كورتییا مفادار بۆ تاكێ موسلمان
په‌ڕتووك ب شێوازه‌كێ كورت و تێر به‌حس ل بنیاتێن دینێ ئیسلامێ دكه‌ت، ئه‌ڤه ژی ده‌مێ بنیاتێن عیباده‌تێ دروست و ڕامانێن باوه‌ری ئینانێ ب خودێ، مه‌لائیكه‌تێن وی، په‌ڕتووكێن وی، پێغه‌مبه‌رێن وی، ڕۆژا دویماهیكێ و قه‌ده‌رێ بۆ خوانده‌ڤانی ڕوهن دكه‌ت. په‌ڕتووك ده‌ستپێدكه‌ت ب دیاركرنا قه‌نجی و نیعمه‌تا ئیسلامێ و گرنگییا نیاسینا خودێ و سالۆخه‌تێن وی و باشناڤێن وی یێن تازه، پاشی دچیت به‌حس ل هه‌ر پێنج ستوینێن ئیسلامێ و ستوینێن باوه‌رییێ دكه‌ت و دانوستاندنێ ل سه‌ر تێگه‌هێ چاكی و قه‌نجییێ (ئێحسانێ) و شینوارێن وێ ل سه‌ر باوه‌رداری دكه‌ت. تشتێ په‌ڕتووك پێ دهێته جۆداكرن ئه‌ڤه‌یه ئه‌و پشتبه‌ستنێ ل سه‌ر…
These files are generated automatically from the book's text; their layout may differ from the printed edition.
کورتییا مفادار بۆ تاكێ موسلمان
بسم الله الرحمن الرحيم
پێشگۆتن
سوپاسی بۆ خودایێ هه‌می جیهانان بن، صه‌لات و سه‌لام ل سه‌ر ب قه‌درترینێ پێغه‌مبه‌ر و هنارتییان بن، پێغه‌مبه‌رێ مه موحه‌ممه‌د و ل سه‌ر مالبات و صه‌حابییێن وی هه‌مییان بن،
پشتی ڤێ چه‌ندێ دێ بێژم:
ژ مه‌زناهییا قه‌نجی و نیعمه‌تا خودێ ل سه‌ر مرۆڤی ئه‌ڤه‌یه وی قه‌نجییا ئیسلامێ و خۆڕاگرییا ل سه‌ر وێ و كاركرنا ب ئه‌حكام و شه‌ریعه‌تێن وێ د گه‌ل مرۆڤی كری، د ڤێ په‌ڕتووكێدا موسلمان دێ ب شێوازه‌كێ كورت فێری هنده‌ك بنیاتان بیت كو دینێ وی پێ ڕاسته‌ڕێ ببیت، ئه‌ڤ بنیاته دێ سیمایێن ڤی دینێ مه‌زن بۆ وی ڕوهن كه‌ن، دا زێده‌تر خودایێ خۆ و دینێ خۆ ئیسلامێ و پێغه‌مبه‌رێ خۆ موحه‌ممه‌دی صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن ب نیاسیت، دا پاشی ب زانین و چاڤڕۆهنی عیباده‌تێ خودایێ خۆ بكه‌ت.
ئارمانج و حیکمەت ژ ئافراندنا مرۆڤان
خودایێ مه‌زن ئه‌م بۆ ئارمانجه‌كا مه‌زن ئافراندین، ئه‌و ژی په‌رستنا خودێیه ب تنێ كوچ هه‌ڤال و شریكان بۆ دروست نه‌كه‌ین، هه‌روه‌كی خودایێ مه‌زن دبێژیت: ئانكو: ((و من ئه‌جنه و مرۆڤ ب تنێ بۆ هندێ یێن چێكرین دا من ب تنێ بپه‌رێسن)). [الذاريات: 56]. ئانكو: دا وی ب تنێ ب په‌رێسن و چ شریكان بۆ دروست نه‌كه‌ن. و ئه‌ڤ ئارمانجا مه‌زن، كاروكریار و ئنیه‌تێن مه هه‌می د ڤێ دونیایێدا ل دۆر دزڤڕن، خودێ دبێژیت: ئانكو: ((ئه‌رێ ڤێجا هه‌وه - گه‌لی چێكرییان - هزركربوو هه‌ما مه ژ قه‌ستا هوين ئافراندينه، نه ئه‌م چ فه‌رمانان ل هه‌وه دكه‌ين و نه هه‌وه ژ چ تشتان دده‌ينه پاش، كو هوين ل ئاخره‌تێ بۆ حسێب و جزادانێ نازڤڕنه نیك مه؟ * ئانكو: ((ڤێجا يێ بلند بیت خودێ مه‌لكێ حه‌ق و يێ پيرۆز بیت ژ هندێ كو ئه‌و تشته‌كى ژ قه‌ستا چێ بكه‌ت، ژ وى پێڤه‌تر چ خودا يێن ڕاست نينن، خودانێ عه‌رشێ ب قه‌دره)). [المؤمنون: 115-116].
خودایێ من ئەلڵاهه
خودێ دبێژیت: ئانكو: ((گه‌لی مرۆڤان خودايێ خۆ يێ هوين ب قه‌نجییێن خۆ په‌روه‌رده‌كرين بپه‌رێسن و ژێ بترسن و دويڤچوونا دينێ وى بكه‌ن، چونكى ئه‌وى هوين و يێن به‌رى هه‌وه ژى ژ چوننه‌يێ ئافراندن، دا به‌لكى هوين ببنه ژ ته‌قواداران يێن خودێ ژ وان ڕازى بووى و ئه‌و ژ وى ڕازى بووين)). [البقرة: 21].
خودێ دبێژیت: ئانكو: ((ئه‌وه ئه‌للاهـ ئه‌و خودايێ ب حه‌قى په‌رستنا وى دهێته‌كرن يێ كو ژ وى پێڤه‌تر چ خودايێن ڕاست نه‌هه‌ين)). [الحشر: 22].
و خودێ دبێژیت: ئانكو: ((تشته‌ك وه‌كی وی نینه و ئه‌و گوهدێرێ بینه‌ره)). [الشورى: 11].
ئه‌لڵاھ، خودایێ منه و خۆدایێ هه‌می تشتایه، ئه‌و خۆدان و ده‌ستهه‌لاتداره، ئافرانده‌ره، ڕزقده‌ر و ب ڕێڤه‌به‌رێ هه‌می تشتایه.
و هه‌ر ئه‌و ب تنێ یێ ژ هه‌ژییه په‌رستن بۆ بهێته كرن، ژ وی پێڤه‌تر چ خودێ نینن.
وی چه‌ندین ناڤێن جوان و تازه و سالۆخه‌تێن بلند هه‌نه كو وی بۆ خۆ بنه‌جھ كرینه و پێغه‌مبه‌رێ وی صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن بۆ وی بنه‌جھ كرینه، ئه‌ڤ ناڤ و سالۆخه‌ته یێن گه‌هشتینه گوپیتكا ته‌مامه‌تی و جوانییێ، تشته‌ك وه‌كی وی نینه و ئه‌و گوهدێرێ بینه‌ره.
ژ باشناڤێن خودێ:
(الرزاق، الرَّحْمن، القدير، المَلِك، السميع، السَّلَام، البصير، الوكيل، الخَالق، اللطيف، الكافي، الغفور).
الرزّاق: ئه‌وه یێ كه‌فاله‌تا ڕزقێ عه‌بدێن خۆ كری كو ب وی ڕسقی دێ دل و له‌شێن وان ڕاست و بنه‌جھ بن.
الرحمن: خۆدانێ دلۆڤانییا به‌رفره‌ھ و مه‌زن كو دلۆڤانییا وی هه‌می تشت یێن ڤه‌گرتین.
القَدِيْرُ: خۆدانێ هێزا ته‌مام كو نه چ بێشیانی و نه چ سستاهی ب سه‌ردا دهێن.
المَلِك: ئه‌وه یێ دهێته سالۆخه‌تكرن ب سالۆخه‌تێن مه‌زناهی و زالده‌ستی و ب ڕێڤه‌برنێ، خۆدان و ده‌ستهه‌لاتدارێ هه‌می تشتان، ئه‌وێ كاروبارێن وان ب ڕێڤه دبه‌ت.
السَّمِيْع: ئه‌وێ گوھ ل هه‌می ده‌نگان دبیت، گوھ ل ده‌نگێن نهێنی و ده‌نگێن بلند و ئاشكه‌را دبیت، گوھ ل گازی و دوعایێن عه‌بدێن خۆ و ملكه‌چبوون و خۆشكاندنێن وان بۆ لایێ وی دبیت.
السَّلَام: ئه‌وێ دویر و ساخله‌م ژ هه‌می كێماسی و خرابی و عه‌یبان.
البَصِيرُ: ئه‌وه یێ دیتنا وی هه‌می تشت ڤه‌گرتین، خۆ ئه‌ڤ تشته چه‌ند د هویر و بچویك بن، ئه‌و خودایه یێ تشتان دبینیت و یێ زانا و خه‌بیره ب وان و ئاگه‌ھ ژ ناخێ وان هه‌یه.
الوَكِيْل: ئه‌وێ كه‌فاله‌تا ڕزقێ چێكرییێن خۆ كری، ئه‌وێ كاروبار و به‌رژه‌وه‌ندییێن وان ب ڕێڤه دبه‌ت، ئه‌وێ كارێ وه‌لییێن خۆ ب ڕێڤه دبه‌ت و كارێ وان ل به‌ر وان ب ساناهی كری و كارێ وان ژ پێش وانڤه كری.
الخالق: چێكه‌ر و ئافرانده‌رێ چێكرییان، ئه‌وێ هه‌می تشت ب ڕه‌نگه‌كی چێكرین كو به‌ری هنگی نه‌بوون و ئه‌و ژ نه‌بوونێ ئیناینه هه‌بوونێ.
اللطيف: ئه‌وێ قه‌درێ عه‌بدێن خۆ دگریت و دلۆڤانییێ ب وان دبه‌ت و ئه‌و تشتێ وان ژ وی خواستی دده‌ته وان.
الكَافِي: ئه‌وێ تێرا عه‌بدێن خۆ هه‌یه و هه‌ر تشته‌كێ ئه‌و پێدڤی دبنێ بۆ ئه‌نجام دده‌ت، و ئه‌وێ ب هاریكارییا وی خه‌لك ژ هه‌می تشتێن دی بێمننه‌ت دبیت و ئه‌و تێرا وان هه‌یه.
الغَفُوْر: ئه‌وێ عه‌بدێن خۆ ژ خرابییا گونه‌هێن وان دپارێزیت و وان ژ به‌ر گونه‌هێن وان سزا ناده‌ت.
پێغه‌مبه‌رێ من موحه‌ممه‌ده (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن)
خودێ دبێژیت: ئانكو: ((گه‌لی خودان باوه‌ران ب ڕاستى پێغه‌مبه‌ره‌ك ژ ملله‌تێ هه‌وه ب خۆ بۆ هه‌وه هات، ئه‌و نه‌خۆشى و ته‌نگاڤییا دگه‌هیته هه‌وه وى پێ نه‌خۆشه، ئه‌و يێ ڕژده ل سه‌ر هندێ كو هوين باوه‌رییێ بينن و حالێ هه‌وه چاك ببیت، ئه‌و ب خودان باوه‌ران گه‌له‌كێ مهره‌بان و دلۆڤانكاره)). [التوبة: 128].
و خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و هه‌ما مه تو - ئه‌ى موحه‌ممه‌د - يێ هنارتى دلۆڤانییه‌ك بۆ هه‌مى مرۆڤان، ڤێجا هه‌چییێ باوه‌رییێ ب ته بينیت ئه‌و دێ كه‌يفخۆش و ڕزگار بیت، يێ باوه‌رییێ نه‌ئينیت دێ خوساره‌ت و شه‌رمزار بیت)). [الأنبياء: 107].
موحه‌ممه‌د (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن)، دلۆڤانييا ڕاسته‌ڕێكه‌ر
ئه‌و موحه‌ممه‌دێ كوڕێ عه‌بدولڵاهێ كوڕێ عه‌بدولموطه‌لیبێ كوڕێ هاشمییه و هاشم ژ قوڕه‌یشییایه و قوڕه‌یشی ژ عه‌ره‌بانه.
دایكا وی: ئامینه‌یا كچا وه‌هه‌بی یه و ئه‌وا شیر دایه وی: حه‌لیمه‌یا سه‌عدی یه، هه‌ڤژینی د گه‌ل یازده ئافره‌تان كربوو و ده‌مێ مری وی نه‌ھ هه‌ڤژین هه‌بوون.
و پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن حه‌فت زارۆك هه‌بوون، سێ كوڕ و چار كچ، كوڕێن وی: قاسم و عه‌بدولڵاھ و ئیبراهیم بوون، كچێن وی ژی: زه‌ینه‌ب و ڕوقه‌ییا و ئوم كه‌لسووم و فاتیما بوون.
پێدڤییه گوهدارییا وی بهێته كرن د وی تشتێ ئه‌و فه‌رمانێ پێ دكه‌ت و بهێته ڕاستده‌رئێخستن د وی تشتێ ئه‌و ده‌نگوباسی پێ دده‌ت، كا چاوا خۆدانه‌پاش بهێته كرن ژ وی تشتێ وی پاشڤه‌برن ژێ كری و دڤێت عیباده‌تێ خودێ ژی ل دویڤ وی تشتێ وی دروست كری بهێته كرن.
په‌یاما وی و په‌یاما هه‌می پێغه‌مبه‌رێن دی ژی گازیكرن بوو بۆ عیباده‌تێ خودێ ب تنێ كو هه‌ڤال و شریك بۆ نه‌هێنه دروستكرن، خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و مه به‌رى ته - ئه‌ى موحه‌ممه‌د - پێغه‌مبه‌ره‌ك نه‌هنارتییه ئه‌گه‌ر مه وه‌حى بۆ فڕێ نه‌كربیت كو ژ خودێ پێڤه‌تر چ خودايێن ب حه‌ق نينن، ڤێجا هوين ژ دل په‌رستنا وى ب تنێ بكه‌ن)). [الأنبياء: 25].
ئه‌و (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) دویماهیك پێغه‌مبه‌ره، هه‌روه‌كی خودایێ مه‌زن گۆتی: ئانكو:((موحه‌ممه‌د بابێ چ زه‌لامێن هه‌وه نه‌بوو، به‌لێ ئه‌و پێغه‌مبه‌رێ خودێیه و دويماهییێ پێغه‌مبه‌رانه، ڤێجا پشتى وى هه‌تا ڕۆژا قيامه‌تێ چ پێغه‌مبه‌رينى نابیت. خودێ ب هه‌ر تشته‌كى ژ كريارێن هه‌وه يێ پڕزانا بوويه، چ ل به‌ر وى به‌رزه نابیت)). [الأحزاب: 40].
خودێ ئه‌و ب دینێ ئیسلامێ بۆ خه‌لكی هه‌مییێ هنارت، هه‌روه‌كی خودایێ مه‌زن گۆتی: ئانكو: ((و هه‌ما مه تو بۆ مروڤان هه‌مییان يێ هنارتى دا مزگينییێ ب خێرا خودێ بده‌ى و ترساندنا ژ عه‌زابا وى بكه‌ى، به‌لێ پترییا مرۆڤان حه‌قییێ نزانن، له‌و پشت دده‌نێ)). [سبأ: 28].
و وی (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) چه‌ندین مافێن مه‌زن ل سه‌ر هه‌ر تاكه‌كێ موسلمان هه‌نه، ژ وان ژی:
1. باوه‌ری ئینان ب پێغه‌مبه‌رینییا وی و ڕاستده‌رئێخستنا وی و ب دروست دانان و (مه‌عصومبوونا) وی شه‌ریعه‌تێ مه‌زن یێ ئه‌و پێ هاتی و گوهداریكرن و دویكه‌ڤتنا وی د وی شه‌ریعه‌تیدا، خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و ئه‌و ژ ده‌ڤ خۆ نائاخڤیت * به‌لكی ئه‌و ئاخڤتنا ئه‌و دبێژیت كو قورئان و فه‌رمووده‌نه؛ وه‌حییه ژ ده‌ڤ خودێ)). [النجم: 3-4].
