Làsuruman nàfàman silamɛ ye.

Làsuruman nàfaman silama ye.

Ni ala tɔgɔ ye duniya hinɛlabɔlen tìgì lahara hinɛ kɛrɛnkɛrɛnnen tìgì

Ɲɛbila

Tanu bɛ Ala ye duniya bɛɛ tìgi, seli ni kisi bɛ Nabiɲumanw ni cidenw kuntigi kan,an ka Nabiɲuman Mamadu an'a somɔgɔw n'a diɲɛɲɔgɔnw bɛɛ,

O tɛmɛnen kɔ:

Ala ka nɛɛma kumbaba dɔ ye hadamaden kan a k'a kɛ silama ye, k'a sàbàti a kan, ka baara kɛ n'a kitiw n'a sariyaw ye. Ni gafe n kɔnɔ, silama bɛ lasulu dɔw kalan a ka diinɛ bɛ tilen ni min ye, ni sira surun ye min bɛ bangeli kɛ a ye ni diinɛbá n nɔw la; A ka Ala dɔn bɛ jiidi n'o ye ,a n'a ka silamaya diinɛ,a n'a ka Nabiɲuman Mamadu kisi b'a ye; a bɛ Ala kɔrɔtalen bàto cɛn kan ani dɔnni.

Kodɔn min bɛ jɔnw danni na

Ala kɔrɔtalen y'an dan kodɔnbá dɔ kaman, o y'a kelen bàtoli de ye filanan t'a la, i n'a fɔ a ko sanuya b'a ye: { N ma jinɛ ni adamaden dan foyi kama fo kà n bàto } [Fiɲɛ suran : 56] O laɲini: u k'a kelen kɛrɛnkɛrɛn ni bàto ye filanan t'a la. An ka baaraw ni laɲiniw bɛɛ bɛ munumunu ni laɲini n de kɛrɛfɛ ni duniya n kɔnɔ, a ko sanuya b'a ye: {Yali aw b'a bìsìgi k'aw dannan tulon de kama wa k'aw tɛ na segin Ala ma wa * Ala kɔrɔtala o ma màsa cinɲɛnman má teyi n'a le tɛ larusuɲuman tìgi} [Muminuw kofɔ suran: 115-116]

Ne ma ye Ala ye

Ala kɔrɔtalen ko : { Hee mɔgɔw aw ye Ala bàto o min y'aw dan ani aw kɔmɔɔw a dɔ la aw na siran a ɲɛ} [ Mìsì muso kofɔ suran 21].

Ala kɔrɔtalen ko: {A le de ye Ala ye bàtomá foyi tɛ yen ale kɔ } [Fàraɲɔgɔkan suran: 22]

Ala kɔrɔtalen ko : {Fɛn foyi tɛ i ko Ala a le de ye mɛnni ni yeli màsa ye} [Ɲɔgɔn Hakilinaɲini kofɔ suran: 11].

Ala de ye ne ni fɛn bɛɛ má ye,màsa,danni baa,garisɛgɛ màsa, kow bɛɛ latigɛbaa.

Bàto kakan a le kelen de ye,má wɛrɛ teyi a kɔ wa Ala wɛrɛ teyi n'a le tɛ.

Tɔgɔsanumanw bɛ a la ani mankutu kɔrɔtalenw a ye min sàbàti a yɛrɛ la a ka Nabiɲuman fana y'a sàbàti a la nɛɛma ni kisi b'a ye,dafalenya ni ɲà dan seelen b'a la, Fɛn foyi tɛ i ko Ala a le de ye mɛnni ni yeli màsa ye.

A bɛ Ala tɔgɔ sanumanw la:

Garisɛgɛ di baa,hinɛ màsa,làtigɛ màsa ,màsàbá, mɛnni màsa,kisi màsa,yeli màsa,jigisɛmɛ màsa,dannibaa,màsa nɔgɔn,wàsà màsa,ani yàfa màsa.

Garisɛgɛ màsa: jɔnw garisɛgɛ dibaga,u dusukun n'u farikolo sìgin bɛ o min kan.

Hinɛ màsa:hinɛfɛrɛlenbá tìgi o min ye fɛn bɛɛ labɔ.

Latigɛ màsa: sé dafalen tìgi dɛsɛ t'a sɔrɔ wa nàgasi t'a sɔrɔ.

Màsàbá : o ye mankutuli de ye ni bonya ni sé (karabalima) ni latigɛ mankutu ye,fɛn bɛɛ tìgi a sàgo b'a la.

Mɛnni màsa: o min bɛ Mɛnta bɛɛ mɛn a dogolen ni Bangelen,a b'a ka jɔnw ka weeleli mɛ a n'u ka majigin a ye.

Kisi màsa:kisi ka bɔ nagasi bɛɛ ma ani bàna ni lebu

Yeli màsa:a ka yeli ye danfɛn bɛɛ labɔ hali n'a misɛnyara ka dɔgɔya,fenw ye baa,n'a dɔn baa,a kɔnɔko dɔn baga.

Jìgìsɛmɛ màsa: danfɛnw garisɛgɛ ɲɛnɛbɔbaa,u ka nàfaw dibaa,min y'a ka walidjuw kɔrɔta k'u ka kow nɔgɔya k'u wàsà.

Danbaa:fenw sɔrɔbaa n'u sindibaa k'a sɔrɔ a ma kɛ ni làdègèli ye min kɔnan.

Màsa nɔgɔman: min bɛ jɔnw bonya ka hinɛ u la k'u ka ɲinifenw d'u ma.

Wàsà màsa: min b'a ka jɔw wàsà ka bɔ u màgo bɛ fɛn o fɛn na,wàsà bɛ kɛ ni min ka dɛmɛ ye ka bɔ a tàna ma,kari bɛ kɛ n'a ye ka bɔ a tàna la.

Yàfa màsa: min b'a ka jɔnw tànga u ka baara juguw tɔrɔ ma, a t'u ɲankata n'a ye.

N ka nabiɲuman ye Mamadu de ye kisi ni nɛma b'a ye.

Ala kɔrɔtalen ko : Tuɲa na ciden nana aw ma ka bɔ aw la aw tɔɔrɔ kow b'a tɔɔrɔ a cɛsirilen aw ka kow la hinɛ ni hɛrɛ caman do limaniyajɔnw ye} [Tubi suran 128].

Ala kɔrɔtalen ko : {An ma e ci foyi kama fo hinɛ danfɛnw ye} [Nabiɲumanw kofɔ suran 107].

Mamadu ye hinɛ nilen de ye nɛɛma ni kisi b'a ye:

Abudulahi den Mamadu min bɔra hasimi den abuduli mutalibi la.hasimi bɔra kurasiw la, kurasiw bɔra arabuw la.

A wolobá: wahabi denmuso Aminata,min ye sin d'a ma:halimatou saadiya,a ye muso tan ani kelen de furu kisi b'a ye,ka fatu ka kɔnɔtɔn tɔ a kun.

Den wolonwula de tun bɛ Nabiɲuman bolo,cɛ sàba muso naani,cɛw ye: alkasimou,abudulahi,ani iburahima,musow ye:zeyinabu,rokiya,umu kulusumu,ani Fatumata.

A ka yamaruyakan bàtoli bɛ waajibiya ani k'a ka kibaruyakanw tuɲatigiya ,k'i yɔrɔmanjanya a ka bàlilifɛnw na ani a ye gɛnnikɛ ka bɔ minnu na, wa Ala ka na bàto ni fɛn ye fo a ye min ladàga.

A le ni Nabiɲuman tɛmɛnenw bɛɛ ka cikan ye weeleli ye ka Ala kelen bàto filanan t'a la, Ala kɔrɔtalen ko: {An ma ciden ci ka kɔn e ɲɛ f'an ye yilidon jìgì o kan k'a fɔ ko má wɛrɛ tɛ ye fo ne (Allah kɔ) a ye in bàto} [Nabiɲumanw kofɔ suran 25]

A le de ye Nabiŋumanw ni cidenw laban ye,i n'a fɔ Ala ko sanuya b'a ye: { Kira Mamadu ma kɛ mɔgɔ si fá ye aw ka cɛw la n ka Ala ka ciden de do ani Nabiɲumanw laban Ala ye fɛnw bɛɛ dɔn baa ye} [Jamakulu kofɔ suran 40].

Ala y'a ci ni silamaya diinɛ ye ka taa mɔgɔ bɛɛ ma i n'a fɔ a b'a fɔ sanuya b'a ye: {An y'i ci ka taa mɔgɔw bɛɛ ma ka kɛ nisɔndiyalan ye ani bàabali kɛla, n ka mɔgɔw fan caman t'a dɔn}. [Sabai kabila kofɔ suran 28]

A ka hakɛ belebele bɛ silama bɛɛ kan kisi b'a ye, a b'o la:

1-Limaniya a ka cidenya la ni k'a tuɲatigiya,a nana ni kitibá minnu ye k'o lu bonya,k'a labàto ka tugu a kɔ,Ala kɔrɔtalen ko: { a tɛ kuma ni nín diɲɛko ye * A ka kumakan tɛ dɔwɛrɛ ye fo yilidon ka bɔ Ala yɔrɔ } [Dolo kofɔ suran 3,4]

2-a kanunni diyagoyali ka tɛmɛ i yɛrɛba kun kan an'i den ani danfɛn bɛɛ kisi b'a ye,o kanu bɛ tali kɛ kira bɛnsemalila a ka kandaya la an'a ka yamaruyakan bàtoli la ,ani k'i yɔrɔmanjanya a ka bàlilifɛnw ani siranfɛn (gɛnnifɛnw) na.

