މުސްލިމް އަޅާއަށް ފައިދާހުރި ޚުލާޞާއެއް

މުސްލިމުންނަށް ބޭނުންތެރި ޚުލާސާއެއް

بسم الله الرحمن الرحيم ރަޙުމާނު ވަންތަ ރަޙީމު ވަންތަ ﷲގެ އިސްމުފުޅުން ފަށަމެވެ.

މުޤައްދިމާ

އެންމެހާ ޙަމުދު ޘަނާ ލިބިވޮޑިގެންވަނީ ޢާލަމްތަކުގެވެރި ﷲ އަށެވެ. އަދި ނަބީބޭކަލުންނާއި ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ތެރެއިން އެންމެ މާތްވެގެންވާ އަޅުގަނޑުމެންގެ ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދުގެފާނަށް އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ އެންމެހައި އާލުންނާއި އަޞްޙާބުންގެ މައްޗަށް ޞަލަވާތާއި ސަލާމް ލެއްވުން އެދި ދުޢާ ދަންނަވަމެވެ

އެއަށްފަހު ބުނަމެވެ.

އިންސާނާގެ މައްޗަށް ﷲ ތަޢާލާ ދެއްވަވާ މަތިވެރި ނިޢުމަތްތަކުގެ ތެރޭގައި އިސްލާމް ދީނުގެ ނިޢުމަތާ، އެދީނުގައި ސާބިތުވެ ހުރުމުގެ ހެޔޮ ތަޥުފީޤު ދެއްވުމާއި، އަދި އެދީނުގެ ޙުކުމްތަކާއި ޝަރީޢަތުގެ މައްޗަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ތަޥުފީޤު ދެއްވުން ހިމެނެއެވެ. މި ފޮތުން މުސްލިމު އަޅާ އުނގެނި ދަސްކުރާނީ އޭނާގެ ދީން ސީދާކުރުވާނެ އުޞޫލުތަކެކެވެ. ކުރު ގޮތަކަށް ލިޔެފައިވާ މި އުސޫލުތަކުން މަތިވެރިވެގެންވާ މި ދީނުގެ މަގުތައް ސާފުކޮށްދޭނެއެވެ. އޭގެ ސަބަބުން އޭނާގެ ރައްބާމެދު، އިސްލާމްދީނާ މެދު، އަދި ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ﷺ އާ މެދު އޭނާގެ އިލްމު އިތުރުވެގެންދާނެއެވެ. އޭގެ ނަތީއްޖާއެއްގެ ގޮތުން އޭނާ ﷲ ތަޢާލާއަށް އަޅުކަން ކުރާނީ ޢިލްމާއި ޔަޤީންކަމުގެ މައްޗަށެވެ

އަޅުތަކުން ހެއްދެވުމުގެ ޙިކުމަތް

ﷲ ތަޢާލާ އަޅުގަނޑުމެން ހެއްދެވީ މަތިވެރި ޙިކުމަތަކަށްޓަކައެވެ. އެއީ އެއްވެސް ޝަރީކަކު ނުވާ ގޮތުގައި ހަމައެކަނި އެކަލާނގެއަށް އަޅުކަން ކުރުމަށްޓަކައެވެ. އެއީ މި އާޔާތުގައި އެކަލާނގެ ވަޙީ ކުރައްވާފައިވާ ފަދައިންނެވެ: ﴿ وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ﴾ މާނައީ: ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް އަޅުކަންކުރުމަށް މެނުވީ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޖިންނީންނާއި، އިންސީން ނަހައްދަވަމެވެ. [އައްޛާރިޔާތު: 56] އެބަހީ: އެއްވެސް ޝަރީކަކު ނުވާ ގޮތުގައި އެކަލާނގެއަށް ހަމަ އެކަނި އަޅުކަން ކުރުމަށްޓަކައެވެ. މި ދުނިޔޭގައި އަޅުގަނޑުމެންގެ އެންމެހާ ޢަމަލުތަކާއި މަޤްޞަދުތައް އެންބުރެނީ މި މަތިވެރި މަޤްޞަދުގެ ވަށައިގެންނެވެ. ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަޙީ ކުރައްވާފައިވެއެވެ: ﴿ أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لا تُرْجَعُونَ * މާނައިީ: ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުން ހެއްދެވީ، ބޭކާރުގޮތުގައި، ކުޅިވަރަށްކަމަށާއި، ހަމަކަށަވަރުން، ތިޔަބައިމީހުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ حضرةއަށް رجوع ނުކުރައްވާނޭކަމަށް، ތިޔަބައިމީހުން ފަހެ، ހީކުޅައީ ހެއްޔެވެ؟ فَتَعَالَى اللَّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ لا إِلَهَ إِلا هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ﴾ މިއަޅާއަށް ﷲ ފުދެއެވެ. އެއިލާހު ފިޔަވާ އަޅުކަންވެވުން ޙައްޤުވެގެންވާ އެހެން އެއްވެސް އިލާހަކު ނުވެއެވެ. މިއަޅާ ވަކީލުކުރަނީ ހަމައެކަނި އެއިލާހަށެވެ. އަދި އެއިލާހީ މަތިވެރި ޢަރްޝުގެ ވެރި رَبّއެވެ. [އަލްމުއުމިނޫން : 115-116]

އަހުރެންގެ ރައްބަކީ ﷲ އެވެ.