2. پێدڤییه موسلمان حه‌ز ژ وی بكه‌ت (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) و حه‌زژێكرنا وی ب سه‌ر حه‌زژێكرنا نه‌فسێ و زارۆكان و هه‌می چێكرییان بێخیت، و ئه‌و تشتێ ئه‌ڤ حه‌زژێكرنه ژ مرۆڤی دخوازیت ئه‌ڤه‌یه مرۆڤ د ڕێبازا ویدا (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) دویڤچوونا وی بكه‌ت و گوهدارییا وی بكه‌ت د وی تشتێ وی فه‌رمان پێ كری و خۆ ژ وی تشتی بده‌ته پاش یێ وی ئه‌م ژێ داینه پاش.
3. پێدڤییه ڕێز ل وی بهێته گرتن و بهێته ب سه‌رئێخستن و مه‌زنڕاگرتن و بلندكرن (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن).
4. صه‌له‌وات ل سه‌ر بهێنه دان (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) كو صه‌له‌وات ژی: په‌سنكرنا وییه (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) و داخوازكرنه ژ خودێ ئه‌و ناڤێ وی بلند بكه‌ت و مه‌زناهی و قه‌در و بهایێ وی ژی هێشتا مه‌زنتر لێ بكه‌ت، پێغه‌مبه‌ر (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) دبێژیت: ئانكو: ((هه‌ر كه‌سێ صه‌لاته‌كێ ل سه‌ر من بده‌ت، خودێ دێ ژ پێش وێ صه‌لاتێڤه ده‌ھ صه‌له‌واتان ل سه‌ر وی ده‌ت)). رواه مسلم.
5. نابیت زێده‌گاڤی د مافێ ویدا بهێته كرن (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) و نابیت ئه‌و ژ وێ پله و ئاستێ خودێ دایه وی زێده‌تر بهێته بلندكرن، چونكی پێغه‌مبه‌ری ب خۆ (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) گه‌له‌ك ب توندی هشیاری ژ ڤێ چه‌ندێ كرییه و گۆتییه: ((هوین زێده‌گاڤییێ د مه‌زنكرنا مندا نه‌كه‌ن هه‌روه‌كی كا چاوا فه‌له‌یان زێده‌گاڤی د مه‌زنكرنا كوڕێ مه‌ریه‌مێدا كری، ئه‌ز ب تنێ عه‌بدێ خودێمه، ڤێجا هوین بێژن: عه‌بدێ خودێ و پێغه‌مبه‌رێ وی)) رواه البخاري.
ژ سالۆخه‌تێن وی (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن):
ڕاستگۆیی، دلۆڤانی، ل سه‌رخۆبوون، صه‌بڕ و هه‌دار، وێره‌كی، مه‌ردینی، ڕه‌وشتێ جوان، دادپه‌روه‌ری، خۆبكێمزانین و خۆشكاندن، لێبورین.
قورئانا پیرۆز ئاخڤتنا خودایێ منه
خودێ دبێژیت: ئانكو: ((ئه‌ى گه‌لى مرۆڤان ده‌ليله‌كێ ئاشكه‌را ژ خودايێ هه‌وه بۆ هه‌وه هات، كو پێغه‌مبه‌رێ مه موحه‌ممه‌ده، ئه‌و ده‌ليلێن ئاشكه‌را يێن ئه‌و پێ هاتى و يێ ژ هه‌مییان مه‌زنتر قورئانا پيرۆزه، تشتێ ڕاستییا پێغه‌مبه‌رينى و په‌ياما وى ديار دكه‌ت، مه قورئان بۆ هه‌وه هنارت هيدايه‌ت و ڕۆناهییه‌كا ئاشكه‌را)). [النساء: 174].
قورئانا پیرۆز ئاخڤتنا خودایێ مه‌زنه، خودێ ب ڕه‌نگه‌كێ دروست و (حه‌قیقی) ب وێ ئاخڤتییه و ئه‌و بۆ سه‌ر پێغه‌مبه‌رێ خۆ موحه‌ممه‌دی صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن ئینایه خوارێ دا ئه‌و خه‌لكی ژ تاڕیاتییێ بۆ ڕوناهییێ ده‌ربێخیت و دا به‌رێ وان بده‌ته ڕێكا ڕاست، هه‌ر كه‌سێ وێ قورئانێ بخوینیت؛ دێ خێره‌كا مه‌زن گه‌هیته وی و هه‌ر كه‌سێ كار ب وێ بكه‌ت؛ ئه‌ڤه وی ڕێكا ڕاست و موكوم گرته به‌ر. ئانكو: ژ عه‌بدولڵاهێ كوڕێ مه‌سعوودی (خودێ ژێ ڕازی بیت) دهێته ڤه‌گوهاستن كو پێغه‌مبه‌رێ خودێ (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) گۆتییه: ((هه‌ر كه‌سێ پیته‌كێ ژ په‌ڕتووكا خودێ بخوینیت؛ دێ خێره‌ك بۆ وی ژ وێ خواندنێ هێته نڤیسین، و خێر ب ده‌هایه، ئه‌ز نابێژم (الم) هه‌می پیته‌كه، به‌لكی ئه‌لیف پیته‌كه و لام پیته‌كه و میم پیته‌كه)). رواه الترمذي.
خودایێ مه‌زن ئه‌و یا پاراستی ژ گوهاڕتن و ده‌ستكاریكرنێ و ئه‌و یا كرییه نیشان و موعجیزه‌یه‌كا نه‌مر هه‌تا ڕۆژا قیامه‌تێ، خودێ دبێژیت: ئانكو: ((هندى ئه‌مين مه قورئان بۆ موحه‌ممه‌د پێغه‌مبه‌رى - سلاڤ لێ بن - يا ئينايه خوارێ، ئه‌م ب پاراستنا وێ ڕادبين دا چ لێ نه‌هێته زێده‌كرن و چ ژێ كێم نه‌بیت و چ ژێ نه‌هێته به‌رزه‌كرن)). [الحجر: 9] ڤێجا هه‌ر كه‌سێ بانگه‌شه‌یا هندێ بكه‌ت كو قورئانێ كێماسی یا كه‌ڤتییه تێدا و هنده‌ك یا ژێ كێمه یان یا هاتییه ده‌ستكاریكرن؛ هنگی ئه‌و كه‌سه حاشا يێ خودایێ مه‌زن و ب پێغمبه‌رێ وی (صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن) ب دره‌وين ددانيت و ژ بازنه‌یا ئیسلامێ ژی دێ ده‌ركه‌ڤیت.
و قورئانا پیرۆز هه‌ر ژ وی تشتی پێك دهێت یێ په‌ڕتووكێن به‌ری وێ ژێ پێكهاتین، و هنده‌ك تشتێن دی ژ داخوازییێن خودایی و ڕه‌وشتێن جوان و تازه ل سه‌ر هاتینه زێده‌كرن، قورئان د وی تشتێ حه‌ق یێ د ناڤ وێدا هاتی هاتییه ڕاستده‌رئێخستن، و چ په‌ڕتووك نینن ل ڤی سه‌رده‌می كو ژ ده‌ڤ خودایێ مه‌زن هاتبن و دویڤچوون و پیرۆز ڕاگرتنا وێ تشته‌كێ پێدڤی و فه‌ر بیت و خواندنا وێ عیباده‌ت بیت، ژ بلی قورئانا پیرۆز.
دینێ من ئیسلامه
ئاست و پله‌یێن دینی ژی سێنه: ئیسلام، باوه‌ری (ئیمان)، قه‌نجی و چاككاری (ئێحسان).
ئاستێ ئێكێ: ئیسلام
ئیسلام: خۆڕاده‌ستكرنه بۆ خودێ ب ته‌وحیدێ و ملكه‌چبوونه بۆ وی ب گوهدانێ و به‌رائه‌ته ژ شركێ و خۆدانێن وێ.
ستوینێن ئیسلامێ
پێغه‌مبه‌رێ خودێ صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن دبێژیت: ئانكو: ((ئیسلام ل سه‌ر پێنج ستوینان هاتییه ئاڤاكرن، شه‌هده‌دان كو ژ ئه‌لڵاهی پێڤه‌تر چ خودایێن ژ هه‌ژی په‌رستنێ نینن و موحه‌ممه‌د پێغه‌مبه‌رێ خودێیه، كرنا نڤێژێ، دانا زه‌كاتێ، گرتنا ڕۆژییێن هه‌یڤا ڕه‌مه‌زانێ و چوونا حه‌جێ)). متفق علیه.
ستوینێن ئیسلامێ هنده‌ك عیباده‌ت و په‌رستنن كو پێدڤییه ل سه‌ر تاكێ موسلمان ئه‌نجام بده‌ت، ئیسلامه‌تییا مرۆڤی ژی یا دروست نابیت ئه‌گه‌ر باوه‌ری ب فه‌ربوون و واجببوونا وان عیباده‌تان و ئه‌نجامدانا وان نه‌بیت، ژ به‌ر كو هه‌ما ئیسلام یا ل سه‌ر وان عیباده‌تان هاتییه ئاڤاكرن، ژ به‌ر ڤێ چه‌ندێ ژی هاتینه ناڤكرن ب ستوینێن ئیسلامێ.
ئه‌ڤ ستوینه ژی ئه‌ڤه‌نه:
ستوینا ئێكێ: شه‌هده‌دان كو ژ ئه‌لڵاهی پێڤه‌تر چ خودایێن ژ هه‌ژی په‌رستنێ نینن و موحه‌ممه‌د پێغه‌مبه‌رێ خودێیه.
خودێ دبێژیت: ئانكو: ((ڤێجا تۆ بزانه - ئه‌ى موحه‌ممه‌د - كو ژ خودێ پێڤه‌تر چ خودايێن ژ هه‌ژی په‌رستنێ نينن)). [محمد: 19].
هه‌روه‌سا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((گه‌لی خودان باوه‌ران ب ڕاستى پێغه‌مبه‌ره‌ك ژ ملله‌تێ هه‌وه ب خۆ بۆ هه‌وه هات، ئه‌و نه‌خۆشى و ته‌نگاڤییا دگه‌هیته هه‌وه وى پێ نه‌خۆشه، ئه‌و يێ ڕژده ل سه‌ر هندێ كو هوين باوه‌رییێ بينن و حالێ هه‌وه چاك ببيت، و ئه‌و ب خودان باوه‌ران گه‌له‌كێ مهره‌بان و دلۆڤانكاره)). [التوبة: 128].
ڕامانا شه‌هده‌دانا (لا إله إلا الله) ژی ئه‌ڤه‌یه كو: ژ ئه‌لڵاهی پێڤه‌تر چ خودایێن ژ هه‌ژی په‌رستنێ نینن.
و ڕامانا شه‌هده‌دانا (محمد رسول الله) ژی: گوهدانا وییه د وی تشتێ ئه‌و فه‌رمانێ پێ دكه‌ت و ڕاستده‌رئێخستنا وییه د وی تشتێ ئه‌و ده‌نگوباسی پێ دده‌ت و خۆ دویركرنه ژ وی تشتێ ئه‌وی پاشڤه‌برن ژێ كری و عیباده‌تركرنه ل دویڤ وی تشتێ وی دروستكری.
ستوینا دووێ: كرنا نڤێژێ.
خودێ دبێژیت: ئانكو: ((وهوين -گه‌لى خودان باوه‌ران- ب كرنا نڤێژێ ب ڕه‌نگێ وێ يێ دورست ڕاببـن)). [البقرة: 110].
و كرنا نڤێژێ دێ وه‌سا بیت مرۆڤ وێ ب وی ڕه‌نگی بكه‌ت یێ خودێ دروستكری و پێغه‌مبه‌رێ وی موحه‌ممه‌دی صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن نیشا مه دای.
ستوینا سێیێ: دانا زه‌كاتێ.
خودێ دبێژیت: ئانكو: ((زه‌كاتا مالێ خۆ بده‌ن)). [البقرة: 110].
خودایێ مه‌زن زه‌كات یا فه‌ڕزكری وه‌ك تاقیكرن و جه‌ڕباندنه‌ك بۆ باوه‌رییا مرۆڤێ موسلمان، هه‌روه‌سا وه‌ك سوپاسییه‌ك بۆ خودایێ خۆ ل سه‌ر وێ قه‌نجی و نیعمه‌تا مال و سامانی یا وی د گه‌ل وان كری، هه‌ردیسان یا فه‌ڕزكری وه‌ك هاریكارییه‌ك بۆ هه‌ژار و كه‌سێن پێدڤی.
دانا زه‌كاتێ دێ ب هندێ بیت كو ئه‌ڤ ماله ب كه‌سێن ژ هه‌ژی بهێته دان.
ئه‌و حه‌قه‌كێ واجبه د مال و سامانیدا ئه‌گه‌ر ئه‌و مال گه‌هشته وی ئاستێ شه‌ریعه‌تی دیاركری، ئه‌ڤ ماله دێ هێته دان بۆ هه‌شت ته‌خان كو خودایێ مه‌زن د قورئانا پیرۆزدا یێن به‌حسكرین كو هه‌ژار و به‌له‌نگاز ژی ژ وان ته‌خانه.
د دانا ڤێ زه‌كاتێدا سالۆخه‌تێ دلۆڤانی و دلپێڤه‌بوونێ هه‌یه، پاقژكرنه بۆ ڕه‌وشتێ موسلمانی و مال و سامانێ وی، ڕازیكرنه بۆ كه‌سێن هه‌ژار و به‌له‌نگاز، دیسان بهێزكرنه بۆ په‌یوه‌ندییێن حه‌زژێكرن و برایینییێ د ناڤبه‌را تاكێن جڤاكێ موسلمان، ژ به‌ر ڤێ چه‌ندێ ژی موسلمانێ چاك ب وێ زه‌كاتێ نه‌فسا خۆ پاقژ دكه‌ت و ب ڤێ دانێ به‌خته‌وه‌ر و خۆشحال دبیت، ژ به‌ر كو كه‌یفخۆشكرنا كه‌سێن دی یا د ڤێ چه‌ندێدا هه‌ی، له‌وا كه‌یفا وی ژی دهێت.
ئاست و ڕێژه‌یا وی پاره‌یێ ژ زه‌كاتێ دهێته دان (2.5 %)ـیه ژ وی مال و سامانێ هاتییه ڕاكرن، ژ زێر و زیڤ و پاره‌یێ دی و په‌رتالێن بازرگانی یێن هاتینه ئاماده‌كرن بۆ كڕین و فرۆتنێ پێخه‌مه‌ت ب ده‌ستڤه‌ئینانا مفای، ئه‌ڤه هه‌می ئه‌گه‌ر ئه‌و تشت گه‌هشته ئاست و ڕێژه‌یه‌كا دیاركری و ساله‌كا ته‌مام ب سه‌رڤه چوو.
كا چاوا زه‌كات واجبه ل سه‌ر وی كه‌سێ هژماره‌كا دیاركری ژ گیانه‌وه‌رێن بخۆدانكرنێ هه‌بن (ژ حێشتر و چێل و په‌زان)، ئه‌گه‌ر ئه‌ڤ گیانه‌وه‌ره پتريا سالێ ژ گیایێ ئه‌ردی بخۆن بێی كو خۆدانێ وان خوارنێ بده‌تێ.
كا چاوا زه‌كات واجبه د وی مال و سامانێ ژ بن ئه‌ردی دهێته ده‌رئێخستن وه‌كی (ریكازان) - كو ئه‌و تشتن یێن ل سه‌رده‌مێ نه‌زانینێ ل بن ئه‌ردی هاتینه ڤه‌شارتن -، هه‌روه‌سا وه‌كی تۆڤ و به‌رهه‌م و كانزایان ئه‌گه‌ر گه‌هشته ئاست و ڕێژه‌یه‌كا دیاركری.