3- a bonyani n'a dɛmɛni n'a mabonyani n'a kɔrɔtali diyagoya la kisi b'a ye.

4- ka seli a kan kisi b'a ye: o y'a màjàmuli de ye kisi b'a ye, ani Aladeli a ye k'a kosumali kɔrɔta k'a jiidi bonya ni kɔrɔta la, a ko kisi b'a ye: (Ni min seli la ne kan siyen kelen Ala bɛ seli o kan siyɛn tan) Musilimu y'a màfilɛ.

5- balili ka bɔ dantɛmɛli la a ka ko la, - kisi b'a ye-, an'a bilali yɔrɔla Ala m'a bila yɔrɔmin,kira ye làdili kɛ o la làdili dan na seelen na, a ko kisi b'a ye: (Aw kana dan tɛmɛ ne ka ko la, i n'a fɔ nasaraw ye dantɛmɛ mariyama den ka ko la cogomin,ne y'Ala ka jɔn de ye,aw y'a fɔ Ala ka jɔ,an'a ka ciden) Bukari y'a màfilɛ.

A b'a mankutuw la nɛɛma ni kisi b'a ye:

Tuɲafɔ,hinɛ,makari,sabali,cɛfarinya,bonya,jogoɲuma,tilennenya,yɛrɛmajigin,yàfa.

Kuranasanuman ye ne má kumakan ye.

Ala kɔrɔtalen ko: {Yaa aw mɔgɔw dalilu nana aw ma ka bɔ aw má yɔrɔ w'a ye nɔɔrɔ Bangelen jìgìn aw ye} [Musow kofɔli suran: 174].

Kuranasanuman ye Ala kɔrɔtalen kumakan ye a kumana ni min ye hakika la,a y'a jìgìn a ka Nabiɲuman Mamadu kan kisi b'a ye a ka hadamadenw bɔ dibi la k'u bila nɔɔrɔ la ni k'u kanda k'u bila sira tilenen kan, Ni min y'a kalan o bɛ bàràji caman sɔrɔ,wa ni min ye baara kɛ n'a ka kanda ye o ye sira tilenen ta. A minɛna masuudu den na Ala diɲɛna a ma,a ko: kira ko nɛɛma ni kisi b'a ye: ( ni mɔgɔ min ye siginiden kelen kalan Ala ka gafe la ɲumanya kelen bɛ o ye, kelen o bɛ caaya ka kɛ tan ye, n ta fɔ alifu laa mimu k'olu ye siginin kelen ye, nka alifu ye siginiden ye lamu ye siginiden ye wa mimu fana ye siginiden ye) Tirimizi y'a màfilɛ.

Ala y'a tanga falenni ni yɛlɛma ma k'a kɛ kabako duumɛlen ye ka se kiyama don ma, a ko sanuya b'a ye: [Anw de ye kurana n jìgì wa anw de b'a tanga] [Hijiri dùngew kofɔli suran 9] Ni mɔgɔ min ko nakasi bɛ kurana la wal'a yɛlɛmana o ye Ala kɔrɔtalen nkalontigiya a n'a ka ciden kisi b'a ye wa a bɔra silamaya la.

Kuranasanuman n' bɛ tàlikɛ gafekɔrɔw kɔnɔ kow la,ani jiidili Alako ɲinini la ani ninkun jokow la .minnu nana a kɔnɔ tuɲa la a y'olu tuɲatigiya,gafe tɛ sɔrɔ Ala kɔrɔtalen bolo bi don n' na ko tùgukan ka kɛ o kɔ ni k'a sanuya ka bàto kɛ n'a kalanni ye,ani ka baara kɛ n'a ye;fo n'a kɛra Kuranasanuman ye.

Ne ka diinɛ ye silamaya diinɛ ye

Diinɛ sigiyɔrɔ ma ye sàba de ye: silamaya ,limaniya, ɲuman ya.

Sigiyɔrɔ ma fɔlɔ: silama ya

Silamaya :o ye: k'i kolon Ala ye n'a kelenya ye, k'a kɛrɛnkɛrɛn bàto la,k'i baari ka bɔ filaninkafɔya n'a dùngew la.

Silamaya jɔsenw

A ko nɛɛma ni kisi b'a ye: (Silamaya jɔra fɛn duuru kan, seereya ka fɔ má foyi tɛ yen fo Ala wa kira y'a ka ciden ye.ka seli jɔ ka jaka di,ka Sunkalo Sun,ka taa bɔ Ala ka so la) Bɛn kɛra hadisa nin kan

Silamaya jɔsenw ye bàto waajibiyalen de ye silama bɛɛ kan,mɔgɔ ka silamaya tɛ dàfa f'a k'o waajibiyali denganiya k'a kɛ;k'a d'a kan silamaya jɔlen do a kan, o de la a weelela ko silamaya jɔsenw

jɔsen olu de ye:

Jɔsen fɔlɔ: má si tɛ yen fo Ala Mamadu y'a ka ciden ye.

Ala kɔrɔtalen ko: { i k'a dɔn bàto maa foyi tɛ yen fo ala…} [Mamadu kofɔ Suran 19].

Ala kɔrɔtalen ko tuguni: Tuɲa na ciden nana aw ma ka b'aw la aw tɔɔrɔ kow b'a tɔɔrɔ a cɛsirilen aw ka kow la hinɛ ni hɛrɛ caman do limaniyajɔnw ye} [Tubi suran 128].

Má si tɛ yen fo Ala o kɔrɔ: bàtomá foyi tɛ yen tuɲa na fo Ala.

N' bɛ seereya ko Mamadu y'a ka ciden ye o kɔrɔ ye : a ka yamaruyakan la bàtoli ye, an'a ka kibaruyakanw tuɲatigiyali, k'i yɔrɔmanjanya ka bɔ fɛn na a ye an fatani ani kà an bàaba ka bɔ min nu la,wa ala kana bàto ni fɛn ye fo a ye min dàga.

Jɔsen filana: seli jɔli

Ala kɔrɔtalen ko : {Aw ye seli jɔ} [ Mìsì muso kofɔ suran 110].

Seli jɔli bɛ kɛ Ala kɔrɔtalen y'a fɔ cogo mi na ani kira y'an ladonniya cogo min kisi b'a ye.

Jɔsen sabanan: ka jaka di.

Ala kɔrɔtalen ko : {Aw ye jaka di} [ Mìsì muso kofɔ suran 110].

Ala kɔrɔtalen ye jaka faridaya de ka silama ka limaniya cɛntigiya kɔrɔbɔ,ani barikada a má ye a ye nɛɛma min di a ma ka bɔ nafolo nɛɛma la, ani dɛmɛ fantanw ni màgoɲininaw ye.

Jaka dili o bɛ kɛ n'a dili de ye a dùngew ma.

Waajibi de do nàfolo la n'a sera hakɛ kɛrɛnkɛrɛnnen dɔ ma,a bɛ di mɔgɔ suguya segin ma Ala y'u fɔ kurana kɔnɔ,fànta ni misikinɛw b'u la.

A dili bɛ hinɛ ni makari de yiran,ani silama jogo n'a ka nafolo sanuyali, ani fàntaw ni misikinɛw ninkun diɲɛ li, kanu ni balimaya juru banbali silamasigidamɔgɔw ni ɲɔgɔncɛ, o de la silama ɲuman, o bɛ ɲuman bɔ a la a ninkun nisɔndiyalen n'a dili ye, mɔgɔ wɛrɛ ka nisɔndiya min b'a la o baara kɔsɔn.

Nafolo Jaka hakɛ ye 2.5 % nàfolo màralen na ka bɔ sanu ni warijɛ la ani nàfolo warimuguw la, ani jàgominɛ min bila la sani ni feere ni tɔnɔɲini kosɔn; n'a sɔngɔ sera hakɛ kɛrɛnkɛrɛnnen dɔ ma ka san kelen dafalen tɛmɛ a kan.

I n'a fɔ jaka bɛ wajibiya ni hakɛ kɛrɛnkɛrɛnnen dɔ sɔrɔli ye dɔ bolo bagan marataw la,(ɲɔgɔmɛ ni Mìsì,sanga ni bà)n'a y'a sɔrɔ u bɛ sàn fanba kɛ dugukolo kàn fɛnw dunni na , k'a sɔrɔ u tigi m'u ladumuni.

O cogoya la min bɛ bɔ dugukolo la jaka bɛ waajibiya olu la,i n'a fɔ sanudagaw dugukolo kɔrɔ-o ye fɔlɔmɔgɔw ka nafolo datugulen min sɔrɔ la dugukolo kɔrɔ -o cogoya la i n'a fɔ kisɛmafenw ni yiridenw ani dànmanfɛnw n'a sera hakɛ kɛrɛnkɛrɛnnen dɔ ma.

