẽnd yʋʋrã = Yɩlgr be ne Naab ninga sẽn wõra yã wã n kõ tõndã, la tõnd ra pa tõe n pẽneg-a ye, la ad tõnd lebeng zĩiga yaa d Soabã nengẽ [Az-huhruf: 14], m Soab A Wẽnde, tõnd kot-F lame d so-kãngã pʋgẽ, managre la wẽnd zoεεga, la tʋʋmde Fo sẽn yarde, m Soab A Wẽnde, yols n kõ-da d so-kãngã, la F põd a zarmã n kõ-da, m Soab A Wẽnde, yaa Foom la Tũud-n-taag sor pʋgẽ, n leb yaa Ledsd zãk rãmbẽ, m Soab A Wẽnde, m kot-F la gũudum n yi sor toom [14], la gesg sẽn yaa nimbaanega [15], la lεbεng wẽnga[15], arzẽkẽ la zak rãmbẽ...» [17]. [14] So-toaka toomã: yaa keelemã. Al-ɩfṣaah an ma'ʿaaniy Aṣ-ṣɩhaah (4/284). [15] Gesg sẽn yaa nimbaanega: yalε wã la nimbãanega sũ-sãang keelem. Al-ɩfṣaah an ma'ʿaaniy Aṣ-ṣɩhaah (4/284). [16] Lεbεng zĩigã) Yaa lebgrã . Al-ɩfṣaah an ma'ʿaaniy Aṣ-ṣɩhaah (4/284). [17] A Ahmad n togs-a a Musnadã pʋgẽ, ne sõor (6374).
14.B bʋʋ nonglem ne-a t'a ra yi so-toak a yembr ye, rẽnda ne tũud-n-taase, ne Nabiyaamã sẽn yeele (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga): «Nebã sã n rag n mi bũmb ning mam sẽn mi wã, kẽnkẽnd kõn n yi yʋngo a yembr ye» [18]. [18] Al-bʋhaarɩy n togs-a, ne sõor (2998).
15. Kẽnkẽndb yãkda b nin-yend tɩ yɩ b taoor soaba, yẽ n yɩɩd tɩ b tigim taaba, n leb n yɩɩd b na zems taaba, n leb n tar pãng n yɩɩd ne b na paam b bõn-raabã, Nabiyaamã yeelame (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga): «Neb a tãab sã n na n yi so-toak bɩ b lʋɩɩs b nin-yεng taoore» [19]. [19] A Abʋʋ Daawʋʋd n togs-a, ne sõor (2608).
16.Yaa a tall nonglem n yals ne bũmb ning Wẽnd sẽn maan tɩ yaa tɩlae n zao-a wã, sẽn yaa tũud-rãmbã, la a zãag haraam-rãmbã la a tall zʋg-sõmse, n sõng ned ning sẽn tar tʋlsem ne sõngre, la a kõ bãngre ned ning sẽn baooda bãngre la a tar tʋlsem ne bãngrã, la a kõ arzεka, n yãk n kõt sẽn na naf yẽ la a ma-biisã sẽn na naf-ba la b tʋls-rãmbẽ wã.
17. Sõmba ne-a t'a wʋsg sɩrfãntã zãɑb la so-toakã tʋlsem-rãmbã, bala a tõeeme n wa tar tʋlsem, tɩ yεlã yaool n yõse, tɩ yaa toog ne-a.
18. Sõmba ne-a t'a kell n yɩ yel-kãensã fãa pʋgẽ, t'a nengã yaa sẽn yõgemde, t'a vɩɩm-n-taar yaa yɩlemde, n tar nonglem ne a kẽes sũ-noogo a tũud-n-tãasẽ wã, bʋɩl yĩng t'a na yɩ ned b sẽn minimd a soaba tɩ yẽ me minim nebã.
19. Sõmba ne-a t'a maan sugr ne bũmb ning sẽn paamd-a sẽn yaa a tũud-n-taasã no-baoodmã, la b sẽn yõsgd a raabã, la maan sõm ne bũmb ninga sẽn yaa sõma n yɩɩda, bʋɩl yĩng t'a na yɩ ned b sẽn waoogd a soabã neb sʋka, n yaa nin-zɩsg b mensẽ wã.
