მოგზაურობის ეთიკა და წესები

მოგზაურობის ეთიკა და წესები

ქება-დიდება ალლაჰს, სამყაროთა ღმერთს, ლოცვა და მშვიდობა ჩვენ შუამავალს, მის ოჯახს და ყველა მის მეგობარს.

ამის შემდეგ:

ეს არის მოკლე წერილი, რომელიც ეხება მოგზაურობის ეთიკასა და წესებს, სადაც ვცადეთ განგვემარტა უმეტესობა იმ საკითხებისა, რომლებიც მოგზაურს შეიძლება დასჭირდეს.

ალლაჰს ვთხოვთ, რომ ეს ნაშრომი დაადგინოს წრფელად მისი კმაყოფილებისთვის, და რომ სასარგებლო გახადოს ზოგადად ყველა მუსლიმისთვის.

ისლამური კონტენტის სხვადასხვა ენაზე გავრცელების ასოციაციის სამეცნიერო კომიტეტი

პირველი: მოგზაურობის ეთიკა

მოწადინებული უნდა იყოს ის, ვინც მოგზაურობს ჰაჯისთვის ან სხვა იბადათისთვის, რომ იზრუნოს შემდეგზე:

1. უნდა სთხოვოს ალლაჰს, ყოვლადწმიდას, დახმარება არჩევანში დროის, სატრანსპორტო საშუალების, თანამგზავრისა და გზის მიმართულების (თუ გზები მრავალია) შესახებ; ამ საკითხებში უნდა შეუთანხმდეს გამოცდილ და წრფელ მორწმუნეებს. რაც შეეხება ჰაჯსა და უმრას — ისინი უდავოდ კეთილი საქმეებია. რაც შეეხება ისთიხარას ფორმას: ადამიანი ასრულებს ორ რაქაათ ლოცვას, შემდეგ კი აკეთებს ვედრებას, რომელიც გადმოცემულია მოციქულისგან (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას).

ჰაჯობისა და უმრას შემსრულებელმა უნდა დაისახოს მიზნად ალლაჰის სახის (კმაყოფილების) მოსახვეჭად მოქმედება და მისადმი დაახლოება. მან თავი უნდა შეიკავოს ამქვეყნიურის ამაო საზრდოს, დიდებისმოყვარეობის, წოდებების მოპოვების, თვალთმაქცობის(ანუ რია) ან სახელის მოხვეჭის გულისათვის მოქმედებისგან, რადგან ეს ყველაფერი არის საქმეების გაუქმებისა და მიუღებლობის მიზეზი. უზენაესი ალლაჰი ამბობს: «უთხარი: მე მხოლოდ ადამიანი ვარ. თქვენი მსგავსი და ზეშთამეგონა, რომ თქვენი ღმერთი ერთადერთი ღმერთია. და იმან, ვინც იმედოვნებს თავის ღმერთთან შეხვედრას, დაე მართალი საქმე აკეთოს და ნურავის დაუდგენს თანაზიარად თავის ღმერთს თაყვანისცემაში». [ალ-ქაჰფ: 110]. ჰადის ყუდსიში ნათქვამია: «მე სრულიად არ ვსაჭიროებ იმას, რომ თანაზიარი დამიყენონ. ვინც რაიმე საქმეს შეასრულებს და თანაზიარს დამიდგენს მასში, მე მივატოვებ მასაც და მის მრავალღმერთიანობასაც» [1]. [1] გადმოსცა მუსლიმმა ნომრით (2985).

3. ჰაჯობის და უმრას შემსრულებელმა უნდა ისწავლოს და ჩასწვდეს უმრისა და ჰაჯობის წესებს, აგრეთვე მოგზაურობის წესებს მანამდე, სანამ გაემგზავრება, რათა არ დატოვოს ვალდებულება ან არ ჩავარდეს აკრძალულში. მოციქულმა (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას) თქვა: «ვისთვისაც ალლაჰს სურს სიკეთე, აძლევს მას რელიგიის გაგებას». (2) გადმოცემულია ალ-ბუხარის მიერ, ჰადისი ნომრით (3116) და მუსლიმის მიერ, ნომრით (100).

4. ჰაჯობის ან უმრას შემსრულებელმა უნდა აირჩიოს ნებადართული რჩეული ქონება თავისი ჰაჯობისა და უმრისთვის, რადგან ალლაჰი კარგია და არ იღებს არაფერს გარდა კარგისა. გარდა ამისა, აკრძალული ქონება არის ვედრების მიუღებლობის მიზეზი.

5. უნდა მოინანიოს ყველა ცოდვა და ურჩობა, და თუ ადამიანების მიმართ აქვს რაიმე ზიანი მიყენებული, უნდა დაუბრუნოს ის და პატიება სთხოვოს მათ — იქნება ეს ღირსება, ქონება თუ სხვა რამ.