Jɔsen naaninan: sunkalo sunni.

Ala kɔrɔtalen ko : { Hee aw mɔgɔw minnu limaniya la Sun diyagoyara aw kan i n'a fɔ a diyagoyara mànton tɛmɛnenw kan cogo min a dɔ la aw na siran Ala ɲɛ} [ Mìsì muso kofɔ suran 110].

Sunkalo ye: kalo kɔnɔntɔnnan de ye kira ka taamali jàte la, kalo bonyanen don silamaw fɛ,jɔyɔrɔ kɛrɛnkɛrɛnnen b'a la ka bɔ san kalo tɔw la ,a kalo bɛɛ sunni ye silamaya jɔsenduuru dɔ ye.

Sunkalo sunni o ye: Ala kɔrɔtalen bàtoli de ye k'i yɛrɛ minɛ ka bɔ dumuni ni jimi ni kafoɲɔgɔnya ma,a ni sun ciyɛn fɛn tɔw, k'a daminɛ fajirikɛnɛ cìli la ka taa se tile binni ma sunkalo kalo barikama n tile bɛɛ kɔnɔ.

Jɔsenduuru nan:ka taa bɔ Ala ka lahɔrɔmaso la.

Ala kɔrɔtalen ko : {Ala ka so hijili waajibiyara mɔgɔw kan Ala ye, n'a sé kɛra mɔgɔ min ye} [Imurana ka denbaya kofɔ suran97].

Hiji bɛ kɛ n'a sé kɛra mɔgɔ min ye,siyɛn kelen sì kɔnɔ, o ye(hiji):Ala ka so ni lahɔrɔma yɔrɔw laɲininin ye makan kɔnɔ bato kɛrɛnkɛrɛnnen dɔ kɛli kama sanga kɛrɛnkɛrɛnnen dɔ kɔnɔ,kira hijira kisi b'a ye Nabiɲuman dɔw hijira ka kɔn a ɲɛ, Ala ye iburahima yamaruya kisi b'a ye ka mɔgɔw weele ka taa hiji ma,i n'a fɔ Ala kɔrɔtalen y'o lakalen Kuranasanuman kɔnɔ, a ko: {Mɔgɔw Weele ka taa hiji ma u bɛna u sen na ani ɲɔgɔmɛw kan u bɛ na sirajanw bɛɛ fɛ} [Hiji suran : 27]

Sigiyɔrɔma filanan:limaniya

Limaniya:o de ye ka sɔn,ani tuɲatigiyali jɔnjɔn, ani sɔnni dafalen Ala n'a kira ye fɛn wo fɛn yamaruya ka limaniya olu la,ani kolonni dogo ni bange la,o ye dusukun ka tuɲatigiyali de ye,ani dusukunnasiri min bɛ tali kɛ dusukun baara la ,ani sùnfun ka baaraw, o la a bɛ tali kɛ diinɛ baara bɛɛ la,a bɛ jiidi ni bàto ye a bɛ nagasi ni Ala sɔsɔ ye.

Limaniya jɔsenw

Kira ɲininkara limaniya la kisi b'a ye a ko: ( i ka limaniya Ala la, an'a ka mɛlɛkɛw, an'a ka gafew, an'a ka cidenw, ani donlaban, i ka limaniya fana latigɛ la a hɛɛrɛma ni hɛɛrɛtan.››

Limaniya jɔsenw, o ye dusukunna bàtow de ye min waajibiyalen silama bɛɛ kan,mɔgɔ ka silamaya tɛ dafa n'o dusukunnasiri ninnu tɛ,ani ka baara kɛ ka kɛɲɛ n'o ye,o de la a weelela ko limaniya jɔsen, danfara min b'a ni silamaya jɔsenw cɛ: o ye silamaya jɔsenw ye kɛnɛkan baaraw de ye mɔgɔ b'a kɛ n'a sunfunw ye,i n'a fɔ seereya fila fɔli , ani seli ni jaka,limaniya jɔsen o ye dusukun baaraw de ye hadamaden b'o kɛ ni dusukun ye Misalila: limaniya Ala ni mɛlɛkɛw ni gafew ni cidenw la.

Jɔsen fɔlɔ: limaniya Ala la

Ala kɔrɔtalen ko: {I kan dɔn limaniyajɔnw ye de minnu limaniyala Ala la} [Nɔɔrɔ kofɔ suran 62].

An bɛ limaniya ko Ala bɛ yen,an b'a ka kelenya dusukunnasiri a ka màsàya ni Alaya la an'a tɔgɔw na mankutuw,limaniya Ala la o bɛ tali kɛ ko natɔ nunuw na :

- Limaniya ko Ala bɛ yen sanuya b'a ye.

-Limaniya a ka màsàya la sanuya b'a ye, ani k'a dɔn k'a le de ye fɛnw bɛɛ tìgi ye a n'a Danba n'a garisɛgɛ baa an'a kow labɛnba.

-Limaniya a ka Alaya la sanuya b'a ye,ani ko bàto ka kan a kelen de ye filanan t'a la foyi la,o dɔ de ye i n'a fɔ seli,duwawu,dáfalenni,kantigɛli,dɛmɛɲini , tangaɲini,ani bàto tɔw bɛɛ

Limaniya a tɔgɔ sanumanw n'a mankutuw kɔrɔtalenw na a ye min sàbàti a yɛrɛ la wali kira ye min sàbàti à la kisi b'a ye,ani kerunni a ye min kerun ka b'a yɛrɛ ma wali kira ye min kerun ka bɔ a la kisi b'a ye, ani k'a dɔn ka tɔgɔw n'a mankutuw sera dafalen ya ni ɲà dan na, Fɛn foyi tɛ i ko a le, a le de ye mɛnni ni yeli màsa ye.

Jɔsen filana: limaniya mɛlɛkɛw la.

Ala kɔrɔtalen ko : {Tanu bɛ Ala ye sankolo ni dugukolo sindibaa min ye mɛlɛkɛw kɛ cidenw ye kaman fila fila sàba sàba naani naani tìgiw do a bɛ fàràli kɛ danfɛnw kan cogo min y'a diya i ka dɔn Ala kɛra kow bɛɛ latigɛ baa ye} [Sindili (Danni) Suran: 1].

An bɛ limaniya ka fɔ mɛlɛkɛw ye ko dogolenw dɔ ye,ani ko Ala ka jɔnw de do a y'u dan ka bɔ nɔɔrɔ la,a y'u kolon k'u kɛ bàtokɛlaw ye a ye.

Danfɛn baw de do,mɔɔ si t'u fanga n'u hakɛ dɔn fo Ala kɔrɔtalen,mankutu ni tɔgɔ ni baara b'u kelenkelen bɛɛ la Ala y'u kɛrɛnkɛrɛn n'o ye, jibirila b'o la kisi b'a ye yilidon ko sɛmɛnen b'a le la, a bɛ bɔ n'a ye Ala yɔrɔ ka taa Ala ka cidenw ma.

Jɔsen sabanan :limaniya gafew la.

Ala kɔrɔtalen ko : {Aw y'a fɔ an limaniya la Ala la ani min jìgìna an kan ani min jìgìna iburahima kan ani isimaila ni Isiaka ni Yakuba n'a denw ani min dira Musa ni Isa ma ani min dira Nabiɲumanw ma ka b'u má yɔrɔ an t'u si bɔ ɲɔgɔnna wa anw ye kolonbaa ye Ala ye. [Mìsì muso kofɔ suran 136].

An bɛ limaniya ko Ala kɔrɔtalen ye gafew jìgìn a ka cidenw kan, dalilu do duniya bɛɛ kan, siratilenen do a baaralaw kan.

U b'u la dɔnniya kodɔn na n'a ye k'u sanuya.

Wa Ala sanuya b'a ye, a y'a ka Nabiɲuman Mamadu ci kisi b'a ye ka taa mɔgɔw bɛɛ ma,a ka sariya ye sariyatɛmɛnenw bɛɛ nɔnabila, a ye kurana sanuman kɛ seereya ye gafe jìgìnen tɔw ye k'u falen n'a ye, Ala ye kurana sanuman n' tangali sɛmɛ a yɛrɛ la ka bɔ falenni ni yɛlɛmali bɛɛ ma, Ala kɔrɔtalen ko: [Anw de ye kurana jìgì wa anw de b'a tanga] [Hijiri dùngew kofɔli suran 9] Ka d'a kan kurana sanuman ye Ala ka gafe laban ye ka taa hadamadenw ma,wa kira Mamadu ye ciden laban ye nɛɛma ni kisi b'a ye,wa silamaya diinɛ de ye Ala diɲɛna ni min ye mɔgɔw ye, ka see kiyamadon ma,Ala kɔrɔtalen ko: [ I ka dɔn diinɛ Ala yɔrɔ o ye silamaya de ye] [ Imurana somɔgɔw kofɔ suran : 19 ]

Sanfɛ gafe minnu fɔra Ala bolo kurana kɔnɔ o ye:

Kuranasanuman:a y'o jìgìn a ka Nabiɲuman Mamadu kan nɛɛma ni kisi b'a ye.

Tawurata: a y'o jìgìn a ka Nabiɲuman Musa kan kisi b'a ye.

