Taama ladabuw n'a kitiw
Tanu bɛ Ala ye duniya bɛɛ tìgì, seli ni kisi b'an ka Nabiɲuman Mamadu kan, an'a somɔgɔw n'a djɛɲɔgɔnw bɛɛ. O tɛmɛnen kɔ: Nin ye cisɛbɛn lasurunyalen ye taama ladabuw n'a kitiw kan, an y'an jija ka taama den màgo fanba ɲɛfɔ a kɔnɔ An bɛ Ala deli a ka baara n kɛ Ala kama baara ye, wa a ka silamɛ bɛɛ nàfà n'a ye. A fɔlɔ: Taama ladabuw
Taama ladabuw n'a kitiw Tanu bɛ Ala ye duniya bɛɛ tìgì, seli ni kisi b'an ka Nabiɲuman Mamadu kan, an'a somɔgɔw n'a djɛɲɔgɔnw bɛɛ.
O tɛmɛnen kɔ:
Nin ye cisɛbɛn lasurunyalen ye taama ladabuw n'a kitiw kan, an y'an jija ka taama den màgo fanba ɲɛfɔ a kɔnɔ
An bɛ Ala deli a ka baara n kɛ Ala kama baara ye, wa a ka silamɛ bɛɛ nàfà n'a ye.
Silamɛya kɔnɔfɛnw labaarali faraɲɔgɔnkan kanw na o dɔnnibaa kulu.
A fɔlɔ: Taama ladabuw
A kan ka ni mɔgɔ min bɛ taa hiji taama la wali o ɲɔgɔnna kabini bàtow la a k'a màgo don nataw la :
1. Ka ɲɛnatalidelili kɛ Ala fɛ wilituma la, ani yɛlɛnkafɛ suguya la,ani taamaɲɔgɔn, ani sira sugandili la n'a siraw ka ca, a bɛ a dɔnbaga sɛbɛw fana hakilila ɲini, n ka min ye hiji ni umura ye, olu fila kɔni ye hɛrɛ de ye sika tɛ min na, wa ɲɛnatalidelili kɛcogo :i bɛ jɔ fila seli o kɔfɛ i bɛ Ala deli i n'a fɔ a minɛna kira la cogo min na nɛɛma ni kisi b'a ye.
2. A bɛ diyagoya hijiden ni umuraden kan a k'a ka hiji wali umura kɛrɛnkɛrɛn Ala kelen ye, k'a gɛrɛ a la, a k'a yɔrɔmajayan a kana a kɛ duniya kama wali waso wali tɔgɔ ɲini walima yɛrɛ yira ni jɔyɔrɔ kama, ka d'a kan o bɛ kɛ sababu ye k'a ka baara cɛn wali k'a minɛbaliya. Alakɔrɔtalen ko: {A f'u ye ko ne y'aw ɲɔgɔnna mɔgɔ de ye wahayu jìginna min kan, aw k'a dɔn k'aw ma ye màsà kelen de ye ni mɔgɔ min bɛ a tìgi bɛnɲɔgɔnya nàta o ka baara ɲuman kɛ a kana fɛn foyi bàto ka fàra a tìgi kan} [Farawo kɔnɔ dunkew kofɔ suran :110] A nana hadisa kudusi la : Ne ye diɲɛɲɔgɔnw bɛɛ la kaarilen de ye ka bɔ kafoli ma, ni min ye baara kɛ ka ne ni fɛn wɛrɛ jɛ dɔrɔn n b'a to o fɛn n bolo). [1] Musilimu y'a màfilɛ, (2985) jàte la.
3. A ɲininen hiji ni umraden fɛ a k'a ka umura ni hiji kitiw ɲɛdɔn, ani taama kitiw ka kɔn taali ɲɛ, walasa a kana diyagoyafɛn dɔ to yen wali ka bin Haramu ko dɔ kɔnɔ, Ala kira ko seli ni kisi b'a ye: << ni Ala ye hɛrɛ nàta ni mɔgɔ min ye a b'o la faamuya diinɛ la >> [2]. [2]Bukari y'a màfilɛ, jàte (3116) la, ani Musilimu (100) jàte la.