20. Sõmbame tɩ kẽnkẽndb sã n wa tʋg n sig zĩig bɩ b pẽneg taaba, tɩ bala Nabiyaamã Ṣahaabs sãnda (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) b ra yɩɩme tɩ b sã n sig zĩigẽ, b welgda taaba n kẽ ko-sood-rãmbẽ wã, tɩ Nabiyaamã yeele (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga): «Ad yãmb weel tɑɑb n kẽ tãmsã sẽgsẽ wã lɑ ko-soodẽ wã ɑd yɑɑ Sʋɩɩtãɑn tʋʋmde» [20], Tɩ b lebg masa rẽ poorẽ, n pẽnegd taaba, halɩ tɩ b sã n tẽeg fuug tɩ b na n zĩndi, sekd-b lame. [20] A Ahmad n togs-a a Musnadã pʋgẽ, ne sõor (17736).
21. B bʋʋ nonglem ne-a t'a sã n wa tʋg n sig zĩiga, so-toakẽ wã maa zẽng sẽn ka rẽ, sẽn yaa sigb zĩisẽ, bɩ a kos Wẽnd ne bũmb ning sẽn tablg n yi Nabiyaamã nengẽ wã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga): «Aʿʋʋḏʋ bi kɑlɩmɑɑtɩ Allɑahi Attɑɑmmɑɑtɩ mɩn šɑrrɩ mɑɑ ẖɑlɑƙɑ= m kota gũudum ne Wẽnd goamã sẽn pidã, n yi A sẽn naan fãa wẽnga» [21]; Bala a sã n yeel woto, bũmb ka namsd-a halɩ t'a wa tʋg n yik zĩ-kãngã. [21] A Muslim n togs-ɑ, ne sõor (2708).
22. B bʋʋ nonglem t'a maan takbɩɩr n yeel "Allaahʋ akbarʋ" zĩ-zẽkdsẽ wã, la a maand "sʋbhaanallaah" a sã n wa tʋg n sig ko-soodẽ wã la zĩ-londẽ wã, a Gεεbir yeelame (Wẽnd yard be a yĩnga): "Tõnd ra yɩɩme tɩ d sã n rʋ yĩngr bɩ d maan takbɩɩre, la d sã n sig tẽngr bɩ d maan Sʋhaanallaah" [22], La b ra zẽk b koeesã ne takbɩɩrã maaneg ye, Nabiyaamã yeelame (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga): «Yãmb a neba! Yols-y y mense, ad yãmb ka kot wʋnga, ka Naab sẽn ka be, ad a bee ne yãmba, ad A yaa Wʋmda, n Pẽ» [23]. [22] Al-bʋhaarɩy n togs-a, ne sõor (2994). [23] Al-bʋhaarɩy n togs-a, ne sõor (2993).
23. B bʋʋ nonglem ne-a t'a kẽn yʋngo, sẽn tʋg n yɩɩda, yʋngã sɩngrẽ, ne Nabiyaamã sẽn yeele (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga): «Modg-y ne zĩ-sobdã, ad Tẽngã põta yʋngo» [24]. [24] A Abʋʋ Daawʋʋd n togs-a, ne sõor (2571).
24. B bʋʋ nonglem ne-a t'a wʋsg doos kosg so-toakã pʋgẽ ne Nabiyaamã sẽn yeele (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga): «Doos a tãab n be n reegdẽ, sik ka b pʋgẽ ye: b sẽn wẽg a soab kosgo, la kẽnkẽnd kosgo la roagd sẽn na n kos a biig zugu» [25]. [25] A Ahmad n togs-a a Musnadã pʋgẽ, ne sõor (10771).
***
Yiib soabã: Yaa yɩlgrã so-toakẽ wã
Yaa tɩlae ne kẽnkẽnd t'a nidg pãng ne a yɩlgrã, rẽnd a yõkda koom n yi rẽg-bãanegã, la a so koom n yi rẽg-bεdã.
La a sã n ka paam koom, maa koom n be ne-a la yaa bilfu, t'a tar tʋlsem ne-a a rɩɩbẽ la a yũubẽ, a wẽeda tεεma.