Linjila: Ala y'o jìgìn a ka Nabiɲuman Isa kan kisi b'a ye.

Jabura :Ala y'o jìgìn a ka Nabiɲuman dawuda kan kisi b'a ye.

Iburahima ka gafe : Ala y'o jìgìn a ka Nabiɲuman iburahima kan kisi b'a ye.

Jɔsen naaninan: limaniya cidenw na.

Ala kɔrɔtalen ko : {An ye ciden dɔ ci mànton bɛɛ ma k'u ka Ala bàto ka alatànaw to yen.} [Didenw kofɔ suran 36].

An limaniyalen k'Ala ye cidenw ci a ka danfɛnw ma u b'u weele ka taa Ala kelen bàtoli ma filanan t'a la, a ni Ala tàna minnu bɛ bàto ka olu to yen.

Wa o cidenw bɛɛ ye mɔgɔw de ye,cɛw do ,Ala ka jɔnw fana do , tuɲatigiw do minnu tuɲatigiyala. Alaɲɛsiranyɛ jɔnw do Danaya mɔgɔw do,kandalaw do u kandalen do ,Ala y'u dɛmɛ ni kabakow ye min b'u ka tuɲatigiya yira ,ani ko Ala y'u ci ni min ye u y'a bɛɛ lase,ani k'u bɛɛ tu bɛ tuɲa bangelen kan,ani kanda Bangelen.

U fɔlɔmɔgɔw ni labanmɔgɔw ka weeleli bɛn na ɲɔgɔnma diinɛ lasulu la,n'o ye Ala Kelenbantiya ye sebaaya bɛɛ tìgi bàtola ani sìna kɛbaliya a la.

Jɔsen duurunan: limaniya kiyama don na.

Ala kɔrɔtalen ko : {A le de ye Ala ye má foyi tɛ yen f'a le,a b'aw faraɲɔgɔnkan ka taa kiyama kɛnɛkan sika t'a la jɔn de ka kuma ye tuɲa ye ka tɛmɛ Ala ta kan}. [Musow kofɔli suran 87].

An bɛ limaniya don laban na,o ye kiyamadon de ye dɔwɛrɛ tɛ min kɔ,fɛn wo fɛn bɛ tali kɛ a la an bɛ limaniya o la,Ala y'an kibaruya ni min ye a ka gafesanuman kɔnɔ sebaaya bɛɛ tìgi,wali a ka Nabiɲuman y'an baro ni min ye kisi b'a ye,i n'a fɔ mɔgɔ fatuli ani kununi ni taali kiyama kɛnɛ kan,ani soronadonni ni baaraw sumalan ni fɛsɛfɛsɛli,ani alijana ni tasuma, a n'o ɲɔgɔnnaw min bɛ tali kɛ don laban na.

Jɔsen wɔɔrɔnan: ka limaniya latigɛ hɛɛrɛma n'a tɔɔrɔman na.

Ala kɔrɔtalen ko : {An ye fɛn bɛɛ lajɛnlen dan ni latigɛ de ye} [Kalo kofɔ suran 49].

An bɛ limaniya latigɛ hɛɛrɛma n'a tɔɔrɔman bɛɛ la,Ala kɔrɔtalen ka latigɛ de don danfɛnw ye, a ka dɔnni bolila min kan ka kɔrɔ, w'a ye tàlikɛ a ka kodɔn na,Fɛn wo fen bɛ hadamaden sɔrɔ ni duniya n kɔnɔ o bɛɛ be Ala ka dɔɔni n'a ka latigɛ n'a ka laɲini kɔnɔ, a kelen do filanan t'a la sanuya b'a ye ,wa o latigɛ ninnu sɛbɛnen ka kɔn mɔgɔw danni ɲɛ, laɲini ni sàgoya bɛ mɔgɔw ye,wa mɔgɔ y'a ka kɛwale kɛ baa ye hakika ɲɛ ma;n ka o sii tɛ bɔ Ala ka dɔnni n'a ka laɲini n'a sàgo kɔnɔ.

Limaniya latigɛ la o sigilen bɛ sigiyɔrɔma naani kan, o ye:

A fɔlɔ: limaniya Ala ka dɔnni yiriwali labɔlen ma.

A filana: ka limaniya ko Ala ye fɛn bɛɛ sɛbɛn minnu bɛ na kɛ ka se fo kiyama jɔ don na.

A sabanan : limaniya Ala ka latigɛ kɛlen la a n'a ka sé dafalen,min y'a diya o bɛ kɛ min m'a diya o tɛ kɛ.

A naaninan: limaniya ko Ala de ye fɛn bɛɛ dan,dɛmɛbaa t'a la a ka danni na.

Sigiyɔrɔma sabanan: ɲumanya.

Ŋumanya, o ye: i ka Ala bàto i n'a f'i ɲɛ b'a la,n'i ɲɛ t'a la a le ɲɛ b'i la. Ala kɔrɔtalen ko: {I ka dɔn Ala bɛ alaɲɛsiranyɛ jɔnw nɔfɛ ani ɲumankɛlaw} [Didenw kofɔ suran 128].

Sanuya

Ala kɔrɔtalen ko : {I ka dɔn Ala bɛ tuubikɛlaw fɛ a bɛ sanuyabagaw fɛ} [Mìsì muso kofɔ suran 22].

A ko nɛɛma ni kisi b'a ye: ( Ni mɔgɔ min ye ne ka ni seliji n ɲɔgɔn ta o kɔfɛ ka jɔkofila seli a m'a yɛrɛ nin bàroyɔngɔnya Ala bɛ yafa a ka jurumu tɛmɛnen man) Bukari y'a màfilɛ.

Seli koɲɛ bonyani dɔ ye Ala ye sanuya kɛ sariya ye ka kɔn a ɲɛ,k'a kɛ a kɛnɛyali sarati fana ye, seli dayɛlɛlan de do,a fusamanciya sɔmi b'a kɛli nɛgɛdon dusukun na, kira ko kisi b'a ye : Sanuya ye limaniya tilancɛ ye, Alihamudulilahi bɛ sumalan fa,Subuhanalahi ni Ailihamudulilahi fila bɛ san ni dugu cɛ fa, Seli ye nɔɔrɔ ye, Sarakati ye dalilu ye,Sabali ye yelen ye, Kurana ye dalilu ye i ye wali i ka, Mɔgɔ bɛɛ ye soli ka wilila ye k'a yɛrɛkun feere,k'a yɛrɛ kanhɔrɔnya wali ka yɛrɛ ɲankata. Musilimu y'a màfilɛ.

Kira ko tugunni nɛɛma ni kisi b'a ye: ( Ni mɔgɔ min ye seliji ta ka ɲa,o jùrùmu bɛ bɔ a farikolo la f'a bɛ b'a sɔnniw dùgùmala fɛ) Musilimu y'a màfilɛ.

Jɔn bɛ taa a má ma a sanuyalen sanuya lakodɔnnen na ni seliji ye,a ni gansan ma ni nin bàto ninnu kɛli ye,a ɲaniya jɛlen Ala ye,a tuguɲɔgɔnyali la kira ka kanda ye kisi b'a ye.

Selijita bɛ wajibiya ko minnu na:

1- seli suku bɛɛ bakurubafɔlila a kɛra farida ye wali nafila.

2-alikaba munumununi.

3- kurana magaɲɔgɔnyali.

N bɛ seliji tà n' bɛ n' kò ni ji sanuman ye:

Ji sanuman o ye ji fɛn wo fɛn jìgìna ka bɔ sanfɛ wal'a poyira ka bɔ dugukolo kɔrɔ k'a to a cogoya kɔrɔ kan, wa a mankutu sàba dɔlakelen ma yɛlɛma, n'o ye: a ye ɲa, a timiya, a an'a kasa ; ni fɛnw ye fɛn minnu bɛ ji nɔgɔ.

Seliji.

Paaraɲɛ 1- ŋaniya, a bɔyɔrɔ ye dusukun ye, ŋaniya kɔrɔ: dusukun banbali ka bàto kɛ gɛrɛli bolo ma Ala la.

Paaraɲɛ 2: n b'a fɔ n'i Ala tɔgɔ ye.

Paaraɲɛ 3: tɛgɛfila koli, siyɛn sàba.

Paaraɲɛ 4: damuguri, siyɛn sàba.

damuguri ye: ji donni de ye da la k'a kucukucu,o kɔfɛ k'a bɔ.

Paaraɲɛ 5:ji fooroli k'a dɔn nunna k'a bɔ siyɛn sàba,ji fooroli: o ye ji samali de ye ni ninakili ye ka see nun dan na.

A bɔli o ye:nunji n'a ɲɔgɔnnaw minnu bɛ nun kɔnɔ k'o bɔ ni ninakili ye.

Paaraɲɛ 6: ɲɛda koli siyɛn sàba.

Ɲɛda dan:

Ɲɛda ye: ɲɛsini bɛ dɔn ni min ye

A hakɛ kɛrɛfɛla(pɛnpɛrɛn)la : ka bɔ tulo la ka see tulo ma.

A janya hakɛ: kunkolosi falenyɔrɔ làda la, ka taa see bɔnbɔn ma o lu ni ɲɔgɔncɛ.

