Nchịkọta Bara Uru Maka Onye Muslim.
Akwụkwọ a na-atụle ntọala nke okpukpe Islam n'ụzọ dị nkenke ma zuru ezu, ebe ọ na-akọwara ndị na-agụ ya isi ụkpụrụ nke ofufe ziri ezi nakwa ihe ọ pụtara ịkwere na Chineke, na ndị mmụọ ozi Ya, na akwụkwọ Ya, na ndị ozi Ya, nakwa n'Ụbọchị Ikpeazụ, nakwa n'Akàrààkà (Qadar). Akwụkwọ a na-amalite site n'ịkọwa ngọzi nke Islam nakwa mkpa ọ dị ịmara Chineke, na àgwà Ya, nakwa aha Ya ndị kachasị mma. Emesia, ọ ga-agafe n'ikwu banyere ogidi ise nke Islam, nakwa ogidi nke okwukwe. Ọ na-atụlekwa ihe Ihsan (ime ezi omume) pụtara nakwa mmetụta o nwere n'ebe onye kwere ekwe nọ. Akwụkwọ a pụrụ iche n'ihi na…
This PDF is generated automatically from the book's text; its layout may differ from the printed edition.
Nchịkọta Bara Uru Maka Onye Alakụba.
N'aha Chineke, Onye ebere n'ụzọ niile, Onye ebere n'ụzọ pụrụ iche.
Okwu Mmalite
Otuto niile dịrị Chineke, Onyenwe ụwa niile, ka ngọzi na udo dịrịkwa n'ahụ onye kachasị asọpụrụ n'ime ndị amụma na ndị ozi, onye amụma anyị Muhammad, nakwa n'ahụ ezinụlọ ya na ndị enyi ya niile,
Ma mgbe nke a gasịrị:
Ya mere, otu n'ime ngọzi dị ukwuu nke Chineke Onye Dị Elu n'ahụ mmadụ bụ ịgọzi ya na Islam, iguzosi ike n'ime ya, nakwa ime omume kwekọrọ n'ikpe na iwu ya, N'ime akwụkwọ a, onye Alakụba na-amụta ntọala ndị na-edozi okpukpe ya n'ụzọ dị nkenke, nke na-akọwara ya ihe ndị bụ́ isi gbasara okpukpe a dị ukwuu; iji mụbaa n'ịmara Onyenwe ya Onye Dị Elu, ịmara okpukpe ya bụ́ Islam, nakwa ịmara Onye Amụma ya bụ́ Muhammad ﷺ; ka ọ wee fee Chineke Onye Dị Elu ofufe site n'ezi nghọta nakwa ihe ọmụma.
Amamihe dị n'okike ụmụ mmadụ
Chineke Onye Dị Elu kere anyị maka amamihe dị ebube, nke bụ ife naanị Ya ofufe na-enweghị onye mmekọ, dịka O siri kwuo (Onye dị nsọ): "﴿Ma ekeghị m ndị jinn na mmadụ ma ọ bụghị naanị ka ha wee na-efe m ofufe.﴾" [Suratul Adh-Dhariyat: 56] Ya bụ: ka ha wepụta Ya iche n'ofufe sọ naanị Ya, O nweghị onye na-ekekọrịta ya na Ya, Nke a bụ nzube dị ebube nke omume anyị na ebumnuche anyị niile n'ụwa a gbadoro ụkwụ na ya, Onye Dị Nsọ sịrị: ﴿Ọ̀ bụ na unu chere na Anyị kere unu n'efu, nakwa na a gaghị akpọghachi unu n'ebe Anyị nọ? *) Ya mere, Chineke kachasị elu, Eze nke eziokwu, ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Ya, Onyenwe Oche-eze dị ùgwù.﴾ [Surah Al-Mu'minun: 115-116].
Onyenwe m bụ Chukwu
Onye Dị Elu Sịrị: ﴿O unu ndị mmadụ, feenụ Onyenwe unu ofufe, Onye kere unu nakwa ndị buru unu ụzọ bịa, ka unu wee nwee ike ichebe onwe unu.﴾ [Surah Albakara: 21].
Onye Dị Elu Sịrị: ﴿Ọ bụ Chineke, Onye ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Ya﴾ [Surah Al-Hashr: 22].
Onye Dị Elu Sịrị: {﴿Ọ dịghị ihe ọ bụla yiri Ya; Ọ bụkwa Ya bụ Onye na-anụ ihe niile, Onye na-ahụ ihe niile.﴾} [Surah Ash-Shura: 11].
Chineke bụ Onyenwe m nakwa Onyenwe ihe niile, Onye Nwe Ihe, Onye Okike, Onye Na-enye Ihe Oriri, Onye Na-achịkwa ihe niile.
Ọ bụ naanị Ya kwesịrị ofufe, o nweghị Onyenwe ọzọ ma e wezụga Ya, o nweghịkwa Chi ọzọ na-abụghị Ya.
Ọ nwere Aha Ọma na àgwà ndị dị elu nke Ọ kwadoro maka Onwe ya, nakwa nke onye amụma Ya ﷺ kwadoro maka Ya, nke ruru ogo kachasị elu n'izu okè na ịdị mma, ọ dịghị ihe ọ bụla yiri Ya; Ọ bụkwa Ya bụ Onye na-anụ ihe niile, Onye na-ahụ ihe niile.
Ụfọdụ n'ime aha Ya kachasị mma bụ:
Onye Na-enye Ihe Oriri, Onye Obi Ebere, Onye nwere ike niile (Al-Qadir), Onye Eze, Onye na-anụ ihe niile (As-Sami'), Onye Udo, Onye na-ahụ ihe niile (Al-Basir), Onye Nlekọta, Onye Okike, Onye Dị Nwayọọ, Onye Zuru Ezu, Onye Na-agbaghara Mmehie.
Onye Na-enye Ihe Oriri: Onye na-ahụ maka ihe oriri nke ndị ohu, nke na-akwado obi ha nakwa ahụ ha.
Onye ebere n'ụzọ niile: Onye nwe ebere sara mbara dị ukwuu, nke gbasara ihe niile.
Onye nwere ike niile (Al-Qadir): Ọ bụ Onye nwere ike zuru okè, Onye ọ dịghị adịghị ike ma ọ bụ ike ọgwụgwụ na-abịakwasị Ya.
Eze (Al-Malik): Ọ bụ Onye a kọwara site n'àgwà nke ịdị ukwu, ike, nakwa ịchịkwa; Onye nwe ihe niile, Onye na-eme ihe ọ bụla O chọrọ n'ime ha.
Onye na-anụ ihe niile (As-Sami'): Onye na-anụ ihe niile a na-anụ, ma ihe zoro ezo ma ihe pụtara ìhè, ma na-anụkwa arịrịọ ndị ohu Ya nakwa arịrịọ ha na-arịọsi Ya ike.
Udo (As-Salam): Onye na-enweghị erughị eru, nkwarụ, nakwa ntụpọ ọ bụla.
Onye na-ahụ ihe niile (Al-Basir): Onye ọhụhụ Ya gbara ihe niile gburugburu ọbụlagodi ma ọ dị ntakịrị ma ọ bụ dị obere, Onye nwere nleba anya n'ihe niile, Onye maara ha nke ọma, nakwa Onye maara ihe zoro ezo dị n'ime ha.
Al-Wakil: Onye na-ahụ maka ihe oriri nke ihe ndị O kere, nakwa Onye na-elekọta ha maka ọdịmma ha, na Onye ahụ nke weghaara nlekọta ndị nso Ya, wee mee ka ihe dịrị ha mfe, ma bụrụkwa onye zuuru ha n'ihe omume niile.
Onye Okike: Onye mere ka ihe dịrị nakwa Onye chepụtara ha n'enweghị ihe atụ ọ bụla bu ụzọ.
Onye obiọma (Al-Latif): Onye na-emere ndị ohu Ya ihe ọma, na-emere ha ebere, ma na-enye ha ihe ha rịọrọ.
Al-Kaafii (Onye Zuru Oke): Onye na-ezuru ndị ohu Ya ihe niile dị ha mkpa, na Onye e ji enyemaka Ya ezu oke pụọ n'aka ndị ọzọ, ma bụrụkwa Onye e ji ezu oke pụọ n'aka onye ọ bụla ọzọ na-abụghị Ya.
Onye na-agbaghara: Onye na-echebe ndị ohu Ya pụọ n'ihe ọjọọ nke mmehie ha, ma Ọ naghị ata ha ahụhụ maka ya.
Onye-amụma m Muhammad ﷺ
Okwu Ya, Onye Dị Elu: ﴿N'ezie, Onye Ozi sitere n'ime unu abịakwutela unu. Ahụhụ unu na-ewute ya, ọ na-anụ ọkụ n'obi maka unu, ọ bụkwa onye obiọma nakwa onye nwere ebere n'ebe ndị kwere ekwe nọ.﴾ [Surah At-Tawbah: 128].
Onye Dị Elu Sịrị: (Anyị ezipụghị gị belụsọ dịka ebere nye ụwa niile.) [Surah Al-Anbiya: 107].
Muhammad ﷺ: Ebere e nyere dị ka onyinye:
Ọ bụ Muhammad nwa Abdullah, nwa Abdul-Muttalib, nwa Hashim. Hashim si na Quraysh, Quraysh esikwa na ndị Arab.
Nne ya: Aminah ada Wahb, na onye nyere ya ara: Halimah as-Sa'diyyah. Ọ lụrụ ﷺ nwunye iri na otu, o wee nwụọ hapụ itoolu n'ime ha.
Onye-amụma ﷺ nwere ụmụ asaa, ụmụ nwoke atọ na ụmụ nwaanyị anọ. Ụmụ nwoke ahụ bụ: Al-Qasim, Abdullah, na Ibrahim, ma ụmụ nwaanyị ahụ bụ: Zaynab, Ruqayyah, Umm Kulthum, na Fatimah.
Ọ bụ iwu irubere ya isi n'ihe ọ bụla o nyere n'iwu, ikwere ya n'ihe ọ bụla o kwuru, izere ihe niile ọ machibidoro nakwa nke ọ dọrọ aka na ntị megide ya, nakwa na a gaghị efe Chineke ofufe ma e wezụga n'ụzọ O wepụtara n'iwu.
Ozi ya na ozi nke ndị amụma niile bu ya ụzọ bụ ịkpọ òkù ka e fee naanị Chineke ofufe, n'enweghị onye ọ bụla ha na Ya na-ekekọrịta; Onye Dị Elu kwuru: ﴿Anyị ezipụghị onye ozi ọ bụla tupu gị, belụsọ na Anyị kpugheere ya na ọ dịghị chi ọzọ kwesịrị ofufe n'eziokwu ma e wezụga Mụ, ya mere, feenụ M ofufe﴾ [Surah Al-Anbiya: 25].
Ọ bụkwa ﷺ akara mmechi nke ndị amụma nakwa ndị ozi, dị ka Onye Dị Nsọ sịrị: ﴿Muhammad abụghị nna onye ọ bụla n'ime ụmụ nwoke unu, kama ọ bụ Onye Ozi Chineke nakwa akara mmechi nke ndị amụma. Chineke bụkwa Onye maara ihe niile﴾ [Surah Al-Ahzab: 40].
Chineke Onye Dị Elu zitere ya na okpukpe Islam gakwuru ndị mmadụ niile, dịka Onye Dị Nsọ sịrị: ﴿Anyị ezipụghị gị belụsọ nye ndị mmadụ niile dị ka onye na-eweta ozi ọma na onye na-adọ aka ná ntị, ma ihe ka ọtụtụ n'ime ndị mmadụ amaghị﴾ [Surah Saba: 28].