ستوینا چارێ: گرتنا ڕۆژییێن هه‌یڤا ڕه‌مه‌زانێ.
خودێ دبێژیت: ئانكو: ((گه‌لى ئه‌وێن باوه‌رى ب خودێ و پێغه‌مبه‌رێ وى ئيناى و كار ب شه‌ريعه‌تێ وى كرى، خودێ ڕۆژى ل سه‌ر هه‌وه نڤيسییه كانێ چاوا ل سه‌ر ملله‌تێن به‌رى هه‌وه نڤيسى بوو؛ دا به‌لكى هوين ته‌قوا خودايێ خۆ بكه‌ن، و - ب گوهدارى و په‌رستنا وى ب تنێ - په‌رژانه‌كى بكه‌نه د ناڤبه‌را خۆ و گونه‌هاندا)). [البقرة: 110].
ڕه‌مه‌زان: هه‌یڤا نه‌هێیه ژ سالێ ل دویڤ سالنامه‌یا مشه‌ختی، ئه‌و هه‌یڤه‌كا مه‌زنه ل ده‌ڤ موسلمانان و مه‌زن ڕادگرن، وێ جھه‌كێ تایبه‌ت ژ هه‌می هه‌یڤێن دی یێن سالێ هه‌یه، گرتنا هه‌می ڕۆژییێن وێ ب ته‌مامی ئێك ژ هه‌ر پێنج ستوینێن ئیسلامێیه.
گرتنا ڕۆژییێن هه‌یڤا ڕه‌مه‌زانێ: عیباده‌ت و په‌رستنا خودێیه ب ڕاوه‌ستیانا ژ خوارن و ڤه‌خوارن و جووتبوونێ و هه‌ر تشته‌كێ دی یێ ڕۆژی پێ دكه‌ڤیت، هه‌ر ژ ده‌مێ ده‌ركه‌ڤتنا (فه‌جرێ) كو ده‌مێ بوونا نڤێژا سپێدێیه هه‌تا ده‌مێ ئاڤابوونا ڕۆژێیه ل هه‌می ڕۆژێن هه‌یڤا ڕه‌مه‌زانا پیرۆز.
ستوینا پێنجێ: چوونا حه‌جێ كو مالا خودێیه.
خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و خودێ ل سه‌ر مرۆڤێ شيان هه‌بن ل هه‌چى جهێ ئه‌و لێ بیت قه‌ستكرنا ڤێ مالێ فه‌ركرییه بۆ كرنا حه‌جێ)). [آل عمران: 97].
حه‌ج بۆ وییه یێ شیانێن چوونا وێ هه‌بن، ل ژی و ته‌مه‌نی هه‌مییێ جاره‌كێ فه‌ڕزه ل سه‌ر مرۆڤی، كو حه‌ج ژی: چوونا مالا خودێ یا حه‌رامه و مه‌شعه‌رێن پيرۆز ل مه‌كه‌ها پيرۆز ب ئه‌نجامدانا هنده‌ك عیباده‌تێن دیاركری ل ده‌مه‌كێ دیاركری، و پێغه‌مبه‌رێ خودێ صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن حه‌ج یا كری و پێغه‌مبه‌رێن دی ژی ژ بلی وی حه‌ج یا كری، خودێ ژی فه‌رمان ل ئیبراهیمی سلاڤ لێ بن كر ئه‌و گازی خه‌لكی بكه‌ت بۆ ئه‌نجامدانا حه‌جێ، هه‌روه‌كی خودایێ مه‌زن د قورئانا پیرۆزدا به‌حسێ ڤێ چه‌ندێ كری و ده‌نگوباس پێ دای و گۆتی: ئانكو: ((و تۆ - ئه‌ى ئيبراهيم - ب مرۆڤان بده زانين كو هاتنا حه‌جێ ل سه‌ر وان يا فه‌ره، كو ئه‌و ب هه‌مى ڕه‌نگان بێن په‌يا و سويار ل سه‌ر هه‌ر ده‌واره‌كا لاواز (يا كارى لاوازكرى نه‌كو زه‌عيفییێ)، ئه‌و ژ هه‌ر ڕێكه‌كا دوير بێن)). [الحج: 27].
ئاستێ دووێ: باوه‌ری (ئیمان)
باوه‌ری (ئیمان): دانپێدانه و ڕاستده‌رئێخستنه‌كا ئێكلاكه‌ره و دانپێدانه‌كا ته‌مامه ب وان هه‌می فه‌رمانێن خودێ و پێغه‌مبه‌رێ وی كرین، ئه‌ڤه ژی ب باوه‌ری ئینانا ب وان فه‌رمانان و ملكه‌چبوونه‌كا سه‌رڤه و ناڤخۆیی، ئانكو ئه‌و ڕاستده‌رئێخستنه بۆ دلی و باوه‌ری ئینانه كو كاروكریارێن دلی و له‌شی ب خۆڤه دگریت، ئه‌ڤه ژی یا ڤه‌گره بۆ هه‌می ئایینی، ب عيباده‌تى زێده دبیت و ب گونه‌ھێ كێم دبیت.
ستوینێن باوه‌رییێ
ده‌رباره‌ی باوه‌رییێ پرسیار ژ پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن هاته‌كرن، ئینا وی گۆت: ئانكو: ((ئه‌ڤه‌یه تۆ باوه‌رییێ ب خودێ، مه‌لائیكه‌تێن وی، په‌ڕتووكێن وی، پێغه‌مبه‌رێن وی بینی، هه‌روه‌سا باوه‌رییێ ب ڕۆژا دویماهییێ و ب قه‌ده‌رێ بینی ب باشی و خرابییێن وێڤه)).
ستوینێن باوه‌رییێ ئه‌و عیباده‌تێن دلینه یێن ل سه‌ر هه‌ر موسلمانه‌كی د پێدڤینه، و ئیسلاما مرۆڤی بێی هه‌بوونا باوه‌رییێ ب وان عیباده‌تان و كاركرن ب وان تشتێن ئه‌و دخوازنێ یا دروست نابیت، ژ به‌ر ڤێ چه‌ندێ ژی ب ستوینێن باوه‌رییێ هاتینه ناڤكرن، جۆداهی د ناڤبه‌را وان و ستوینێن ئیسلامێدا ئه‌ڤه‌یه كو: ستوینێن ئیسلامێ هنده‌ك كارێن سه‌رڤه‌نه مرۆڤ دێ ب ئه‌ندامێن له‌شێ خۆ ئه‌نجام ده‌ت، وه‌كی گۆتنا هه‌ردوو شه‌هده‌دانان ب ده‌ڤی و كرنا نڤێژێ و دانا زه‌كاتێ، به‌لێ ستوینێن باوه‌رییێ هنده‌ك كارێن دلینه مرۆڤ ب دلێ خۆ ئه‌نجام دده‌ت، وه‌كی: باوه‌ری ئینانێ ب خودێ و مه‌لائیكه‌تێن وی و په‌ڕتووك و پێغه‌مبه‌رێن وی.
ستوینا ئێكێ: باوه‌ری ئینان ب خودێ
خودێ دبێژیت: ئانكو:((هه‌ما خودان باوه‌رێن دروست ئه‌ون يێن باوەر‌ى ب خودێ ئيناى)). [النور: 62].
ئه‌م باوه‌رییێ ب هه‌بوونا خودێ دئینین، و مه باوه‌ری ب ئێكانه‌ییا وی د ڕبوبییه‌ت و ئولوهییه‌ت و باشناڤ و سالۆخه‌تێن وی دا یا هه‌ی، ڤێجا باوه‌ری ئینان ب خودێ ڤان تشتان ب خۆڤه دگریت:
- باوه‌ری ئینان ب هه‌بوونا خودێ
- باوه‌ری ئینان ب ڕبوبییه‌تا خودێ، و باوه‌ری ئینان كو ئه‌و خۆدانێ هه‌ر تشته‌كییه و چێكه‌ر و ڕزقده‌ر و ب ڕێڤه‌به‌رێ كاروبارێن وانه.
- باوه‌ری ئینان ب ئولوهییه‌تا خودێ و كو ئه‌و ب تنێ یێ ژ هه‌ژی عیباده‌تییه و وی چ شریك و هه‌ڤال د چ تشتاندا نینن، ژ وان تشتێن وی چ شریك تێدا نینن ژی: نڤێژ، دوعاكرن، نه‌زركرن، ڤه‌كوشتن، داخوازا هاریكارییێ، خۆپاراستن و هه‌می عیباده‌تێن دی.
- باوه‌ری ئینان ب ناڤێن خودێ یێن جوان و تازه و باشناڤێن وی یێن بلند، ئه‌وێن كو خودێ بۆ خۆ بنه‌جھ كرین یان پێغه‌مبه‌رێ وی صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن بۆ خودێ بنه‌جھ كرین، هه‌روه‌سا ڕه‌دكرن و دانه‌پاشا هه‌ر تشته‌كێ خودێ ژ خۆ دایه پاش یان پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن ژ وی دایه پاش، هه‌روه‌سا باوه‌ری ئینان كو ناڤێن وی یێن جوان و تازه و سالۆخه‌تێن وی یێن بلند یێن گه‌هشتینه گوپیتكا ته‌مامه‌تی و جوانییێ و كو تشته‌ك وه‌كی وی نینه و ئه‌و گوهدێرێ بینه‌ره.
ستوینا دووێ: باوه‌ری ئینان ب مه‌لائیكه‌تان.
خودێ دبێژیت: ئانكو:((حه‌مدا ته‌كووز بۆ خودێ بیت ئافرانده‌ر و داهێنه‌رێ ئه‌سمانان و ئه‌ردى، يێ مەلائیکەت بۆ وان به‌نییێن خۆ هنارتين يێن وى دڤێن؛ دا ئه‌مر و فه‌رمانا وى بگه‌هيننه وان، و شيانا وى يا مه‌زنه كو وى بۆ فڕينێ مەلائیکەت كرينه خودان چه‌نگێن دوودوو و سێ سێ و چارچار دا ئه‌و ئه‌مرێ خودێ بگه‌هينن، تشتێ خودێ بڤێت ئه‌و د چێكرییێن خۆ دا زێده دكه‌ت. هندى خودێیه ل سه‌ر هه‌ر تشته‌كى يێ خودان شيانه، چ ل به‌ر وى ئاسێ نابیت)). [فاطر: 1].
ئه‌م باوه‌رییێ دئینین كو جیهانا مه‌لائیكه‌تان؛ جیهانه‌كا نه‌په‌نی و (غه‌یبییه) و كو ئه‌و عه‌بدێن خودێنه، خودێ ئه‌و یێن ژ ڕوناهییێ ئافراندین و خودێ ئه‌و یێن بنده‌ست كرین بۆ گوهدانا خۆ و د ملكه‌چن بۆ فه‌رمانا وی.
ئه‌و هنده‌ك چێكرییێن مه‌زنن، ژ خودێ پێڤه‌تر تشته‌ك نه‌شێت دۆرێ ل هێز و هژمارا وان بگریت، و هه‌ر ئێك ژ وان هنده‌ك سالۆخه‌ت و ناڤ و ئه‌ركێن تایبه‌ت هه‌نه كو خودایێ مه‌زن ئه‌و پێ ڕاسپاردینه، ژ وان ژی جبریله سلاڤ لێ بن كو خودێ یێ ڕاسپاردی ب ئینانه‌خوارا وه‌حییێ ژ ده‌ڤ خودایێ مه‌زن بۆ سه‌ر پێغه‌مبه‌رێن وی.
ستوینا سێیێ: باوه‌ری ئینان ب په‌ڕتووكان
خودێ دبێژیت: ئانكو: ((هوين بێژنه جوهى و فه‌لان: مه باوه‌رى ب خودايێ ئێكانه ئينايه و ب وێ يا بۆ مه هاتییه خوارێ ژ وێ قورئانا خودێ ب وه‌حى بۆ پێغه‌مبه‌رێ خۆ هنارتى، ب وێ يا بۆ ئيبراهيم و ئيسماعيلى و ئيسحاقى و يه‌عقووبى و نه‌ڤییێن وى هاتییه خوارێ و ب وێ يا بۆ مووساى و عيساى و پێغه‌مبه‌ران هه‌مییان ژ نیك خودايێ وان ب وه‌حى هاتى، ئه‌م د باوه‌رییێدا چ جوداهیێ د ناڤبه‌را واندا ناكه‌ين، ئه‌م ب گوهدارییێ و په‌رستنێ ته‌سليمى وى بووينه)). [البقرة: 136].
ئه‌م باوه‌ریێ دئینین كو خودایێ مه‌زن هنده‌ك په‌ڕتووك بۆ پێغه‌مبه‌رێن خۆ ئیناینه خوار، ئه‌و په‌ڕتووك به‌ڵگه و هێجه‌تن ل سه‌ر هه‌مییان و به‌ڵگه‌نه بۆ وان كه‌سێن كار پێ دكه‌ن.
خه‌لكی ب ڕێكا وان په‌ڕتووكان فێری حیكمه‌ت و كاربنه‌جهییێ دكه‌ن و دل و ده‌روونێن وان پاقژ دكه‌ن.
هه‌روه‌سا ئه‌م باوه‌رییێ دئینین كو خودایێ مه‌زن ب هنارتنا پێغه‌مبه‌رێ خۆ موحه‌ممه‌دی صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن بۆ هه‌می مرۆڤان؛ ب شه‌ریعه‌تێ وی هه‌می شه‌ریعه‌تێن به‌ری وی نه‌سخكرن و قورئانا پیرۆز كره په‌ڕتووكه‌كا زال ل سه‌ر هه‌می په‌ڕتووكێن ئه‌سمانی و نه‌سخكه‌ر بۆ وان، و مسوگه‌ر خودێ كه‌فاله‌تا پاراستنا قورئانا پیرۆز كرییه ژ هه‌ر گوهاڕتنه‌كێ یان ده‌ستكاریكرنه‌كێ، خودێ دبێژیت: ئانكو: ((هندى ئه‌مين مه قورئان بۆ موحه‌ممه‌د پێغه‌مبه‌رى - سلاڤ لێ بن - يا ئينايه خوارێ، ئه‌م ب پاراستنا وێ ڕادبين دا چ لێ نه‌هێته زێده‌كرن و چ ژێ كێم نه‌بیت و چ ژێ نه‌هێته به‌رزه‌كرن)). [الحجر: 9] ئه‌ڤه ژی چونكی قورئانا پیرۆز دویماهیك په‌ڕتووكا خودێیه بۆ مرۆڤان بهێته هنارتن، پێغه‌مبه‌رێ وی موحه‌ممه‌د ژی صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن دویماهیك پێغه‌مبه‌ره، دینێ ئیسلامێ ژی ئه‌و دینه یێ خودێ ڕازی بووی ببیته دینێ مرۆڤان هه‌تا ڕابوونا قیامه‌تێ، خودێ دبێژیت: ئانكو: ((هندى ئه‌و ئایینه يێ خودێ بۆ به‌نییێن خۆ پێ ڕازى بووى و پێغه‌مبه‌رێن خۆ پێ هنارتين، و ژبلى وى ب چ ئایینێن دى ڕازى نابيت؛ ئيسلامه)). [ال عمران: 19].
ئه‌و په‌ڕتووكێن ئه‌سمانی یێن خودایێ مه‌زن د په‌ڕتووكا خۆدا به‌حسێ وان كری ئه‌ڤه‌نه:
قورئانا پیرۆز: خودێ بۆ پێغه‌مبه‌رێ خۆ موحه‌ممه‌دی صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن ئینایه خوار.