6. მოგზაურისთვის სასურველია, რომ დაწეროს თავისი ანდერძი და ჩამოწეროს, რა აქვს მას ვალდებულებიდან და რა აქვს ვალად გაცემული. მოციქულმა (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას) თქვა: «არ აქვს მორწმუნე მუსლიმს უფლება, რომელსაც აქვს რაიმე, რაზეც სურს ანდერძის დატოვება, რომ ორი ღამე გაათენოს ისე, რომ მისი ანდერძი დაწერილი არ ჰქონდეს» [3]. ანდერძზე უნდა დაამოწმებინოს მოწმეებს, მოაგვაროს თავისი ვალები და დაუბრუნოს პატრონებს თავიანთი შენახული ნივთები, ან სთხოვოს მათ ნებართვა, რომ დარჩეს ის ნივთები მასთან. (3) გადმოცემულია ალ-ბუხარის მიერ, ჰადისი ნომრით (2738) და მუსლიმის მიერ, ნომრით (1627).

7. მოგზაურისთვის სასურველია გულმოდგინედ შეარჩიოს მართალი თანამგზავრი და ეცადოს, რომ ის იყოს შარიათის ცოდნის მაძიებელთა რიგებიდან, რადგან ეს არის წარმატების ერთ-ერთი მიზეზი და დაცვა მოგზაურობასა და ჰაჯობა-უმრაში შეცდომების ჩადენისგან. რადგან მოციქულმა (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას) თქვა: «კაცი თავისი მეგობრის რწმენაზეა, ამიტომ თითოეულმა თქვენგანმა შეხედოს, ვინ არის მისი მეგობარი» [4]; შუამავლის (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას) თქმით: «არ აიყვანო მეგობრად არავინ გარდა მორწმუნესი და არ შეჭამოს შენი საჭმელი არავინ სხვამ გარდა ღვთისმოშიშისა» [5]. [4] გადმოსცა აბუ დააუდმა ნომრით (4833). [5] გადმოსცა აბუ დააუდმა ნომრით(4832) და ათ-თირმიზიმ ნომრით (2395).

8. მოგზაურისთვის სასურველია დაემშვიდობოს თავის ოჯახს, ნათესავებს, მეზობლებს და მეგობრებს. მოციქულმა (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას) თქვა: «ვისაც სურს, რომ მოგზავრობაში წავიდეს, დაე უთხრას ვისაც ტოვებს: გაბარებთ ალლაჰს, რომელიც არასდროს კარგავს მასზედ მინდობილს» [6]. მოციქული (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას) ემშვიდობებოდა თავის საჰაბებს, როცა რომელიმე მათგანი აპირებდა მოგზაურობას, და ეუბნებოდა: «ალლაჰს ვანდობ შენს რელიგიას, შენს დატოვებულს და შენი ქმედების დასასრულს» [7], და როცა რომელიმე მოგზაური სთხოვდა მოციქულს (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას) რჩევას, იგი ეუბნებოდა: «ალლაჰმა შეგმოსოს ღვთისმოშიშობით, შეგინდოს შენი ცოდვები და გაგიადვილოს სიკეთე იქ, სადაც არ უნდა იყო» [8]. ერთმა კაცმა მოინახულა მოციქული (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას) და უთხრა, რომ აპირებდა მოგზაურობას: "ო, ალლაჰის მოციქულო, მირჩიე რამე,— მან მიუგო: «გირჩევ ალლაჰის შიშს და ყოველ მაღალ ადგილას თაქბირის (ალლაჰუ აქბარ) წარმოთქმას». — და როცა ის წავიდა, მან თქვა: «ო, ალლაჰ, შეუმოკლე მას გზა და გაუმარტივე მოგზაურობა» [9]. [6] გადმოსცა ატ-ტაბარაანიმ ნომრით (823). [7] გადმოსცა აჰმადმა თავის მუსნადში ნომრით (4524). [8] გადმოსცა ათ-თირმიზიმ ნომრით (3444). [9] გადმოსცა აჰმადმა თავის მუსნადში ნომრით (9724).

9. არ უნდა წაიყოლოს მოგზაურობაში ზარის ხმა, მუსიკალური ინსტრუმენტები და ძაღლი, რადგან აბუ ჰურაირას — ალლაჰი იყოს კმაყოფილი მისით — ჰადისში გადმოცემულია, რომ ალლაჰის მოციქულმა (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას) თქვა: «ანგელოზები თან არ ახლავენ იმ ჯგუფს, სადაც არის ძაღლი ან ზარი» [10]. [10] გადმოსცა მუსლიმმა ნომრით (2113).