Na o nwere ﷺ ikike dị ukwuu n'ebe onye Alakụba ọ bụla nọ, ụfọdụ n'ime ha bụ:
1- Inwe okwukwe n'ọkwa onye amụma ya na eziokwu ya, nakwa n'enweghị ndudue nke ihe o wetara nke bụ oké iwu, na irubere ya isi nakwa isoro ya n'ime ya, Chineke Onye Dị Elu kwuru sị: {Ọ naghịkwa ekwu okwu site n'agụụ obi ya. Ọ bụghị ihe ọzọ belụsọ mkpughe a na-ekpughe.﴾ [Surah An-Najm: 3-4].
2- Iwu ịhụ ya ﷺ n'anya, nakwa iburu ya ụzọ karịa ịhụ onwe onye, nwa, nakwa ihe niile e kere eke n'anya; nakwa ihe ịhụnanya a siri chọọ bụ ikwekọ na Onye Amụma ﷺ n'ụzọ nduzi ya, irubere ya isi n'ihe ọ bụla o nyere n'iwu, nakwa izere ihe niile ọ machibidoro nakwa nke ọ dọrọ aka na ntị megide ya.
3- Ịbụ iwu ịkwanyere ya ùgwù, ịkwado ya, isọpụrụ ya nakwa ibuli ya elu ﷺ.
4- Ịrịọrọ ya ngọzi ﷺ, nke bụ: Inye ya otuto ﷺ, na ịrịọ Chineke ka O bulie aha ya elu, meekwa ka ọ bawanye na nsọpụrụ na ùgwù, Ọ sịrị ﷺ: "(Onye ọ bụla kpeere m otu ekpere ngọzi, Chineke ga-eji ya gọzie ya ugboro iri)" Muslim kọrọ ya.
5- Ịmachibido ịgabiga ókè (Ghuluww) n'ikike ya ﷺ na ibuli ya elu karịa ọkwa nke Chineke nyere ya, n'ihi na Onye Amụma ﷺ dọrọ aka ná ntị kachasị sie ike gbasara nke a, ebe ọ sịrị ﷺ: "(Etonụla m gabiga ókè, dịka ndị Kraịst siri too nwa Maryam, n'ezie, a bụ m naanị ohu Ya, ya mere sịnụ: Ohu Chineke, na Onye Ozi Ya)" Al-Bukhari kọrọ ya.
N'ime njirimara ya ﷺ:
Eziokwu, Ebere, Ịdị nwayọọ, Ndidi, Obi ike, Aka nchere (Karam), Àgwà ọma, Ikpe ziri ezi, Ịdị umeala n'obi, Mgbaghara.
Qur'an Dị Ebube bụ okwu nke Onye Nwe m.
Onye Dị Elu Sịrị: ﴿O unu ndị mmadụ, n'ezie ihe akaebe sitere n'aka Onyenwe unu abịakwutela unu, ma Anyị kpugheere unu ìhè doro anya.﴾ [Surah An-Nisaa: 174].
Qur'an Dị Ebube bụ okwu Chineke Onye Dị Elu nke O kwuru n'ezie, nke O wedataara Onye Amụma Ya Muhammad ﷺ iji wepụta ụmụ mmadụ site n'ọchịchịrị gaa n'ìhè, nakwa idu ha gaa n'ụzọ kwụ ọtọ. Onye ọ bụla gụrụ ya ga-enweta ụgwọ ọrụ dị ukwuu, ma onye ọ bụla tinyere ntụziaka ya n'ọrụ ga-eso ụzọ ziri ezi. Site n'aka Abdullah bin Mas'ud (ka Chineke nwee afọ ojuju n'ebe ya nọ), o kwuru sị: Onye Ozi Chineke ﷺ kwuru sị: "(Onye ọ bụla gụrụ otu mkpụrụ akwụkwọ site n'Akwụkwọ Chineke, ọ ga-enweta otu ezi omume maka ya, ma ezi omume ahụ dị okpukpu iri nke ya, anaghị m asị na ﴿Alm﴾ bụ otu mkpụrụ akwụkwọ, kama Alif bụ otu mkpụrụ akwụkwọ, Lam bụ otu mkpụrụ akwụkwọ, na Mim bụ otu mkpụrụ akwụkwọ)" At-Tirmidhi kọrọ ya.
Chineke Onye Dị Elu chebere ya pụọ na mgbanwe na mmebi, wee mee ya ihe ịrịba ama ga-adịgide adịgide ruo Ụbọchị Mbilite n'Ọnwụ, Onye dị nsọ Sịrị: ﴿N'ezie, Anyị onwe Anyị kpughere Ncheta ahụ, ma n'ezie, Anyị bụ ndị na-echekwa ya.﴾ [Surah Al-Hijr: 9] Ma onye ọ bụla zọọrọ na Qur'an ezughị ezu ma ọ bụ na a gbagọrọ ya; onye ahụ bụ onye na-agọnahụ Chineke Onye Dị Elu nakwa onye ozi Ya ﷺ, ọ bụkwa onye pụrụ n'okpukpe Islam.
Qur'an Dị Ebube na-agụnye ihe akwụkwọ ndị bu ya ụzọ nwere, nakwa mgbakwunye n'ihe ndị a chọrọ sitere n'aka Chineke na ezi omume nke mkpụrụobi, ọ na-akwadokwa eziokwu bịara n'ime ha, o nweghịkwa akwụkwọ ọ bụla sitere n'aka Chineke Onye Dị Elu n'oge a nke a ghaghị ịgbaso, ido nsọ, iji ịgụ ya na-efe ofufe, nakwa isoro ihe dị na ya; belụsọ Qur'an Dị Ebube.
Okpukpe m bụ Islam.
Ọkwa nke okpukpe dị atọ: Islam, Imaan (Okwukwe), na Ihsan.
Ọkwa nke mbụ: Okpukperechi nke Islam.
Islam bụ: ntinye onwe nye Chineke site n'Ịdị n'otu (Tawhid), irubere Ya isi, nakwa ịjụsị isoro Chineke tụnyere ihe ọzọ (Shirk) na ndị na-eme ya.
Ogidi nke Islam
Ọ sịrị (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ: "(E wuru Islam n'elu ihe ise: ịgba àmà na ọ dịghị chi kwesịrị ofufe n'eziokwu ma e wezụga Chineke, nakwa na Muhammad bụ Onye Ozi Chineke, na ikpe ekpere, na inye Zakat, na ibu ọnụ nke Ramadan, nakwa ịga njem Hajj n'Ụlọ Nsọ ahụ.)" E kwekọrịtara na ya.
Ogidi nke Islam bụ ofufe dịịrị onye Muslim ọ bụla, Islam nke mmadụ anaghị adị ire belụsọ ma o kweere na ha bụ iwu nakwa ịrụ ha; n'ihi na e wukwasịrị Islam n'elu ha, ya mere e ji kpọọ ha ogidi nke Islam.
Ogidi ndị a bụ:
Ogidi nke mbụ: ịgba àmà na ọ dịghị chi kwesịrị ofufe n'eziokwu ma e wezụga Chineke, nakwa na Muhammad bụ Onye Ozi Chineke.
Onye Dị Elu Sịrị: ﴿Ya mere, mara na ọ dịghị chi kwesịrị ofufe n'eziokwu ma e wezụga Chineke﴾ [Surah Muhammad: 19].
Nakwa okwu Ya, Onye Dị Elu: ﴿N'ezie, Onye Ozi sitere n'ime unu abịakwutela unu. Ahụhụ unu na-ewute ya, ọ na-anụ ọkụ n'obi maka unu, ọ bụkwa onye obiọma nakwa onye nwere ebere n'ebe ndị kwere ekwe nọ.﴾ [Surah At-Tawbah: 128].
Ihe ịgba àmà na ọ dịghị onye kwesịrị ofufe n'ezie ma e wezụga Chineke pụtara bụ: ọ nweghị onye kwesịrị ofufe n'eziokwu ma e wezụga Chineke.
Ihe ịgba àmà na Muhammad bụ Onye Ozi Chineke pụtara bụ: irubere ya isi n'ihe ọ bụla o nyere n'iwu, ikwere ya n'ihe ọ bụla o kwuru, izere ihe niile ọ machibidoro nakwa nke ọ dọrọ aka na ntị megide ya, nakwa na a gaghị efe Chineke ofufe ma e wezụga n'ụzọ O wepụtara n'iwu.
Ogidi nke Abụọ: Iguzobe ekpere.
Okwu Ya, Onye Dị Elu: (Guzobeenụ ekpere) [Surah Albakara: 110].
Iguzobe ekpere na-abụ site n'ịrụ ya n'ụzọ nke Chineke Onye Dị Elu nyere n'iwu, nakwa nke Onye Ozi ya Muhammad ﷺ kụziiri anyị.
Ogidi nke atọ: Inye Zakat.
Onye Dị Elu Sịrị: (Na-enyenụ Zakat) [Surah Albakara: 110].
Chineke Onye Dị Elu mere Zakat ka ọ bụrụ iwu dị ka ule maka eziokwu nke okwukwe onye Alakụba, ịbụ ihe na-egosi ekele nye Onyenwe ya maka ihe O nyere ya n'ime ngọzi akụ na ụba, nakwa iji nyere ndị ogbenye na ndị nọ na mkpa aka.
Na inye Zakat bụ site n'inye ya ndị ruru eru.
Ọ bụ ikike iwu kwadoro n'ime akụ na ụba ma ọ bụrụ na o ruo ọ̀tụ̀tụ̀ a kapịrị ọnụ, nke a na-enye otu mmadụ asatọ ndị Chineke kpọrọ aha n'ime Qur'an Nsọ, n'ime ha bụ ndị ogbenye na ndị nọ ná mkpa.
N'ịrụ ya kwa, a na-egosipụta ebere na ọmịiko, ịsachapụ àgwà onye Alakụba nakwa akụ na ụba ya, inye mkpụrụobi ndị ogbenye na ndị nọ na mkpa afọ ojuju, nakwa iwusi njikọ ịhụnanya na ịbụ nwanne ike n'etiti ndị nọ n'ime ọha mmadụ ndị Alakụba. N'ihi nke a, onye Alakụba na-eme ezi omume na-ewepụta ya site n'obi ọcha, na-enwe ọṅụ n'ịrụ ya, n'ihi ọṅụ ọ na-enye ndị ọzọ.
Ma ọnụego Zakat nke akụ na ụba bụ 2.5% n'ime akụ e chekwaara echekwa, nke gụnyere ọlaedo, ọlaọcha, ego akwụkwọ, nakwa ngwongwo azụmahịa a kwadebere maka ire ere na ịzụta iji nweta uru; ma ọ bụrụ na ọnụ ahịa ya eruo otu oke a kara aka, ma otu afọ zuru ezu agafeela ya.
Otu a kwa, inye Zakat bụ iwu nye onye nwere ọnụ ọgụgụ a kapịrị ọnụ n'ime anụ ụlọ (kamel, ehi, na atụrụ), ma ọ bụrụ na ha na-ata ahịhịa nke ala n'ihe ka ukwuu n'afọ n'enweghị onye nwe ha inye ha nri.
Otu a kwa, Zakat bụ iwu n'ihe na-esi n'ala apụta dị ka Rikaaz — nke bụ ihe a chọtara site n'ihe a liri n'oge amaghị ihe (Jahiliyyah) —, nakwa dị ka mkpụrụ ọkụkụ, mkpụrụ osisi, na ihe a na-egwupụta n'ala, ma ọ bụrụ na ha eruo òkè a kapịrị ọnụ.
Ogidi nke anọ: Ibu ọnụ nke ọnwa Ramadan.
Onye Dị Elu Sịrị: ﴿O unu ndị kwere ekwe, e denyere unu ibu ọnụ n'iwu, dịka e siri denye ya nye ndị bu unu ụzọ, ikekwe unu ga-echebe onwe unu.﴾ [Surah Albakara: 110].