Fɛn wo fɛn bɛ Ɲɛda fɛ a koli bɛ tali kɛ o la, ka bɔ si manganinw la, ani karafesi ani tulo ni karafesi ni ɲɔgɔn cɛ.

Bayadu o ye: karafesi ni tulo ni ɲɔgɔncɛ de ye.

Isaru o ye: si min bɛ kolobɔlen na, a ɲɛsilen tulosɔgɔyɔrɔ ma a bɛ tɛmɛ ka taa kunkolo la, a ni min jìgìna a la ka see tulowo ma.

O cogoyala ɲɛdakoli bɛ tali kɛ bɔnbɔnsicaman bangelen bɛɛ la ani min bɛ fàra a kan ka jìgìn.

Paaraɲɛ 7: tɛgɛfila koli k'a daminɛ tɛgɛdenkoniw kunkolo la ka see nɔngɔn kuru ma, siyɛn sàba.

Nɔngɔnkurufila bɛ don farida tɛgɛkoli kɔnɔna la.

Paaraɲɛ 8: kunkolo bɛɛ màsàli ni tɛgɛfila ye ka fàrà tulo fila kan siyen kelen.

A b'a daminɛ kunkolo daminɛ la ka see tɔn ma o kɔfɛ ka segin n'a ye.

A b'a tɛgɛdengɔnikɔrilan fila do a tulokɔnɔ,ka tɛgɛdengɔninkunbaba bila tulofara kɔfɛ;a bɛ tulo kɔkanna ni kɔnɔna dosi ten.

Paaraɲɛ 9: sen fila koli k'a ta sendenkɔninw daminɛla ka taa alikaba kuru la,siyɛn sàba, alikabakuru bɛ don fàridasenko la.

Alikabakuru fila ye: kolobangelenfila min bɛ gɛnɛkala dùgùma.

Paaraɲɛ 10: sunna do silama kan a k'a fɔ seliji kɔfɛ "N be seereya k'a fɔ ma si teyi fɔ Ala, a kelen do jɛɲɔgɔn t'a la, n' be seereya k'a fɔ kira Mamadu y'a ka ciden ye a ka jɔn do, Ala n' kɛ tuubibaaw cɛla,i ka n kɛ sanuyabaaw cɛla" kira ka kuma kosɔn nɛɛma ni kisi b'a ye:(ni mɔgɔ min ye seliji tà ka ɲɛ; o kɔfɛ a ko: N' be seereya k'a fɔ ma si teyi fɔ Ala, a kelen do jɛɲɔgɔn t'a la, n' be seereya ka fɔ kira Mamadu y'a ka ciden ye a ka jɔn do, Ala n' kɛ tuubibaaw cɛla,i ka n' kɛ sanuyabaaw cɛla, alijana dondasegin bɛɛ be dayɛlɛ o ye, min y'a diya a bɛ don o kɔnɔ) tirimizi y'a màfilɛ.

Seliji bɛ tiyɛn ni fen ninnu ye:

1- bɔta sirafila dɔlakelen fɛ,i n'a fɔ jàlàminɛ ani banakɔtaa, fiyɛn, làwaji,maziyu ji.

2- hakili taali ni sunɔgɔ kologirin ye,wali kirinni,wali suli,wali fà.

3- fɛnw wo fɛn bɛ koli wajibiya i n'a fɔ jànàba, làdajoli,ani bangejoli.

Ni mɔgɔ tilala màgoɲɛla, nɔgɔ taali bɛ wajibiya a kan ni ji sanuman ye o de ka fusa,wali ji tàna nɔgɔ bɛ se ka cɛ ni min ye,i n'a fɔ farakuru ni furabulu ni fìni o n'a ɲɔgɔnnaw,a k'a kɛ dòsiko jɛlen sàba ye wali min ka can n'o ye ani fɛn jɛlen dɔ min dàgàlen.

Senmàdon ni Senmàdongòlòman sùsali.

Ni Senmàdon wali Senmàdongoloman donna a fila bɛ se ka sùsa ka sɔrɔ a ma se senfila kolima, ni sarati dɔw ye, o filɛ :

1- u ka don sanuyadafalen kɔfɛ ka bɔ nɔgɔ fitini ni kunbaba la.

2- u sanuyalen ka kɛ u kana kɛ u nɔgɔlen do.

3- sùsali ka kɛ waati dansigilen kɔnɔ.

4- u ka kɛ halalaw ye, u kana kɛ suyɛnnen ye wali bɔɔsilen.

Senmàdongòloman o ye: min bɛ don sen na k'a bɔ gòlògirinma n'a ɲɔgɔnnaw la,u ɲɔgɔnna dɔ bɛ se ka kɛ sàmàra min bɛ alikabakurufila datugu. Senmadonfila ye: mɔgɔ bɛ min don a sen na ka bɔ fini n'a ɲɔgɔnnaw la,u ɲɔgɔnna dɔ ye min bɛ weele ko sarabu(se madon nɔɔniya dɔ don).

senmadongòloman sùsali kodɔn :Kodɔn min bɛ senmadongòloman sùsali la o ye nɔgɔya ni fɛgɛya de ye silamaw kan, senmadongoloman bɔli bɛ gɛlɛya minnu ma wali senmadon ani senfila koli, kɛrɛnkɛrɛnnenya la fonɛnɛ ni nɛnɛjuguman waati, ani taama sira kan.

Sùsali waati: sigibaa: tilekelen ni sukelen,(lɛri 24). Taamaden: tilesàba n'a su(lɛri 72).

Sùsali waati bɛ daminɛ senmadon wali senmadongòloman sùsali ko fɔlɔ nɔgɔ kɔ fɛ.

senmadongòloman wali senmadon sùsali cogo:

1- i bɛ tɛgɛfila ɲigin.

2- i bɛ tɛgɛtɛmɛ sen sanfɛ(ka bɔ sendenkɔninw na ka se gɛnɛkala daminɛ ma).

3- kinisen bɛ sùsa ni kinitɛgɛ ye numansen bɛ sùsa ni numantɛgɛ ye.

Sùsali tiɲɛfɛnw: 1- min bɛ koli wajibiya.2- sùsali waati tɛmɛli.

Kòli.

Ni cɛ wali mùso ye kafoɲɔgɔnya kɛ hali n'u ma ji ye,wali u ye ji ye k'u to u ɲɛ la wali sunɔgɔ; koli wajibiya la u fila kan yaasa u ka se ka seli wali sanuya bɛ wajibiya fɛn min na, O cogoya la ni mùso sanuyara ka bɔ làdajoli ni bangejoli la koli bɛ waajibiya a fila la yani a ka seli wali sanuya bɛ wajibiya min na.

Koli kɛcogo bɛ kɛ tàn:

Silama k'a Fan bɛɛ labɔ ni ji ye o kɛra sira fɛn wo fɛn fɛ, a bɛ ten damugurili ni ji fooroli n'a bɔli nunkɔnɔ o b'a la , n'a y'a farikolo labɔ ni ji ye nɔgɔ kunbaba bɛ taa,wa sanuya dafara.

Cogoyawɛrɛ bɛ yen min dafalen, o ye kira tun bɛ min kɛ kisi b'a ye, o bɛ tàn:

1- nɔgɔwilili ŋaniya tali.

2- bisimilahi fɔ, ani tɛgɛ koli siyɛn sàba,o kɔfɛ lebu koli.

3- seliji Dafalen tali i n'a fɔ silama bɛ seliji ta cogoya min n'a bɛ seli.

4- ji bɔnni kunkolo kan siyɛn sàba, a b'a kunsigi kɔrɔla ɲigin n'o ye.

5- farikolo fan bɛɛ labɔli ni ji ye,a b'a daminɛ ka kininfɛ kaman ko o kɔfɛ numan,a b'a tereke ni tɛgɛfila ye yaasa ji ka see farikolo fan bɛɛ ma.

Ninnu kɛli bɛ haramuya jànàbatɔ ma f'a ka ko:

1- seli.

2- alikaba munumunu ni.

3- sìgili Mìsìri kɔnɔ, a bɛ se ka tɛmɛ k'a sɔrɔ a ma sìgi.

4- kurana magaɲɔgɔnyali

5- kurana kalan.

Tayamamu:

Ni silama ma ji sɔrɔ a b'a yɛrɛ sanuya ni min ye wali a ma se k'a labaara Bàna n'a ɲɔgɔnna dɔw kama,wa a siranna seli waati ka n'a dàn, a bɛ tayamamu kɛ ni bɔgɔ ye.

O kɛ cogo ye a ka dugukolo gosi n'a tɛgɛ fila ye siyɛn kelen o kɔfɛ k'a ɲɛda n'a tɛgɛkan dɔrɔn dosi n'o ye. A sàrati ye bɔgɔ ka sanuya.

Tayamamu bɛ tiyɛn ni nin koɲɛw ye:

1- tayamamu bɛ tiyɛn ni fɛn ye, seliji bɛ tilen ni min ye.

2- ni ji sɔrɔla ka kɔn bàto daminɛli ɲɛ tayamamu kɛra min kosɔn.

Seli.