10. თუ მას ჰყავს ერთზე მეტი ცოლი და სურს მათგან რომელიმესთან ერთად მოგზაურობა, უნდა ჩაატაროს კენჭისყრა მათ შორის, და ვისზეც წილი მოუწევს მას წაიყვანს თან. ეს ეფუძნება აიშას (ალლაჰი იყოს კმაყოფილი მისით) ჰადისს, სადაც მან თქვა: «როცა ალლაჰის მოციქული (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას) აპირებდა მოგზაურობას, კენჭისყრას ატარებდა თავის ცოლებს შორის, და ვისზეც წილი ამოვიდოდა მასთან ერთად მიდიოდა» [11]. [11] გადმოცემულია ალ-ბუხარის მიერ, ჰადისი ნომრით (2593) და მუსლიმის მიერ, ნომრით (2770).

11. სასურველია, რომ მოგზაურობა დაიწყოს ხუთშაბათს დილის საათებში, თუ ამის შესაძლებლობა აქვს — რადგან ასე იქცეოდა მოციქული (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას). ქა'ბ იბნ მალიქმა (ალლაჰი იყოს კმაყოფილი მისით) თქვა: «ძალიან იშვიათად ხდებოდა, რომ ალლაჰის მოციქული (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას) როცა გამოდიოდა გზაზე, ეს არ ყოფილიყო ხუთშაბათი» [12]. [12] გადმოსცა ალ-ბუხარიმ ნომრით (2949).

12. სასურველია, რომ მოგზაურობისას (და სხვა დროსაც სახლიდან გასვლისას) მოუხმოს სპეციალური ვედრებით, რომელსაც ამბობს გასვლისას: «ბისმილლაჰი თავაქქალთუ 'ალა ალლაჰი, ლაა ჰავლა ვა ლაა ყუვვათა ილლაა ბილლააჰი, ალლაჰუმმა ინნიი ა'უზუბიქა ან ადილლა ავ უდალლა, ავ აზილლა ავ უზალლა, ავ აზლიმა, ავ უზლამა, ავ აჯჰალა ავ იუჯჰალა 'ალაია». (ალლაჰის სახელით, მივენდობი ალლაჰს, არ არსებობს ძალა და ძლევამოსილება გარდა ალლაჰისა, ღმერთო შენ შეგეფარები, რომ ვიყო გზა აბნეული ან ავუბნიო ვინმეს გზა, რომ შევცდე ან ვინმემ ჩამაგდოს შეცდომაში, რომ მოვექცე უსამართლოდ ან მე მოვექცე ვინმეს უსამართლოდ, ან მომექცნენ უსამართლოდ, ან მოვიქცე უმეცრად ან ვინმე მომექცეს უმეცრად). [13] გადმოსცა აბუ დააუდმა ნომრით (5094).

13. სასურველია, რომ მოგზაურობისას მოუხმოს ვედრებით, როცა ჯდება თავისი ცხენზე, მანქანაზე, თვითმფრინავზე ან სხვა სატრანსპორტო საშუალებაზე, მოგზაურობის ვედრება თქვას: «ალლაჰი უდიდესია, ალლაჰი უდიდესია (დიდება მას, ვინც დაგვიმორჩილა ჩვენ ეს, რამეთუ ჩვენ ვერ შევძლებდით მასთან მიახლოვებას, ჭეშმარიტად, ჩვენს ღმერთთან დავბრუნდებით) (აზ-ზუხრუფ:14), ღმერთო შენ, გთხოვთ ამ ჩვენს მგზავრობაში ღვთოსმოშიშობასა და ღვთისმოსაობას, და ისეთ საქმეს, რომლითაც შენ კმაყოფილი იქნები, ღმერთო გაგვიადვილე ჩვენი ეს გზა, დაგვიმოკლე მისი სიშორე, ღმერთო შენ ხარ მეგზური გზაში, მფარველი ოჯახში [14], ღმერთო შენ შეგეფარები მგზავრობის სირთულისგან [15], ნანახის მწუხარებისგან და იმისგან[16], რაც შეიძლება ცუდად დაგვიბრუნდეს ჩვენ ქონებაში და ოჯახში [17] (ალლაჰუ აქბარ, ალლაჰუ აქბარ, ალლაჰუ აქბარ(სუბჰაანა ლლაზიი სახხარა ლანაა ჰააზაა ვა მაა ქუნნა ლაჰუ მუყრინიინ, ვა ინნაა ილაა რაბბინაა ლამუნყალიბუუნ), ალლაჰუმმა ინნაა ნას ალუქა ფიი საფარინაა ჰააზალ ბირრა ვა თაყვაა ვა მინალ 'ამალი მაა თარდაა, ალლაჰუმმა ჰავვინ 'ალაინაა საფარინაა ჰააზაა, ვატვი 'ანნაა ბუ'დაჰუ, ალლაჰუმმა ანთა სსააჰიბუ ფი სსაფარი, ვალ ხალიიფათუ ფილ აჰლი, ალლაჰუმმა ინნიი ა'უუზუბიქა მინ ვა'სააი სსაფარი, ვა ქააბათილ მანზარი, ვა სუუ 'ილ მუნყალაბი, ფილ მაალი ვალ აჰლი). [14] ვა‘საუ ას-საფარ ნიშნავს მოგზაურობის სირთულეს, დაღლილობასა და მის ტკივილთან დაკავშირებულ გაჭირვებას. წყარო: "ალ-იფსაჰ 'ან მა'აანი ას-სიჰაჰ“ (ტ. 4, გვ. 284). [15] ეს გამონათქვამი და თემა განხილულია წიგნში (ტომი 4, გვერდი 284), სადაც აღწერილია ცუდი მდგომარეობა და მწუხარებით გამოწვეული თრგუნვა. [16] (المنقلب): ნიშნავს დაბრუნებას. ეს განმარტებაა წიგნში "ალ იფსააჰ 'ან მა'აანი ასიჰააჰ“ (ტომი 4, გვერდი 284). [17] გადმოსცა აჰმადმა თავის მუსნადში ნომრით (6374).