A ka kan hiji den ni umuraden kan a ka wari halalalen sukandi a ka umura ni hiji kama; ka d'a kan ala ye ɲuman de ye a tɛ foyi minɛ ni fɛnɲuman tɛ; wa Haramunàfolo fana ye duwawu jaabibaliya sababu ye.
5. Tubi ka bɔ jurumuw bɛɛ la ani kojuguw, ni mɔgɔw ka hakɛ min bɛ i kana k'o lasegin k'i lajɛya, o kɛra: dambe ye wali nàfolo walima fɛn wɛrɛw.
6. A kànunen do taama kɛla ye a k'a ka sarankana sɛbɛn, a taw ni wali fɛnw k'a faranfasiya ; ala kira ko seli ni kisi b'a ye : << a man ka silamɛ ye ni fɛn dɔ b'a bolo ka sarankana kɛ a la a ka su fila si fo k'a sɔrɔ a y'a sɛbɛn ka bila yen>> [3] A bɛ mɔgɔ kɛ seere ye, a b'a ka jùruw sara, a bɛ kàlifaw segin a tìgiw ma wali k'u diɲɛ ɲini a toli la. [3]Bukari y'a màfilɛ, jàte (2738) la, ani Musilimu (1627) jàte la.
7. A kànunen do taama kɛla k'a jija taama ɲɔgɔn ɲuman sugandili la, wa a k'a cɛsiri o ka kɛ dɔnni ɲinina dɔ ye; o bɛ kɛ sababu ye k'a bɛn senma wa k'a tanga ka bɔ filiw ma taama sira fɛ a ka hiji ni umura la; k'a da kira ka kuman kan seli ni kisi b'a ye: << cɛ b'a teri jogo de ta aw y'aw teriw woloma>>[4] A ni a ka kuma seli ni kisi b'a ye: << Ka na mɔgɔ diɲɛɲɔgɔnya fo limaniya jɔn, ka na mɔgɔ weele I ka dumuni na fo alaɲɛsiranyɛjɔn>> [5]. [4] Abu dawuda y'a màfilɛ, (4833) jàte hakɛ la. Abu dawuda y'a màfilɛ (4832), ani tirimizi (2395) jàte hakɛ la.
8. A kànunen do taama kɛla ye a k'a somɔgɔw kanbɛnda, an'a masurunnaw, an'a sigiɲɔgɔnw, an'a teriw, Ala kira ko seli ni kisi b'a ye: << ni min y'a laɲini k'a bɛ ta taama la a k'a fɔ a kɔ mɔgɔ ye : n ye i kalifa ala la o mun tɛ kàlifa yɛbɛbɛ >>[6] Wa kira tun kɛra seli ni kisi b'a ye a b'a ka sahabaw bilasira n'u dɔ bɛna ta taama la a b'a fɔ: << n y'i ka diinɛ kalifa ala la an'i ka dannaya fɛn an'i ka baaraw laban>>[7], Wa kira tun kɛra a b'a fɔ mɔgɔw ye mun mana a ɲini a fɛ ko k'a ladi ka bini taama denw na : << Ala k'i ka sira fana kɛ alaɲɛsiranyɛ ye, k'i jùrùmuw yafa, ka hɛrɛ nɔgɔya i ye i ma na kɛ yɔrɔ wo yɔrɔ >>[8] Wa cɛdɔ nana kira ma seli ni kisi b'a ye
A bɛ fɛ ka taa taama la a ko kira ma n ladi, kira ko : <
9. Taama kɛla kana talan ni fɔlifɛn ni wùlu t'a bolo; abi hureyirata ka hadisa kama Ala diɲɛna a ma a y'a minɛ kira la nɛɛma ni kisi b'a ye kira ko: << mɛlɛkɛw tɛ tugu mɔgɔw kɔ wùlu ni talan bɛ minnu bolo>>[10]. [10] Musilimu y'a màfilɛ, (2113) jàte la.
N'a ya laɲini ka taama n'a muso dɔ ye n'a y'a sɔrɔ muso caman bɛ a bolo a bɛ kalata kɛ u ni ɲɔgɔncɛ n'a bɛnna muso min ma o bɛ taa a nɔfɛ; ayisa ka hadisa kama Ala diɲɛna a ma a ko : << Kira tun kɛra nɛɛma ni kisi b'a ye n'a b'a fɛ ka taa taama la a bɛ kalata kɛ a musow ni ɲɔgɔncɛ ni min niyɔrɔ donna a la a bɛ taa n'o ye>>[11]. [11]Bukari y'a màfilɛ, jàte (2593) la, ani Musilimu (2770) jàte la.