ته‌ورات: خودێ بۆ پێغه‌مبه‌رێ خۆ مووسای سلاڤ ل سه‌ر بن ئینایه خوار.
ئنجیل: خودێ بۆ پێغه‌مبه‌رێ خۆ عیسای سلاڤ ل سه‌ر بن ئینایه خوار.
زه‌بوور: خودێ بۆ پێغه‌مبه‌رێ خۆ داوودی سلاڤ ل سه‌ر بن ئینایه خوار.
صوحوفێن ئیبراهیمی: خودێ بۆ پێغه‌مبه‌رێ خۆ ئیبراهیمی سلاڤ ل سه‌ر بن ئینایه خوار.
ستوینا چارێ: باوه‌ری ئینان ب پێغه‌مبه‌ران.
خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و ب ڕاستى د ناڤ هه‌ر ملله‌ته‌كێ بۆریدا مه پێغه‌مبه‌ره‌ك هنارتبوو دا فه‌رمانێ ب په‌رستنا خودێ و گوهدارییا وى ل وان بكه‌ت و وان ژ په‌رستنا شه‌يتانى و صه‌نه‌م و مرییان بده‌ته پاش)) [النحل: 36].
ئه‌م باوه‌رییێ دئینین كو خودایێ مه‌زن هنده‌ك پێغه‌مبه‌ر بۆ چێكرییێن خۆ هنارتینه، ئه‌و پێغه‌مبه‌ر گازی وان دكه‌ن بۆ عیباده‌تێ خودێ ب تنێ و كو چ شریك و هه‌ڤالان بۆ دروست نه‌كه‌ن و كوفرییێ ب هه‌ر تشته‌كێ دی بكه‌ن كو ژ بلی خودێ عیباده‌ت و په‌رستن بۆ بهێته كرن.
هه‌روه‌سا ئه‌م باوه‌رییێ دئینین كو ئه‌و پێغه‌مبه‌ر هه‌می مرۆڤن، هنده‌ك زه‌لامن و عه‌بدێن خودێنه و ئه‌و د ڕاستگۆ و ڕاستده‌رئێخستینه، كه‌سێن ته‌قوادار و ده‌ستپاكن، د ڕاسته‌ڕێنه و خه‌لكی ڕاسته‌ڕێ دكه‌ن، خودێ ب چه‌ندین نیشان و به‌ڵگه‌یان پشته‌ڤانی ل وان كرییه كو ئاماژه‌یێ ل سه‌ر ڕاستگۆییا وان دكه‌ن، و ئه‌م باوه‌رییێ دئینین كو ئه‌وان هه‌ر تشته‌كێ خودێ ئه‌و پێ هنارتین گه‌هاندییه و ئه‌و هه‌می ل سه‌ر ڕاستییه‌كا ڕوهن و ئاشكه‌را و هیدایه‌ته‌كا دیار بوون.
گازییا وان هه‌مییان هه‌ر ژ پێغه‌مبه‌رێ ئێكێ هه‌تا پێغه‌مبه‌رێ دویماهیكێ د بنیاتێ دینیدا ئێكه و یا هه‌ڤڕایه، كو ئه‌و ژی ته‌وحیدا خودێیه د عیباده‌تیدا و دروست نه‌كرنا شریك و هه‌ڤالان بۆ وی.
ستوینا پێنجێ: باوه‌ری ئینان ب ڕۆژا دویماهییێ.
خودێ دبێژیت: ئانكو:((خودێ ب تنێیه يێ هێژاى خوداينییێ، ئه‌و دێ هه‌وه هه‌مییان بۆ حسێبێ و جزادانێ ل ڕۆژا قيامه‌تێ كۆم كه‌ت، ئه‌و ڕۆژا چ گومان تێدا نه. كه‌س ژ خودێ يێ ئاخڤتن ڕاستتر نينه)). [النساء: 87].
ئه‌م باوه‌رییێ ب ڕۆژا دویماهییێ دئینین كو ئه‌و ژی ڕۆژا قیامه‌تێیه، ئه‌و ڕۆژه یا پشتی وێ چ ڕۆژێن دی نینن، هه‌روه‌سا ئه‌م باوه‌رییێ ب وان هه‌می تشتێن گرێدایی ب ڤێ ڕۆژێڤه هه‌ین دئینین، ئه‌و تشتێن خودایێ مه د په‌ڕتووكا خۆدا و پێغه‌مبه‌رێ مه موحه‌ممه‌دی صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن بۆ مه ده‌نگوباس پێ دای، وه‌كی مرنا مرۆڤی و ڕابوونا وی ژ قه‌بری و به‌لاڤبوونا وان ل گوڕه‌پانا مه‌حشه‌رێ و مه‌هده‌ر و شه‌فاعه‌ت و ته‌ڕازی و حسێب و لێپرسین و به‌حه‌شت و جه‌هنه‌م و ژ بلی ڤانه ژ وان تشتێن گرێدایی ب ڕۆژا دویماهییێ.
ستوینا شه‌شێ: باوه‌ری ئینان ب قه‌ده‌رێ ب باشی و خرابییێن وێڤه.
خودێ دبێژیت: ئانكو: ((هندی ئه‌مین؛ هه‌ر تشته‌كێ هه‌ی مه ب پیڤانه‌كێ ئافراندینه و ئه‌م پێ د زاناینه)). [القمر: 49].
ئه‌م باوه‌رییێ ب قه‌ده‌رێ دئینین ب باشی و خرابییێن وێڤه كو ئه‌و ژی نڤیسینا خودێیه بۆ كاروبارێن چێكرییان ل دویڤ وێ زانینا وی پێشوه‌خت ب وان و كاروكریارێن وان هه‌ی و حیكمه‌ت و كاربنه‌جهییا وی خواستییه ڤێ چه‌ندێ، و هه‌ر ڕویدانه‌كا د ڤێ دونیایێدا ب سه‌رێ چێكرییان دهێت؛ ئه‌و ب زانین و هێز و ڕێڤه‌برنا خودایێ ب تنێ و بێ شریك و هه‌ڤال ڕویدده‌ت، هه‌روه‌سا مه باوه‌رییا هه‌ی كو ئه‌ڤ قه‌ده‌ره هه‌می به‌ری ئافراندنا مرۆڤی د نڤیسینه و مرۆڤی حه‌ز و ڤیان هه‌یه و ئه‌و ب دروستی و ل سه‌ر (حه‌قیقه‌تا خۆ) چێكه‌ر و ئافرانده‌رێ كریارێن خۆیه، به‌لێ ئه‌ڤه هه‌می ژ بن زانین و حه‌ز و ڤیان و مه‌شیئه‌تا خودێ ده‌رناكه‌ڤیت.
ڤێجا باوه‌ری ئینان ب قه‌ده‌رێ ل سه‌ر چار ئاست و پله‌یان هاتییه ئاڤاكرن، ئه‌و ژی:
ئێك: باوه‌ری ئینان ب زانینا خودێ كو یا ڤه‌گره و دۆر ل هه‌می تشتان گرتییه.
دوو: باوه‌ری ئینان ب وێ چه‌ندێ كو خودێ هه‌ر تشته‌كێ هه‌تا ڕۆژا قیامه‌تێ دێ ڕویده‌ت نڤیسییه.
سێ: باوه‌ری ئینان ب حه‌ز و ڤیان و مه‌شیئه‌تا خودێ یا دهێته جێبه‌جێكرن و هێز و شیانا وی یا ته‌مام، ڤێجا هه‌ر تشته‌كێ خودێ ڤیا دێ هه‌بیت و هه‌ر تشته‌كێ نه‌ڤیا نابیت.
چار: باوه‌ری ئینان ب وێ چه‌ندێ كو خودێ چێكه‌رێ هه‌ر تشته‌كییه، وی د چێكرن و ئافراندنا خۆدا چ شریك و هه‌ڤال نینن.
ئاستێ سێیێ: چاككاری (ئيحسان)
چاككاری ئه‌ڤه‌یه: تۆ وه‌سا عیباده‌تێ خودێ بكه‌ی هه‌روه‌كی تۆ وی دبینی، به‌لێ ده‌مێ تۆ وی نه‌بینی؛ ئه‌و هه‌ر ته دبینیت. خودێ دبێژیت: ئانكو:((هندى خودايێ مه‌زنه ب سه‌ركه‌ڤتن و پشته‌ڤانییا خۆ يێ د گه‌ل وان يێن ته‌قوا كرى، و يێ د گه‌ل وان يێن د كرنا عيباده‌تیدا قه‌نجى كرى)). [النحل: 128].
پاقژی
خودێ دبێژیت: ئانكو:((هندى خودێیه حه‌ز ژ وان به‌نییان دكه‌ت يێن پڕتەوبه دكه‌ن، و حه‌ز ژ وان دكه‌ت يێن خۆ پاقژ دكه‌ن و خۆ ژ تشتێ پيس و كرێت دده‌نه پاش)). [البقرة: 22].
پێغه‌مبه‌رێ خودێ صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن دبێژیت: ئانكو: ((هه‌ر كه‌سێ ده‌ستنڤێژا خۆ وه‌كی ڤێ ده‌ستنڤێژا من گرتی بشووت، پاشی دوو ڕكاعه‌تان بكه‌ت و دلێ وی یێ ئاماده بیت و وتێدا دگه‌ل نه‌فسا خۆ نه ئاخڤيت وڤێ نه‌فسێ مژويل نه‌كه‌ت ب بابه‌تێن گرێدایی ب دونیایێڤه، خودێ دێ گونه‌هێن وی به‌ری هنگی كرین ژێبه‌ت)). رواه البخاري.
ژ مه‌زناهییا بابه‌تێ نڤێژێ ئه‌ڤه‌یه كو خودێ به‌ری كرنا وێ پاقژی دانایه، و ئه‌و كرییه مه‌رج بۆ دروستبوونا وێ، ڤێجا ئه‌و كلیلا نڤێژێیه و ده‌مێ خێرا وێ یا مه‌زن د هزرا مرۆڤیدا یا ئاماده بیت؛ ئه‌ڤ هزركرنه دێ وه‌ل دلی كه‌ت ئه‌و خه‌ریبێ كرنا نڤێژێ بیت، پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن گۆتییه: ئانكو: ((پاقژی نیڤا باوه‌رییێیه، گۆتنا (الْحَمْدُ لِلَّهِ) ژی ته‌ڕازییێ ته‌ژی دكه‌ت، (سُبْحانَ اللهِ والْحَمْدُ لِلَّهِ) ژی د ناڤبه‌را ئه‌سمان و ئه‌ردی هه‌ردووكان ته‌ژی دكه‌ت - یان ته‌ژی دكه‌ت - نڤێژ ڕۆناهییه، صه‌ده‌قه ژی به‌ڵگه و ڕێنشانده‌ره، صه‌بڕ و هه‌داركێشان ڕوناهییه، قورئان ژی یان به‌ڵگه و هێجه‌ته بۆ ته یان ژی ل سه‌ر ته، هه‌می مرۆڤ ل ده‌ستپێكا ڕۆژێ دێ چن و كاركه‌ن، ڤێجا ئێك دێ نه‌فسا خۆ فرۆشیت و دێ وێ ئازاكه‌ت، یان ژی دێ تێبه‌ت و به‌ته هیلاكێ)). رواه مسلم.
و پێغه‌مبه‌رێ خودێ صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن گۆت: ئانكو: ((هه‌ر كه‌سێ ده‌ستنڤێژه‌كا جوان و تازه بگریت؛ دێ گونه‌هێن وی ژ له‌شێ وی ده‌ركه‌ڤن، هه‌تا دێ ژ بن نینوكێن وی ژی ده‌ركه‌ڤن)). رواه مسلم.
ڤێجا مرۆڤ دێ ب پاقژییه‌كا هه‌ستاری كو ده‌ستنڤێژ شووشتنه به‌ره‌ڤ خودایێ خۆڤه چیت و ب پاقژییه‌كا مه‌عنه‌وی ژی دێ به‌ره‌ڤ خودایێ خۆڤه چیت بۆ ئه‌نجامدانا ڤی عیباده‌تی، دێ ئنیه‌تا خۆ بۆ خودێ زه‌لال كه‌ت و دێ چاڤلێكرنا ڕێبازا پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن كه‌ت.
ئەو تشتێن پێدڤییە دەستنڤێژ بۆ بهێتە گرتن:
1- کرنا نڤێژێ ب گشتی، چ ئەڤ نڤێژە فەڕز بیت یان سوننەت.
2- زڤڕین (طەواف) ل دۆر کەعبێ.
3- دەستکرنا قورئانێ.
دێ ب ئاڤا پاقژ دەستنڤێژا خۆ گرم و سەرێ خۆ شووم:
ئاڤا پاقژ: هەر ئاڤەکە ژ ئەسمانی هاتبیتە خوار یان ژ ئەردی دەرکەڤتبیت و هەر ل سەر پاقژییا خۆ مابیت و ئێک ژ هەر سێ سالۆخەتێن وێ تێکنەچووبن، کو ئەو ژی: ڕەنگ، تام و بێهنە، نابیت ئێک ژ ڤان هەر سێ سالۆخەتێن ئاڤێ ب تشتەکێ پاقژییا وی ناهێلن هاتبیتە گوهاڕتن و تێکچووبیت.
گرتنا دەستنڤێژێ
پێنگاڤا 1ــێ: ئنیەت و جهێ وێ دلە، ڕامانا ئنیەتێ ژی: بنەجهبوونا دلییە ل سەر کرنا عیبادەتی ب مەرەما نێزیکبوونا ل خودایێ مە.
پێنگاڤا 2ــێ: دێ بێژم: ب ناڤێ خودێ (بسم اللە).
پێنگاڤا 3ــێ: شووشتنا لەپێن هەردوو دەستان سێ جاران.
پێنگاڤا 4ــێ: (المضمضة) سێ جاران.
(المضمضة) ژی ئەڤەیە: دێ ئاڤێ کەیە د دەڤێ خۆدا و دێ د دەڤێ خۆدا ئینی و بەی و پاشی دێ ژێ هاڤێژییە ژ دەرڤە.
پێنگاڤا 5ــێ: (الاستنشاق)، پاشی (الاستنثار) سێ جاران. (الاستنشاق) ژی ئەڤەیە: دێ ب ڕێکا هەناسەکێشانێ ئاڤێ کێشییە د دفنا خۆدا و دێ هەتا دویماهییا دفنێ بەی.
(الاستنثار) ژی ئەڤەیە: دێ وی تشتێ د ناڤ دفنێدا هەی ژ کلمیش و تشتێن دی ب ڕێکا کفکرنێ دەرئێخی.
پێنگاڤا 6ــێ: شووشتنا ڕوی و سەروچاڤان سێ جاران.
ڕووبەرێ ڕوی و دێمی:
ڕوی: ئەو جهە یێ تۆ ب ڕێکا وى بەرێ خۆ ددەیە کەسەکێ دی.
ڕووبەرێ وی ژی ب پانی: ژ گوهی بۆ گوهییە.
ڕووبەرێ وی ب درێژی: ژ وی جهێ مویێن سەری لێ شوین دبن ژ دەستپێکا سەری هەتا دویماهیکا ئەرزینکێ.
هەر مویەکێ نازک و کێم دکەڤیتە د بن ڕووبەرێ ڕوی و دێمی و دڤێت بهێتە شووشتن. کا چاوا ( البياض) و (العذار) ژی دکەڤنە د بنڤە.
(البياض): ئەو جهە یێ دکەڤیتە د ناڤبەرا جهنیک و نەرماتی و تمبلکێ گوهی.
(العذار): ئەو موینە یێن دکەڤنە سەر هەستیکێ بلند کو دکەڤیتە ڕاستا گوهی و بۆ ناڤ سەری دچیت و ئەوا دکەڤیتە د بندا ژ ڕەخێ گوهیڤە (ب کورتی ئەو جهە یێن موییێن بسک و جهنیکان لێ شوین دبن).