14. სასურველია, რომ არ იმოგზაუროს მარტო, უშუალოდ თანამგზავრების გარეშე, რადგან მოციქულმა (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას) თქვა: «რომ იცოდნენ ადამიანებმა ის, რაც მე ვიცი მარტოდ მოგზაურობის შესახებ, ვერც ერთი მხედარი ვერ გაბედავდა ღამით გზაზე მარტო გასვლას თანამგზავრის გარეშე» [18]. [18] გადმოსცა ალ-ბუხარიმ ნომრით (2998).

15. მოგზაურებმა ერთ-ერთ მათგანს უნდა მიანიჭონ ხელმძღვანელის როლი, რადგან ეს გაამყარებს მათ ერთობას, ხელს შეუწყობს შეთანხმებას და გააძლიერებს მათი მიზნის მიღწევას. მოციქულმა (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას) თქვა: «თუ სამნი გავლენ სამოგზავროდ, დაე, დანიშნონ ერთ-ერთი მათგანი ემირად (ხელმძღვანელად)» [19]. [19] გადმოსცა აბუ დააუდმა ნომრით (2608).ა

16. უნდა ეცადოს, რომ შესრულოს ის მორჩილებები, რაც ალლაჰმა დაავალდებულა და თავი შეიკავოს აკრძალულთაგან. ასევე უნდა დაიმკვიდროს კეთილშობილური ზნე-ჩვევები: დაეხმაროს, ვინც დახმარებას საჭიროებს, გაუზიაროს ცოდნა მას, ვისაც ეს სჭირდება, და იყოს გულუხვი თავისი ქონებით ხარჯავდეს მას საკუთარ სარგებელსა და თავისი ძმების საჭიროებებზე.

17. საჭიროა, რომ თან გააჩნდეს უხვი საზრდო და მოგზაურობისთვის საჭირო ნივთები, რადგან შესაძლოა გაჩნდეს საჭიროება ან შეიცვალოს გარემოებები.

18. ამ ყველაფერში იგი უნდა იყოს ღიმილიანი, გულთბილი, მხიარული ხასიათის მქონე და ეცადოს, რომ სიხარული მიანიჭოს თავის თანამგზავრებს, რათა იყოს საყვარელი და ყველა შეეჩვიოს მას.

19. უნდა მოითმინოს თანამგზავრების უხეშობა და მათი აზრისგან განსხვავება, მოექცეს მათ სიკეთითა და ლმობიერებით, რათა იყოს პატივსაცემი მათ შორის და მნიშვნელოვანი მათ გულებში.

20. სასურველია, რომ როდესაც მოგზაურები ჩამოდიან დასასვენებლად, ერთმანეთს შეუერთდნენ და ერთად გაჩერდნენ, რადგან ზოგიერთი მოციქულის საჰაბები როცა ჩერდებოდა, იფანტებოდნენ ხეობებსა და ველებზე. მაშინ მოციქულმა (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას) თქვა: «თქვენი დაშორება და გაფანტვა ხეობებსა და კლდეებში, ის მხოლოდ ეშმაკისგან არის» [20], ამის შემდეგ ისინი ერთად ჩერდებოდნენ ისე, რომ თუკი მათზე ერთი ზეწარი გაეშალათ, ყველას დაეტეოდა. [20] გადმოსცა აჰმადმა თავის მუსნადში ნომრით (17736).