Ramadan bụ: ọnwa nke itoolu n'afọ nke kalenda Hijri, ọ bụkwa ọnwa a na-akwanyere ùgwù n'etiti ndị Alakụba, o nwekwara ọnọdụ pụrụ iche karịa ọnwa ndị ọzọ nke afọ, nakwa ibu ọnụ ya n'ozuzu ya bụ otu n'ime ogidi ise nke Islam.
Ibu ọnụ nke Ramadan bụ: ofufe a na-enye Chineke Onye Dị Elu site n'izere nri, ihe ọṅụṅụ, na mmekọahụ, nakwa ihe ndị ọzọ niile na-emebi ibu ọnụ site na chi ọbụbọ ruo n'ọdịda anyanwụ n'ụbọchị niile nke ọnwa Ramadan a gọziri agọzi.
Ogidi nke ise: Ịga njem Hajj n'Ụlọ Nsọ nke Chineke.
Okwu Ya, Onye Dị Elu: ﴿Ọ bụ ọrụ dịịrị ndị mmadụ n'ebe Chineke nọ ịga njem Hajj n'Ụlọ ahụ, maka onye ọ bụla nwere ike ịchọta ụzọ ije ya.﴾ [Surah Al Imran: 97].
Njem Hajj dịịrị onye ọ bụla nwere ike ịchọta ụzọ ije ya, otu ugboro n'ime ndụ. Ọ bụ: inwe ebumnuche ịga n'Ụlọ Nsọ nakwa ebe nsọ ndị dị na Meka a kwanyeere ùgwù iji rụọ ofufe ụfọdụ n'oge akọwapụtara. N'ezie, Onye Amụma ﷺ agaala njem Hajj, ndị amụma ndị ọzọ tupu ya jekwaranụ njem Hajj. Chineke nyekwara Ibrahim (udo dịrị ya) iwu ka ọ kpọsaa òkù njem Hajj n'etiti ndị mmadụ, dịka Chineke Onye Dị Elu kọrọ banyere nke a n'ime Qur'an Nsọ wee sị: ﴿Kpọsaakwa maka njem Hajj n'ime ndị mmadụ, ha ga-abịakwute gị n'ụkwụ nakwa n'elu anụ njem ọ bụla tara ahụ, ndị ga-esi n'okporo ụzọ ọ bụla dị anya abịa.﴾ [Surah Al-Hajj: 27].
Ọkwa nke abụọ: Imaan (Okwukwe)
Okwukwe: ọ bụ nkwupụta, ịkwere kpamkpam, na nnabata zuru oke n'ihe niile Chineke na onye ozi Ya nyere iwu ịkwere na ha, nakwa irubere isi n'èzí na n'ime. Ya mere, ọ bụ ịkwere nke obi, na nkwenye ya nke gụnyere ọrụ nke obi, nakwa ọrụ nke ahụ, nke a gụnyekwara iguzosi ike n'okpukpe ahụ niile. Ọ na-abawanye site n'irube isi ma na-ebelata site n'inupụ isi.
Ogidi nke Okwukwe
A jụrụ Onye Amụma ﷺ gbasara Okwukwe (Imaan), ọ sịrị: "(ịkwere na Chineke, na ndị mmụọ ozi Ya, na akwụkwọ Ya, na ndị ozi Ya, na n'Ụbọchị Ikpeazụ, nakwa ịkwere n'ihe Chineke kara aka (Qadar), ma ihe ọma ya ma ihe ọjọọ ya)."
Ogidi nke Okwukwe bụ ofufe dị n'obi nke bụ iwu dịịrị onye Islam ọ bụla, Islam nke mmadụ adịghịkwa abụ eziokwu belụsọ n'ikwere na ha, nakwa ịrụ ọrụ n'ụzọ kwekọrọ na ha, n'ihi nke a ka e ji kpọọ ha Ogidi nke Okwukwe. Ọdịiche dị n'etiti ya na Ogidi nke Islam bụ: na Ogidi nke Islam bụ ọrụ pụtara ìhè nke mmadụ na-arụ site n'akụkụ ahụ ya dị ka ikwupụta akaebe abụọ ahụ, na ikpe ekpere, na inye Zakat, ebe Ogidi nke Okwukwe bụ ọrụ dị n'ime obi nke mmadụ na-arụ site n'obi ya dị ka: ịkwere na Chineke, na ndị mmụọ ozi Ya, na akwụkwọ Ya, na ndị ozi Ya.
Ogidi nke mbụ: Ikwere na Chineke.
Onye Dị Elu Sịrị: ﴿N'ezie, ndị kwere ekwe bụ naanị ndị ahụ kwere na Chineke﴾ [Surah An-Nur: 62].
Anyị kwere n'ịdị adị nke Chineke, anyị kwerekwa n'ịdị n'otu Ya n'Ọbụbụenwe Ya (Rububiyyah), n'Ọbụbụchi Ya (Uluhiyyah), nakwa n'aha Ya nakwa àgwà Ya, yabụ ịkwere na Chineke gụnyere ihe ndị na-esonụ:
- Ịkwere n'ịdị adị Ya, Onye Dị Nsọ nakwa Onye Dị Elu.
- Inwe okwukwe n'ọbụbụeze Ya, asọ dịrị Ya, Onye Dị Elu, nakwa na Ọ bụ Onye Nwe ihe niile, Onye kere ya, Onye Na-enye ya Ihe Oriri, nakwa Onye na-achịkwa ihe omume ya.
- Ịkwere n'Ọbụbụchi Ya, Onye Dị Elu, nakwa na Ọ bụ Onye kwesịrị ofufe sọ naanị Ya, na-enweghị onye ọ bụla ha na Ya sokọrọ n'ihe ọ bụla n'ime ha: dị ka ekpere, ịrịọ arịrịọ, ịkwa nkwa, ịchụ àjà, ịchọ enyemaka, ịchọ nchebe, nakwa ofufe nile ndị ọzọ.
- Ịkwere n'aha Ya ndị mara mma, nakwa njirimara Ya ndị dị elu nke O kwupụtara maka Onwe Ya, ma ọ bụ nke Onye Amụma Ya ﷺ kwupụtara maka Ya, nakwa ịgọnahụ ihe O gọnahụrụ maka Onwe Ya, ma ọ bụ ihe Onye Amụma ﷺ gọnahụrụ maka Ya, nakwa na aha Ya na njirimara Ya ruru ogo kachasị elu n'izu okè na ịma mma, nakwa na o nweghị ihe ọ bụla dị ka Ya, Ọ bụkwa Onye na-anụ ihe, Onye na-ahụ ụzọ.
Ogidi nke abụọ: Ịkwere ná ndị mmụọ ozi.
Onye Dị Elu Sịrị: ﴿Otuto niile dịrị Chineke, Onye kere eluigwe nakwa ụwa, Onye mere ndị mmụọ ozi ka ha bụrụ ndị ozi, ndị nwere nku abụọ abụọ, nakwa atọ atọ, nakwa anọ anọ. Ọ na-atụkwasị n'okike ihe ọ bụla Ọ chọrọ. N'ezie, Chineke bụ Onye pụrụ ime ihe niile.﴾ [Surah Fatir: 1].
Anyị kwere na ndị mmụọ ozi bụ ụwa a na-adịghị ahụ anya (Ghayb), nakwa na ha bụ ndị ohu Chineke, O kere ha site n'ìhè, ma mee ka ha bụrụ ndị na-erubere Ya isi na ndị na-eweda onwe ha n'ala nye Ya.
Ha bụ ndị e kere eke dị ukwuu nke na ọ dịghị onye nwere ike ịghọta ike ha nakwa ọnụọgụgụ ha ma e wezụga Chineke Onye Dị Elu, onye ọ bụla n'ime ha nwekwara njirimara, aha, nakwa ọrụ nke Chineke Onye Dị Elu nyere ha kpọmkwem. Otu n'ime ha bụ Jibril (ka udo dịrị ya), onye e nyefere ọrụ mkpughe, ka o jiri ya site n'aka Chineke Onye Dị Elu arịdakwuru ndị ozi Ya.
Ogidi nke atọ: Ịkwere N'Akwụkwọ Nsọ
Onye Dị Elu Sịrị: ﴿Sịnụ: “Anyị ekwerela na Chineke, nakwa n'ihe e zidataara anyị, nakwa n'ihe e zidataara Ibrahim, Isma'il, Ishaq, Ya'qub, nakwa ndị ebo asaa ahụ (Al-Asbat). Nakwa n'ihe e nyere Musa na Isa nakwa n'ihe e nyere ndị amụma sitere n'aka Onyenwe ha. Anyị adịghị akpa oke n'etiti onye ọ bụla n'ime ha, anyị bụkwa ndị na-edonye onwe anyị nye Ya”﴾ [Surah Albakara: 136].
Anyị kwere na Chineke Onye Dị Elu ziteere ndị ozi Ya akwụkwọ nsọ, dị ka ihe akaebe nye ụwa niile, nakwa ụzọ doro anya maka ndị na-arụ ọrụ.
Ha na-akụziri ha amamihe site na ya, ma na-eme ka ha dị ọcha.
Nakwa na Chineke (Onye Nsọ), site n'izipụ onye amụma Ya Muhammad ﷺ nye mmadụ niile, o sitere n'Iwu (Shari'ah) ya wee kagbuo iwu niile bu ya ụzọ, ma mee ka Qur'an dị ebube bụrụ nke na-achịkwa akwụkwọ nsọ niile ma na-akagbu ha. Ma Chineke ahụla na e chekwara Qur'an dị ebube pụọ na mgbanwe ma ọ bụ mmegharị ọ bụla, ya mere Onye Dị Elu kwuru sị: ﴿N'ezie, ọ bụ Anyị kpughere Ncheta ahụ, ma n'ezie Anyị bụ ndị na-echekwa ya.﴾ [Surah Al-Hijr: 9]; N'ihi na Qur'an Dị Ebube bụ akwụkwọ ikpeazụ Chineke Onye Dị Elu ziteere ihe a kpọrọ mmadụ, onye amụma Ya bụ Muhammad ﷺ bụkwa onye ikpeazụ n'ime ndị ozi, okpukpe Islam bụkwa okpukpe Chineke họọrọ dị ka nke na-amasị Ya maka ihe a kpọrọ mmadụ ruo n'ọgwụgwụ ụwa, Chineke Onye Dị Elu sịrị: ﴿N'ezie, okpukpe n'ebe Chineke nọ bụ Islam﴾ [Surah Āl-ịmran: 19].
Akwụkwọ Nsọ ndị si n'igwe nke Chineke Onye Dị Elu kpọrọ aha n'ime Akwụkwọ Ya bụ:
Qur'an Dị Ebube: Chineke wedataara ya Onye Amụma Ya Muhammad ﷺ.
Torah: Chineke wedataara onye amụma Ya Musa, udo dịrị ya.
Injil: Chineke wedataara onye amụma Ya Isa (ka udo dịrị ya).
Zabur: Chineke wedatara ya n'ahụ onye amụma Ya Dawud (udo dịrị ya).
Akwụkwọ Ibrahim: Chineke wedataara onye amụma Ya Ibrahim (udo dịrị ya).
Ogidi nke anọ: Ịkwere Ná Ndị Ozi.
Onye Dị Elu Sịrị: ﴿Ma n'ezie, Anyị ezitela Onye Ozi n'ime mba ọ bụla ka ha fee Chineke ofufe ma zere Taghut﴾ [Surah An-Nahl: 36].
Anyị kwere na Chineke Onye Dị Elu zitere ndị ozi n'ebe ndị O kere eke nọ, ka ha kpọọ ha òkù ka e fee naanị Chineke ofufe, n'enweghị onye ọ bụla ha na Ya na-ekekọrịta, nakwa ịjụ ihe ọ bụla a na-efe ofufe na-abụghị Ya, Onye Dị Elu.