هه‌روه‌سا شووشتنا ڕوی و ناڤچاڤان سه‌رڤه‌هييا مویێن ڕیهێن بووش هه‌مییان بخۆڤه دگریت د گه‌ل وان مویێن ڕیهان یێن ژووردا چووین و درێژ بووین.
پێنگاڤا 7ـێ: شووشتنا هه‌ردوو ده‌ستان كو ژ سه‌رێ تبلێن ده‌ستان ده‌ستپێدكه‌ن هه‌تا دگه‌هیته هه‌ردوو ئه‌نیشكان، ئه‌ڤ شويشتنه ژی دێ سێ جاران بیت.
هه‌ردوو ئه‌نیشك ژی دكه‌ڤنه د بن وی جهێ دڤێت ژ ده‌ستان بهێنه شويشتن.
پێنگاڤا 8ـێ: مه‌سحكرن و ڤه‌مالینا سه‌ری ب هه‌ردوو ده‌ستان د گه‌ل هه‌ردوو گوهان جاره‌كا ب تنێ.
بۆ مه‌سحكرنا سه‌ری مرۆڤ دێ ژ ده‌ستپێكا سه‌رێ خۆ ده‌ستپێكه‌ت و دێ ڤێڕا چیت هه‌تا دگه‌هیته پاتكا وى و پاشی دێ جاره‌كا دی ده‌ستێن خۆ زڤڕینیته ده‌ستپێكێ.
و دێ هه‌ردوو تبلێن خۆ یێن شه‌هدێ كه‌ته د ناڤ گوهێن خۆدا و دێ هەردوو تبلێن بەڕانێ دانیتە سه‌ر پشتا گوهێن خۆ و دێ ب وان تبلان سه‌رڤه و ژ ناڤداهييا گوهێن خۆ مه‌سحكه‌ت.
پێنگاڤا 9ـێ: شويشتنا هه‌ردوو پێیان، ژ ده‌ستپێكا سه‌رێ تبلێن پێیان هه‌تا هه‌ردوو گوزه‌كان، ئه‌ڤه ژی دێ سێ جاران بیت، و هه‌ردوو گوزه‌ك ژی دچنه د بن شويشتنا پێدڤیڤه.
هه‌ردوو گوزه‌ك: ئه‌و هه‌ردوو هه‌ستیكن یێن ل بنێ لنگێن مرۆڤی ده‌ركه‌ڤتین.
پێنگاڤا 10ـێ: سوننه‌ته مرۆڤێ موسلمان پشتی ده‌ستنڤێژا خۆ دشووت بێژیت: ((أشهَدُ أن لا إلهَ إلَّا اللهُ وحدَه لا شريكَ له، وأشهَدُ أنَّ مُحمَّدًا عبدُه ورسولُه، اللَّهمَّ اجعَلْني مِن التَّوَّابِينَ، واجعَلْني مِن المُتطهِّرِينَ)) ئانكو: ((ئه‌ز شه‌هده‌ییێ دده‌م كو ژ ئه‌لڵاهی پێڤه‌تر چ خودایێن ژ هه‌ژی په‌رستنێ نینن و ئه‌ز شه‌هده‌ییێ دده‌م كو موحه‌ممه‌د عه‌بد و پێغه‌مبه‌رێ وییه، خودایێ من تۆ من ژ ته‌وبه‌كاران بگێڕه و تۆ من ژ مرۆڤێن خۆ پاقژكه‌ر بگێره و هژمار بكه)). ئه‌ڤه ژی ژ به‌ر گۆتنا پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن ده‌مێ دبێژیت: ((هه‌ر كه‌سێ ده‌ستنڤێژه‌كا جوان و تازه بگریت و پاشی بێژیت: أشهَدُ أن لا إلهَ إلَّا اللهُ وحدَه لا شريكَ له، وأشهَدُ أنَّ مُحمَّدًا عبدُه ورسولُه، اللَّهمَّ اجعَلْني مِن التَّوَّابِينَ، واجعَلْني مِن المُتطهِّرِينَ. هه‌ر هه‌شت ده‌رگه‌هێن به‌حه‌شتێ دێ ل به‌ر وی ڤه‌بن و ئه‌وی كیژ ده‌رگه‌ھ بڤێت دێ تێڕا چیته ژوور)). رواه الترمذي.
ده‌ستنڤێژ ب ڤان تشتان دكه‌ڤيت:
1. هه‌ر تشته‌كێ ژ هه‌ردوو جهێن ده‌ستنڤێژێ ده‌ربكه‌ڤیت، وه‌كی میزێ و ده‌ستنڤێژا مه‌زن و هه‌وا و ئاڤا زارۆك ژێ دبیت (مه‌نی) و (مه‌زی).
2. نه‌مانا ئه‌قلی ژ ئه‌گه‌رێ خه‌وه‌كا گران یان بێهۆشبوونێ یان سه‌رخۆشبوونێ یان دینبوونێ.
3. هه‌ر تشته‌كێ سه‌رشويشتنێ فه‌ر بكه‌ت، وه‌كی جه‌نابه‌ت و زڤڕۆكا هه‌یڤانه و چلكێن زارۆكبوونێ.
و ئه‌گه‌ر مرۆڤی پێدڤیاتییا خۆ ب دویماهیك ئینا (تاره‌تا خۆ گرت)، پێدڤییه ئه‌و پیساتییێ پاقژ بكه‌ت ب ئاڤه‌كا پاقژ و ئاڤ ژ هه‌می تشتان باشتره ئه‌و خۆ پێ پاقژ بكه‌ت، یان ژی ب تشته‌كێ دی ژ بلی ئاڤا پاقژ كو پیساتی پێ ژ ناڤ دچیت وه‌كی به‌ر و به‌لگ و پاته‌ی و تشتێن وه‌كی ڤانه، ئه‌ڤه ژی دێ ب سێ جاران بیت وه‌سا كو پاقژ بیت یان ژی پتر جاران و دێ خۆ ب تشته‌كێ پاقژ و حه‌لال پاقژ كه‌ت.
مه‌سحكرنا ل سه‌ر خوفكان یان گوران:
ل ده‌مێ مرۆڤ خوفكان یان گوران دكه‌ته پێ خۆ، مرۆڤ دشێت مه‌سحێ ل سه‌ر وان بكه‌ت بێی پێدڤی بکەت پێیێن خۆ بشووی، به‌لێ دڤێت ئه‌ڤ مه‌رجه تێدا هه‌بن:
1. پێدڤییه پشتی ئه‌وی خۆ ژ هه‌ردوو بێ ده‌ستنڤێژییێن بچویك (كه‌ڤتنا ده‌ستنڤێژێ) و مه‌زن (جه‌نابه‌تێ) پاقژ كربیت و ده‌ستنڤێژا خۆ گرتی ئه‌و كربنه پێ خۆ
2. پێدڤییه ئه‌و خوفكه و گوره د پاقژ بن و د پیس نه‌بن.
3. پێدڤییه مه‌سحكرن د وی ده‌میدا بیت یێ هاتییه دیاركرن.
4. پێدڤییه ئه‌و خوفك و گوره د حه‌لال بن، له‌وا نابیت ئه‌و هاتبنه دزین یان ژی ب كوته‌كی ژ ئێكی هاتبنه وه‌رگرتن.
هه‌ردوو خوفكه: ئه‌و تشتن یێن مرۆڤ دكه‌ته پێ خۆ كو یێن ژ پیسته‌كێ نه‌رم و تشتێن وه‌سا هاتینه دروستكرن، ئه‌و پێلاڤێن هه‌ردوو پێیان د په‌چنن ژی وه‌كی وانن، هه‌روه‌سا هه‌ردوو گوره ژی وه‌كی وانن: كو گوره ژی ئه‌و تشتن یێن ژ پاته‌ی دهێنه دروستكرن و مرۆڤ دكەته پێ خۆ، تشتێ وه‌كی وان ژی ئه‌وه یێ دهێته ناڤكرن ب (الشرّاب).
حیكمه‌ت و ئه‌گه‌رێ دروستییا مه‌سحكرنا ل سه‌ر هه‌ردوو خوفكان: ساناهیكرن و سڤككرنه ل سه‌ر موسلمانان، ئه‌وێن كو بۆ وان یا ب زه‌حمه‌ته هه‌رگاڤ خوفكێن خۆ یان گورێن خۆ ژ پێیێن خۆ بكه‌ن و پێیێن خۆ بشوون، ب تایبه‌ت ل ده‌مێ زڤستان و سه‌رمایه‌كا دژوار بیت، یان ژی ل ده‌مێ مرۆڤ ل گه‌شته‌كێ بیت.
ئه‌و ده‌مێ كو دروسته مرۆڤ تێدا مه‌سحێ بكه‌ت: بۆ وی كه‌سێ ل مالا خۆ بیت: شه‌ڤه‌ك و ڕۆژه‌كن (ئانكو 24 ده‌مژمێرن). بۆ وی مرۆڤێ ل گه‌شته‌كێ بیت: سێ شه‌ڤ و سێ ڕۆژن (ئانكو 72 ده‌مژمێرن).
ده‌مێ مه‌سحكرنێ ژی دێ ژ هنگی ده‌ستپێكه‌ت یێ مرۆڤ تێدا بۆ جارا ئێكێ مه‌سحێ ل سه‌ر خوفكێن خۆ یان گورێن خۆ دكه‌ت پشتی ده‌ستنڤێژا مرۆڤی دكه‌ڤیت.
شێواز و چاوانییا مه‌سحكرنا ل سه‌ر خوفكان یان گوران:
1. هه‌ردوو ده‌ست دێ هێنه ته‌ركرن.
2. ده‌ست دێ هێته ئينان و برن ل سه‌ر پشتا پێى (ژ سه‌رێ تبلان هه‌تا ده‌ستپێكا لنگێ مرۆڤی).
3. پێیێ ڕاستێ دێ ب ده‌ستێ ڕاستێ هێته مه‌سحكرن و پێیێ چه‌پێ دێ ب ده‌ستێ چه‌پێ هێته مه‌سحكرن.
ئه‌و تشتێن مه‌سحكرنێ به‌تال دكه‌ن: 1. هه‌ر تشته‌كێ سه‌رشويشتنێ پێدڤی بكه‌ت. 2. ب دویماهیك هاتنا ده‌مێ مه‌سحكرنێ.
سه‌رشويشتن
ئه‌گه‌ر زه‌لام یان ژن جووتبوون، خۆ ئه‌گه‌ر ئاڤا شه‌هوه‌تێ نه‌ئێته خوارێ یان ژی ل ده‌مێ هشیاربوونێ یان د خه‌وێدا ئاڤا شه‌هوه‌تێ ژ ئێك ژ وان بهێته خوار؛ هنگی دێ سه‌رشويشتن ل سه‌ر وان پێدڤی بیت هه‌تا بشێن جاره‌كا دی نڤێژێن خۆ بكه‌ن یان ئه‌وان عیباده‌تان بكه‌ن یێن پێدڤی ب پاقژی و ده‌ستنڤێژێ هه‌نه، هه‌روه‌سا ژن ئه‌گه‌ر ژ خوینا زڤڕۆكا هه‌یڤانه یان خوینا چلكێن زارۆكبوونێ پاقژ بوو؛ هنگی پێدڤییه ئه‌و سه‌رێ خۆ بشووت به‌ری ده‌ست ب نڤێژێن خۆ بكه‌ت یان وان عیباده‌تان بكه‌ت یێن پێدڤی ب پاقژی و ده‌ستنڤێژێ هه‌نه.
شێواز و چاوانییا سه‌رشويشتنێ ژی یا ب ڤی ڕه‌نگییه:
پێدڤییه موسلمان له‌شێ خۆ هه‌مییێ ب ئاڤێ ته‌ر بكه‌ت خۆ ئه‌گه‌ر چاوا بیت، ژ ڤێ چه‌ندێ ژی ئەڤەیە تۆ ئاڤێ د دەڤێ خۆ وەردەی و ئاڤێ د دفنا خۆدا ب هەلکێشی، هه‌رگاڤا وی له‌شێ خۆ هه‌می ب ئاڤێ شووشت؛ دێ بێده‌ستنڤێژییا مه‌زن ل سه‌ر ڕابیت و دێ پاقژ بیت.
شێوازەکێ دی یێ تەمامتر و باشتر هەیە، ئەو ژی ئەوە یێ پێغەمبەری صەلات و سەلامێن خودێ ل سەر بن کار پێ دکر، ئەو ژی یێ ب ڤی ڕەنگییە:
01 هەبوونا ئنیەتێ کو دێ بێدەستنڤێژییێ ل سەر خۆ ڕاکەت
02 ناڤ ئینانا خودێ (گۆتنا بسم اللە) و شويشتنا هەردوو دەستان سێ جاران و پاشی شويشتنا عەورەتی.
03 دەستنڤێژ گرتنەکا تەمام هەروەکی موسلمان دەستنڤێژا خۆ بۆ نڤێژێ دشووت.
04 سێ جارا ئاڤێ ب سەرێ خۆدا بکەت کو بنێن مویان پێ تەڕ بن.
05 لەش هەمی تەڕ بیت و ئاڤ بگەهیتێ و دێ ب شووشتنا لایێ ڕاستێ ژ لەشێ خۆ دەستپێکەت پاشی دێ چیتە لایێ چەپێ، د گەل پەرخاندنا ب تبلێن خۆ دا ئاڤ بگەهیتە هەمی جهێن لەشی.
چێنابیت ئەو کەسێ ب جەنابەت بیت، ئەڤان تشتێن ل خوارێ بکەت هەتا ئەو سەرێ خۆ دشووت.
01 کرنا نڤێژێ.
02 طەوافا ل دۆر کەعبێ.
03 مانەڤەیا ل مزگەفتێ، و دروستە ئەو د ناڤ مزگەفتێدا دەڕباز بیت بەلێ نابیت لێ بمینیت.
04 دەستکرنا موسحەفا قورئانێ.
05 خواندنا قورئانێ.
ته‌یه‌مموم
ئه‌گه‌ر مرۆڤێ موسلمان ئاڤ نه‌دیت كو خۆ پێ پاقژ بكه‌ت یان ژ به‌ر نه‌خۆشییه‌كێ یان تشته‌كێ وه‌سا ترسا بكارئینانا ئاڤێ هه‌بوو یان ترسییا ده‌مێ نڤێژێ ب دویماهیك بهێت؛ وی ده‌می دێ ته‌یه‌ممومێ ب ئاخێ كه‌ت.
شێواز و سالۆخه‌تێ وێ ژی ئه‌ڤه‌یه دێ جاره‌كێ هه‌ردوو ده‌ستێن خۆ ل ئه‌ردی ده‌ت و پاشی دێ ڕویێ خۆ و هه‌ردوو كه‌فێن ده‌ستێن خۆ پێ مه‌سحكه‌ت، و دڤێت ئه‌و ئاخ یا پاقژ بیت.
ته‌یه‌مووم ب ڤان تشتان به‌تال دبیت:
1. ته‌یه‌مموم ب وان تشتان به‌تال دبیت یێن ده‌ستنڤێژ پێ به‌تال دبیت.
2. ئه‌گه‌ر ئاڤ هاته دیتن به‌ری ده‌ست ب وی عیباده‌تی بهێته كرن یێ ته‌یه‌مموم ژ به‌ر هاتییه كرن.
نڤێژ
خودێ بۆ هه‌ر شه‌ڤه‌ك و ڕۆژه‌كێ پێنج نڤێژ ل سه‌ر مرۆڤێ موسلمان فه‌ڕز كرینه، ئه‌و نڤێژە ژی نڤێژێن: سپێدێ، نیڤرۆ، ئێڤاری، مه‌غره‌ب و عه‌یشانه.