La tεεmã wã yalε wã, yaa a rɩk a nus a yiibã n wẽ Tẽngã, n saag a nengã la a nus a yiibã la a tal a yiibã.
La tεεmã yɩlgrã yaa yɩlgr sẽn tar toaag tεka, rẽnd wakat ninga a sẽn paam koom, a sãamdame, tɩ yaa tɩlae ne-a t'a tʋm ne koomã, rẽnd a sã n wẽ tεεmã tɩ yaa gεnaab n paam-a, rẽ poorẽ t'a wa paam koom yaa tɩlae ne-a t'a so gεnaabã sẽn rag n loogẽ, la a sã n wẽ tεεm tɩ yaa we-kεεnga, rẽ poorẽ t'a paam koom, yaa tɩlae ne-a t'a yõk koom. La waa hadiisã pʋgẽ: «Zĩig sẽn yaa yɩlenga, yaa lɩslaam koom yõgbo, baa t'a sã n ka paam koom yʋʋm piiga, la a sã n wa paam koom bɩ a zoe Wẽnde la a sɩɩs-a ne a yĩn-gõngã» [26]. [26] A Al-bazaar n togs-a a Musnadã pʋgẽ, ne sõor (10068).
Saag na-wʋʋd a yiibã, yaa bũmb sẽn be sãri wã pʋgẽ, sẽn tũ ne Alkʋrãanã la hadiisã la Sunnah rãmb zems taabã.
La b maana sart sẽn na paam n saag na-wʋʋd a yiibã la bũmb ning sẽn be na-wʋʋd a yiib bʋʋd pʋgẽ, sart-rãmba:
1. Yaa b yɩ na-wʋʋd a yiibu, maa susεt a yiibu, sãri wã sẽn kõ sore, n yaa yɩlma.
2. Yaa a pid-ba t'a yaa sẽn be yɩlgr pʋgẽ.
3. Yaa b lud farilã zĩigẽ
4. Yaa saagrã yɩ rẽg-bãanegã koom kaoobo, rẽnd ka sakd ne-a t'a saage, tɩ sã n yaa gεnaabo, ka bũmb ning sẽn yaa tɩlae tɩ b so koom ye.
5. Yaa tɩ saagrã yɩ wakat ning sãri wã sẽn yãk toaagã, yẽ me yaa raar la yʋngo, ned sẽn be yiri. La rasem a tãab la b yʋndã ne kẽnkẽnda, la saagrã wakatã sɩndgã rẽenem saagrã, la a sεta lεεr (wakat) pisi la a naas poorẽ ne ziida, la lεεr (wakat) pis-yopoe la a yiibu ne kẽnkẽnda.
La b saagrã sãamdame tɩ yεl a tãabã a yembr sã n wa beẽ:
1. Koomã sã n kao ne bũmb ning sẽn yaa tɩlae t'a so koom, wala gεnaab, a saagrã sãamdame tɩ yaa tɩlae t'a so.
2. A sã n yiis b yiibã a sẽn saag-b poorẽ.
3. Sãri wã sẽn yãk wakat ningã sã n wa sε saagrã me sãamame.
***
Tãab soabã: Pʋʋsgã koeegr so-toakã wakat bʋʋdo:
Pʋʋsgã koeegr so-toak pʋgẽ yẽ sõmblemã n yɩɩd pidsgã, la kẽnkẽnd sã n pids a Pʋʋsgã naas-naase, a Pʋʋsgã yaa sõma, la a yõsga bũmb ning sẽn yaa sõma n yɩɩda.
Kẽnkẽnd sɩngda koeegrã t'a sã n wa yi tẽngã zags zãnga, la wãnde la bãngdbã wʋsg na-kẽngre.
La a sã n yi so-toakã wakat sẽn kẽ poorẽ, sakda ne-a t'a kʋʋg Pʋʋsgã, bala yẽnda yii so-toakã taoor tɩ wakat-kãng na n ka yi ye.