Nakwa na ha niile bụ ụmụ mmadụ, bụrụ ụmụ nwoke nakwa ndị ohu Chineke, na ha bụ ndị na-ekwu eziokwu e kweere na ha, ndị na-atụ egwu Chineke a pụrụ ịtụkwasị obi, ndị nduzi a duziri n'ụzọ ziri ezi, ndị Chineke ji ihe ịrịba ama ndị na-egosi eziokwu ha kwado, nakwa na ha zisasịrị ihe niile Chineke jiri zite ha, nakwa na ha niile nọ n'elu eziokwu doro anya, na nduzi pụtara ìhè.
Ịkpọ òkù ha kwekọrịtara, site n'onye nke mbụ n'ime ha ruo n'onye nke ikpeazụ ha, na ntọala okpukpe, nke bụ: iwepụta naanị Chineke (Onye Dị Ebube, Onye Dị Ukwuu) n'ofufe, nakwa ịghara inye Ya onye mmekọ.
Ogidi nke ise: Ịkwere n'Ụbọchị Ikpeazụ.
Okwu Ya, Onye Dị Elu: ﴿Chineke, ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Ya. N'ezie, Ọ ga-achịkọta unu n'Ụbọchị Mbilite n'ọnwụ nke obi abụọ adịghị na ya. Ònye ka okwu ya bụ eziokwu karịa Chineke?﴾ [Surah An-Nisaa: 87].
Anyị kwere n'Ụbọchị Ikpeazụ, nke bụ Ụbọchị Mbilite n'Ọnwụ nke ụbọchị ọzọ na-adịghị ma ọ gasị, anyị kwerekwa n'ihe niile metụtara ya, site n'ihe Onyenwe anyị Onye Dị Elu ma Dị Ebube kọọrọ anyị n'Akwụkwọ Ya Dị Nsọ ma ọ bụ ihe onye amụma anyị bụ Muhammad ﷺ kọọrọ anyị gbasara ya, dị ka: ọnwụ mmadụ, mkpọlite n'ọnwụ, nchịkọta, ịrịọchitere arịrịọ, ihe ọ̀tụ̀tụ̀, ịza ajụjụ, Jannah na Ọkụ, nakwa ihe ndị ọzọ metụtara Ụbọchị Ikpeazụ.
Ogidi nke isii: Ịkwere n'Akàrààkà (Qadar), ma ọ bụ ihe ọma ya ma ọ bụ ihe ọjọọ ya.
Okwu Ya, Onye Dị Elu: (N'ezie, Anyị kere ihe niile n'ọ̀tụ̀tụ a kara aka) [Surah Al-Qamar: 49].
Anyị kwere n'Akàrààkà (Qadar) nke ọma ya na nke ọjọọ ya, nke bụ nhazi Chineke Onye Dị Elu maka ihe ndị O kere eke, dịka ihe ọmụma Ya siri buru ụzọ mara, yana ihe amamihe Ya chọrọ, nakwa na ihe omume niile na-adakwasị ihe ndị e kere eke n'ụwa a bụ site n'ihe ọmụma Chineke nakwa akàrààkà Ya, Onye Dị Nsọ nakwa Onye Dị Elu, yana njikwa Ya, Ya naanị n'enweghị onye òkè ọ bụla, nakwa na e dere akàrààkà ndị a ede tupu e kee mmadụ, nakwa na mmadụ nwere uche yana ọchịchọ (Mashi'ah), nakwa na ọ bụ ya na-eme omume ya n'ezie; ma nke ahụ niile anaghị apụ n'ihe ọmụma Chineke, uche Ya, yana ọchịchọ (Mashi'ah) Ya.
Ya mere, ịkwere n'Akàrààkà Chineke gbadoro ụkwụ n'ọkwa anọ, ha bụ:
Nke mbụ: Ikwere n'amamihe Chineke nke zuru oke, nke gbara ihe niile gburugburu.
Nke abụọ: Ịkwere na Chineke dere ihe niile ga-adị ruo Ụbọchị Mbilite n'Ọnwụ.
Nke atọ: Inwe okwukwe n'ọchịchọ (Mashi'ah) Chineke nke na-emezu, nakwa ike Ya zuru oke, ya mere, ihe O chọrọ na-adị, ma ihe O na-achọghị anaghị adị.
Nke anọ: Inwe okwukwe na Chineke bụ Onye kere ihe niile, na ọ dịghị onye ya na Ya bụ òtù n'okike Ya.
Ọkwa nke atọ: Ihsan (Ime ezi omume)
Ime ihe ọma (Ihsan), ọ bụ: ka i fee Chineke ofufe dịka a ga-asị na ị na-ahụ Ya, n'ihi na ọ bụrụ na ị naghị ahụ Ya, n'ezie Ọ na-ahụ gị. Onye kachasị elu kwuru, sị: ﴿N'ezie, Chineke nọnyere ndị na-atụ egwu Ya nakwa ndị na-eme ezi omume﴾ [Surah An-Nahl: 128].
Ịdị ọcha (Wudu/Taharah).
Okwu Ya, Onye Dị Elu: ﴿N'ezie, Chineke hụrụ ndị na-echegharị n'anya, Ọ hụkwara ndị na-eme ka onwe ha dị ọcha n'anya﴾ [Surah Albakara: 22].
Ọ sịrị (udo na ngọzi Chineke dịrị ya)ﷺ: "(Onye ọ bụla mere Wudu dịka Wudu m a, wee kpee Rak'ah abụọ n'ekwughị okwu n'obi ya n'ime ha, Chineke ga-agbaghara ya mmehie ya ndị gara aga)." Bukhari kọrọ ya.
Otu n'ime ịdị ukwuu nke ọnọdụ ekpere bụ na Chineke mere ka nsacha (ịdị ọcha) bụrụ iwu tupu e kpee ya, ma mee ya ọnọdụ maka izi ezi ya, n'ihi na ọ bụ igodo ekpere, ma ịghọta uru ya na-eme ka obi na-achọsi ike ịrụ ekpere, o kwuru ﷺ: "(Ịdị ọcha bụ ọkara nke Imaan (Okwukwe), na Otuto niile dịrị Chineke (Alhamdulillah) na-emejupụta ihe ọ̀tùtù, na Chineke dị nsọ (Subhaanallah) nakwa Otuto niile dịrị Chineke (Alhamdulillah) na-emejupụta - ma ọ bụ na-emejupụta - ihe dị n'etiti eluigwe na ụwa, na ekpere bụ ìhè, na Sadaqah (onyinye ebere) bụ ihe akaebe, na ndidi bụ ọkụ na-enwu enwu, na Qur'an bụ ihe akaebe kwadoro gị, ma ọ bụ megide gị. Mmadụ niile na-apụta n'ụtụtụ na-ere mkpụrụobi ha, wee tọhapụ ya, ma ọ bụ laa ya n'iyi)." Muslim kọrọ ya.
Na ọ sịrị ﷺ (udo na ngọzi Chineke dịrị ya): "(Onye ọ bụla mere Wudu ma mee ya n'ụzọ zuru oke, mmehie ya ga-esi n'ahụ ya pụta, ruo mgbe ọ ga-esi n'okpuru mbọ ya pụta)" Muslim kọrọ ya.
N'ihi ya, ohu ahụ na-abịakwute Onyenwe ya n'ọnọdụ ịdị ọcha; ịdị ọcha n'anụ ahụ site na Wudu, na ịdị ọcha n'ime mmụọ site n'ịrụ ofufe a, na-eji ezi obi eme ya maka Chineke Onye Dị Elu, n'ịgbaso nduzi nke Onye Amụma ﷺ.(udo na ngọzi Chineke dịrị ya).
Ihe ndị iwu manyere ime Wudu maka ha:
1- Ekpere n'ozuzu ya, ma ọ bụ nke iwu ma ọ bụ nke afọ ofufo.
2- Ịgba Ka'abah gburugburu (Tawaf).
3- Imetụ Akwụkwọ Nsọ Qur'an (Mushaf) aka.
A na m eme Wudu ma na-asa ahụ jiri mmiri dị ọcha:
Mmiri dị ọcha bụ: mmiri ọ bụla siri n'eluigwe gbadata ma ọ bụ siri n'ala mapụta wee nọgide n'ọnọdụ mmalite okike ya, ebe otu n'ime njirimara ya atọ na-agbanweghị, nke bụ: ụcha, ụtọ, na ísì: site n'ihe ọ bụla n'ime ihe niile na-ewepụ ịdị ọcha nke mmiri.
Wudu
Nzọụkwụ 1: Ebumnuche, ebe ọ na-anọ bụ n'obi, ihe ebumnuche pụtara bụ: mkpebi siri ike nke obi n'ime omume ofufe iji bịaruo Chineke Onye Dị Elu nso.
Nzọụkwụ 2: M na-ekwu: N'aha Chineke (Bismillah).
Nzọụkwụ 3: Ịsa ọbụ aka abụọ, ugboro atọ.
Nzọụkwụ 4: Ịsụcha ọnụ, ugboro atọ.
Ịsụcha ọnụ bụ: itinye mmiri n'ọnụ na ịkwagharị ya n'ime ya, ma mechaa gbụpụ ya.
Nzọụkwụ 5: Ikunye mmiri n'imi, emesịa ịfụpụ ya ugboro atọ, na ikunye mmiri n'imi: nke bụ ịdọrọ mmiri site n'iku ume ruo n'ime ime imi.
Na ịfụpụ ihe n'imi (Istinthaar): ọ bụ iwepụta ihe dị n'imi dịka unyi imi na ihe ndị ọzọ site n'ume.
Nzọụkwụ 6: Ịsa ihu, ugboro atọ.
Oke nke ihu:
Ihu: Ihe e ji eche ihu.
Na oke ya n'obosara: site na ntị ruo na ntị.
Ókè ya n'ogologo bụ: site n'ebe ntutu isi na-epụtakarị ruo na nsọtụ agba.
Ịsa ihu gụnyere ntutu ọbụla dị nro dị na ya, yana akụkụ ihu na-enweghị ntutu (al-bayad) na ntutu dị n'akụkụ ntị (al-idhar).
Na ebe ọcha ahụ bụ: ihe dị n'etiti ajị akụkụ ihu na nro ntị.
Ma ntutu akụkụ ihu (al-idhaar) bụ: ntutu nke dị n'elu ọkpụkpụ ahụ pụtara ìhè, nke dabara n'otu ahịrị na oghere ntị ahụ na-abanye n'ime isi, nakwa ihe ọ bụla na-agbadata site na ya ruo n'obere anụ ahụ pụtara ìhè dị n'ọnụ oghere ntị.
Otu ahụ kwa, ịsa ihu gụnyere akụkụ niile pụtara ìhè nke ntutu afụ ọnụ juru eju, tinyere nke gbadatara site na ya.
Nzọụkwụ 7: Ịsa aka abụọ malite n'ọnụ mkpịsị aka ruo n'ikpere aka abụọ ahụ, ugboro atọ.
A gụnyere ikpere aka abụọ ahụ n'ịsa aka abụọ nke iwu manyere.
Nzọụkwụ 8: Ịhị aka n'isi dum jiri aka abụọ, tinyere ntị abụọ ahụ otu ugboro.
Ọ ga-amalite n'ihu isi ya, jiri aka ya abụọ gaa n'azụ olu ya, emesịa ọ weghachi ha.
Ọ ga-etinye mkpịsị aka ntụaka ya abụọ n'ime ntị ya abụọ, na-edọkwasị mkpịsị aka ukwu ya abụọ n'akụkụ mpụta ntị ya abụọ; site na nke a, ọ ga-ahị akụkụ mpụta nakwa akụkụ ime ntị ya aka.
Nzọụkwụ 9: Ịsa ụkwụ abụọ site na mbido mkpịsị ụkwụ ruo na nkwonkwo ụkwụ abụọ ahụ, ugboro atọ, a gụnyekwara nkwonkwo ụkwụ abụọ ahụ n'ịsa ụkwụ abụọ ahụ iwu manyere.