خۆئاماده‌كرن بۆ نڤێژێ
ئه‌گه‌ر ده‌مێ نڤێژێ هات، مرۆڤێ موسلمان دێ خۆ ژ هه‌ردوو بێده‌ستنڤێژییێن بچویك و مه‌زن پاقژ كه‌ت، ئه‌گه‌ر هات و ئه‌و كه‌ڤتبیته د بێده‌ستنڤێژییا مه‌زندا (یێ ب جه‌نابه‌ت) بیت.
بێده‌ستنڤێژییا مه‌زن: ئه‌وه یا سه‌رشووشتنێ ل سه‌ر موسلمانی پێدڤی دكه‌ت.
بێده‌ستنڤێژییا بچویك: ئه‌وه یا ده‌ستنڤێژ گرتنێ ل سه‌ر موسلمانی پێدڤی دكه‌ت.
موسلمان دێ ب هنده‌ك جلكێن پاقژ و ل جهه‌كێ پاقژ كو چ پیساتی لێ نه‌بن نڤێژێ كه‌ت، به‌لێ دڤێت ئه‌و عه‌وره‌تێ خۆ ژی ب په‌چنیت.
گاڤا بوو ده‌مێ نڤێژێ، موسلمان دێ خۆ ب هنده‌ك جلكێن ژ هه‌ژی نڤێژێ جوان كه‌ت و خه‌ملینیت و دێ له‌شێ خۆ پێ په‌چنیت، و نابیت زه‌لام د نڤێژێدا جهه‌كێ د ناڤبه‌را نافكێ و چوكیدا دیار بكه‌ت.
ئافره‌ت ژی بۆ نڤێژێ دڤێت له‌شێ خۆ هه‌مییێ ب په‌چنیت ب تنێ ڕوی و هه‌ردوو ده‌ست نه‌بن.
مرۆڤێ موسلمان د نڤێژێدا نابیت تشته‌كێ دی ژ بلی وان گۆتنێن بۆ نڤێژێ هاتینه دانان بێژیت، و دێ خۆ بێده‌نگ كه‌ت و گوهدارییا پێشنڤێژی كه‌ت و د نڤێژێدا نازڤڕیت بۆ چ لایان، و ئه‌گه‌ر شیان نه‌بن ئه‌وان گۆتنێن تایبه‌ت ب نڤێژێڤه هاتین ژبه‌ر بكه‌ت؛ هنگی دێ زكرێ خودێ كه‌ت و دێ ته‌سبیحاتێن وی كه‌ت هه‌تا ژ نڤێژێ ب دویماهیك دهێت، و پێدڤییه ب زويترين ده‌م ئه‌و خۆ فێری نڤێژێ و گۆتنێن وێ بكه‌ت.
دا كو ئه‌م ب ئانه‌هییا خودێ ب دروستی نڤێژێ بكه‌ین؛ دێ ل دویڤ ڤان پێنگاڤێن ل خوارێ چین و دێ پارێزگارییێ ل سه‌ر كه‌ین.
پێنگاڤا 1ـێ: دێ ئنیه‌تا خۆ ئینم بۆ كرنا وێ نڤێژا فه‌ڕز یا من دڤێت بكه‌م و جهێ ئنیه‌تێ ژی دله.
پشتی ئه‌ز ده‌ستنڤێژا خۆ دگرم، دێ به‌رێ خۆ ده‌مه قیبلێ و دێ ژ پێرڤه نڤێژا خۆ كه‌م ئه‌گه‌ر ئه‌ڤ چه‌نده د شیانێن مندا هه‌بیت.
پێنگاڤا 2ـێ: دێ هه‌ردوو ده‌ستێن خۆ هه‌تا ئاستێ هه‌ردوو ملێن خۆ بلند كه‌م و دێ بێژم: (الله أكبر) و دێ من ئنیه‌ت هه‌بیت كو دێ د گه‌ل ڤێ چه‌ندێ چمه د ناڤ نڤێژێدا.
پێنگاڤا 3ـێ: دێ دوعایا ڤه‌كرن و ده‌ستپێكرنا نڤێژێ كه‌م وه‌كی د شه‌ریعه‌تیدا هاتی، ئێك ژ جۆرێن وێ ژی ئه‌ڤه‌یه دێ بێژم: (سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، وَتَبَارَكَ اسْمُكَ، وَتَعَالَى جَدُّكَ، وَلَا إِلَهَ غَيْرَكَ).
پێنگاڤا 4ـێ: دێ خۆ ب خودێ پارێزم ژ شه‌یطانێ دویرئێخستی ژ دلۆڤانییا خودێ، ڤێجا دێ بێژم: (أعوذُ باللهِ من الشيطان الرجيم).
پێنگاڤا 5ـێ: دێ د هه‌می ڕكاعه‌تاندا سووڕه‌ت فاتیحه خوینم، كو ئه‌و ژی ئه‌ڤه‌یه: ﴿ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ * الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ * مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ * إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ * اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ * صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ﴾.
پاشی دێ بێژم: (آمين)، ڕامانا وێ ژی ئه‌ڤه‌یه: خودایێ من، تۆ د به‌رسڤا دوعایێن من وه‌ره.
پشتی سووڕه‌ت فاتیحه د ڕكاعه‌تا ئێكێ و دووێ دا ب تنێ ژ هه‌می نڤێژان، دێ هندی د شیانێن مندا هه‌بیت قورئانێ خوینم، ئه‌ڤ خواندنه ژی واجب نینه به‌لێ كرنا وێ خێره‌كا مه‌زن یا تێدا هه‌ی.
پێنگاڤا 6ـێ: دێ بێژم (الله أكبر) پاشی دێ چمه ڕكوعێ هه‌تا پشتا من ڕاست دبیت و ده‌ستێن من ل سه‌ر چووكێن من بن و دێ تبلێن خۆ ژێكڤه‌كه‌م، پاشی دێ سێ جاران د ڕكوعێدا بێژم: (سبحان ربي العظيم).
پێنگاڤا 7ـێ: دێ ژ ڕكوعێ ڕابمه‌ڤه و دێ بێژم: (سمع الله لمن حمده) و دێ ده‌ستێن خۆ هه‌تا ئاستێ هه‌ردوو ملێن خۆ بلند كه‌م، گاڤا له‌شێ من ژ پیاڤه ڕاست بوو دێ بێژم: (ربنا ولك الحمد).
پێنگاڤا 8ـێ: دێ بێژم: (الله أكبر) و دێ ل سه‌ر هه‌ردوو ده‌ست و هه‌ردوو چووك و هه‌ردوو پێیان و ئه‌نی و دفنا خۆ چمه سوجدێ، و د سوجدا خۆدا سێ جاران دێ بێژم: (سبحان ربي الأعلى).
پێنگاڤا 9ـێ: دێ بێژم: (الله أكبر) و دێ ژ سوجدێ ڕابمه‌ڤه هه‌تا خۆ ڕاست دكه‌م و پشتا من ڕاست دبیت و دێ ل سه‌ر پێیێ خۆ یێ چه‌پێ ڕوینمه خوار و دێ پێیێ خۆ یێ ڕاستێ ژی چوكلینم، و سێ جاران دێ بێژم: (ربي اغفر لي).
پێنگاڤا 10ـێ: دێ بێژم (الله أكبر) و دێ جاره‌كا دی چمه سوجدێ هه‌روه‌كی ئه‌ز جارا ئێكێ چوویمه سوجدێ.
پێنگاڤا 11ـێ: دێ ژ سوجدێ ڕابمه‌ڤه و دێ بێژم: (الله أكبر) هه‌تا ئه‌ز ژ پیاڤه ڕاست دبم، و پاشی بۆ هه‌می ڕكاعه‌تێن دی دێ وێ كه‌م یا من د ڕكاعه‌تا ئێكێدا كری.
پشتی ڕكاعه‌تا دووێ ژ نڤێژا نیڤرۆ و ئێڤاری و مه‌غره‌ب و عه‌یشا، دێ ڕوینمه خوار دا ته‌حیاتا ئێكێ بخوینم، كو ئه‌و ژی ئه‌ڤه‌یه: (التحيات لله والصلوات والطيبات، السلام عليك أيها النبي ورحمة الله وبركاته، السلام علينا وعلى عباد الله الصالحين، أشهد أن لا إله إلا الله، وأشهد أن محمدًا عبده ورسوله) پشتی ڤێ دێ ڕابمه‌ڤه دا ڕكاعه‌تا سێیێ بكه‌م.
پشتی ڕكاعه‌تا دویماهیكێ ژ هه‌می نڤێژان، دێ ڕوینمه خوارێ دا ته‌حیاتا دویماهیكێ بخوینم، كو ئه‌و ژی ئه‌ڤه‌یه: (التحيات لله والصلوات والطيبات، السلام عليك أيها النبي ورحمة الله وبركاته، السلام علينا وعلى عباد الله الصالحين، أشهد أن لا إله إلا الله، وأشهد أن محمدًا عبده ورسوله، اللهم صلِّ على محمد وعلى آل محمد، كما صليت على إبراهيم وعلى آل إبراهيم، إنك حميد مجيد. اللهم بارك على محمد وعلى آل محمد، كما باركت على إبراهيم وعلى آل إبراهيم، إنك حميد مجيد)
پێنگاڤا 12ـێ: پشتی ڤێ چه‌ندێ دێ سلاڤا ملان ڤه‌ده‌م و دێ سه‌رێ خۆ بۆ لایێ ڕاستێ زڤڕینم و دێ بێژم: (السلام عليكم ورحمة الله) و پاشی دێ سلاڤا ملان بۆ لایێ چه‌پێ ڤه‌ده‌م و دێ بێژم: (السلام عليكم ورحمة الله) و دێ ئنیه‌تا من ب سلاڤدانێ ئه‌ڤه بیت ئه‌ز ژ نڤێژێ ده‌ركه‌ڤم و ب ڤێ چه‌ندێ من نڤێژا خۆ ب ته‌مامی كر و ئه‌نجامدا.
ده‌رسووك و (حیجابا) ئافره‌تا موسلمان
خودێ دبێژیت: ئانكو:((ئه‌ى پێغه‌مبه‌ر تۆ بێژه ژنێن خۆ و كچێن خۆ و ژنێن خودان باوه‌ران: بلا ئه‌و پێچێن خۆ ب سه‌ر سه‌رێ خۆ و دێمێ خۆ دا به‌رده‌ن؛ دا سه‌ر و دێم و به‌رسنگێن خۆ ڤه‌شێرن؛ چونكى ئه‌ڤ چه‌نده نێزيكتره كو ئه‌و ب ستاره‌يیێ بێنه ناسين، و دا ئه‌و به‌رهنگارى چ نه‌خۆشى و ئێشانان نه‌بن. خودێ گونه‌هـ ژێبرێ دلۆڤانكار بوويه كو وى گونه‌هێن بۆرى بۆ هه‌وه ژێ برين، و ب دياركرنا حه‌لالی و حه‌رامى دلۆڤانى ب هه‌وه برى)). [الأحزاب: 59].
خودایێ مه‌زن ل سه‌ر ئافره‌تا موسلمان پێدڤی كرییه ئه‌و ده‌رسووكێ بكه‌ته به‌ر خۆ و عه‌وره‌تێ خۆ ب ڤه‌شێریت و له‌شێ خۆ هه‌مییێ ل به‌ر زه‌لامێن بیانی ب ڤه‌شێریت، ئه‌ڤه ژی ل دویڤ وی جلكێ ل وه‌لاتێ وێ یێ به‌ربه‌لاڤه و ئافره‌تێن موسلمان دكه‌نه به‌ر خۆ، و نابیت ئه‌و ده‌رسووكا خۆ ژ به‌ر خۆ بكه‌ت ب تنێ ل ده‌ڤ هه‌ڤژین و مه‌حره‌مێن خۆ نه‌بیت، مه‌حره‌مێن وێ ژی: ئه‌و زه‌لامن یێن چ جاران چێنابیت ئافره‌تا موسلمان هه‌ڤژینییێ د گه‌ل پێك بینیت، ئه‌و ژی ئه‌ڤه‌نه: (باب و هندی د سه‌ردا، كوڕ و هندی د بندا، مام و خال و برا و كوڕێ برای و كوڕێ خوشكێ (خاڕزا)، هه‌ڤژینێ دایكێ، بابێ هه‌ڤژینێ دايكێ و هندی د سه‌ردا، زارۆكێن هه‌ڤژینێ وێ و هندی دبندا، و برایێ شیری و هه‌ڤژینێ وێ ژنكا شیر دایه وێ، ب كورتی هه‌ر ئێكێ ب نه‌سه‌بێ ل سه‌ر وێ حه‌رام بیت هه‌ڤژینییێ پێك بینیت؛ ب ڕێكا شیردانێ ژی ل سه‌ر وێ حه‌رام دبیت).
ئافرەتا موسلمان دڤێت بۆ جل و بەرگێن خۆ ڤان خالان بەرچاڤ وەربگریت:
ئێک: پێدڤییە جلکێ وێ لەش هەمی ڤەگرتبیت.
دوو: نابیت ئەوی جلکی بکەتە بەرخۆ دا خۆ پێ جوان بکەت و ب خەملینیت ئەگەر زەلامێن بیانی ل دەڤ وێ هەبن.
سێ: پێدڤییە ئەو جلک یێ تەنک نەبیت کو لەشێ وێ تێدا دیار بکەت.
چوار: پێدڤییە جلکەکێ فرەهــ بیت و وەسا یێ تەنگ نەبیت کو جهەکێ لەشێ وێ پێڤە ب چەسپیت و سالۆخەت بکەت.
پێنج: پێدڤییە چ بێهنخۆشی لێ نەهاتبنە کرن ئەگەر دێ ب ڕەخ زەلامێن بیانی ڕا دەرباز بیت و دێ ئەو بێهنا خۆش یا وێ ل خۆ کری چیتە وان.
شەش: پێدڤییە وەکی جلکێ زەلامى نەبیت.
حەفت: پێدڤییە وەکی وی جلکێ ئافرەتێن نەموسلمان نەبیت یێ ئەو بۆ عیبادەت و جەژنێن خۆ دکەنە بەر خۆ.
هەشت: پێدڤییە ب مەرەما ناڤودەنگییێ نەکەتە بەر خۆ.
ژ سالۆخەتێن باوەرداری
خودێ دبێژیت: ئانكو: ((هه‌ما خودان باوه‌رێن ڕاست و دورست ب خودێ ئه‌ون يێن ئه‌گه‌ر به‌حسێ خودێ هاته‌كرن دلێن وان ڤه‌دله‌رزن، و ئه‌گه‌ر ئايه‌تێن قورئانێ بۆ وان هاتنه خواندن باوه‌رییا وان پتر لێ دهێت، و ئه‌و خۆ دهێلنه ب هيڤییا خودێڤه، نه هيڤییێ ژ كه‌سێ دى دكه‌ن، نه ژ كه‌سێ دى دترسن)). [الأنفال: 2].
- د ئاخڤتنا خۆدا یێ ڕاستگۆیە و درەوێ ناکەت.
- یێ وەفادارە د گەل سۆز و پەیمانان.
- ل دەمێ گەنگەشێ کونتڕولا خۆ ژ دەست نادەت و گۆتنێن نەدروست ناکەت.
- ئەمانەتی بجهــ دگەهینیت.
- ئەو تشتێ بۆ خۆ دڤێت، بۆ برایێ خۆ ژی دڤێت.
- یێ مەردە.
- یێ باشە د گەل خەلکی.
- بەندکێ مرۆڤاینییێ دگەهینیت و سەرا مرۆڤێن خۆ ددەت.
- یێ ڕازییە ب قەدەرا خودێ و سوپاسییا وی دکەت ل دەمێ بەرفرەهییان و هەدارێ دکێشیت ل دەمێ نەخۆشی و تەنگاڤییان.
- ب شەرمینییێ دهێتە سالۆخەتکرن.
- دلۆڤانییێ ب چێکرییان دبەت.