11. A kànunen do a ka bɔ alamisadon tile daminɛ la n'o nɔgɔyara a ma; alakira ka baara kama Ala ka seli ni kisi b'a ye. Maaliki den Kaabu ko ala diɲɛna a ma: << A ka dɔgɔn ko kira ka bɔ Ala ka seli ni kisi b'a ye taama kama don wɛrɛ la fo alamisadon>>[12]. [12]Bukari y'a màfilɛ, (2949) jàte la.
12. A kànunnen do a ka dukɔnɔna bɔli duwawu fɔ a bɔ tuma la a kɛra taama kama wala o tàna, a b'a fɔ a bɔ tuma: << Ala tɔgɔ la, n sɛmɛlen a la, wa se tɛ jɔn ye dabali tɛ foyi ye fo Ala, Ala n bɛ tànga ɲini i fɛ ka bɔ n filili ma wali ka dɔ lafili, ani binni jùrùmuko kɔnɔ wali ka bila a la, wali ka dɔ tɔɲɔ wali dɔ ka n tɔɲɔ, wali dɔ ka kodɔnbaliya ɲɛsin n ma wali n k'a ɲɛsin dɔ ma>>[13]. [13] Abu dawuda y'a màfilɛ, (5094) jàte hakɛ la.
13. A kànunen do a ka taama duwawu fɔ, n'a yɛlɛla a ka yɛlɛnkanfɛn kan, wali a ka mobili kɔnɔ, wali, pankulu walima o ɲɔgɔnna yɛlɛnkafɛw, a b'a fɔ : << Ala ka bon, Ala ka bon, Ala ka bon, o kɔfɛ a bɛ a fɔ : {sanuya bɛ màsa ye min ye nin yɛlɛnkafɛ n kolo an ye k'a sɔrɔ an fanka tun tɛsɛ a la, an bɛ segin an ma Ala de ma} [masiri kofɔ suran 14] Ala an bɛ i deli an ka ni taama n na ɲuman ni ala ɲɛsiranyɛ la, ani i diɲɛbaaraw, ala an kan nin taama n nɔgɔya an ye, wa i k'a sira surunya an bolo, Ala e de ye taama ɲɔgɔn ye an ka taama la, ani an kɔ latanga baga, Ala an bɛ tànga ɲini i fɛ ka bɔ taama gɛlɛyaw ma[14] a ni yekofila[15], ani yɛlɛma ko jugu [16] nàfolo ni somɔgɔw la..>>[17]. [14] Taama gɛlɛyaw : ko gɛlɛn taama kɔnɔ. Kuma kɛnɛmaw Faranfasiya gafe (4\284). [15] Ye cogo jugu ni funu. Kuma kɛnɛmaw Faranfasiya gafe (4\284). [16] (Yɛlɛma): o ye segini de ye. Kuma kɛnɛmaw Faranfasiya gafe (4\284). Ahamadu y'a màfilɛ a ka semelan kɔnɔ (6374) jàte hakɛ la.
14. A kànunnen do a ka na taama a kelen ni taamaɲɔgɔn t'a la ; Alakira ka kuma ka ma: << Ni mɔgɔw tun b'a dɔn min bɛ kelena taama la i n'a fɔ ne b'a dɔn cogo min yɛlɛnkanbaa tun tɛ taama sufɛ a kelen>>[18]. [18]Bukari y'a màfilɛ, (2998) jàte la.
15. Taamadenw bɛ dɔ kɛ u ka ɲɛmɔgɔ ye ;walisa o k'u fara ɲɔgɔn kan, o bɛ bɛn sàbàti, o bɛ fanga dɔ ù ka laɲini la, Ala kira ko ala ka seli ni kisi b'a ye : << Ni mɔgɔ saba bɔra taama kama u ka mɔgɔ kelen kɛ ú ɲɛmɔgɔ ye>>[19]. [19] Abu dawuda y'a màfilɛ, (2608) jàte hakɛ la.