Ala ye seli waatiduuru fàridaya silama kan su ni tile kɔnɔ olu ye:fajiri ni selifana ni lansara ni fitiri ni saafo ye.

Làbɛn seli kosɔn

Ni seli waati donna silama b'a yɛrɛ sanuya ka bɔ nɔgɔmisɛn ni kunbaba la,ni nɔgɔ kunbaba y'a sɔrɔ.

Nɔgɔkunbaba ye:koli bɛ waajibiya silama kan min na.

Nɔgɔmisɛn ye: seliji tàli bɛ waajibiya min na.

Silama bɛ seli ni fìnisanuman ye yɔrɔsanuman na min nɔgɔlen tɛ, a lebu tàngalen.

Silama b'a yɛrɛ masiri ni fìni ye min bɛnnen seli waati la, wa a b'a yɛrɛ fàrikolo datugu n'a ye, a tɛ bɛn silama ka fɛn bange min bɛ bàra ni kunberekuru ni ɲɔgɔncɛ seli la.

A bɛ waajibiya muso k'a fanbɛɛ datugu seli la f'a ɲɛda ni tɛgɛkanfila.

Silama tɛ kuman fɔ seli la min kɛrɛnkɛrɛnne tɛ seli ye ,a bɛ alimami lamɛn,a t'a jɛnkɛn seli la, n'a ma se ka seli kumaka kɛrɛnkɛrɛnnenw tànga a bɛ Ala kosuma ka subahanalayi fɔ kɛ f'a ka taa tila seli la, wa seli kɛcogo kàlanni n'a kumadenw bɛ waajibiya a kan teliya la.

Yasa an ka seli ɲuman kɛ,ni Ala ka dìɲɛ ye,an bɛ ni paaraɲɛ ninnu taama k'a màtàrafa :

paaraɲɛ1:farida min bɛna seli o ŋaniyali, o tà yɔrɔ ye dusukun de ye.

Ni n ye n seliji ta,n bɛ n ɲɛ sin kɔrɔn ma,ka seli n jɔlen ni n fanga bɛ s'o la

paaraɲɛ 2: n bɛ n tɛgɛfila kɔrɔta kaman kuntelen na la k'a fɔ: (Alahu akubaru) n ŋaniyatàtɔ ka don seli la.

Paaraɲɛ3:n bɛ dayɛlɛli duwawu kalan min fɔra, O de ye: (sanuya b'i ye ne ma a ni tanu, i tɔgɔ sera barika dan na, i ka sé kɔrɔtala,ma si tɛ yen n'e tɛ).

Paaraɲɛ4: n bɛ tàngaɲini Ala fɛ ka bɔ Sitana tɔɔrɔ ma, n b'a fɔ: (nbɛ tanga ɲini Ala fɛ ka bɔ sitanɛ dangalen tɔɔrɔ ma).

Paaraɲɛ5: n bɛ fatiha kalan seli jɔɔ bɛɛ la, o ye: {Tànu bɛ Ala ye danfɛn bɛɛ lajɛlen má* Duniya hinɛ labɔlen tìgi lahara hinɛ kɛrɛnkɛrɛnnen tigi* Sàradon màsa* An bɛ e Ala de bàto an bɛ tanga ɲini e Ala de fɛ * An kanda k'an bila sira tilenen kan* I ye nɛɛma kɛ sira min mɔgɔw kan i dimina minnu kɔrɔ ani minnu filila olu ta kotɛ }.

O kɔfɛ n b'a fɔ: (Amin), o kɔrɔ:Ala k'a jaabi.

Min mana nɔgɔya n ma kurana la fatiha kɔfɛ n b'o kalan jɔɔ fɔlɔ ni filanan dɔrɔn la seli bɛɛ la, waajibi tɛ, n ka bàràji caman b'a kɛli la.

Paaraɲɛ6: n b'a fɔ: (Alahu akubaru) o kɔfɛ n bɛ n biri ka n tɛgɛfila cɛbɔlen da n kunberekun na fo n kɔ ka tilen,o kɔfɛ n b'a fɔ kunberekunminɛ la:(Sanuya bɛ n má ye min ka bon) siyɛn sàba.

Paaraɲɛ7:n b'a fɔ n wulitɔ ka bɔ kunberekunminɛ la:(Ala ye mɔgɔ laminɛ min y'a barikada)n tɛgɛ kɔrɔtalen kamakun kuntelena la, Ni n farikolo tilenna n jɔlen n b'a fɔ :(ne má tànu b'i ye).

Paaraɲɛ8: n b'a fɔ:(Alahu akubaru) n bɛ sujudu kɛ n tɛgɛfila ni n kunberekunfila kan,ani n senfila ni n ten ni n nun,n b'a fɔ tenturu la:(subahana rabiya al aala) siyɛn sàba.

Paaraɲɛ9 :n b'a fɔ (Alahu akubaru) n wuli tɔ ka bɔ tenturu la fo n kɔ ka tilen n sigilen n numansen kan n kinisen turulen dùgùma, n b'a fɔ:(rabi igifirili)siyɛn sàba.

Paaraɲɛ10: n b'a fɔ:(Alahu akubaru)ka n ten turu tuguni tenturufɔlɔ ɲɔgɔnna la.

Paaraɲɛ11: n b'a fɔ n wulitɔla ka bɔ tenturu la:(Alahu akubaru) fo n ka tilen n jɔlen,n bɛ seli jɔ tɔw kɛ ten i n'a fɔ n ye fɔlɔ kɛ cogoya min na.

Selifana ni lansara ni fitiri ni saafoseli Jɔfilanan kɔfɛ,n bɛ n sìgi ka tasahudufɔlɔ kalan,o ye: (Atahiyatu lilahi,wa salawatu wa tayibatu, a salamu aleyika ayuha nabiyu wa rahamatu lahi wa barakatuhu, a salamu aleyina,wa ala ibadi lahi salihina, asihadu an la ilaha ila lahu,wa asihadu ana Muhamadane abuduhu wa rasuluhu ).* O kɔfɛ n bɛ wili jɔsabanan na.

Selibɛɛ Jɔlaban kɔfɛ n bɛ sìgi ka tasahudulaban kalan, o ye: ((bonyaw ni seliw ni ɲumanw bɛɛ b'e Ala de ye,kisi b'i kan yaa e ciden ani Ala ka hinɛ n'a ka barika, kisi bɛ anw kan ani Ala ka jɔn ɲumanw, n bɛ seereya ka fɔ má foyi te yen fo ala, n bɛ seereya ko Mamadu y'a ka ciden ye a ka jɔn do, ne má seli mamadu n'a somɔgɔw kan, i n'a fɔ i seli la Birahima n'a somɔgɔw kan cogo min na,i ye màsa tanunen ni màsaba ye,ne má barika don mamadu n'a somɔgɔw la, i n'a fɔ i ye barika don burahima la, an'a somɔgɔw i ye màsa tanunen ni màsaba ye)

Paaraɲɛ 12:o kɔfɛ n bɛ salamu bila n kini fɛ k'a fɔ:(asalamu aleyikum wa rahamatu lahi) o kɔfɛ ka salamu bila numan fɛ k'a fɔ: (asalamu aleyikum wa rahamatu lahi) n bɔtɔla ŋaniyali ka bɔ seli la, n bɛ kɛ o la mɔgɔ ye min ye seli dafa ko ɲuman.

Silamamuso ka suturafini.

Ala kɔrɔtalen ko : {Yaa e Nabiɲuman a f'i musow n'i den musow ye ani limaniyajɔn musow k'u ka u ka suturafini sàma ka jigin, u bɛ dɔn o de la u tɛ tɔɔrɔ, Ala kɛra yàfa ni hinɛ màsa ye} [Jamakulu kofɔ suran 59].

Ala ye suturafini waajibiya silamɛ muso kan a n'a lebu suturali n'a fàrikolo bɛɛ ka bɔ walicɛw ma n'a ka dugu laadala finiw ye, a tɛ bɛn a ye a ka suturafini bɔ fo n'a kɛra a cɛ ɲɛkɔrɔ ani minnu tɛ se k'a furu olu ɲɛkɔrɔ,olu ye:(a fá (a mɔkɛ) ka yɛlɛn sanfɛ,an'a den ka jigin dùgùma,a bɛnɔgɔw n'a tɛnɛmusow n'a balimaw n'a balima cɛmanw ni musomanw denw,a n'a bá furucɛ,a n'a furucɛfá ka yɛlɛn sanfɛ,an'a cɛ denw ka jigin dùgùma,an'a balima min sɔrɔla sin na, an'a ye muso min sin min o furucɛ,wa sin dili bɛ fɛn bàli dànbe bɛ min bàli.)

Silamamuso b'i hakilito sariyasen dɔw la a ka fìni dònta la.

A fɔlɔ: farikolo bɛɛ labɔli.

A filanan: a kana kɛ a bɛ min don k'a yɛrɛ masiri ni walicɛw bɛ yen.

A sabanan :a kana fɛkɛya farikolo bɛ ye a fɛ.

A naaninan : a kɔnɔ ka fɛrɛ a kana dɔgɔya farikolo fandɔ bɛ se ka mankutu.