- دلێ وی یێ پاقژە ژ کەرب و کینێ و ئەندامێن لەشێ وی د پاقژن ژ دەستدرێژیکرنا ل سەر کەسێن دی.
- ل خەلکی دبوریت.
- ڕیبایێ ناخۆت و سەرەدەرییێ (موعامەلێ) ب وێ ناکەت.
- زینایێ ناکەت.
- عەرەقێ ڤەناخۆت.
- یێ باشە د گەل جیرانێ خۆ.
- نە زۆڕدارییێ دکەت و نە خیانەتێ دکەت.
- نە دزییێ دکەت و نە حیلەیان دکەت.
- یێ باشە د گەل دایکوبابێن خۆ، خۆ ئەگەر ئەو موسلمان ژی نەبن و د باشییێدا گوهدارییا وان دکەت.
- زارۆکێن خۆ ل سەر ڕەوشتێن بلند و جوان پەروەردە دکەت و فەرمانێ ل وان دکەت ئەرکێن خۆ یێن شەرعی جێبەجێ بکەن، هەروەسا ئەوان پاشڤە لێددەت ژ ڕەوشتێن کرێت و کارێن حەرام.
- چاڤلێکرنا کەسێن نەموسلمان ناکەت د ڕەفتارێن وان یێن ئایینیدا یان عادەت و نەریتێن وان یێن کو بووینە تایبەتمەندی و درویشمەکێ تایبەت ب وانڤە.
- تەوبە دکەت و دزڤڕیتە لایێ خودێ و داخوازێ ژ خودێ دکەت ل گونەهــ و خەمسارییێن وی ببوریت.
كومه‌كا بنیاتێن گرنگ ل دۆر بیروباوه‌رێن تاكێ موسلمان
01 ئه‌لڵاھ خودایێ مه‌یه، ژ وی پێڤه‌تر چ خودایێن ژ هه‌ژی په‌رستنێ نینن، ژ وی پێڤه‌تر چ خۆدان نینن، ژ وی پێڤه‌تر چ تشتێن دی ناهێنه په‌رستن و عیباده‌ت بۆ ناهێته كرن كو ژ هه‌ژی بن، تشته‌ك وه‌كی وی نینه، تشته‌ك ل به‌ر وی یێ ب زه‌حمه‌ت و ئاسێ نینه، ئه‌و گوهدێرێ بینه‌ره.
02 خودایێ مه‌زن یێ ل سه‌ر ئه‌سمانان، یێ بلند بووی ل سه‌ر هه‌می چێكرییێن خۆ، یێ جۆدایه ژ وان، بلنداهییا وی یا ڕه‌هایه ژ هه‌می لایانڤه، ئه‌و ب (ذاتێ) خۆ یێ بلنده و قه‌در و بهایێ وی یێ بلنده و هێز و ده‌ستهه‌لاتا وی ژی یا مه‌زن و بلنده، و خودایێ مه‌زن یێ پڕزانا و ئاگه‌هداره ب هه‌می تشتان و دۆر یا ل هه‌می تشتان گرتی.
03 هه‌ر تشته‌كێ خودایێ مه‌زن یان پێغه‌مبه‌رێ وی موحه‌ممه‌دی صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن ژ باشناڤ و سالۆخه‌تان بۆ وی بنه‌جھ كربیت؛ ئه‌م ژی بۆ وی بنه‌جھ دكه‌ین و باوه‌رییێ پێ دئینین، و هه‌ر تشته‌كێ وی ژخۆ دابیتە پاش یان پێغه‌مبه‌رێ وی صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن ژ وی دابیته پاش؛ ئه‌م ژی ژ وی دده‌ینه پاش.
04 خودایێ مه‌زن د به‌رسڤا گازی و دوعایان دهێت، دوعایان قه‌بویل دكه‌ت و پێدڤیاتییان جێبه‌جێ دكه‌ت و هه‌می تشت یێن د ده‌ستێ ویدا، زیان و مفا هه‌می یێن د ده‌ستێ ویدا و بێی وی چ ژ وان چێنابن، مرۆڤ ژی خۆ بۆ چاڤنقاندنه‌كێ یێ ژ وی بێمننه‌ت نینه و هه‌ر گاڤ یێ پێدڤێ ب وییه، و چێنابیت مرۆڤێ موسلمان چ جۆرێن عیباده‌تان بۆ تشته‌كێ دی ژ بلی خودێ بكه‌ت وه‌كی دوعاكرنێ، نڤێژكرنێ، نه‌زركرنێ، سه‌رژێكرنێ و ترس و هیڤی و خۆهێلانا ب هیڤییا خودێڤه و ژ بلی ڤانه ژ عیباده‌تێن دیار و سه‌رڤه و ناڤداهی، و هه‌ر كه‌سێ عیباده‌ته‌كی بۆ ئێكێ دی ژ بلی خودێ ئه‌نجام بده‌ت، ئه‌ڤه وی شرك ب خودێ كر و دێ بیته كه‌سه‌كێ موشرك و هه‌ڤپشك دروستكه‌ر.
05 مه‌زنترین گونه‌ھ ئه‌ڤه‌یه مرۆڤ شریك و هه‌ڤاله‌كی بۆ خودێ دروست بكه‌ت، و هه‌ر كه‌سێ ل سه‌ر شركێ بمریت؛ خودێ دێ به‌حه‌شتێ ل سه‌ر وی حه‌رام كه‌ت و جهێ وی ئاگرێ جه‌هنه‌مێیه، شرك ئه‌و گونه‌هه یا ئه‌گه‌ر مرۆڤ ل سه‌ر بمریت و ژێ ته‌وبه نه‌كه‌ت؛ خودێ چ جاران وێ گونه‌هێ ژێنابه‌ت.
06 هه‌ر تشته‌كێ ب سه‌رێ مرۆڤی نه‌هاتی؛ چ جاران ب سه‌رێ وی نه‌دهات و هه‌ر تشته‌كێ ب سه‌رێ وی هاتی؛ دا هه‌ر ب سه‌رێ وی هێت و ئه‌و نه‌دشیا ژ خۆ بده‌ته پاش، و دڤێت مرۆڤێ موسلمان باوه‌رییێ ب قه‌زا و قه‌ده‌را خودێ بینیت و یێ ڕازی بیت ب قه‌ده‌را خودێ و به‌رده‌وام په‌سنێن خودێ بكه‌ت و شوكر و حه‌مد و سوپاسییا وی بكه‌ت ل سه‌ر هه‌ر تشته‌كی.
07 موحه‌ممه‌د صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن پێغەمبەرێ مەیە، ئەو باشترین مرۆڤ و دویماهیكێ پێغه‌مبه‌رانه، ئه‌و مه‌هده‌ركه‌ره و مه‌هده‌را وی دهێته وه‌رگرتن ل ڕۆژا قیامه‌تێ، خودێ ئه‌و یێ كرییه خۆشتڤی و خه‌لیلێ خۆ هه‌روه‌كی چاوا ئیبراهیم (سلاڤ لێ بن) كرییه خۆشتڤی و خه‌لیلێ خۆ.
08 په‌ڕتووكا مه قورئانا پیرۆزه، په‌ڕتووكه‌كا په‌رده‌دڕ و موعجیزه‌یه، ڕاستی و دروستییا وێ تشته‌كێ ڤه‌بڕییه، ب خواندنا وێ مرۆڤ عیباده‌تێ خودێ دكه‌ت و دبیته خۆدان خێر، خودێ ئه‌و یا بۆ پێغه‌مبه‌رێ خۆ موحه‌ممه‌دی صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن ئینایه خوارێ ب ڕێكا جبریلی سلاڤ لێ بن كو باشترین مه‌لائیكه‌ته و خودێ قورئان یا پاراستی ژ گوهاڕتن و ده‌ستكاریكرنێ، هه‌روه‌كی خودێ دبێژیت: ئانكو: ((هندى ئه‌مين مه قورئان بۆ موحه‌ممه‌د پێغه‌مبه‌رى - سلاڤ لێ بن - يا ئينايه خوارێ، ئه‌م ب پاراستنا وێ ڕادبين دا چ لێ نه‌هێته زێده‌كرن و چ ژێ كێم نه‌بیت و چ ژێ نه‌هێته به‌رزه‌كرن)). [الحجر: 9]
09 نێزیكترین كه‌س ل خودێ ئه‌وه یێ ژ هه‌مییان پتر گوهدارییا وی دكه‌ت و ژ هه‌مییان پتر دویڤچوونا شه‌ریعه‌تێ وی دكه‌ت، و قه‌در و بهایێ چ عه‌ره‌بان ب سه‌ر چ كه‌سێن دی یێن نه‌عه‌ره‌ب ناكه‌ڤیت، قه‌در و بهایێ چ كه‌سێ نه‌عه‌ره‌ب ژی ب سه‌ر چ عه‌ره‌بان ناكه‌ڤیت، هه‌روه‌سا قه‌در و بهایێ چ مرۆڤێ سپی ب سه‌ر چ مرۆڤێ ڕه‌ش و چ مرۆڤێن ڕه‌ش ب سه‌ر چ مرۆڤێن سپی ناكه‌ڤیت ب تنێ ب ته‌قوا و ترسا ژ خودێ نه‌بیت، مرۆڤ هه‌می ژ ئاده‌مینه و ئاده‌م ژ ئاخێیه هه‌روه‌كی خودێ دبێژیت: ئانكو: ((هندى باشترينێ هه‌وه‌يه ل نیك خودێ ئه‌وه يێ ژ هه‌مییان پتر ته‌قوا خودێ بكه‌ت)). [الحجرات: 13].
10 مرۆڤێ موسلمان باوه‌ری یا ب هه‌بوونا مه‌لائیكه‌تێن خۆدان قه‌در هه‌ی و باوه‌ری یا هه‌ی كو ئه‌و هنده‌ك چێكریێن خودێنه، خودێ ئه‌و یێن ژ ڕوناهییێ ئافراندین، و ئه‌و ژی چێكرییێن خودێنه، ژ وان ژی جبریله كو خودێ ب ئینانه خوارا وه‌حییێ ڕاسپاردییه و میكائیله كو ئه‌ركێ ئینانه خوارا بارانێ ب وی هاتییه ڕاسپاردن و ئیسرافیله كو هاتییه ڕاسپاردن ب پفكرنا بوقێ، هه‌ردیسان مه‌لائیكه‌تێ مرنێ كو ئه‌ركێ كێشانا ڕحا عه‌بدێن خودێ ب وی هاتییه ڕاسپاردن.
11- مرۆڤێ موسلمان باوه‌ری یا ب نیشانێن قیامه‌تێ هه‌ی و باوه‌ری یا ب ده‌ركه‌ڤتنا مه‌سیحێ ده‌جالی هه‌ی، هه‌روه‌سا باوه‌ری یا هه‌ی كو ل دویماهییا زه‌مانی عیسایێ كوڕێ مه‌ریه‌مێ (سلاڤ لێ بن) دێ ژ ئه‌سمانی هێته خوارێ و ڕۆژ دێ ژ لایێ ڕۆژئاڤایێ ده‌ركه‌ڤیت.
12 مرۆڤێ موسلمان باوه‌ری یا ب عه‌زابا قه‌بری هه‌ی بۆ هه‌ر كه‌سێ ژ هه‌ژی وێ عه‌زابێ بیت، هه‌روه‌سا باوه‌ری یا ب قه‌نجی و نیعمه‌تێن قه‌بری ژی هه‌ی بۆ هه‌ر كه‌سێ ژ هه‌ژی وان قه‌نجییان بیت، كا چاوا باوه‌ری یا ب پرسیاركرنا مونكه‌ر و نه‌كیری ژی هه‌ی كو دێ د قه‌بریدا پرسیارێ ژ مری كه‌ن كا خودایێ ته كییه و دینێ ته چییه و پێغه‌مبه‌رێ ته كییه، و باوه‌ری یا هه‌ی كو قه‌بر یان مێرگه‌كه ژ مێرگێن به‌حه‌شتێ یان چاله‌كه ژ چالێن ئاگرێ جه‌هنه‌مێ.
13 موسلمانی باوه‌ری یا ب ڕابوونا پشتی مرنێ و جزادانێ ل سه‌ر كاروكریاران ل ڕۆژا قیامه‌تێ هه‌ی، و باوه‌ری یا هه‌ی كو به‌حه‌شت و جه‌هنه‌م دوو چێكرییێن خودێنه و چ جاران ژ ناڤ ناچن.
14 سحر و سێره‌به‌ندی كوفره ب خودێ، چێنابیت مرۆڤ خۆ فێركه‌تێ و بچیته ده‌ڤ ساحر و سێره‌به‌ند و ده‌جالان، كا چاوا نابیت مرۆڤ فالچی و خێڤزانكان ڕاست ده‌ربێخیت و باوه‌ر ژ وان بكه‌ت، هه‌ر كه‌سێ باوه‌ر ژ وان بكه‌ت و وان راست ده‌ربێخیت؛ ئه‌ڤه وی كوفر ب وێ كر یا خودێ بۆ موحه‌ممه‌دی صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن ئینایه خوارێ.
15 موسلمان حه‌ز ژ صه‌حابییێن پێغه‌مبه‌رێ خودێ صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن دكه‌ت، و حه‌ز ژ وان كه‌سان ژی دكه‌ت یێن حه‌ز ژ صه‌حابییان دكه‌ن و كه‌رب ژ وان ڤه‌دبن یێن كه‌رب ژ صه‌حابییان ڤه‌دبن، چونكی حه‌زژێكرنا وان دین و چاكییه، كه‌رب ڤه‌بوونا وان ژی كوفر و دووڕویاتییه، پێغه‌مبه‌رێ خودێ صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن دبێژیت: (خه‌به‌ران نه‌بێژنه صه‌حابییێن من) رواه مسلم. هه‌ر كه‌سێ ته‌عنه‌یان ل ئێك ژ صه‌حابییان بده‌ت یان ژ بهایێ وان كێم بكه‌ت (خودێ ژ هه‌مییان ڕازی بیت)، ئه‌و كه‌سه‌كێ سه‌رداچووی و بیدعه‌چییه.
16 موسلمان دانپێدانێ ب خیلافه‌تا پشتی پێغه‌مبه‌رێ خودێ صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن دكه‌ت: ده‌ستپێكێ بۆ ئه‌بو به‌كری خودێ ژێ ڕازی بیت، ئه‌ڤه ژی چونكی قه‌در و بهایێ وی گه‌له‌كێ مه‌زنه و ئه‌و ل به‌ری هه‌مییان دهێت د ناڤ ئوممه‌تێدا، پاشی بۆ عومه‌رێ كوڕێ خه‌طابی خودێ ژێ ڕازی بیت و پاشی بۆ عوسمانی خودێ ژێ ڕازی بیت و پاشی بۆ عه‌لییێ كوڕێ ئه‌بو طالبی خودێ ژێ ڕازی بیت، ئه‌ڤه خه‌لیفه‌یێن سه‌رڕاست و ئیمام و پێشه‌وایێن ڕاسته‌ڕێنه.
17 عیباده‌ت هه‌می د ته‌وقیفینه (ئانكو نه تشته‌ك ل سه‌ر دهێته زێده‌كرن و نه تشته‌ك ل سه‌ر دهێته كێمكرن)، ڤێجا چێنابیت مرۆڤ ب تشته‌كی عیباده‌تێ خودێ بكه‌ت ئه‌و نه‌بیت ئه‌گه‌ر ئه‌و عیباده‌ت د په‌ڕتووكا خودایێ مه‌زن یان سوننه‌تا پێغه‌مبه‌رێ وی صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن بنه‌جھ ببیت، و هه‌ر عیباده‌ته‌كێ مرۆڤ پشتی مرنا پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن ژ ده‌ڤ خۆ بینیته ده‌ر و ل سه‌ر سوننه‌ت و ڕێبازا وی نه‌بیت، ئه‌و بیدعه و داهێنانه د دینیدا و دێ ل خۆدانی هێته زڤڕاندن، پێغه‌مبه‌ر صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن دبێژیت: (هه‌ر كه‌سێ داهێنانه‌كێ د كارێ مه‌دا بكه‌ت كو تێدا نه‌بیت؛ دێ لێ هێته زڤڕاندن) رواه البخاري.