16. A k'a jija ka kow kɛ Ala ye min diyagoyara a kan ɲuman kow la wa k'a yɔrɔmajayan ka bɔ haramu kow la wa a ka jogoɲumanya k'a taalan ye, a bɛ mɔgɔ dɛmɛ min màgo bɛ dɛmɛ la, a bɛ mɔgɔ ladɔnniya min màgo bɛ dɔnniya la, a ka kɛ funesiri ye a ka nafolo la, a b'o don a kunko n'a balimaw kunko la a ni u makow.
17. A ka kan a ka nafolo caman t'a bolo a ni a màgoɲa fɛnw taama kama, k'a d'a kan ko dɔ bɛ sɛ k'a sɔrɔ taama kɔnɔ min bɛ kow yɛlɛma.
18. A ka kan a k'a kɛ ɲɛda labilalen ye, dusukun ɲuman, min cɛsirilen ka nisɔndiya don a taamaɲɔgɔnw fari la; walasa a ka kɛ teri ɲuman ye.
19. A ka kan a ka sabali a taamaɲɔgɔnw ka kaanagɛlɛyaw kɔrɔ ani fɔnkɔɲɔgɔya hakilina la, a k'a latɛmɛ ko ɲuman, walisa a gasi sigilen ka kɛ u bolo, a bonyalen ka to u yɔrɔ.
20. A kànunen do taama denw ye n'u jìgìna dugu dɔ la u ka kɛ ɲɔgɔn fɛ, Ala kira ka sahabaw dɔw tun kɛra ala ka seli ni kisi b'a ye n'u jìgìna dugu kɔnɔ u bɛ fara fara bɔlɔnw ni kinw ni ɲɔgɔn cɛ, Ala kira ko nɛɛma ni kisi b'a ye : << A ka fara farali bɔlɔnw ni kinw ni ɲɔgɔn cɛ o bɔra sitanɛ de la >> [20], U tun kɛra o kɔfɛ u bɛɛ be fàraɲɔgɔkan fo hali n'i ye finikelen fɛnsɛn o b'u bɔ. [20]Ahamadu y'a màfilɛ a ka musnadu kɔnɔ (17736) jàte hakɛ la.
21. A kànunnen do n'a jìgìna yɔrɔ dɔ la taama sira fɛ wali ko wɛrɛ jìgì yɔrɔw la a ka nin duwawu n fɔ min sàbàtira kira la nɛɛma ni kisi b'a ye : << N bɛ tanga ɲini Ala fɛ n'a ka kumakan dafalenw ye ka bɔ a ka danfɛn juguw tɔɔrɔ ma>> [21]; I k'a dɔn n'a y'o fɔ fɛn t'a tɔɔrɔ f'a ka bɔ o jìgìn yɔrɔw la. [21] Musilimu y'a màfilɛ, (2708) jàte la.
22. A kànunnen do a ka Ala bɔyan kumakan fɔ tintinw kan ka Ala sanuya kumakan fɔ dìnkɛmayɔrɔw la a ni jìgì jìginw na, jabiri ko Ala diɲɛna a ma : "an tun kɛra nan yɛlɛla an bɛ Ala kɔrɔta kumase kalan, wa nan jìgìnna an b'a sanuyamada" [22], Wa u kana u kan kɔrɔta ni ala kɔrɔtalen kumakan ye kosɛbɛ , Ala kira ko seli ni kisi b'a : << hee aw mɔgɔw a ye nɔgɔya kɛ aw yɛrɛ kan ; aw k'a dɔn aw tɛ ka tulogeren wali yɔrɔjanfɛn weele, a y'a dɔn a b'aw nɔfɛ, mɛnni kɛla do a ka surun aw la fana >>[23]. [22]Bukari y'a màfilɛ, (2994) jàte la. [23]Bukari y'a màfilɛ, (2993) jàte la.
23. A kànunen do a ka taama kɛ su fɛlaw fɛ kɛrɛnkɛrɛnnenya la a daminɛ; ala kira ka kumakan kama seli ni kisi b'a ye : << N bɛ aw ma ni bɔ joona ye; ka d'a kan dugukolo bɛ kolo o tuma la>> [24]. [24] Abu dawuda y'a màfilɛ, (2571) jàte hakɛ la.