La sã n yaa tigim Zafarã la Laansarã la Magribã la Sãanfã ne taaba, yẽ yaa Sũnnah tɩ b welg ne kẽnkẽnda, t'a sã n wa tar tʋlsem ne-a, kẽna sã n wa keng ne-a n wogl ne-a, a maanda bũmb ning sẽn yaa yol-yol n yɩɩda, zem tɩ yaa tiging ning sẽn na n reng n pʋʋs rẽenem wakatã sasa, maa yaa sẽn na n yaoolg n pʋʋs yiib soab wakatã sasa.
La kẽnkẽndã sã n ka tar tʋlsem ne wakatã tiging bɩ a ra maa Gεm'ʋ ye, bilgri, wala a sẽn na n tʋg n sig zĩigẽ, n ka rat n na n loog zĩigẽ wã rẽnda yiib soabã wakat sẽn kẽ poorẽ, sõma sẽn yɩɩd yaa a ra maan Gεm'ʋ ye, bala yẽ ka tar tʋlsem ne-a ye, rẽ n kɩt tɩ Nabiyaamã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) ka maan gεm'ʋ a sẽn wa n sig Mina, Wẽnd na-wat-ne hagiimdã; bala tʋlsem ka be ye.
La sã n yaa Naafɩl Pʋʋsgo, ad kẽnkẽnd pʋʋsda Naafɩl-rãmba, wala sẽn be a yir sẽn pʋʋsd to-to ningã, a pʋʋsda Lʋhaa, la yʋng Pʋʋsgo, la Ƙɩyaam allayl, la yʋng wɩtre, la zẽng sẽn ka rẽ sẽn yaa Naafɩl-rãmbã, sã n ka Magribã la Zafarã la Sãanfã poor naafɩl-rãmbã, rẽnd Sunnah yaa t'a ra pʋʋs-b ye.
Sakdame tɩ b maan naafɩl bõn-zomdg zugu, tɩ f sã n be so-toakẽ: zem tɩ yaa sɩlg la mobill la koglg, la sẽn wõnd rẽnda sẽn yaa bõn-zombdse, la sã n yaa Farila yaa tɩlae t'a sigi, sã n ka tõog n ka be, t'a konge.
Kẽnkẽnd pʋʋs zĩid poorẽ wã manegdame, la kẽnkẽnda a sã n tik limaam a pidsda wala limaamã sẽn pidsd to-to ningã, zem t'a paama Pʋʋsgã zãnga, maa rakaar a yembre, maa sẽn paood n ka ta rẽ, baa a sã n kẽ limaamã sahd baasdgẽ wã taoor t'a na n ka ning sallemã, a pidsdame, woto la sẽn zems bãngdbã koees a yiib yembr pʋgẽ.
***
Naas soabã: Yaa zʋgd f sẽn wat n lebg hagiimdu maa ʿƲmra maa so-toaka.
Sõmbɑme t'ɑ yãg ne lebgrã lɑ ɑ rɑ woglg zĩndgã so-toakẽ wã tɩ pɑ tũ ne tʋlsem ye; ne Nɑbiyaamã koεεg sẽn yeele (Wẽnd pʋʋsg lɑ A tɩlgr be ɑ yĩngɑ): «So-toɑk yɑɑ nang wεdga, ɑ gɩdgda yãmb ned kam fãa ɑ rɩɩbã, lɑ bõn-yũudi, lɑ a gõeem, rẽnd yãmb ned kɑm fãɑ sã n sε ɑ rɑɑbã be ɑ yãg n leb ɑ zɑkã rãmbẽ» [27]. [27] Al-bʋhaarɩy n togs-a, ne sõor (1804), la a Muslim, ne sõor (1927).
Rẽnd ɑ sã n rɑt n leb ɑ tẽngẽ wã ɑ kɑremdɑ sorã doɑɑgã ɑ zombgã wɑkɑto, lɑ ɑ pɑɑsdɑ doaagã zugu: «Aayɩbʋʋna taa-ɩbʋʋna ʿaabɩdʋʋna lɩRabbɩnaa haamɩdʋʋna. = D yaa lebgdba, n yaa tuubdba, n yaa tũudba, d pẽgda d Soabã» [28]. [28] Al-bʋhaarɩy n togs-a, ne sõor (1797), la a Muslim, ne sõor (1342).