Nkwonkwo ụkwụ abụọ bụ: Ọkpụkpụ abụọ ahụ pụtara ìhè dị n'ala ala ụkwụ.
Nzọụkwụ 10: Ọ bụ ihe a kwadoro (Sunnah) ka onye Alakụba kwuo mgbe ọ mesịrị Wudu: "A na m agba àmà na ọ dịghị chi kwesịrị ofufe n'eziokwu ma e wezụga Chineke, naanị Ya, O nweghị onye ha na Ya na-ekekọrịta, ma na m agba àmà na Muhammad bụ ohu Ya na Onye Ozi Ya, O Chineke, mee ka m so n'ime ndị na-echegharị, meekwa ka m so n'ime ndị na-eme ka onwe ha dị ọcha," n'ịgbaso okwu Onye Amụma ﷺ: (Onye ọ bụla mere Wudu, wee mee ya n'ụzọ zuru oke, emesia ọ sị: A na m agba àmà na ọ dịghị chi kwesịrị ofufe n'eziokwu ma e wezụga Chineke, naanị Ya, O nweghị onye ha na Ya na-ekekọrịta, ma na m agba àmà na Muhammad bụ ohu Ya na Onye Ozi Ya, O Chineke, mee ka m so n'ime ndị na-echegharị, meekwa ka m so n'ime ndị na-eme ka onwe ha dị ọcha, a ga-emeghere ya ọnụ ụzọ asatọ nke Aljannah, ka o wee si n'ime nke ọ bụla ọ chọrọ banye) Tirmidhi kọrọ ya.
Ihe ndị a na-emebi Wudu:
1. Ihe na-esi n'ụzọ abụọ ahụ (nke ihu na nke azụ) apụta dịka mamịrị, nsị, ikuku, Maniyy, na Madhiyy.
2. Ịtụfu uche site n'ụra miri emi, ma ọ bụ ịtụbọ, ma ọ bụ ịṅụbiga mmanya ókè, ma ọ bụ ịgba ara.
3. Ihe ọbụla na-eme ka nsacha ahụ (Ghusl) bụrụ iwu, dịka Janabah, ịhụ nsọ, na ọbara ọmụgwọ.
Mgbe mmadụ gbochara mkpa ya, ọ bụ iwu n'ahụ ya iwepụ unyi ahụ ma ọ bụ site n'iji mmiri dị ọcha (Tahur), nke bụkwa nke kachasị mma, ma ọ bụ site n'iji ihe na-abụghị mmiri dị ọcha nke e nwere ike iji wepụ unyi ahụ, dịka okwute, akwụkwọ, ákwà, na ihe ndị yiri ha, ma ọ bụrụhaala na a ga-ehicha ya nhicha atọ na-asachapụ unyi ma ọ bụ karịa, ma bụrụkwa site n'iji ihe dị ọcha ma bụrụ nke iwu kwadoro.
Ịhị aka n'elu sọks akpụkpọ abụọ (Khuffayn) na sọks abụọ (Jawrabayn)
N'ọnọdụ a na-eyi sọks akpụkpọ anụ (khuffayn) ma ọ bụ sọks (jawrabayn), a nwere ike ihicha n'elu ha n'enweghị mkpa ịsa ụkwụ abụọ ahụ, dabere n'ọnọdụ ndị a:
1. Ịyiri ha abụọ ga-abụ mgbe e nwechara nsacha (ịdị ọcha) zuru oke site n'adịghị ọcha nke nta nakwa adịghị ọcha nke ukwu.
2. Ka ha abụọ dị ọcha, n'enweghị unyi (najis).
3. Ịhicha ahụ ga-abụ n'ime oge a kara aka maka ya.
4. Na ha abụọ ga-abụ ihe ziri ezi (Halal), yabụ na ha agaghị abụ, dịka ọmụmaatụ, ihe ezuru ezu maọbụ ihe anapụrụ n'ike.
Khuffayn bụ: sọks akpụkpọ anụ: nke bụ ihe a na-eyi n'ụkwụ nke e ji akpụkpọ anụ dị nro mee ma ọ bụ ihe yiri ya, na ihe yiri ya bụ akpụkpọ ụkwụ ndị na-ekpuchi ụkwụ abụọ. Jawrabayn bụ sọks nkịtị: nke bụ ihe mmadụ na-eyi n'ụkwụ abụọ ya nke e ji ákwà mee ma ọ bụ ihe yiri ya, na ihe yiri ya bụ ihe a na-akpọ ash-sharraab (sọks).
Amamihe dị n'iwu kwadoro ịhịa aka n'elu sọks akpụkpọ (khuffayn): Amamihe dị n'ịhịa aka n'elu khuffayn bụ iweta ịdị mfe nakwa ibelata ihe isi ike nye ndị Alakụba, ndị ọ na-esiri ike iyipụ sọks akpụkpọ (khuff) ma ọ bụ sọks nkịtị (jawrab) iji saa ụkwụ abụọ ha, ọkachasị n'oge oyi na oke oyi, nakwa na njem.
Oge ịhịa aka: Onye bi n'obodo: otu ụbọchị na otu abalị (awa 24). Onye njem: ụbọchị atọ na abalị ha (awa 72).
A na-amalite ịgụta oge ịhịcha a site n'ịhịcha nke mbụ a hịchara n'elu sọks akpụkpọ (Khuffayn) ma ọ bụ sọks nkịtị (Jawrabayn) mgbe e nwesịrị ọnọdụ adịghị ọcha (Hadath).
Ụzọ E Si Ehicha N'elu Sọks Akpụkpọ (Khuffayn) Ma Ọ Bụ Sọks (Jawrabayn):
1. A ga-eme ka aka abụọ dewe mmiri.
2.A ga-efefe aka n'elu ụkwụ (site n'ọnụ ọnụ mkpịsị ụkwụ ruo na mbido ọkpụkpụ ụkwụ).
3.A ga-ahị aka n'ụkwụ nri site n'iji aka nri, nakwa n'ụkwụ ekpe site n'iji aka ekpe.
Ihe Ndị Na-emebi Mash (Ịhịcha): 1. Ihe ọ bụla na-eme ka nsacha ukwu (Ghusl) bụrụ iwu. 2. Ngwụcha oge a kara aka maka Mash.
Ghusl (Nsacha Ukwu).
Ọ bụrụ na nwoke ma ọ bụ nwanyị enwee mmekọ anụ ahụ, ọbụlagodi na ọ nweghị ihe si na ya pụta, ma ọ bụ na mmiri ọmụmụ (Maniyy) si n'ahụ ha pụta site n'agụụ mmekọahụ n'oge ha mụ anya, ma ọ bụ na ọ pụtara n'oge ha na-ehi ụra; ọ bụ ọrụ dịịrị ha ịsacha onwe ha kpamkpam, ka ha wee nwee ike ikpe ekpere ma ọ bụ mee ihe ọ bụla ọzọ chọrọ ka e dechaa onwe. N'otu aka ahụ, mgbe nwanyị dịchara ọcha site na nsọ nwanyị na ọbara ọmụgwọ, ọ bụ ọrụ dịịrị ya ka ọ saa ahụ nsọ ya tupu ọ nwee ike ikpe ekpere ma ọ bụ mee ihe ọ bụla chọrọ ịdị ọcha.
Ụzọ e si asa ahụ (Ghusl) dị ka ndị a:
Onye Muslim igbasa mmiri n'ahụ ya dum n'ụzọ ọ bụla o nwere ike ịdị, nke gụnyere ịsụcha ọnụ na ikunye mmiri n'imi. Ọ bụrụ na ọ gbasaa mmiri n'ahụ ya dum, adịghị ọcha ukwu ga-apụ n'ahụ ya, ịdị ọcha ya ezuokwa oke.
E nwekwara usoro ọzọ kachasị zuo oke, nke bụ ihe Onye Amụma ﷺ na-eji arụ ọrụ, ọ bụkwa dịka ndị a:
01 Ebumnobi iwepụ adịghị ọcha.
02 Ịkpọ Bismillah, ịsa aka abụọ ugboro atọ, emesịa ịsa ebe nzuzo.
03 Wudu zuru oke dịka onye Alakụba si eme ya maka ekpere.
04 Ịwụsa mmiri n'isi ugboro atọ, wee jiri ya mee ka mmiri ruo na mgbọrọgwụ ntutu isi ya.
05 Ịgbasa mmiri n'ahụ dum, ọ ga-amalite site n'ịsa akụkụ ahụ nke aka nri tupu ọ saa nke aka ekpe, ma jiri aka abụọ na-ete ya iji hụ na mmiri ruru n'akụkụ ahụ niile.
A machibidoro onye nọ n'ọnọdụ adịghị ọcha (Junub) ime ihe ndị a na-esonụ ruo mgbe ọ sachara ahụ (Ghusl):
01 Ekpere.
02 Ịgba Ka'bah gburugburu (Tawaf).
03 Ịnọ n'ụlọ alakụba (Masjid), ma a na-ekwe ya ịgafe naanị na-enweghị ịnọ.
04 Imetụ Mus'haf(Qur'an )aka.
05 Ịgụ Qur'an.
Tayammum (Ịsacha ahụ site n'ájá).
Ọ bụrụ na onye Alakụba enwetaghị mmiri ọ ga-eji mee nsacha (ịdị ọcha), ma ọ bụ na ọ nweghị ike iji mmiri mee ihe n'ihi ọrịa ma ọ bụ ihe yiri ya, ma na-atụ egwu na oge ekpere ga-agafe ya, mgbe ahụ ọ ga-eji ájá mee Tayammum.
Usoro esi eme nke a bụ ka ọ kụọ aka ya abụọ n'ala otu ugboro, emesia o jiri ha hịa n'ihu ya nakwa n'ọbụ aka ya abụọ naanị. Ọ bụkwa iwu ka ájá ahụ bụrụ nke dị ọcha.
Tayammum na-emebi site n'ihe ndị a:
1- Tayammum na-emebi site n'ihe ọ bụla na-emebi Wudu.
2- Ọ bụrụ na a chọta mmiri tupu a malite ofufe nke e mere Tayammum maka ya.
Ekpere
Chineke nyere n'iwu maka onye Alakụba ikpe ekpere ise n'ụbọchị nakwa n'abalị, nke bụ: Fajr, Zuhr, Asr, Maghrib, nakwa Isha.
Nkwadebe Maka Ekpere
Mgbe oge ekpere ruru, onye Alakụba ga-eme nsacha site n'ọnọdụ adịghị ọcha nke obere nakwa ọnọdụ adịghị ọcha nke ukwu, ma ọ bụrụ na ọ nọ n'ọnọdụ adịghị ọcha nke ukwu.
Nnukwu adịghị ọcha (Hadath Akbar) bụ: ihe na-eme ka ọ dịịrị onye Alakụba iwu ịsa ahụ (Ghusl).
Obere adịghị ọcha (Hadath Asghar) bụ: ihe na-amanye onye Alakụba iwu ime Wudu.
Onye Muslim na-ekpe ekpere n'uwe dị ọcha, n'ebe dị ọcha pụọ n'unyi na ihe ruru arụ, na-ekpuchi ebe nzuzo ya.
Onye Alakụba na-eji uwe kwesịrị ekwesị achọ onwe ya mma n'oge ekpere, ma jiri ya kpuchie ahụ ya. O kwesịghị ka nwoke n'ekpere kpughee ihe ọ bụla dị n'agbata otube na ikpere ya.
Ọ bụ iwu ka nwanyị kpuchie ahụ ya niile n'ekpere, ewezuga ihu ya na ọbụ aka abụọ ya.
Onye Muslim agaghị ekwu okwu n'ime ekpere belụsọ okwu ndị pụrụ iche maka ya, ọ ga-egekwa Imaam ntị, ọ gaghịkwa elegharị anya n'ime ekpere ya. Ma ọ bụrụ na ọ nweghị ike iburu okwu ndị pụrụ iche nke ekpere n'isi, ọ ga-echeta Chineke ma nye Ya otuto ruo mgbe ọ gwụchara ekpere ahụ. Ọ bụ iwu n'ebe ọ nọ ime ngwa ngwa ịmụta ekpere ahụ nakwa okwu ya.