24. A kànunen do a ka duwawu caya taama sira fɛ ; alakira ka kuma kama Ala ka seli ni kisi b'a ye: << duwawu saba bɛ yen olu tɛ bin : mɔgɔ tɔɲɔnen ka duwawu, taama den ka duwawu, bankebaa ka duwawu a den ye>> [25]. [25] Ahamadu y'a màfilɛ a ka semelan kɔnɔ (10771) jàte hakɛ la.
***
A filanan : sanuya taama sira fɛ
A ka kan taama den k'a màko don sanuya la, a bɛ seliji tà ka bɔ nɔkɔ fitinin na, a b'a ko ka bɔ janaba nɔkɔ la.
N'a ma ji sɔrɔ, walima ji min b'a bolo o ka dɔkɔn a màko bɛ se a ma dumuni ni jimin kaman, a bɛ selibukuri ta
Selibukuri tàcogo : a bɛ dugukolo gosi n'a tikɛ fila ye a b'o susa a ɲɛda n'a tikɛkala fila la.
Wa selibukurita sanuya ye waatinin ko de ye, n'a ye ji sɔrɔ tuma wo tuma o y'a tiɲɛnen ye ji la baarali be diyagoya, n'a ye selibukuri ta janaba kama o kɔfɛ a ye ji sɔrɔ a bɛ diyagoya a k'a ko ka bɔ janaba la, n'a ye selibukuri ta ka bɔ banakɔtaa la o kɔfɛ a ye ji sɔrɔ a be diyagoya a kan ka seliji ta. A be hadisa la : << bukuri sanuman ye silama ka selijitalan ye hali n'a ma ji sɔrɔ san tan n'a ye ji sɔrɔ a ka siran Ala ɲɛ k'a maka a fari la >>[26]. Bazar y'a màfilɛ a ka semelan kɔnɔ (10068) jàte hakɛ la.
Ka senmadongoloman fila susa o dàgàlen do kurana ni hadisa la, wa suuna dɔnnibaaw bɛna a kan.
Walasa ka sùsali kɛ senmadongoloman kan saratidɔw de bɛ a la:
1.senmadongolomanfila wala semadonfiniman fila ka kɛ jɛlen dàgàlen ye.
2. U fila ka don sanuya kan.
3. U fila ka farida yɔrɔ sutara.
4. Sùsali ka kɛ nɔkɔ fitinin de la, a tɛ dàga i ka sùsali kɛ janaba nɔkɔ kan wala nɔkɔ min bɛ kòli diyagoya.
5. A ka kan sùsali ka kɛ tuma dantigɛlen ne kɔnɔ sariya ka sira kan n'o ye su kelen ni tile kelen ye sikibaa ye, ani su saba n'a tile taamaden ye, wa ni tuma dantigɛ kɛnɛman bɛ daminɛ i ka sùsali fɔlɔ de la nɔkɔ dɔ kɔfɛ, a bɛ ban tumaren mugan ni naani sìgibaa ta, ani tumaren biwolonfila ni fìla taamaden ye.
Sùsali bɛ cɛn ni ko sàba ye:
1.Ni ko y'i sɔrɔ min bɛ kòli diyagoya i na fɔ janaba, sùsali bɛ cɛn o la fi k'i ko.
2. N'i y'a bɔ sùsali kɛlen kɔfɛ a kan.
3. N'a tuma kofɔlen dafara sariya la.
***
A sabanan : seli surunya kitiw taama sira la :
Seli surunyali ka fisa n'a dafali ye taamasira kan n ka ni taamaden ye a ka jɔko naani seli fiɲɛ foyi t'a ka seli la n ka a kɔni ye ɲuman fɔnkɔɲɔgɔya.
Taamaden bɛ seli surunya n'a bɔra a ka dugu soforo kuna ka sow tɛmɛ wali duguba, wa nin ne ye dɔnnibaa jama taabolo ye.
Wa n'a taamara seli waati donen kɔfɛ a bɛ sɛ ka seli surunya; ka d'a kan a taamara yani a waati bɔli cɛ.