21. სასურველია, რომ თუ მოგზაურობისას ან სხვა დროს რომელიმე ადგილზე ჩერდება, წარმოთქვას ის დუა, რაც მოციქულსიგან (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას) არის დადასტურებული: «ალლაჰის სრულყოფილ სიტყვებს მივეფარები იმ სიავისგან, რომელიც მან შექმნა» [21]. [ა'უუზუ ბიქალიმაათი ლლააჰი თთამმაათი მინ შარრი მაა ხალაყ] ვინც ამას იტყვის, მას არაფერი ავნებს მანამ, სანამ არ დატოვებს იმ ადგილს. [21] გადმოსცა მუსლიმმა ნომრით (2708).

22. სასურველია, რომ მაღალ ადგილებზე ასვლისას თქვას ალლაჰუ აქბარ, ხოლო დაღმართებზე და ხეობებში ჩასვლისას თქვას სუბჰაანალლაჰ. ჯაბირმა (ალლაჰი იყოს კმაყოფილი მისით) თქვა: «როცა მაღლობზე ავდიოდით, ვამბობდით ალლაჰუ აქბარ, და როცა დაბლობზე ჩავდიოდით, ვამბობდით სუბჰაანალლაჰ» [22], არ უნდა აიმაღლონ ხმები თაქბირის თქმისას. მოციქულმა (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას) თქვა: «ო, ადამიანებო, მშვიდად იყავით თქვენი თავებისთვის, რადგან თქვენ არ ევედრებით ყრუს და არარსებულს, მართლაც, ის თქვენთანაა, ის ყოვლისმსმენი და ახლოსმყოფელია» [23]. [22] გადმოსცა ალ-ბუხარიმ ნომრით (2994). [23] გადმოსცა ალ-ბუხარიმ ნომრით (2993).

23. სასურველია, რომ მოგზაურობისას ადამიანმა ღამით იმგზავროს, განსაკუთრებით მისი დასაწყისის დროს, რადგან მოციქულმა (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას) თქვა: «გაემგზავრეთ ღამით, რადგან ღამით მიწა მოკლდება (გზა მალევე ივლება)» [24]. [24] გადმოსცა აბუ დააუდმა ნომრით (2571).

24. სასურველია, რომ მოგზაურობისას ხშირი ვედრება აღასრულოს, რადგან მოციქულმა (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას) თქვა: «სამი ვედრება, რომლებზეც პასუხის გაცემაშიც ეჭვი არ არსებობს: დაჩაგრულის ვედრება, მოგზაურის ვედრება და მშობლის ვედრება (წყევლა) შვილის მიმართ» [25]. [25] გადმოსცა აჰმადმა თავის მუსნადში ნომრით (10771).

***

მეორე: განწმენდა მოგზაურობისას

მოგზაურმა უნდა იზრუნოს თავის განწმენდაზე: მცირე უწმინდურობის დროს აიღოს აბდესი, ხოლო დიდი უწმინდურობის შემთხვევაში შეასრულოს სრული განბანვა.

თუ ვერ იპოვა წყალი, ან აქვს ცოტა წყალი, რომელიც სჭირდება საჭმლისა და სასმელისთვის, მაშინ უნდა შეასრულოს თაიამუმი (მიწით განწმენდა)

თაიამუმის შესრულების წესი ასეთია: დაარტყამს ხელებს მიწას და მოისვამს ორივე ხელით სახეზე და ხელებზე.

თაიამუმით გაკეთებული განწმენდა არის დროებითი განწმენდა. როგორც კი ადამიანი წყალს იპოვის თაიამუმი გაუქმდება და მას წყლის გამოყენება ევალება. თუ ჯუნუბობის გამო შეასრულა თაიამუმი, შემდეგ კი წყალი იპოვა — მასზე სავალდებულოა, რომ გააკეთოს ღუსლი. ხოლო თუ თაიამუმი შეასრულა საპირფარეშოში შესვლის შემდეგ, და თუ იპოვა წყალი მას აბდესი ევალება. ჰადისში ნათქვამია: «სუფთა მიწა — მუსლიმისთვის განწმნედის საშუალებას წარმოადგენს, თუნდაც მან ათი წლის განმავლობაში ვერ იპოვოს წყალი. მაგრამ როცა წყალს იპოვის — უნდა ეშინოდეს ალლაჰის და უნდა შეახოს წყალი თავის კანს» [26]. [26] გადმოსცემს ალ-ბაზზაარ თავის მუსნადში ნომრით (10068).

მოსაცმელ ფეხსაცმელზე მასჰი (წინდებზე გაწმენდა) დაშვებულია ყურანით, სუნნითა და სუნნის ხალხის ერთსულოვანი თანხმობით.

ქალამნებზე ან მათ მსგავსებზე მასჰის (გაწმენდის) შესრულებისთვის აუცილებელია გარკვეული პირობები:

1. ქალამანი (ტყავის წინდა) ან ნასკები უნდა იყოს ნებადართული გამოყენებისათვის და სუფთა.