Iji kpee ekpere n'ụzọ ziri ezi, site n'ikike Chineke, anyị na-agbaso nzọụkwụ ndị a ma na-edebe ha:
Nzọụkwụ 1: Ebumnuche maka ofufe mmanyere (Farịdha) nke m chọrọ ịrụ, na ọnọdụ ya bụ n'obi.
Mgbe m mechara Wudu, m echee ihu na Qiblah, wee kpee ekpere m kwụ ọtọ ma ọ bụrụ na m nwere ike ime nke ahụ.
Nzọụkwụ 2: M ga-ewelite aka m abụọ ruo n'ogo ubu m ma sị: (Allahu Akbar), na-enwe ebumnobi ịbanye n'ekpere.
Nzọụkwụ 3: Gụọ ekpere mmeghe site n'ihe a kọrọ, n'ime nke ahụ bụ okwu a: (Otuto dịrị Gị, O Chineke, nakwa ekele Gị. Aha Gị dị ngọzi, ịdị ukwuu Gị dịkwa elu, ọ dịghịkwa chi ọzọ ma e wezụga Gị).
Nzọụkwụ 4: A na m arịọ Chineke maka mgbaba pụọ na Ekwensu a bụrụ ọnụ, wee sị: (A na m agbaba n'ebe Chineke nọ pụọ n'aka Ekwensu a chụpụrụ achụpụ).
Nzọụkwụ 5: Gụọ Sura Al-Fatiha na Rak'ah ọ bụla, nke bụ: ﴿Otuto niile dịrị Chineke, Onye Nwe Ụwa Niile * Onye ebere n'ụzọ niile, Onye ebere n'ụzọ pụrụ iche * Dinwenu nke Ụbọchị Nkwụghachị Ụgwọ na Ikpe Ikpe * Ọ bụ naanị Gị ka anyị na-efe ofufe, ma ọ bụkwa n'aka naanị Gị ka anyị na-achọ enyemaka * Duzie anyị n'ụzọ ahụ kwụ ọtọ * Ụzọ nke ndị ahụ I tụkwasịrị ha amara Gị, na-abụghị nke ndị ahụ e wekwasịrị ha iwe, na-abụghịkwa ndị ahụ hiere ụzọ.﴾
Emesịa, m ga-asị: (Aamiin), nke pụtara: O Chineke, nabata ekpere a.
M ga-agụ mgbe Fatiha gasịrị ihe dịịrị mfe site na Qur'an na Rak'ah nke mbụ na nke abụọ naanị n'ekpere ọbụla. Nke a abụghị iwu, ma ime ya nwere ụgwọ ọrụ dị ukwuu.
Nzọụkwụ 6: Aga m asị: ("Chineke kachasị ukwuu") wee hulata maka Rukuu' ruo mgbe azụ m kwụziri akwụzi, na-atụkwasị aka m abụọ n'ikpere m abụọ ma na-agbasapụ mkpịsị aka m, emesia m asị n'ime Rukuu': ("Otuto dịrị Onyenwe m Dị Ukwuu") ugboro atọ.
Nzọụkwụ 7: M ga-ebili site na Rukuu' na-asị: (Chineke anụla onye na-enye Ya ekele) na-ewelite aka m abụọ ruo n'ogo ubu m, ma mgbe ahụ m guzoro ọtọ ziri ezi, m ga-asị: (Onyenwe anyị, ekele niile dịrị Gị).
Nzọụkwụ 8: Aga m asị: "Chineke kachasị ukwuu", wee mee Sujuud n'elu aka abụọ, ikpere abụọ, ụkwụ abụọ, ihu ọkpọ, na imi, ma sị n'ime Sujuud m: "Otuto dịrị Onyenwe m Kachasị Elu" ugboro atọ.
Nzọụkwụ 9: Aga m asị: (Chineke kachasị ukwuu) wee welite onwe m site na Sujuud ruo mgbe azụ m kwụrụ ọtọ, na-anọdụ n'elu ụkwụ ekpe m ma na-eme ka ụkwụ nri m guzo ọtọ, m wee sị: (Onyenwe m gbaghara m) ugboro atọ.
Nzọụkwụ 10: Aga m asị: (Chineke kachasị ukwuu) ma mee Sujuud ọzọ dịka Sujuud nke mbụ.
Nzọụkwụ 11: Aga m ebili site na Sujuud na-asị: ("Chineke kachasị ukwuu") ruo mgbe m guzoro ọtọ, ma mee n'ime Rak'ah ndị fọdụrụ n'ekpere ahụ dịka m mere na Rak'ah nke mbụ.
Mgbe Rak’ah nke abụọ nke ekpere Zuhr, na Asr, na Maghrib, na Isha gasịrị, m ga-anọdụ ala ịgụ Tashahhud nke mbụ, nke bụ: (Ekele niile, ekpere niile, nakwa ihe ọma niile dịrị Chineke. Udo dịrị gị, O Onye Amụma, nakwa ebere Chineke na ngọzi Ya. Udo dịrị anyị nakwa n'ahụ ndị ohu Chineke ndị ezi omume. A na m agba àmà na ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Chineke, a na m agbakwa àmà na Muhammad bụ ohu Ya nakwa onye ozi Ya) Emesia, a ga m ebili maka Rak’ah nke atọ mgbe nke ahụ gasịrị.
Mgbe Rak’ah ikpeazụ nke ekpere ọ bụla gasịrị, m ga-anọdụ ala iji gụọ Tashahhud ikpeazụ, nke bụ: (Ekele niile, ekpere niile, nakwa ihe ọma niile dịrị Chineke. Udo dịrị gị, O Onye Amụma, nakwa ebere Chineke na ngọzi Ya. Udo dịrị anyị nakwa n'ahụ ndị ohu Chineke ndị ezi omume. A na m agba àmà na ọ dịghị chi ọzọ ma e wezụga Chineke, a na m agbakwa àmà na Muhammad bụ ohu Ya nakwa onye ozi Ya. O Chineke, wụsa ekpere n’ahụ Muhammad nakwa n’ahụ ezinụlọ Muhammad, dịka I siri wụsa ekpere n’ahụ Ibrahim nakwa n’ahụ ezinụlọ Ibrahim; n’ezie, Ị bụ Onye kwesịrị otuto, Onye dị ebube. O Chineke, gọzie Muhammad nakwa ezinụlọ Muhammad, dịka I siri gọzie Ibrahim nakwa ezinụlọ Ibrahim; n’ezie, Ị bụ Onye kwesịrị otuto, Onye dị ebube)
Nzọụkwụ 12: Mgbe nke ahụ gasịrị, aga m enye ekele udo n'aka nri m wee sị: (Udo dịrị unu nakwa ebere Chineke), ma nye ekele udo n'aka ekpe m wee sị: (Udo dịrị unu nakwa ebere Chineke), na-enwe ebumnobi ịpụta n'ekpere ahụ, sitekwa na nke a arụchaala m ekpere ahụ.
Hijab nke nwanyị Muslim.
Okwu Ya, Onye Dị Elu: ﴿O Onye Amụma, gwa ndị nwunye gị, ụmụ gị ndị nwanyị, na ụmụ nwanyị nke ndị kwere ekwe ka ha dọdakwasị akụkụ uwe mkpuchi ha n'ahụ ha. Nke ahụ ga-akacha mma ka e wee mata ha, ka a ghara imerụ ha ahụ. Chineke bụkwa Onye na-agbaghara, Onye nwere ebere.﴾ [Surah Al-Ahzab: 59].
Chineke mere ya iwu n'ebe nwanyị bụ onye Alakụba nọ iyiri ákwà na-ekpuchi isi, ikpuchi ihe nzuzo ya nakwa ahụ ya niile pụọ n'anya ụmụ nwoke na-enweghị njikọ ọbara ma ọ bụ nke alụmdi na nwunye n'ebe ọ nọ, site n'iji ụdị uwe a na-ejikarị eme ihe n'obodo ya. O kweghị ka ọ yipụ ákwà na-ekpuchi isi ya belụsọ n'ihu di ya ma ọ bụ ndị ikwu ya a machibidoro ya ịlụ. Ha bụ: ndị a machibidoro nwanyị bụ onye Alakụba ịlụ na di kpamkpam. Ha gụnyere: (Nna nakwa ndị nna ya gbagochie, nwa nwoke nakwa ụmụ ụmụ ya gbadochie, ụmụnne nna dị ikom na ụmụnne nne dị ikom, nwanne nwoke, nwa nwoke nwanne nwoke mụrụ, nwa nwoke nwanne nwanyị mụrụ, di nne ya, nna di ya nakwa ndị nna ya gbagochie, nwa nwoke di ya nakwa ụmụ ụmụ ya gbadochie, nwanne nwoke site n'ịñụ otu ara, nakwa di nwanyị ahụ nyere ya ara; ihe a machibidoro site n'ịñụ otu ara bụkwa otu ihe ahụ a machibidoro site n'ọbara).
Nwanyị onye Alakụba na-agbaso ụfọdụ ụkpụrụ gbasara iyi uwe ya:
Nke mbụ: Ikpuchi ahụ niile.
Nke abụọ: Na o kwesịghị ịbụ n'ime ihe nwanyị na-eyi iji chọọ onwe ya mma mgbe ọ nọ n'ihu ụmụ nwoke na-abụghị ndị ikwu ya.
Nke atọ: Ọ gaghị abụ nke na-enyocha anya nke ga-ekpughe ahụ ya.
Nke anọ: Ọ ga-abụ uwe sara mbara, nke na-adịghị abachi ahụ iji kọwapụta nhazi nke ahụ ya.
Nke Ise: Ọ ghara ịbụ nke e tere ihe na-esi ísì ụtọ ma ọ bụrụ na ọ ga-agabiga n'ebe ụmụ nwoke bịara abịa nọ, ndị ga-anụ ísì ihe na-esi ísì ụtọ ahụ n'ahụ ya.
Nke Isii: Ka ọ ghara iyiri uwe nwoke.
Nke asaa: Ka ọ ghara iyiri uwe ụmụ nwanyị na-abụghị ndị Alakụba n'ofufe ha ma ọ bụ n'ememme ha.
Nke asatọ: Ọ gaghị abụ uwe ejiri chọọ inweta aha (Libas Shuhrah).
N'ime àgwà onye kwere ekwe n'ezie
Okwu Ya, Onye Dị Elu: ﴿N'ezie, ndị kwere ekwe bụ naanị ndị ahụ, mgbe a kpọtụrụ aha Chineke, obi ha na-atụ egwu, nakwa mgbe a gụụrụ ha amaokwu Ya dị iche iche, ọ na-eme ka okwukwe ha mụbaa, ọ bụkwa n'aka Onye nwe ha ka ha na-atụkwasị obi.﴾ [Surah Al-Anfal: 2]
- Ọ bụ onye eziokwu n'okwu ya, ma ọ naghị agha ụgha.
- Ọ na-emezu ọgbụgba ndụ na nkwa.
ـ Ọ naghị eme ajọ omume n'esemokwu.
- Ọ na-edobe ntụkwasị obi (Amanah).
- Ọ na-achọrọ nwanne ya nwoke Onye Alakụba ihe ọ na-achọrọ onwe ya.
- Onye na-emesapụ aka.
- Ọ na-eme ihe ọma nye ndị mmadụ.
- Ọ na-ejikọ mmekọrịta ezinụlọ.
- Ọ na-enwe afọ ojuju na mkpebi Chineke, na-ekele Ya n'ọnọdụ ihe ọma, ma na-enwe ndidi n'ọnọdụ ihe ọjọọ.