Wa mun ye selifana ni lansara fàràli ye ɲɔgɔn kan, wali fitiri ni safo, o ye suna de ye taamaden ye n'a màko jɔra a la, ni taama golobara kosɛbɛ, o la a bɛ fɛn kɛ min bɛ nɔgɔya a ma kabini seli fila fàràli la ɲɔgɔn kan seli tuma ɲɛ wali a kɔfɛ.
N ka ni taamaden mago ma jɔ seli fàràlila ɲɔgɔn kan a tɛ a fàraɲɔgɔkan, i na fɔ a ka jiginyɔrɔ dɔ la a tɛ fɛ ka bɔ yen fo seli kura donen kɔfɛ, o la min ka fisa a ma o yɔrɔ la o de ye a ka na foyi faraɲɔgɔnkan, ka d'a kan a màko tɛna jɔ o la, o de la kira nɛɛma ni kisi b'a ye a ma seli fìla faraɲɔgɔnkan tuma min na a jìgìnna mina a ka hiji laban na ; bawo a màko ma s'a ma.
Nka min ye yɛrɛmadon seli ye, taamaden bɛ o seli i na fɔ sikibaa, a bɛ walaha seli a ni dugukilafɛ seli ani witiri o n'a ɲɔgɔnna nafilaw la fo n'a kɛra nafila min bɛ da ɲɔgɔn kan selifana ni fitiri ni safo seliw la sunna ye a k'olu to yen.
A dàgàlen do ka yɛrɛmadon seli kɛ yɛlɛnkafɛn kan taama waati la: o kɛra pankurun ye wo wali mobili, walima kulu o n'a ɲɔgɔnna taama fɛnw, nka min ye farida ye o kɔni la fo i ka jìgìn, wali fo n'i dɛsɛra pewu.
Taamaden ka seli sikibaa kɔfɛ o ka kɛnɛ, a b'a ka seli dafa i na fɔ a ka alimami ta cogo, o kɛra k'a ye seli bɛɛ de sɔrɔ wali dɔnni, wa hali n'a donna a nɔfɛ tahiya laban kalan tuma de la yani salamu cɛ a b'a dafa, wa nin de ye sawaba ye dɔnnibaaw ka kuma la.
***
A naaninan: sekini ladabuw ka bɔ hiji ni umura la walima taama
A ka kan a ka sekini teliya a ka na mɛ taama la kosɛbɛ ni màko tɛ ; Alakira ka kuma kama Ala ka seli ni kisi b'a ye : << Taama ye làjaba dɔ de ye, a bɛ aw dɔlakelen bali a ja ɲɛ dumuni ni ji ma, a ni sunɔgɔ, ni aw dɔlakelen y'a nakun ɲanabɔ a k'a teliya ka segin ka taa a somɔgɔw ma>>[27]. [27]Bukari y'a màfilɛ, jàte (1804) la, ani Musilimu (1927) jàte la.
N'a y'a laɲini ka sekin a ka dugu la a bɛ taama duwawu n kalan a yɛlɛntuma a ka yɛlɛnkafɛn kan, a bɛ nin fàra a kan : << anw ye seginbaa ye, tuubibaa,ani bàto baa,ani tànu baa an má ye>>[28]. [28]Bukari y'a màfilɛ, jàte (1797) la, ani Musilimu (1342) jàte la.
A kànunnen do a ka fɔli kɛ a segintɔ ka bɔ taama la min sàbàtira ka bɔ kira yɔrɔ ala ka seli ni kisi b'a ye ko n'a y'a kɔsegin ka bɔ kɛlɛdaga la wali hiji walima umura la, a bɛ Ala kɔrɔta kumakan fɔ n'a yɛlɛla tintinw kan siɲɛ sába o kɔfɛ a bɛ a fɔ: << ma wɛrɛ tɛ yen fo Ala a kelen do diɲɛɲɔgɔn t'a la, màsaya ni tanu bɛɛ ye a ta ye w'a bɛ sɛ ko bɛɛ la, anw ye sekinibaa ye an tubilen an bɛ Ala bàto an bɛ an ten turu a ye, an be an tìgi tànu, a ye a ka lahidu tiimɛ, a ye a ka jɔn dɛmɛ, a ye jamakuluw bɛɛ kɛlɛ a kelen>> [29]. [29]Bukari y'a màfilɛ, (4116) jàte la.