A duurunan: latikolonkasa kana kɛ a la n'a bɛ tɛmɛ walicɛw Ɲɛkɔrɔ k'u b'a sumaduman sɔmin sɔrɔ.

A wɔɔrɔnan : a kana bɔ cɛw ka fìni fɛ.

A wolonwulanan:muso minnu tɛ silama ye a kana bɔ olu ka selifìni n'u ka bàtofini fɛ.

A seginna : a kana kɛ tɔgɔɲinifini ye.

A bɛ limaniyajɔn mankutu la

Ala kɔrɔtalen ko : {I ka dɔn muminuw ye mɔgɔ de ye ni Ala kosumala u dusukun bɛ sira wa ni Ala ka hayaw kalanna u kan dɔ bɛ fara u ka limaniya kan wa u b'u jìgìsɛmɛ Ala de la } {Kɛlɛtɔnɔ kofɔ suran :2}

- tuɲafɔla don a ka baro la a tɛ nkalon tigɛ.

- a b'a ka bɛnkan ni lahidukan tànga.

A tɛ dantɛmɛ fɔnkɔɲɔgɔya tuma la.

- a bɛ danayafɛn la segin.

- a bɛ fɛn kanu a balima silama ye a bɛ min kanu a yɛrɛ ye.

- mɔgɔbá don

- a bɛ ɲumanya kɛ mɔgɔw ye.

- a bɛ sinji tugu.

- a bɛ diɲɛ ni Ala ka latigɛ ye, a b'a barikada nɔgɔya tuma la ka sabali gɛlɛya tuma la.

- a bɛ mankutu ni maloya ye.

- a bɛ hinɛ danfɛnw la.

A dusukun jɛlen do ka bɔ kɔniyali ma,a sunfunw jɛlen dantɛmɛli ma mɔgɔwɛrɛ kan.

- a bɛ yàfa mɔgɔw ma.

- a tɛ gɔrɔkɔnafolo dun a t'a la baara.

- a tɛ jɛnɛya kɛ.

- a tɛ dɔlɔ min.

- a b'a sigiɲɔgɔn bonya

- a tɛ tɔɲɔni kɛ wa a tɛ janfa kɛ.

A tɛ suyɛnni kɛ w'a tɛ namara kɛ.

- bangebaabonyana don,hali ni silamaw tɛ,a b'u kan labàto ɲuman sira kan.

- A b'a denw la mɔ bonya kan,a b'u yamaruya ni sariya waajibiya fɛnw ye,a b'u fatani kojugu ni haramukow ma.

-minnu tɛ silama ye a t'a ka kɛwale bɔnfɛɲɔgoya olu ta ma, u ka diinɛ kow ni ladala kow la, o min kɛra u lakodɔnlan ni u taamasiyɛn ye.

- a bɛ tuubi ka taa Ala ma ka yàfa deli a ka dafabaliya n'a jùrùmu na.

sariyasen nàfamanbá dɔw silama ka dusukunnasiri la.

01 Ala y'an má ye bàtoma si tɛ yen f'a kelen,má wɛrɛ tɛ yen a kɔ bàtoma wɛrɛ tɛ yen n'a le tɛ,foyi t'a ɲɔgɔnna ye , fɛn foyi t'a kɛɲɛ,mɛnni ni yeeli màsa don.

02 Ala kɔrɔtalen bɛ sankolo kɔrɔtalen na min b'a ka danfɛnw bɛɛ sanfɛ sanuya b'a ye,a n'u tɛ kelen ye, a ka kɔrɔta dafalen do sira bɛɛ fɛ,a yɛrɛ kɔrɔtali, latigɛ kɔrɔtali, karabali kɔrɔtali.sanuya b'a ye a ka sé ye fɛn bɛɛ labɔ.

03 Ala ye min sàbàti a yɛrɛ ye wali a ka ciden ye min sàbàti a la - kisi b'a ye- an b'o sàbàti,ka bɔ tɔgɔw ni mankutuw la,a ye min gɛn ka bɔ a yɛrɛ la wali a ka ciden ye min gɛn ka bɔ a la an b'o gɛn.

04 Ala kɔrɔtalen bɛ duwawuw jaabi,a bɛ mɔgɔw màgo ɲɛnabɔ,fɛn bɛɛ y'a ta ye,foyi tɛ tɔɔrɔ ni nàfa kɛ fo n'a kɛra a le ye.hadamaden tɛ ɲa a kɔ ɲɛ komikokelen hakɛ la,a tɛ bɛn silama k'i ɲɛsin fɛn wɛrɛ ma min tɛ Ala kɔrɔtalen ye, o kɛra bàto nɔɔniya wo nɔɔniya ye, i n'a fɔ duwawu ni seli ni dáfalenni ni kantigɛli ani siran ni nàtà ni jìgìsɛmɛ o n'a ɲɔgɔnnaw bàto dogolen ni Bangelen na. ni mɔgɔ wo mɔgɔ ye bàto dɔ kɛ Alatàna ye o tigi filaninkafɔyara Ala ma.

05 jùrùmuw la belebele ni jùrùmukumbabaw la kumbaba o ye dɔ fàràli ye Ala kan,ni mɔgɔ min sàra filaninkafɔya kan Ala ye alijana haramuya o kan wa a laban yɔrɔ ye tasuma ye,o ye jurumu de ye Ala tɛ min yàfa jɔn ye n'a sàra a kan.

06 Ala ka jɔn yɛ min jɛ a tun tɛ sɛ k'o sɔrɔ, a ye min sɔrɔ a tun tɛ sɛ k'o jɛ, limaniyajɔn ka kan ka limaniya Ala ka kɛɛ ta n'a ka latigɛ ma, ani ka diɲɛ Ala ka latigɛw ma, k'a má fo k'a waleɲumandɔn lahalaya bɛɛ kan.

07 kira Mamadu y'an ka ciden ye kisi b'a ye, danfɛnw la fusamanci do ani Nabiɲumanw laban, a le de ye soronadonbagaw la soronadonbaa ye kiyamadon,Ala y'a k'a teri ye i n'a fo a ye iburahima kɛ teri ye cogomin.

10 an ka gafe ye Kuranasanuman ye ,kabakomanfɛn do,siga t'a tuɲaya la,bàràji b'a kalanni la,Alakɔrɔtalen y'a jigin an kuntigi Mamadu kan kisi b'a ye ni jibirila ka sira ye kisi b'a kan mɛlɛkɛw la fusamanci,Ala y'a tanga ka bɔ yɛlɛmali ni falenin ma, i n'a fɔ a ko sanuya b'a ye [Anw de ye kurana n jìgì wa anw de b'a tanga] [Hijiri dùngew kofɔli suran 9]

11mɔgɔw la sùrùman Ala la o y'u la bàtokɛlabá ye, a n'u tuguli kɛlabá sariyakɔ, arabu man fusa ni arabutàna ye, arabutàna man fusa ni arabu ye, jɛman ma fusa ni fiman ye, fiman ma fusa ni jɛman ye, fo n'a kɛra alaɲɛsiranyɛ ye, mɔgɔw bɔra Adama la,Adama bɔra bɔgɔ la, Ala ko sanuya b'a ye {Aw la mɔgɔbá Ala yɔrɔ o ye min bɛ siran Ala ɲɛ} {Sibonw 13}.

12 silama bɛ limaniya mɛlɛkɛ sɛbɛnnikɛlaw la, a bɛ da la k'u bɛ yen, ani ko jɔndannenw do, Ala y'u dan ka bɔ: nɔɔrɔ la, Ala ka danfɛn dɔw de don ka bɔ a ka danfɛnw na,jibirila b'u la, Kùndɔfɔ (yilidon) ɲɛnabɔbaa,ani mikaila sanjiko ɲɛnabɔbaa, isirafila buuru fiyɛbaa, ani sàyamɛlɛkɛ jɔnw ninw minɛ baa (wala niminnɛ mɛlɛkɛ).

13 silama bɛ limaniya ni duniyawili taamasiyɛnw ye, ani masihu dajali nali, ani mariyamaden issa jìgìnni kisi b'a ye ka bɔ sanfɛ waati laban na,ani tile bɔli a binyɔrɔ fɛ.

Silama bɛ limaya kaburu ɲankata la mɔɔ la min n'a ka kan, a n'a nɛɛma mɔɔ la min n'a kan, ani munikiri ni nakiri ka sù ɲininkali kaburu kɔnɔ a danibaa má la an'a ka diinɛ n'a ka ciden, ani ko kaburu ye alijana nakɔforo dɔ ye, wali tasuma dingɛ dɔ.

15- a bɛ limaniya kununni ni baaraw sàra la kiyama don, ani ko alijana ni tasuma dannen do ka ban u tɛ ban cogoyasi la.

16- kɔrɔte ye kafiriya ye Ala ma, a kalanni tɛ bɛn, a tɛ bɛn ka taa kɔrɔtɛtigi wali moriganani fɛ yen , silama tɛ Soma ni filɛlikɛla tiɲɛtigiya , ni mɔɔ min y'u tiɲɛtigiya o kafiriyara min jìgìna Mamadu kan kisi b'a ye.