- Ọ na-enwe àgwà ihere (Hayaa).
ـ Ọ na-emeere ihe niile e kere eke ebere.
ـ Obi ya dị ọcha pụọ n'ịkpọasị, na akụkụ ahụ ya dịkwa ọcha pụọ na mmegbu n'ebe ndị ọzọ nọ.
- Ọ na-agbaghara ndị mmadụ.
- Ọ naghị eri ọmụrụ nwa (Riba), ọ naghịkwa eji ya eme azụmahịa.
- Ọ naghị akwa iko.
ـ Ọ naghị aṅụ ihe na-aba n'anya (Khamr).
- Ọ na-eme ndị agbata obi ya ihe ọma.
- Ọ dịghị emegbu, ọ dịghịkwa agba okpuru.
- Ọ dịghị ezu ohi, ọ dịghịkwa eme aghụghọ.
-Ọ na-asọpụrụ nne na nna ya, ọbụlagodi ma ha abụghị ndị Muslim, ma na-erubere ha isi n'ihe ọma.
- Ọ na-azụlite ụmụ ya n'ezi omume, na-enye ha iwu ime ihe ndị okpukpe nyere n'iwu (Wajibat), ma na-amachibido ha ajọ omume na ihe ndị a machibidoro iwu (Muharramat).
- Ọ naghị eṅomi omume nke ndị na-abụghị ndị Muslim n'ihe ndị pụrụ iche nke okpukpe ha ma ọ bụ n'omenala ndị ghọworo ihe pụrụ iche na akara njirimara nye ha.
- Ọ na-echegharị n'ebe Chineke nọ, ma na-arịọ Ya mgbaghara maka ọdịda na mmehie ya.
Ụkpụrụ Ndị Dị Mkpa n'Okwukwe Onye Muslim.
01 Chineke bụ Onyenwe anyị, ọ dịghị chi kwesịrị ofufe n'eziokwu ma e wezụga Ya, ọ dịghị Onyenwe ọzọ na-abụghị Ya, ọ dịghịkwa chi ọzọ ma e wezụga Ya, ọ dịghị ihe ọ bụla yiri Ya, ọ dịghịkwa ihe ọ bụla karịrị Ya ike, Ọ bụkwa Ya bụ Onye na-anụ ihe niile, Onye na-ahụ ihe niile.
02 Chineke, Onye Dị Nsọ nakwa Onye Dị Elu, nọ n'eluigwe, dị elu n'elu ihe niile O kere, O kewapụrụ Onwe Ya n'ebe ha nọ, ịdị elu Ya zuru okè n'ụzọ niile: ịdị elu nke Onwe Ya, ịdị elu nke ogo Ya, nakwa ịdị elu nke ike Ya. Ọ bụkwa Ya, Onye dị nsọ, gbara ihe niile gburugburu.
03 Anyị na-ekwupụta ihe Chineke Onye Dị Elu kwupụtara maka Onwe Ya, ma ọ bụ ihe Onye amụma Ya Muhammad ﷺ kwupụtara maka Ya, n'ime aha nakwa àgwà, ma na-agọnahụ ihe Chineke gọnahụrụ banyere Onwe Ya, ma ọ bụ ihe Onye amụma ﷺ gọnahụrụ banyere Ya.
04 Chineke Onye Dị Elu na-aza arịrịọ, na-egbo mkpa, Ọ bụkwa Ya nwe ihe niile. Ọ dịghị onye na-eweta mmerụ ahụ ma ọ bụ abamuru ma e wezụga Ya, ohu enweghịkwa ike ịnọrọ onwe ya na-enweghị Ya ọbụna maka otu ntabi anya. O kwesịghị ka onye Alakụba gbakwuru onye ọzọ ma e wezụga Chineke Onye Dị Elu n'ụdị ofufe ọ bụla, dị ka ịrịọ arịrịọ, ikpe ekpere, ikwe nkwa, ịchụ àjà, ịtụ egwu, inwe olileanya, ịtụkwasị obi, nakwa ofufe ndị ọzọ pụtara ìhè ma ọ bụ zoro ezo. Onye ọ bụla nyefere ofufe ọ bụla nye onye ọzọ ma e wezụga Chineke Onye Dị Elu, onye ahụ bụ onye na-ekenye Chineke ibe (Mushrik).
05 Mmehie kachasị ukwuu nakwa nke kachasị na nnukwu mmehie bụ isonye Chineke ibe (Shirk), ma onye ọbụla nwụrụ na Shirk, Chineke amachibidola ya Aljannah, ma ebe obibi ya bụ Ọkụ, ọ bụkwa mmehie nke Chineke na-adịghị agbaghara ma ọ bụrụ na ohu anwụọ na ya ma ghara ichegharị pụọ na ya.
06 Ihe gafere ohu agaraghị emetụ ya, ihe metụrụ ya agaraghịkwa agafe ya, ihe a manyere onye Alakụba bụ inwe okwukwe n'ikpe na akara aka Chineke, inwe afọ ojuju n'ihe Chineke Onye Dị Elu kara aka, nakwa ito Onye nwe ya na inye Ya ekele n'ọnọdụ ọ bụla.
07 Muhammad ﷺ bụ onye amụma anyị, onye kasị mma n'ime ụmụ mmadụ, nakwa akara mmechi nke ndị amụma, ọ bụkwa onye na-arịọchite anya nakwa onye a na-anabata arịrịọ ya n'Ụbọchị Mbilite n'Ọnwụ, Chineke mere ya enyi Ya chiri anya dị ka O siri mee Ibrahim (ka udo dịrị ya) enyi chiri anya.
10. Akwụkwọ anyị bụ Qur'an Dị Ebube, nke na-arụ ọrụ ebube, nke e ji n'aka na ọ bụ eziokwu, nke e ji ọgụgụ ya efe ofufe, nke Chineke Onye Dị Elu wedataara Onye Amụma anyị Muhammad ﷺ site n'aka Jibril (ka udo dịrị ya), onye kachasị ukwuu n'ime ndị mmụọ ozi. Chineke Onye Dị Elu echekwawokwa ya pụọ na nrụrụ nakwa mgbanwe, dịka O kwuru (Otuto dịrị Ya). ﴿N'ezie, Anyị kpughere Ncheta ahụ, ma n'ezie, Anyị bụ ndị na-echekwa ya.﴾ [Surah Al-Hijr: 9].
11- Ndị mmadụ kacha nso na Chineke bụ ndị kacha erubere Ya isi, na ndị kacha agbaso iwu Ya. O nweghị onye Arab ka onye na-abụghị onye Arab mma, o nweghịkwa onye na-abụghị onye Arab ka onye Arab mma; o nweghị onye ọcha ka onye ojii mma, o nweghịkwa onye ojii ka onye ọcha mma, ma e wezụga site n'egwu Chineke (Taqwa). Ndị mmadụ niile sitere na Adam, Adam siterekwa n'ájá. Onye Dị Nsọ sịrị: ﴿N'ezie, onye kachasị asọpụrụ n'ime unu n'ebe Chineke nọ bụ onye kachasị atụ egwu Ya n'ime unu﴾ [Surah Al-Hujurat: 13].
12- Onye Muslim na-ekwere ná ndị mmụọ ozi a na-asọpụrụ, ndị na-edekọ ihe, ma kwerekwa na ịdị adị ha, nakwa na ha bụ ndị ohu e kere eke, Chineke Onye Dị Elu kere ha: site n'ìhè, ma ha bụkwa ihe e kere eke n'ime ihe ndị Chineke Onye Dị Elu kere, n'ime ha bụ Jibril onye e nyefere ọrụ mkpughe, nakwa Mikail onye e nyefere ọrụ mmiri ozuzo, nakwa Israfil onye e nyefere ọrụ ịfụ n'opi, nakwa mmụọ ozi nke ọnwụ onye e nyefere ọrụ ịwepụ mkpụrụobi ndị ohu.
13- Onye Muslim na-ekwere n'ihe ịrịba ama nke Oge Ikpeazụ, na mpụta nke Masih ad-Dajjal, na mgbadata nke Isa nwa Maryam (udo dịrị ya) site n'eluigwe n'oge ikpeazụ, nakwa ọwụwa anyanwụ site n'ebe ọdịda ya.
14- Onye Muslim kwenyere na ahụhụ ime ili maka onye kwesịrị ya, nakwa ngọzi ime ili maka onye kwesịrị ya, nakwa ajụjụ Munkar na Nakir n'ime ili ya gbasara Onyenwe ya, okpukpe ya, nakwa onye amụma ya, nakwa na ili bụ ogige n'ime ogige dị iche iche nke Jannah, ma ọ bụ olulu n'ime olulu dị iche iche nke Ọkụ.
15- O kwenyere n'ịkpọlite n'ọnwụ nakwa ụgwọ ọrụ maka omume n'Ụbọchị Mbilite n'Ọnwụ, nakwa na Jannah na Ọkụ bụ ihe e kere eke na-agaghị ala n'iyi ebighị ebi.
16- Anwansi (Sihr) bụ ịgọnahụ Chineke (Kufr), o zighị ezi ịmụta ya ma ọ bụ ịgakwuru ndị na-eme anwansi na ndị aghụghọ. Onye Alakụba ekwesịghịkwa ikwere onye dibịa afa ma ọ bụ onye na-akọ ọdịnihu, n'ihi na onye ọ bụla kwere ha, n'ezie ọ gọnahụla ihe e zitere nye Muhammad ﷺ.
17 - Onye Alakụba na-ahụ ndị enyi Onye Ozi Chineke ﷺ n'anya, ọ na-ahụ onye hụrụ ha n'anya n'anya ma na-akpọ onye kpọrọ ha asị asị; n'ihi na ịhụ ha n'anya bụ okpukpe nakwa ezi omume, ma ịkpọ ha asị bụ ekweghị ekwe nakwa ihu abụọ, Ọ ﷺ sịrị: (Unu akparịla ndị enyi m) Muslim kọrọ ya. Ma onye ọbụla nke na-ekwujọ maọbụ na-eleda otu n'ime ndị Sahaba—ka ihu ọma Chineke dịrị ha—anya, ọ bụ onye kpafuru akpafu, nke na-ebute ihe ọhụrụ n'okpukpe.
16- Onye Alakụba na-akwado na ọkwa Kalifa (ịbụ onye nọchiri anya) mgbe Onye Ozi Chineke gachara (ka udo na ngọzi Chineke dịrị ya na ezinụlọ ya) dị otu a: nke mbụ, ọ dịịrị Abu Bakr As-Siddiq (ka Chineke nwee afọ ojuju n'ebe ọ nọ), iji gosi ịdị mma ya karịa nakwa ibute ya ụzọ n'elu Ummah niile; emesịa ọ dịịrị Umar nwa Khattab (ka Chineke nwee afọ ojuju n'ebe ọ nọ); emesịa ọ dịịrị Uthman (ka Chineke nwee afọ ojuju n'ebe ọ nọ); emesịa ọ dịịrị Ali nwa Abi Talib (ka Chineke nwee afọ ojuju n'ebe ọ nọ). Ha bụ ndị Kalifa ziri ezi nakwa ndị ndú e duziiri n'ezi ụzọ. (Note: Preserved the numbering anomaly '16' as it appears in the source).
17- Omume ofufe niile na-adabere n'ihe e nyere n'iwu (Tawqifiyyah), ya mere o kweghị ịnye Chineke Onye Dị Elu ofufe ọ bụla belụsọ ma o guzosiri ike n'ime Akwụkwọ Chineke Onye Dị Elu ma ọ bụ na Sunnah nke Onye ozi Ya ﷺ. Ma ofufe ọ bụla ndị mmadụ mepụtara mgbe ọnwụ Onye Amụma ﷺ gasịrị, nke na-esoghị ntuziaka ya, ọ bụ ihe e mepụtara ọhụrụ (Bid'ah) a jụrụ ajụ, o kwuru ﷺ: (Onye ọ bụla mepụtara ihe ọhụrụ n'ime okwu anyị a, nke na-esiteghị na ya, a ga-ajụ ya) Al-Bukhari kọrọ ya.