18 وه‌رگرتن و قه‌بویلبوونا عیباده‌تی یا گرێداییه ب دوو ستوینێن سه‌ره‌كیڤه كو ئه‌و ژی ئیخلاص و دلسۆزییا بۆ خودێیه د عیباده‌تیدا و یێ دووێ دویڤچوونا پێغه‌مبه‌رییه صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن د وی عیباده‌تیدا، ڤێجا عیباده‌ت ناهێته وه‌رگرتن و قه‌بویل نابیت ئه‌گه‌ر بۆ خودێ ب تنێ نه‌بیت و قه‌بویل نابیت ئه‌گه‌ر ل سه‌ر ڕێبازا پێغه‌مبه‌رێ خودێ صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن ژی نه‌بیت.
به‌خته‌وه‌رییا من یا د دینێ من ئیسلامێدا
خودێ دبێژیت: ئانكو: ((هه‌چییێ كاره‌كێ چاك بكه‌ت نێر بیت يان مێ بیت و وى باوه‌رى ب خودێ و پێغه‌مبه‌رێ وى هه‌بیت، د دونيايێدا ئه‌م ب ژينه‌كا خۆش و ته‌نا دێ وى زێندى كه‌ين، ئه‌گه‌ر خۆ مالێ وى يێ كێم ژى بیت، ل ئاخره‌تێ ژی ئه‌م دێ خێرا وان ب باشترين ڕه‌نگ سه‌را كارێ وان يێ دونيايێ ده‌ينێ)). [النحل: 97].
ژ مه‌زنترین تشتێن كه‌یفخۆشی و بێهنفره‌هی و به‌خته‌وه‌رییێ د دلێ مرۆڤێ موسلماندا په‌یدا دكه‌ت؛ گرێدانا وی یا ڕاسته‌وخۆیه د گه‌ل خودایێ وی بێی چ ناڤبه‌ند و واسته ژ مرۆڤێن ساخ یان مری یان بت و صه‌نه‌مان د ناڤبه‌را واندا هه‌بن، خودایێ مه‌زن د په‌ڕتووكا خۆ یا پیرۆزدا ئاماژه ب وێ چه‌ندێ كرییه كو هه‌رده‌م ئه‌و یێ نێزیكه ل عه‌بدێن خۆ، گوھ ل وان دبیت و د به‌رسڤا گازی و دوعایێن وان دچیت، خودێ دبێژیت: ئانكو:((و ئه‌گه‌ر به‌نییێن من پرسيارا من ژ ته كر - ئه‌ى موحه‌ممه‌د - تۆ بێژه وان: هندى ئه‌زم ئه‌ز يێ نێزيكى وانم، ئه‌ز د گازییا وى دهێم يێ گازى من بكه‌ت، ڤێجا بلا ئه‌و گوهدارییا من بكه‌ن د وى تشتیدا يێ ئه‌ز فه‌رمانێ پێ ل وان دكه‌م، و بلا باوه‌رییێ ب من بينن، دا به‌لكى به‌رێ وان بكه‌ڤیته باشییا دين و دونيايا وان. ئه‌ڤ ئايه‌ته هندێ دگه‌هينیت كو خودێ يێ نێزيكى به‌نییێن خۆيه، نێزيكییه‌كا بابه‌تى وى بیت)). [البقرة: 186]، هه‌روه‌سا خودێ فه‌رمان ل مه كرییه ئه‌م دوعا ژ وی بكه‌ین و ئه‌ڤ كاره كرییه ئێك ژ مه‌زنترین عیباده‌تێن مرۆڤێ موسلمان پێ ل خودایێ خۆ نێزیك دبیت، خودایێ مه‌زن دبێژیت: ئانكو:((و خودايێ هه‌وه - گه‌لی عيباده‌تكه‌ران - گۆت: هوين دوعايان ژ من ب تنێ بكه‌ن و عيباده‌تێ من بكه‌ن ئه‌ز دێ د به‌رسڤا هه‌وه هێم، هندى ئه‌ون يێن خۆ ژ باوه‌رى ئينانا ب په‌رستنا من ب تنێ مه‌زنتر لێ دكه‌ن، ئه‌و ب ڕه‌زيلی و شه‌رمزاریڤه دێ چنه جه‌هنه‌مێ)). [غافر: 60 ]، موسلمانێ چاك هه‌رگاڤ یێ پێدڤی خودایێ خۆیه، هه‌رگاڤ دوعا ژ وی دكه‌ت و ب كرنا عیباده‌تێن چاك و باش خۆ نێزیكی وی دكه‌ت.
خودایێ مه‌زن ژ به‌ر حیكمه‌ت و ئارمانجه‌كا مه‌زن ئه‌م یێن ئیناینه هه‌بوونێ و كرینه د ڤی گه‌ردوونیدا و وی ژ قه‌ستا و بێ ئارمانج ئه‌م نه‌ئافراندینه، ئارمانج ژ هه‌بوون و ئافراندنا مه ژی ئه‌ڤه‌یه ئه‌م عیباده‌تێ خودێ ب تنێ بكه‌ین و چ شریك و هه‌ڤالان بۆ خودێ دروست نه‌كه‌ین، دین و ئایینه‌كێ خودایی یێ ڤه‌گر ژی بۆ مه دانا كو هه‌می كاروبارێن ژیانا مه یا تایبه‌ت و گشتی ڕێك دئێخیت، و ب ڕێكا ڤی شه‌ریعه‌تێ دادپه‌روه‌ر پێدڤیاتییێن ژیانێ بۆ مه پاراستینه كو ئه‌و ژی پاراستنا دین و ڕوح و نامویس و ئه‌قل و مالێن مه‌نه، و هه‌ر كه‌سێ د ژیانا خۆدا دویڤچوونا فه‌رمانێن شه‌ریعه‌تی بكه‌ت و خۆ ژ حه‌رامكرییێن شه‌ریعه‌تی دویر بێخیت؛ ئه‌ڤه وی ئه‌ڤ پێدڤیاتییه پاراستن و بێ گومان ب ره‌نگه‌كێ به‌خته‌وه‌ر و ته‌نا و ئارام د ڤێ ژیانێدا ژییا.
په‌یوه‌ندییا موسلمانی د گه‌ل خودایێ وی په‌یوه‌ندییه‌كا كویر و بهێز و موكومه و ئارامی و ته‌ناهی و ڕحه‌تییا ده‌روونی د ناخێ ویدا به‌لاڤ دكه‌ت، هه‌روه‌سا هه‌ستكرنا ب ته‌ناهی و ئێمناهی و به‌خته‌وه‌ری و كه‌یفخۆشییێ ل ده‌ڤ وی په‌یدا دكه‌ت، كا چاوا هه‌ستێ هه‌بوونا خودێ د گه‌ل وی و گرنگیدان و چاڤدان و پاراستنا وی بۆ عه‌بدێ باوه‌ردار ل ده‌ڤ په‌یدا دكه‌ت، خودێ دبێژیت: ئانكو: ((خودێ ب سه‌ركه‌ڤتن و پشته‌ڤانى و پاراستنێ سه‌ركارییا خودان باوه‌ران دكه‌ت، وان ژ تارییێن كوفرێ ده‌ردئێخیته ڕۆناهییا باوه‌رییێ)). [البقرة: 257 ].
ئه‌ڤ په‌یوه‌ندییا مه‌زن؛ ڕه‌وشه‌كا وژدانی و ناڤخۆییه كو ل سه‌ر خۆشی دیتنا ژ عیباده‌تكرنا خودێ و خه‌رببوونا ژ دیدارا وی ڕادبیت و دلێ وی به‌ره‌ڤ ئه‌سمانێن به‌خته‌وه‌رییێ بلند دكه‌ت، ئه‌ڤه ژی ب هه‌ستكرنا ب شریناهییا باوه‌رییێ.
ئه‌ڤه ئه‌و شریناهییه یا كو د شیاندا نینه كه‌سه‌ك خۆشییا وێ سالۆخه‌ت بكه‌ت ژ بلی وی كه‌سێ ب گوهدانا فه‌رمانان و دویركه‌ڤتنا ژ پاشڤه‌برییان تامكربیته وێ، ژ به‌ر ڤێ چه‌ندێ ژی موحه‌ممه‌د پێغه‌مبه‌ر صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن دبێژیت: ئانكو: ((وی كه‌سی تامكره شریناهییا باوه‌رییێ یێ ڕازی بووی ئه‌لڵاھ خودایێ وی بیت و ئیسلام دینێ وی بیت و موحه‌ممه‌د پێغه‌مبه‌رێ وی بیت)). رواه مسلم.
به‌لێ، ئه‌گه‌ر مرۆڤی هه‌ست ب ئاماده‌بوونا خۆ یا به‌رده‌وام ل به‌رده‌ستێن چێكه‌رێ خۆ كر و ئه‌و ب باشناڤ و سالۆخه‌تێن وی یێن جوان و تازه نیاسی، وه‌سا عیباده‌تێ وی ژی كر هه‌روه‌كی ئه‌و وی دبینیت و ب ڕه‌نگه‌كێ دلسۆز (ب ئیخلاص) عیباده‌تێ خودایێ خۆ كر، و ژ خودێ پێڤه‌تر وی چ مه‌ره‌مێن دی ب عیباده‌تی نه‌بوون و ئه‌ڤ عیباده‌ته ژ خودێ پێڤه‌تر بۆ چ تشتێن دی نه‌كربیت؛ هنگی دێ ژیانه‌كا خۆش و به‌خته‌وه‌ر ل دونیایێ ژیت و ل ئاخره‌تێ ژی دێ چاره‌نڤیسه‌كێ باش ل هیڤییا وی بیت.
هه‌تا ئه‌و موسیبه‌تێن ب سه‌ر مرۆڤێ باوه‌رداردا دهێن؛ گه‌رماتییا وان ب سه‌رمایا یه‌قینێ و ڕازیبوون ب قه‌ده‌را خودێ و سوپاسیكرنا خودێ ل سه‌ر هه‌می قه‌ده‌رێن وی یێن خۆش و باش و نه‌خۆش و ڕازیبوونه‌كا ته‌مام ب وان دێ ژ ناڤ چیت.
ژ وان تشتێن پێدڤییه موسلمان ڕژدییێ ل سه‌ر بكه‌ت دا به‌خته‌وه‌ری و ئارامی و ته‌ناهییا خۆ زێده‌تر لێ بكه‌ت، گه‌له‌ك كرنا زكرێ خودێیه، و خواندنا قورئانا پیرۆزه، خودایێ مه‌زن دبێژیت: ئانكو:((و ئه‌و به‌رێ وان دده‌ته هيدايه‌تێ ئه‌وێن دلێن وان ب ته‌وحيدا خودێ و زكرێ وى ته‌نا و ڕحه‌ت دبن، نێ ب گوهدان و زكرێ خودێ دل ته‌نا و ڕحه‌ت دبن)). [الرعد: 28]. چه‌ند مرۆڤێ موسلمان پتر زكرێ خودێ بكه‌ت و قورئانێ بخوینیت؛ دێ پتر ب خودێڤه هێته گرێدان و دێ دل و ده‌روونێ وی زێده‌تر پاقژ بیت و دێ باوه‌رییا وی بهێزتر كه‌ڤیت.
هه‌روه‌سا پێدڤییه مرۆڤێ موسلمان ڕژدییێ ل سه‌ر فێربوونا بابه‌تێن دینێ خۆ بكه‌ت ژ ژێده‌رێن وێ یێن دروست، هه‌تا كو ب چاڤڕۆهنی عیباده‌تێ خودێ بكه‌ت، چونكی پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن گۆتییە: ئانكو: ((داخوازكرنا زانینێ فه‌ڕزه ل سه‌ر هه‌ر تاكه‌كێ موسلمان)). رواه ابن ماجه، و دڤێت خۆڕاده‌ستی فه‌رمانێن خودێ بكه‌ت و یێ ملکەچ بیت بۆ وان فەرمانان ، ئه‌و خودایێ ئه‌و مرۆڤ ئافراندی، دڤێت مرۆڤ خۆڕاده‌ستی فه‌رمانێن وی بكه‌ت؛ چ حیكمه‌تێن وان فه‌رمانان بزانیت یان نه‌زانیت، خودایێ مه‌زن د په‌ڕتووكا خۆ یا پیرۆزدا دبێژیت: ئانكو:((و ئه‌گه‌ر خودێ و پێغه‌مبه‌رێ وى حوكمه‌ك دا، چێنابیت بۆ مێره‌كێ خودان باوه‌ر يان ژنه‌كا خودان باوه‌ر كو ب وى حوكمى نه‌كه‌ت، و حوكمه‌كێ دى بۆ خۆ هەلبژێریت. هه‌چییێ گوهدارییا خودێ و پێغه‌مبه‌رێ وى نه‌كه‌ت ب ڕاستى ئه‌و ژ ڕێكا دورست دوير كه‌ڤت دويركه‌ڤتنه‌كا ئاشكه‌را)). [الأحزاب: 36].
صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر پێغه‌مبه‌رێ مه موحه‌ممه‌دی بن، و ل سه‌ر مالبات و صه‌حابییێن وی هه‌مییان بن.
Related books
All books- په‌ڕتووكا ئێكتاپه‌رستییێ (كتاب التوحید)14 languages
په‌ڕتووكا ئێكتاپه‌رستییێ (كتاب التوحید)
ئه‌وا كو مافێ خودێیه ل سه‌ر عه‌بدان ژ نڤیسینا شێخێ ئیسلامێ موحه‌ممه‌دێ كوڕێ عه‌بدولوه‌هابێ ته‌میمی 1206 مش گرنگیدان:
- بیروباوه‌رێن دروست و هه‌ڤدژێن وێ48 languages
بیروباوه‌رێن دروست و هه‌ڤدژێن وێ
نڤیسین بسم الله الرحمن الرحيم پێشگۆتن سوپاسی بۆ خودێ ب تنێ بن، صه‌لات و سه‌لام ل سه‌ر وی پێغه‌مبه‌ری بن یێ پشتی وی چ پێغه‌مبه‌رێن دی ناهێن و ل سه‌ر مالبات و صه‌حابییێن وی بن.
- ئیسلام ئایینێ پێغەمبەرێن خودێیە85 languages
ئیسلام ئایینێ پێغەمبەرێن خودێیە
ئیسلام خۆڕادەستکرنە بۆ خودایێ چێکەرێ گەردوونی و ڕێڤەبەرێ وی،و سەرچەمییانە بۆ وی ب ڤیان و حەزژێکرن و مەزنڕاگرتنێ، بنیاتێ ئیسلامێ باوەری ئینانە ب خودێ و ب وێ چەندێ کو ب تنێ خودێ چێکەر و ئافراندەرە و هەر تشتەکێ دی ژ بلی وی یێ چێکری و ئافراندییە، دیسان باوەری ئینانە کو خودێ ب تنێ یێ ژ هەژی پەرستنێیە، ئەو خودایەکێ ب تنێیە و وی چ شریک و هەڤال نینن و ژ بلی وی چ تشت ژ هەژی پەرستنێ نینن، ناڤێن جوان و سالۆخەتێن بلند یێن وینە، ئەو خۆدانێ بلنداهییا ڕەهایە بیێ چ کێماسی د گەل بن، نە ئەو ژ کەسێ بوویە و نە کەس ژ وی بوویە و وی چ هەڤکویڤ ژی نینن و نە د حەلییێتە د ناڤ چ چێکرییێن خۆدا و نە دچیتە د ناڤ لەشێ چ…
- الإسلام دين رب العالمين