2. უნდა ჩაიცვას განწმენდილ(აბდესიანი) მდგომარეობაში.

3. ისინი უნდა ფარავდნენ იმ ნაწილს, რომლის დაბანა აბდესში სავალდებულოა.

4. მასჰი უნდა შესრულდეს მცირე უწმინდურობის შემთხვევაში; არ შეიძლება მისი გაკეთება ჯუნუბის ან იმ მდგომარეობაში, რაც ღუსლს სავალდებულოს ხდის.

5. მასჰი უნდა შესრულდეს შარიათით დადგენილ ვადაში: ერთი დღე და ღამე ადგილზე მყოფთათვის და სამი დღე და ღამე მოგზაურისთვის. სწორი მოსაზრების თანახმად, ეს ვადა იწყება იმ მომენტიდან, როცა პირველად შესრულდა მასჰი უწმინდურობის შემდეგ და მთავრდება ოცდაოთხ საათში ადგილზე მცხოვრებთათვის და სამოცდათორმეტ საათში მოგზაურისთვის.

წინდებზე მასჰი გაუქმდება შემდეგი სამიდან ერთ-ერთი მიზეზით:

1. თუ მოხდა რამე, რაც სრულ განბანვას სავალდებულოს ხდის მაგალითად, ჯანააბა მაშინ, მასჰი ბათილდება და აუცილებელია სრული განბანვა.

2. თუ მასჰის შესრულების შემდეგ ისინი (წინდები ან ქალამნები) გაიხადა მასჰი ბათილდება.

3. თუ შარიათით დადგენილი ვადა გასული იქნება — მასჰი ბათილდება.

***

მესამე: ლოცვის შემოკლების წესები მოგზაურობის დროს:

ლოცვის შემოკლება მოგზაურობის დროს უფრო უმჯობესია, ვიდრე სრულად შესრულება; თუმცა, თუ მოგზაურმა ოთხრაქაათიანი ლოცვა სრულად, ოთხ რაქაათად შეასრულა — მისი ლოცვა სწორია, თუმცა ის დაეწინააღმდეგა უკეთესს.

მოგზაური ლოცვას მაშინ ამოკლებს, როცა სრულად გასცდება თავის სოფელს ან ქალაქს— ეს არის უმრავლესობა სწავლულების მოსაზრება.

თუ ის გაემგზავრა ლოცვის დროის დადგომის შემდეგ, მას უფლება აქვს შეამოკლოს (ლოცვა), რადგან მოგზაურობა დაიწყო მანამ, სანამ მისი დრო ამოიწურებოდა.

რაც შეეხება ზუჰრისა და ასრის, აგრეთვე მაღრიბისა და იშას გაერთიანებას — ეს სუნნაა მოგზაურისთვის, როცა საჭიროება აქვს და როცა გზა გრძელდება და მგზავრობა უწყვეტად მიმდინარეობს. ასეთ შემთხვევაში, უნდა მოიქცეს ისე, რაც მისთვის უფრო მოსახერხებელია — იქნება ეს წინდაწინ გაერთიანება თუ დაგვიანებით გაერთიანება.

რაც შეეხება იმ შემთხვევას, როდესაც მოგზაურს არ აქვს გაერთიანების აუცილებლობა — მაშინ არ უნდა გააერთიანოს ლოცვები. მაგალითად, თუ ის გაჩერებულია ერთ ადგილას და არ აპირებს ადგომას მეორე ლოცვის დრომდე, უკეთესია, რომ არ გააერთიანოს, რადგან მას ამის საჭიროება არ აქვს. სწორედ ამიტომ, არ გააერთიანა ლოცვები მოციქულმა (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას) გამოსამშვიდობებელი ჰაჯობის დროს მინაში გაჩერებისას — რადგან ამის აუცილებლობა არ იყო.

რაც შეეხება ნებაყოფლობით ლოცვებს — მოგზაურს შეუძლია იმავე ნაფილე ლოცვების შესრულება, რასაც ადგილზე მყოფი მაცხოვრებელი ასრულებს: მაგალითად დუჰას ლოცვა, ღამის ლოცვები, ვითრი და სხვა ნაფილები. გარდა ზუჰრის, მაღრიბისა და იშას წინამდებარე დადასტურებული ნაფილებისა — მათი შესრულება მოგზაურობის დროს სუნნა არ არის.

მოგზაურობისას ნებაყოფლობითი ლოცვის შესრულება დასაშვებია სატრანსპორტო საშუალებაზე — იქნება ეს თვითმფრინავი, მანქანა, გემი თუ სხვა ტრანსპორტი. ხოლო რაც შეეხება სავალდებულო ლოცვას — აუცილებელია მისთვის ტრანსპორტიდან ჩამოსვლა, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ადამიანი უუნაროა ეს ფიზიკურად მოახერხოს.