18- Nnabata nke ofufe dabere na ntọala abụọ bụ isi, ha bụ: Iji ezi obi (Ikhlas) meere Chineke Onye Dị Elu n'ime ofufe, nakwa nke abụọ bụ ịgbaso Onye Amụma ﷺ n'ime ya. Ya mere, a naghị anabata ofufe ma ọ bụrụ na e jighị ezi obi (Ikhlas) meere Chineke ya, nakwa a naghị anabata ya ma ọ bụrụ na ọ bụghị na nduzi nke Onye Ozi Chineke ﷺ.
Obi ụtọ m dị n'okpukpe m bụ Islam.
Onye Dị Elu Sịrị: ﴿Onye ọ bụla rụrụ ezi omume, ma ọ bụ nwoke ma ọ bụ nwanyị, ma ọ bụrụ na ọ bụ onye kwere ekwe n'ezie, Anyị ga-enye ya ndụ dị mma ma kwụọ ha ụgwọ ọrụ ha kachasị mma n'ihe ọ bụla ha na-arụ﴾ [Surah An-Nahl: 97].
O so n'ihe kachasị ebute ọṅụ, obi iru ala, na obi ụtọ n'ime obi onye Alakụba bụ njikọ ozugbo o nwere na Onyenwe ya, n'enweghị onye ogbugbo ọ bụla site na ndị dị ndụ, ndị nwụrụ anwụ, ma ọ bụ arụsị. Ya mere, Chineke Onye kachasị elu kwuru n'ime Akwụkwọ Nsọ Ya na Ọ nọ nso n'ebe ndị ohu Ya nọ mgbe niile, na-anụ olu ha, ma na-aza arịrịọ ha (Du'a), dịka Onye dị ebube kwuru, sị: ﴿Ma mgbe ndị ohu M jụrụ gị gbasara M, n'ezie, anọ M nso. M na-aza oku nke onye na-akpọku mgbe ọ kpọkuru M. Ya mere, ka ha zaa M ma kwere na M, ka ha wee nweta ezi nduzi.﴾ [Surah Al-Baqarah: 186], Chineke (Onye dị Nsọ) nyekwara anyị iwu ka anyị rịọ Ya arịrịọ (Du'a), wee mee ka ihe a so n'ofufe kachasị ukwu nke onye Alakụba na-eji abịaru Onyenwe ya nso, dịka O kwuru, Onye Dị Ike na Onye Dị Ebube: ﴿Ma Onyenwe unu sịrị: Kpọkuonụ M, M ga-aza unu. N'ezie, ndị ahụ na-anya isi ife M ofufe ga-abanye Jahannam n'iweda n'ala.﴾ [Surah Ghafir: 60]، Ya mere, onye Muslim nke ezi omume na-enwe mkpa Onyenwe ya mgbe niile, na-arịọ Ya arịrịọ (Du'a) mgbe niile n'ihu Ya, ma na-abịaru Ya nso site n'ezi omume ofufe.
N'ezie, Chineke (Onye dị elu) kere anyị n'ime mbara igwe a maka amamihe dị ebube, ma O keghị anyị n'efu; nke bụ ife naanị Ya ofufe na-enweghị onye mmekọ, O wepụtakwaara anyị okpukpe zuru oke nke si n'aka Chineke nke na-ahazi ihe niile gbasara ndụ anyị nke onwe nakwa nke ọha, ma jiri iwu okpukpe a ziri ezi chekwaa ihe ndị kachasị mkpa ná ndụ, nke bụ okpukpe anyị, ndụ anyị, ùgwù anyị, uche anyị, na akụ̀ na ụba anyị. Onye ọ bụla biri ndụ na-agbaso ihe Ọ nyere n'iwu ma na-ezere ihe Ọ machibidoro, n'ezie o chekwaala ihe ndị a kachasị mkpa, ma bie ndụ aṅụrị na udo n'ime ndụ ya n'enweghị obi abụọ.
Njikọ onye Alakụba n'ebe Onyenwe ya nọ dị omimi, ọ na-ebute obi iru ala nakwa izu ike nke mmụọ, mmetụta nke ịdị jụụ, nchekwa, na ọṅụ, nakwa inwe mmetụta n'ịnọnyere nke Onyenwe, Onye Dị Elu, na nlekọta Ya, nakwa nchebe Ya n'ebe ohu Ya kwere ekwe (Mu'min) nọ. Chineke Onye Dị Elu sịrị: ﴿Chineke bụ Onye nche ndị kwere ekwe, Ọ na-ewepụta ha site n'ọchịchịrị gaa n'ìhè﴾ [Surah Albakara: 257 ].
Mmekọrịta a dị ukwuu bụ ọnọdụ nke obi nke na-ebute ịnụ ụtọ n'ofufe Chineke Onye Ebere, na agụụ izute Ya, ma mee ka obi ya fega n'igwe nke obi ụtọ site n'inwe mmetụta nke ụtọ okwukwe.
Ụtọ ahụ nke a na-apụghị ịkọwa ihe ụtọ ya belụsọ onye detụrụ ya ire site n'ịrụ ọrụ nrubeisi nakwa ịzere ihe ọjọọ, n'ihi nke a, Onye-amụma Muhammad ﷺ na-ekwu: (Onye detụrụ ụtọ okwukwe bụ onye nwere afọ ojuju na Chineke bụ Onyenwe ya, na Islam bụ okpukpe, nakwa na Muhammad bụ onye ozi) Muslim kọrọ ya.
Ee, ọ bụrụ na mmadụ enwee mmetụta na ọ nọ n'ihu Onye Okike ya mgbe niile, mata Ya site n'aha Ya na àgwà Ya ndị kachasị mma, fee Ya ofufe dịka à ga-asị na ọ na-ahụ Ya, nwee ịdị ọcha n'obi n'ofufe ya nye Chineke, na-achọghị ihe ọ bụla ọzọ site na ya ma e wezụga Chineke (Onye ịdị ukwuu Ya dị ebube), ọ ga-ebi ndụ dị mma na nke obi ụtọ n'ụwa a, nakwa ngwụcha dị mma n'Ụwa Nke Ọzọ.
Ọbụna ọdachi ndị na-adakwasị onye kwere ekwe n'ezie n'ụwa, n'ezie okpomọkụ ha na-apụ site n'oyi nke ezi nkwenye, na afọ ojuju n'akara aka Chineke Onye kacha elu, na inye Ya ekele maka akara aka Ya niile, ma ihe ọma ya ma ihe ọjọọ ya, nakwa afọ ojuju zuru oke na ha.
O so n'ihe onye Alakụba kwesịrị iji kpọrọ ihe ka obi ụtọ ya na obi iru ala ya wee mụbaa bụ ịna-echetakarị Chineke Onye kachasị elu, na ịgụ Qur'an Nsọ, dịka Onye kachasị elu kwuru, sị: ﴿Ndị kwere ekwe, ma obi ha na-enweta ume ọṅụ site n'icheta Chineke. Cheta na! Site n'icheta Chineke ka obi na-enweta ume ọṅụ.﴾ [surah Ar-Ra'd: 28]. Ma ka onye Alakụba na-abawanye n'ịna-echetakarị Chineke nakwa n'ịgụ Qur'an, otu a ka njikọ ya na Chineke—Onye kachasị elu—na-abawanye, ma mkpụrụ obi ya ana-adị ọcha, okwukwe ya ana-esikwa ike.
N'otu aka ahụ, ọ dị mkpa n'ahụ onye Alakụba iji ịmụta ihe gbasara okpukpe ya site n'isi mmalite ndị ziri ezi kpọrọ ihe, ka o wee fee Chineke Onye Dị Elu ofufe n'elu nghọta doro anya, n'ihi na Onye Amụma ﷺ kwuru: (Ịchọ ihe ọmụma bụ iwu n'isi onye mmekọ Muslim ọ bụla) Ibn Majah kọrọ ya, Na ọ ga-abụ onye na-edo onwe ya n'okpuru, na-enyefe onwe ya n'iwu Chineke Onye Dị Elu, Onye kere ya, ma ọ ghọtara amamihe dị n'ime ha ma ọ bụ na ọ ghọtaghị, n'ihi na Chineke Onye Dị Elu sịrị n'ime Akwụkwọ Ya Dị Ebube: ﴿O kwesịghị nwoke kwere ekwe ma ọ bụ nwanyị kwere ekwe, mgbe Chineke na onye ozi Ya kpebiri otu ihe, ka ha nwee nhọrọ n'ihe gbasara ha. Ma onye ọbụla nupụụrụ Chineke na onye ozi Ya isi, n'ezie ọ kpafuwo n'ịkpafu doro anya﴾. [Surah Al-Ahzab: 36].
Ka Chineke wụsa ngọzi nakwa udo n'ahụ Onye Amụma anyị Muhammad, nakwa n'ahụ ezinụlọ ya na ndị enyi ya niile.
Related books
All books- Ebe Nchekwa Onye Muslim site n'Okwu Ncheta nke Akwụkwọ Nsọ na Sunnah41 languages
Ebe Nchekwa Onye Muslim site n'Okwu Ncheta nke Akwụkwọ Nsọ na Sunnah
Akwụkwọ a na-achịkọta okwu ncheta (Adhkar) site n'Akwụkwọ Nsọ nakwa Sunnah iji mee ka ọ dị mfe ịgụgharị ha n'oge nakwa n'ọnọdụ dị iche iche. Ọ gụnyere ekpere maka iteta n'ụra, nsacha (Wudu), ikpe ekpere (Salah), njem, nakwa ihe ndị ọzọ, nke na-enyere onye Alakụba aka ichebe onwe ya ka ọ wee nọrọ na nchekwa nakwa nlekọta nke Chineke.
- Ihe onye Muslim na-ekwesịghị ịbụ onye na-amaghị ya.12 languages
Ihe onye Muslim na-ekwesịghị ịbụ onye na-amaghị ya.
Akwụkwọ a bu n'obi ịkọwa ihe ndị kachasị mkpa onye Alakụba ga-amarịrị gbasara nkwenye (Aqidah), ofufe (Ibadat), nakwa mmekọrịta (Mu'amalat), n'ụzọ doro anya ma dị nkenke, ka ọ wee bụrụ ihe nkwado omume nye onye Alakụba n'ịgbazi okwukwe ya nakwa ofufe ya.
- Ụkpụrụ Atọ na Ihe Akaebe Ha65 languages
Ụkpụrụ Atọ na Ihe Akaebe Ha
Akwụkwọ a na-akọwa isi ụkpụrụ ndị onye Alakụba aghaghị ịmụta: ịmara Allah, ịmara okpukpe Islam, na ịmara Onye Amụma Muhammad ﷺ. Ọ na-akọwakwa mkpa ụkpụrụ ndị a dị n'iwulite okwukwe na ezi omume, dabeere n'ihe akaebe sitere na Qur'an na Hadith.
- Nkọwa nkenke banyere Okwukwe nke Islam47 languages
Nkọwa nkenke banyere Okwukwe nke Islam
Akwụkwọ a na-akọwa ntọala nke okwukwe, nke gụnyere ịkwere na Chineke, na ndị mmụọ ozi Ya, na akwụkwọ Ya, na ndị ozi Ya, nakwa n'Ụbọchị Ikpeazụ, nakwa n'Akàrààkà (Qadar). Akwụkwọ a na-egosipụtakwa ụkpụrụ ndị bụ́ isi nke onye Alakụba ga-ekwererịrị na ha ma jiri ha rụọ ọrụ, na-emesi ike mkpa ọ dị iwusi mmekọrịta dị n'etiti mmadụ na Chineke ike site n'ịghọta okwukwe Islam n'ụzọ miri emi.