À kànunen do n'a y'a ka dugu ye a k'a fɔ : <
A kana don a somɔgɔw kan sufɛ ni taama kuntaala janya na kojugu ni màko tɛ, fɔ n'a y'a sɔrɔ a y'u kunnafoni, k'a fɔ k'a bɛ sɛ ka bɛn sufɛla ma ; kira ka bàlili kama o la kisi ni nɛɛma b'a ye, Abudulahi den jabiri ko Ala diɲɛna u fila ma: << Kira ye bàlili kɛ cɛ k'a somɔgɔw ka da kɔnkɔn sugengen fɛ >> [31], O gundo dɔ ye kuma wɛrɛ min b'o kɔkɔrɔdon : << fo a k'a kunsigi pɛɲi[32], k'a dogoyɔrɔw lasaniya[33], Ani dɔwɛrɛ la: << Ala ka ciden ye bàlili kɛ cɛ ka cun a ka denbaya kan sugengen fɛ k'u sɛgɛsɛgɛ wali k'u dɔdɔli >>[34]. [31] Musilimu y'a màfilɛ, (715) jàte la. [32] (kunsigi ɲagasalen): min famana tulu ni pɛɲini ma, wa (nɛgɛtigɛda): nɛgɛ labaarali Wa (tununen): min furumuso famana a ma. Musilimu ka gafe walawalalen ɲɛfɔ - asibahanika (k292). [33] Nasai y'a màfilɛ (9099) jàte hakɛ la. [34] Musilimu y'a màfilɛ, (715) jàte la.
A kànunendo segin baa ye ka bɔ taama la a k'a daminɛ Mìsìri la min ka surun a la ka jɔ fila seli o kɔnɔ; kira ka baara kama Ala ka seli ni kisi b'a ye.
A kànunen do taamaden ye n'a seginna ka bɔ taama la a ka makaya denmisɛnninw bolo a ka du kɔnɔtaw ni siiɲɔgɔn denw, wa a ka ɲumanya kɛ u ye n'u y'a kunbɛn, a minɛ na abasi den na Ala diɲɛna u fila ma a ko : tuma min kira nana Makan abuduli mutalibi à kabila den ugoyilamata nana a kunbɛn a ye kelen bila a ɲɛ ka dɔyi bila a kɔ. Jafar den abudala ko Ala jɛnna a ma : "Kira tun kɛra nɛɛma ni kisi b'a ye n'a bɔra taama yɔrɔ la an bɛ t'a kumbɛ, ne bɛ t'a kumbɛ ani hasani wali Huseni a bɛ an dɔlakelen t'a bolo la ka dɔ bamu a kɔ la fo an ka don Madina kɔnɔ" [35]. [35] Musilimu y'a màfilɛ, (2428) jàte la.
Sàma kànunen do silamɛya la, bawo a bɛ dusukun nisɔndiya ka kɔniya wili, a minɛni fana kànunnen do,ani ka do t'a la, a lasegini bàlilen do ni sariya sɔsɔ tɛ; o de kosɔn kira ko nɛɛma ni kisi b'a ye : << A ye ɲɔgɔn fisiriɲɔgɔnya (kado) a bɛ kànu sinsin>>[36]. Fisiri ye ɲɔgɔnminɛ sinsili sababu ye silamɛw ni ɲɔgɔncɛ. Bayihaqi y'a màfilɛ ka bɔ a ka sunna gafe kumbaba la (11946) jàte hakɛ la.
Ni taamaden seginna a ka dugu la a kànunen do a ka sumusumuli kɛ; o min sàbàtira kira ka sahabaw la Ala ka seli ni kisi b'a ye i na fɔ anasi b'a fɔ Ala diɲɛna a ma: "u tun kɛra n'u ye ɲɔgɔn ye u bɛ ɲɔgɔn fo, wa n'u bɔra taama la u bɛ ɲɔgɔn sumusumu" [37]. [37] Tɔbarani y'a màfilɛ a ka gafe mankan kɔnɔ, (97) jàte la.
Seli ni kisi bɛ an ka Nabiɲuman Mamadu kan.