მოგზაურის ლოცვა ადგილზე მაცხოვრებლის უკან სწორია, და მოგზაური ლოცვას ასრულებს სრულად ისე, როგორც მისი იმამი. ეს განკუთვნილია იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მან მოასწრო მთელი ლოცვა, ერთი რაქაათი ან ნაკლებიც კი, თუნდაც მხოლოდ დასასრულის თაშაჰუდის დროს დაესწროს ლოცვას, მაინც უნდა შეასრულოს სრულად. ეს არის სწორი მოსაზრება სწავლულების შეხედულებათაგან.

***

მეოთხე: ჰაჯიდან, უმრიდან ან მოგზაურობიდან დაბრუნების ეთიკა.

სასურველია, რომ ადამიანმა დააჩქაროს დაბრუნება და არ გაახანგრძლივოს მოგზაურობაში ყოფნა უმიზეზოდ, რადგან მოციქულმა (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას) თქვა: «მოგზაურობა წამებაა ნაწილობრივ, რომელიც ადამიანს აკლებს მის საკვებს, სასმელსა და ძილს. ამიტომ, როცა რომელიმე თქვენგანი დაასრულებს იმას, რაც მას სჭირდებოდა, დაე იჩქაროს დაბრუნება ოჯახთან» [27]. (27) გადმოცემულია ალ-ბუხარის მიერ, ჰადისი ნომრით (1804) და მუსლიმის მიერ, ნომრით (1927).

როდესაც ის გადაწყვეტს თავის ქვეყანაში დაბრუნებას, სატრანსპორტო საშუალებაზე დაჯდომისას ამბობს მგზავრობის დუას და ამატებს შემდეგს: "ვბრუნდებით მონანიებულნი, მლოცველნი, ჩვენს უფალს ვადიდებთ". «ჩვენ ვბრუნდებით, ვინანიებთ ჩვენი ღმერთის წინაშე, ვეთაყვანებით მას და ვადიდებთ» [28]. /ააიბუუნა, თააიბუუნა, ლირაბბინაა ჰაამიდუუნა/ (28) გადმოცემულია ალ-ბუხარის მიერ, ჰადისი ნომრით (1797) და მუსლიმის მიერ, ნომრით (1342).

სასურველია მოგზაურობიდან დაბრუნებისას, თქვას ის, რაც დამოწმებულია შუამავლისგან (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას), როცა ის ბრუნდებოდა ბრძოლიდან, ჰაჯობიდან ან უმრიდან: იგი აღასრულებდა თაქბირს სამჯერ ყოველ მაღლობზე, და შემდეგ ამბობდა: «არ არსებობს სხვა ღვთაება, ღირსი თაყვანისცემისა, გარდა ერთადერთი ალლაჰისა, რომელსაც არ ჰყავს თანამოზიარე. მას ეკუთვნის მეფობა და მისია ქება, და მას ყველაფერი შეუძლია. ვბრუნდებით, ვინანიებთ, ვმორჩილებთ, სეჯდას ვასრულებთ და ვადიდებთ ჩვენს უფალს. ალლაჰმა აასრულა თავისი დაპირება, დაეხმარა თავის მორჩილ მონას და მარტომ დაამარცხა კერპთაყვანისმცემელთა ლაშქარი» [29]. /ლაა ილააჰა ილლაა ალლაჰუ ვაჰდაჰუ ლა შარიაქა ლაჰუ, ლაჰუ-ლ-მულქუ უა ლაჰუ-ლ-ჰამდ, ვა ჰუვა 'ალა ქულლი შაი'ინ ყადიირ. აიიბუნა, თააიიბუნა, 'ააბიდუუნა, სააჯიდუუნა, ლი-რაბბინაა ჰაამიდუანა. სადაყა-ლლაჰუ ვა'დაჰუ, ვა ნასარა 'აბდაჰუ, ვა ჰაზამა-ლ-აჰზაბა ვაჰდაჰუ/ [29] გადმოსცა ალ-ბუხარიმ ნომრით (4116).

სურვილია, რომ როდესაც ადამიანი ხედავს თავის მშობლიურ ქალაქს, რომ თქვას: «ჩვენ ვბრუნდებით, ვინანიებთ ჩვენი ღმერთის წინაშე, ვეთაყვანებით მას და ვადიდებთ» [30], და ის სიტყვები გაიმეოროს, სანამ არ შევიდეს თავის ქალაქში, როგორც გააკეთა შუამავალმა (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას). (30) გადმოცემულია ალ-ბუხარის მიერ, ჰადისი ნომრით (1797) და მუსლიმის მიერ, ნომრით (1342).