17- silama bɛ kira ka sahabaw kànu nɛɛma ni kisi b'a ye,mɔgɔ min y'u kanu a b'olu kanu ka mɔɔ juguya min y'u juguya,k'a d'a kan u kanuni ye diinɛ ni ɲumanya dɔ ye, u juguyali ye kafiriya ni naafigiya ye, a ko kisi b'a ye:(aw kana ne ka sahabaw neni)Musilimu y'a màfilɛ. Mɔgɔ wo mɔgɔ bɛ Sahaba dɔgɔya wali k'u mafiyɛn ya o ye sindili kɛla ye diinɛ la wa a fililen do.

16- nɔnabilaya kira kɔfɛ kisi b'a ye silama b'o sàbàti : Abubakari fɔlɔ de la Ala diɲɛna a ma,a fusamanciyali n'a bilali la kira mànton bɛɛ kan,o kɔfɛ Umaru Ala diɲɛna a ma,o kɔfɛ usumana Ala diɲɛna a ma, o kɔfɛ Ali Ala diɲɛna a ma,olu de ye nɔnabila tilennew ye sirakan ani ɲɛɛma kandalenw.

17- hakili don yɔrɔ tɛ bàtow la, Ala bàtoli tɛ bɛn ni bàto dɔ ye ten fo n'a y'a sɔrɔ a sàbatilen do Ala kɔrɔtalen ka gafɛ la wali kira ka taasira kisi b'a ye, mɔgɔw bɛ bàto fɛn wo fɛn sindi kira fatulen kɔfɛ min t'a ka kanda dɔ ye o ye ko sindilen de ye diinɛ la a laseginnen do, kira ko nɛɛma ni kisi b'a ye:( ni mɔgɔ min ye ko kura sindi ni diinɛ n na min t'a dɔ ye o laseginen do) Bukari y'a màfilɛ.

Bàto minɛli gulonen do jɔsenbá fila la,o ye ŋaniyatali Ala ye bàto la, a filanan ye kira tuguɲɔgɔnyali ye bàto la kisi b'a ye,bàto tɛ minɛ n'a ma kɛ Ala kaman,wa a tɛ minɛ n'a ma kɛ kira ta kɛcogola nɛɛma ni kisi b'a ye.

Ne ka kunnandiya bɛ n ka silamaya diinɛ la

Ala kɔrɔtalen ko : { Ni mɔgɔ min ye baara ɲuman kɛ ka bɔ cɛ la wali muso k'a sɔrɔ a limaniyalen don an b'o la ɲɛnamaya dàmun ɲɛnamaya la an bɛ tila k'u sàra bàràji la kiyama min kaɲi ka tɛmɛ u tun bɛ min waleya} [Didenw kofɔ suran 97].

A bɛ fɛnbaw la minnu bɛ nisɔndiya ni dusukunfɛrɛ ni wàsà don silama dusukun na o y'a yɛrɛ sirili ye Ala la, k'a sɔrɔ cɛgilanan tɛ yen, ka bɔ ɲɛnamaw ni sùw la wali boliw, Ala kɔrɔtalen ko a ka gafɛ sanuma kɔnɔ k'a le ka surun a ka jɔnw na waati bɛɛ, a tulob'u la w'a b'u ka duwawu jaabi,i n'a fɔ a ko sanuya b'a ye: { Ni n ka jɔnw y'i ɲinika n na i la i k'a dɔn ne ka surun u la n bɛ weelelikɛla ka weeleli jaabi n'a ye n weele u ka n bàto ka limaniya n ma a dɔ la u na kanda} [Mìsìmuso kofɔ suran 186]. A y'an yamaruya sanuya b'a ye ni duwawu kɛli ye,a y'o ko kɛ bàtow la belebele dɔ ye silama bɛ surunya a má la n'a ye, Ala ko sebaaya bɛɛ tigi: {Aw má ko aw ye ne weele n b'aw jaabi i ka dɔn mɔgɔ minnu b'u yɛrɛ bonya ne weeleli ma u bɛna don jahanama la u duumɛlen} [Yàfabaa Suran 60]. Silamaɲuman màgo b'a má la waati bɛɛ,a b'a deli waati bɛɛ,a b'a gɛrɛ a la ni bàtoɲumanw ye

Ala y'an dan ni duniya n kɔnɔ kodɔn belebele dɔ de kaman a m'an dan tulon kaman; (a y'an da) a kelen bàtoli de kama jɛɲɔgɔn t'a la, a ye Alasariya diinɛ labɔlen dɔ sariya an kan, o b'an ka ɲɛnamaya ko kɛrɛnkɛrɛnnen ni kunbaba bɛɛ bila sen kan, ka ɲɛnamaya màkogɛlɛnw latanga ni sariya tilennen n ye, n'o ye an ka diinɛ n'an nín n'an dànbe n'an hakiliw n'an ka nàfolow ye,wa ni mɔgɔ balola a tugulen Ala ka yamaruyakanw kɔ a mabɔlen haramukow la o tigi ye ni màkogɛlɛn ninnu tànga wa a balola a hakilina tigɛlen a nisondiyalen a ka ɲɛnamaya la siga tɛ o la.

Silama sirili a má la o ye fɛn ye min ka dùn,a bɛ wolo basigi ni nínlafiya la,ani sɔnmi ni hakilisigi ni basigi ni nisɔndiya, ani Ala sɔrɔli i nɔfɛ sebaaya bɛɛ tìgi an'a ka jɔn bɛrɛbɛrɛ li n'a ka jɔn limaniyalen ka kotigiya li, Ala kɔrɔtalen ko : {Ala ye limaniyajɔnw ka kotigi ye a b'u bɔ dìbi la k'u bila nɔɔrɔ la} [Mìsì muso kofɔ suran 257].

Ni jɛɲɔgɔnyabá min filɛ nin ye o ye sɔrɔli lahalaya de ye, a bɛ tàlikɛ nɛɛma la ni hinɛ màsa bàtoli ye, a n'a kunbɛnɲɔgɔnyali nàtali, panni bɛ kɛ n'a dusukun ye sankolo la nisɔndiya la ni limaniya diya sɔmin sɔrɔli ye.

O diya min mɔgɔ tɛ sɛ k'a mankutu fo min y'a nɛnɛ ni bàto kɛli ye ani baarajugu toli,o de la kira Mamadu b'a fɔ kisi b'a ye: (Mɔgɔ bɛ limaniya diya nɛnɛ mɔgɔ min diɲɛna ka Ala k'i má ye ka silamaya k'i ka diinɛ ye ka kira Mamadu k'i ka ciden ye) Musilimu y'a màfilɛ.

Awɔ! Ni mɔgɔ ye sɔmin sɔrɔ duumɛli la adanmá ɲɛkɔrɔ,k'a dɔn n'a tɔgɔ n'a mankutu sanumanw ye,k'a bàto i n'a fɔ a ɲɛ b'a la,k'a ŋaniya kalasi à bàtoli la, a ma fɛn laɲini n'a ye fo Ala sebaaya bɛɛ tigi, o bɛ balo nisɔndiya ɲɛnamaya ɲuman na duniya kɔnɔ a ni labanko ɲuman lahara.

Hali lajarabi min bɛ bin limaniyajɔn kan duniya kɔnɔ a kalaman bɛ wuli ni denganiya sumaya ye, ani diɲɛ ni Ala ka latigɛ ye,a n'a ka Ala tanuni latigɛ bɛɛ kan a hɛrɛman n'a tɔrɔma, a ni diɲɛ dafalen n'a ye.

Silama kan k'i jànto min na yaasa a ka nisɔndiya ni basigi ka duumɛ,o ye a ka Alakosuma de ye Ala min ka sé kɔrɔtalendo,a ni a ka kurana kalan,i n'a fɔ Alakɔrɔtalen ko {Minnu limaniyala n'u dusukunw bɛ basigi ni Alakosuma ye, ni Alakosuma ye dusukunw bɛ basigi} [Sanpɛrɛn kofɔ suran 28] Tuma wo tuma ni silama ka Alakosuma jiidi la ani kurana kalan a ka sirili bɛ jiidi Ala la, a dusukun bɛ sanuya k'a ka limaniya girinya.

O cogoya la a ka kan silama kan,a k'a a banba a ka diinɛ koɲɛw kalan na, ka bɔ a Sun kɛnɛmanw na yaa sa a ka Ala bàto jɛya kan, alakira ko kisi b'a ye: (Dɔnni ɲinini ye farida ye silama bɛɛ kan) Ibunu maja y'a màfilɛ. A ka kɛ kolonbaa ni yɛrɛmajiginbaa ye Ala ka yamaruyakanw ye o min y'a dan,a y'a kun dɔn wali a m'a dɔn,Ala ko a ka Kuranasanuman kɔnɔ: {A ma kɛ limaniyajɔncɛman ni musoman ye ni Ala n'a ka kira ye kiiri min tigɛ u k'o fɔnkɔɲɔgɔya ka bɔ u ka koɲɛw la ni mɔɔ min ye Ala n'a ka kira sɔsɔ o filila fili bangelen na} [Jamakulu suran 36].

Ala ka seli ni kisi kɛ an ka Nabiɲuman Mamadu kan a n'a somɔgɔw n'a diɲɛɲɔgɔnw bɛɛ.