B bʋʋ nonglem ne-ɑ t'ɑ yeel ɑ sẽn wɑt n lebgd ɑ sorẽ wã sẽn tɑblg n yi Nɑbiyɑɑmã nengẽ wã Wẽnd pʋʋsg lɑ tɩlgr be ɑ yĩngɑ t'ɑ sã n dɑ lebg zɑbrẽ n wɑtẽ, bɩ Hegiimdu, mɑɑ Ūmrɑ, ɑ mɑɑndɑ Tɑkbiir zĩ-zẽgdg (Kũnkũbr) fãɑ Tɑkbiir ɑ tãɑbo rẽ poorẽ t'ɑ yeele: «Lɑɑɭlɑɑhɑ ɩllɑllaɑh, wɑhdɑhuu lɑɑ sɑriikɑ lɑhuu, lɑhul Mulku, wɑ lɑhul Hɑmdu, wɑhuwɑ alɑɑ kullɩ sɑeɩn kɑdiirʋn, Aayɩbʋʋna taa-ɩbʋʋna ʿaabɩdʋʋna Sɑɑgidʋʋnɑ, lɩRabbɩnaa haamɩdʋʋna, Soɑdɑkɑ wɑ'ɑdɑhuu, wɑ nɑsɑrɑ ɑbdɑhuu, wɑ hɑzɑmɑl Ahzɑɑbɑ wɑhdɑhuu. = Soɑb sẽn nɑ n tũ n tɩlg kɑ be rẽndɑ Wẽnde, Yẽ ɑ yembre lɑgem-n-tɑɑg kɑ be ne-A, nɑɑmã yɑɑ Yẽ n so, pẽgrɑ me yɑɑ Yẽ n so, A yɑɑ tõod ne bũmb ɑ fãɑ, D yaa lebgdba, n yaa tuubdba, n yaa tũudba, n yɑɑ Suguud mɑɑndbɑ, n pẽgd d Soabã, A sɩdgɑ A pʋlengã, lɑ A sõng A yɑmbã, lɑ A tõog sulã A yembre» [29]. [29] Al-bʋhaarɩy n togs-a, ne sõor (4116).
B bʋʋ nonglem ne-ɑ t'ɑ sã n yã ɑ tẽngã bɩ ɑ yeele: «Aayɩbʋʋna taa-ɩbʋʋna ʿaabɩdʋʋna lɩRabbɩnaa haamɩdʋʋna= D yaa lebgdba, n yaa tuubdba, n yaa tũudba, d pẽgda d Soabã» [30]. Lɑ a yɩlemdɑ rẽ hɑlɩ t'ɑ wɑ kẽ ɑ tẽngã; bɑlɑ Nabiyaamã (Wẽnd pʋʋsg lɑ A tɩlgr be ɑ yĩnga) mɑɑnɑ boto. [30] Al-bʋhaarɩy n togs-a, ne sõor (1797) la a Muslim, ne sõor (1342).
A rɑ wɑ ɑ zɑkã rãmb yʋngo tɩ tʋlsem sã n kɑ be sã n mikɑme t'ɑ lillgã sã n kɑoosɑme sã n pɑ ɑ togs-b lɑme tɩ b mi tiir t'ɑ wɑtɑ yʋngo; ne Nɑbiyɑɑmã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) sẽn gɩdg rẽ wã, ɑ Gεεbir ɭbn ʿAbdɩllaah (Wẽnd yɑrd be b yiibã yĩngɑ) ɑ yeelɑme: «Wẽnd Tẽn-tʋʋmã (Wẽnd pʋʋsg lɑ A tɩlgr be ɑ yĩngɑ) gɩdgɑme tɩ ned rɑ wɑ yi sor n ling n kẽ ɑ zɑkɑ rãmbẽ yʋng ye» [31], Lɑ ɑ yam bedr sẽn be a pʋgẽ, yɑɑ togsg ɑ ye wã sẽn togsã: «Hɑlɩ tɩ b sãɑs zoob zũnã wã [32], lɑ b põng kõbdã» [33], Lɑ togsg ɑ to wã pʋgẽ: «Wẽnd Tẽn-tʋʋm gɩdgame (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) tɩ ned wa tʋg n lebg so-toak n kẽed a zak rãmb nengẽ yʋngo, n tẽed t'a na ling-ba, maa a baood b lakre» [34]. [31] A Muslim n togs-a, ne sõor (715). [32] (Al-šaʿaṯa:) Zũndugrã yaa pag ning wakat sẽn kaoos ne kaam sõob la zug sãasgo la (ɭstihdaad) zug-põngrã yaa bargã tall n põnge la (Magɩbba): b sẽn bas a soab la b looge, yẽnda la pag ning sɩd sẽn ka be wã. At-Tahriirʋ fii šarh Ṣahiih Muslim- Al-aṣbahaaniy (Seb-neng: 292). [33] A An-nasaa'ɩy n togs-a, ne sõor (9099). [34] A Muslim n togs-ɑ, ne sõor (715).