თუ ადამიანი დიდი ხნის უნახავი იყო ოჯახისთვის და მოუწია დაბრუნება აუცილებელი საჭიროების გარეშე ღამით, სუნნა არ არის, რომ მოულოდნელად მივიდეს ოჯახში ღამით, გარდა იმ შემთხვევისა, თუ მან წინასწარ აცნობა და შეატყობინა დაბრუნების დრო. ეს ეფუძნება მოციქულის (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას) აკრძალვას. ჯააბირ იბნ აბდულლაჰმა (ალლაჰი იყოს კმაყოფილი მათით) თქვა: «მოციქულმა (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას) აკრძალა, რომ მამაკაცმა არ მიაკაკუნოს თავის ოჯახს ღამით» [31], და ამის სიბრძნე აიხსნება სხვა ჰადისში, სადაც ნათქვამია: «სანამ ქალი გაჩეჩილ თმას დაივარცხნის [32] და ბოქვენზე თმას არ მოიშორებს» [33]. და სხვა გადმოცემაში: «მოციქულმა (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას) აკრძალა, რომ კაცი ღამით მოულოდნელად მიადგეს თავის ოჯახს მათზე ეჭვის გამოსატანად ან მათი შეცდომების გამოსაძიებლად» [34]. [31] გადმოსცა მუსლიმმა ნომრით (715). [32] აშშ'ასა, ვისაც დიდი ხანია არ წასმია ზეთი და არ დავარცხნილა; ისთიჰდაად: ბოქვენის თმის მოსაშორებლად ლითონის (საპარსის) გამოყენება, ალ მაღიაბათუ: ქალი, რომლის ქმარიც დიდი ხნით არის გამგზავრებული. წყარო: "ათ-თაჰრირ ფი შარჰ საჰიჰ მუსლიმ“ — ალ-ასბაჰანი, (გვ. 292). (33) გადმოსცემს ან-ნასაი ნომრით (9099). [34] გადმოსცა მუსლიმმა ნომრით (715).

სასურველია, რომ მოგზაურობიდან დაბრუნებული ადამიანი პირველად მივიდეს მის ახლოს მდებარე მეჩეთში და იქ შეასრულოს ორი რაქათის ლოცვა — როგორც ამას აკეთებდა მოციქული (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას).

სასურველია, რომ მოგზაურობიდან დაბრუნებისას ადამიანი ლმობიერად მოექცეს თავისი ოჯახის და მეზობლების ბავშვებს და კეთილად მოეპყროს მათ, როცა ისინი მას მიეგებებიან. იბნ აბბასმა — ალლაჰი იყოს კმაყოფილი მათით — თქვა: როცა მოციქული (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას) მექქაში დაბრუნდა, აბდ ალ-მუტალიბის ტომის პატარა ბიჭები მიეგებნენ და მან ერთი წინ დაისვა და მეორე — ზურგს უკან. და აბდულლაჰ იბნ ჯა‘ფარმა — ალლაჰი იყოს კმაყოფილი მისით — თქვა: «როცა მოციქული (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას) ბრუნდებოდა მოგზაურობიდან, მას ჩვენ ვეგებებოდით. ერთ-ერთი მოგზაურობიდან დაბრუნებისას მას მე და ჰასანი ან ჰუსეინი შევხვდით, და მან ერთ-ერთი წინ დაისვა, ხოლო მეორე ზურგს უკან ასე შევედით მედინაში» [35]. [35] გადმოსცა მუსლიმმა ნომრით (2428).

სასურველია საჩუქრის მიცემა, რადგან ის ულბობს გულებს და აშორებს მტრობას. ასევე სასურველია მისი მიღება და საპასუხოდ დაჯილდოება. ხოლო უარის თქმა — უსაფუძვლო შარიათური მიზეზის გარეშე — მიუღებელია. სწორედ ამის გამო თქვა მოციქულმა (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას): «აჩუქეთ ერთმანეთს საჩუქრები და შეიყვარებთ ერთმანეთს» [36]. საჩუქარი მუსლიმებს შორის სიყვარულის ერთ-ერთი მიზეზია. [36] გადმოსცა ალ-ბაიჰაყიმ სუნან ალ-ქუბრაში ნომრით (11946).

როდესაც მოგზაური ბრუნდება საკუთარ ქალაქში, სასურველია ჩახუტება, როგორც ეს მტკიცედ გადმოცემულია მოციქულის (ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა მას) საჰაბებისგან. როგორც ანასმა — ალლაჰი იყოს კმაყოფილი მისით — თქვა: «როდესაც ერთმანეთს ხვდებოდნენ — ხელს ჩამოართმევდნენ, ხოლო როცა მოგზაურობიდან ბრუნდებოდნენ — ეხვეოდნენ» [37]. [37] გადმოსცა ატ-ტაბარაანიმ ალ-ავსატში ნომრით (97).

ალლაჰის ლოცვა და მშვიდობა ჩვენ შუამავალ მუჰამმადს.