B bʋʋ nonglem tɩ kẽnkẽnd sã n wa lebg a so-toakã n watẽ, bɩ a sɩng ne miisr ning sẽn be yẽ kɩrengã, n pʋʋs rakaar a yiib beenẽ, Nabiyaamã sẽn maan rẽ wã yĩnga (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga).
B bʋʋ nonglem ne kẽnkẽnda t'a sã n wa tʋg n lebg a sorẽ wã, bɩ a maan reem la yol-yole ne a koambã la a zakã rãmbã la a yagsã, la a maneg n tʋg-ba tɩ b sã n wa togl-a, yii a Abbaas nengẽ, (Wẽnd yard be b yiibã yĩnga), a yeeleme, Wẽnd Tẽn-tʋʋmã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) sẽn wa n wa Makã, a ʿAbdʋl Muṭṭalib pendã koam-bãanegã yek-a lame, t'a rɩk a yembr a nusẽ wã la a rɩk a yembr a poorẽ wã, t'a ʿAbdʋllaah ɭbn Ga'afar yeele, (Wẽnd yard be a yĩnga): "Wẽnd Tẽn-tʋʋmã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) rag n yɩɩme t'a sã n yi so-toak n lebg n wa, b yekd-a-la ne tõndo, tɩ b yek-a ne maam la a Hasan bɩ yaa a Hʋsayne, t'a rɩk tõnd d yiibã a yembre a nugẽ wã la a yembrã a poorẽ wã halɩ tɩ tõnd tʋg n kẽ Madiina" [35]. [35] A Muslim n togs-ɑ, ne sõor (2428).
B bʋʋ nonglem ne kũuni, ne sẽn be a pʋgẽ sẽn yaa sũ-noogre la beem yẽesgo, la b bʋʋ nonglem tɩ b reeg kũunã la b maan kũunã buudu n lebse, la b kisame tɩ fo lebs-a sã n ka mikame tɩ sãri sẽn gɩdg n be a pʋgẽ; la woto n kɩt tɩ Nabiyaamã yeele (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga): «Kõ-y taab tɩ y na yɩ taab nonglem» [36]. La kũunã a yaa sabab sẽn be nonglemã sabab-rãmb pʋgẽ, lɩslaambã ne taab sʋka. [36] A Al-bayhaƙiy n togs-a, As-sunan Al-kʋbraa wã pʋgẽ, ne sõor (11946).
Kẽnkẽnd sã n wa lebg n wa a tẽngẽ wã, b bʋʋ nonglem ne-a t'a maan paal-taabã (a kolaar), ne sẽn tablg n yi Nabiyaam Ṣahaabsẽ wã (Wẽnd pʋʋsg la A tɩlgr be a yĩnga) wala a Anas (Wẽnd yard be a yĩnga) sẽn yeele: "B ra yɩɩme tɩ b sã n yek taaba, b yõkda taab nusi la b sã n lebg so-toaka b paanda taaba" [37]. [37] A At-tɑbrɑɑniy n togs-ɑ Awsɑtẽ wã, sõor (97).
Lɑ Wẽnd nɑ pʋʋs lɑ A tɩlg tõnd Nabiyaamã ɑ Mʋhɑmmɑde.