މާތްالله ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. ﴿ يَا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ﴾ މާނައީ: އޭ މީސްތަކުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއަށް ތިޔަބައިމީހުން އަޅުކަން ކުރާށެވެ! އެކަލާނގެއީ، ތިޔަބައިމީހުންނާއި ތިޔަބައިމީހުންގެ ކުރިން އުޅުނު މީހުން ހެއްދެވި ރަސްކަލާނގެއެވެ. (އަޅުކަންކުރަންވީ) ތިޔަބައިމީހުން تقوىވެރި ވުމަށްޓަކައެވެ. [އަލްބަޤަރާ: 21]

މާތްالله ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ﴾ މާނައީ: އެ އިލާހީ ﷲ އެވެ. އެ އިލާހީ، އެ އިލާހު ފިޔަވާ (އަޅުކަންކުރުން ހައްގުވާ) އިލާހަކު ނުވާ އިލާހެވެ. [އަލްޙަޝްރު: 22]

މާތްالله ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. ﴿ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِير﴾ މާނައީ: އެކަލާނގެއާ އެއްފަދަ އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުވެތެވެ. އަދި އެކަލާނގެއީ، މޮޅަށް އައްސަވާވޮޑިގެންވާ، މޮޅަށް ބައްލަވާވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. [އައްޝޫރާ: 11]

ﷲ އީ އަހުރެންގެ ވެރި އަދި ހުރިހާ އެއްޗެއްގެ ވެސް ވެރި އިލާހެވެ. ހުރިހާ ތަކެއްޗެއްގެ މިލްކުވެރި އިލާހެވެ. ހުރިހާ ތަކެއްޗެއް އުފެއްދެވި އިލާހެވެ. ހުރިހާ ތަކެއްޗަކަށް ރިޒުޤު ދެއްވަވާ އިލާހެވެ. އަދި ހުރިހާ ކަމެއް ރާއްވަވައި ހިންގަވާ ވެސް އިލާހެވެ.

އަޅުކަން ޙައްޤުވަނީ ހަމައެކަނި އެކަލާނގެއަށެވެ. އެކަލާނގެ ފިޔަވައި އެހެން ރައްބެއް ނުވެއެވެ. އެކަލާނގެ ނޫން އެހެން އިލާހެއް ނުވެއެވެ.

އެއިލާހަށް ރިވެތި އިސްމުފުޅުތަކާއި މަތިވެރި ސިފަފުޅުތައް ވެއެވެ. އެއީ އެއިލާހު އެއިލާހަށް ސާބިތުކުރެއްވި އަދި އެއިލާހުގެ ނަބިއްޔާ ﷺ އެއިލާހަށް ސާބިތުކުރެއްވެވި ސިފަފުޅުތަކެވެ. އެ ސިފަފުޅުތަކަކީ ފުރިހަމަކަމާއި ރިވެތިކަމުގެ އެންމެ މަތީ ދަރަޖައިގައިވާ ސިފަފުޅުތަކެކެވެ. އެއިލާހާ އެއްފަދަ އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުވެއެވެ. އަދި އެއިލާހީ އައްސަވާވޮޑިގެންވާ، ބައްލަވާވޮޑިގެންވާ ފަރާތެވެ.

އެއިލާހުގެ ރިވެތި އިސްމުފުޅުތަކުގެ ތެރޭގައި:

އައްރައްޒާޤު، އައްރަޙުމާނު، އަލްޤަދީރު، އަލްމަލިކު، އައްސަމީޢު، އައްސަލާމު، އަލްބަޞީރު، އަލްވަކީލު، އަލްޚާލިޤު، އައްލަޠީފު، އަލްކާފީ، އަލްޣަފޫރު ވެއެވެ.

އައްރައްޒާޤު: އަޅުތަކުންގެ ހިތްތަކާއި ހަށިތަކުގެ ދިރުން ދެމެހެއްޓުމަށް ބޭނުންވާ ރިޒުޤު ފޯރުކޮށްދެއްވުމުގެ ކަފާލަތު ނަންގަވާފައިވާ އިލާހު.

އައްރަޙްމާން: ހުރިހާ އެއްޗެއްގެ މައްޗަށް ތަނަވަސްވެގެންވާ، މަތިވެރި ރަޙްމަތުގެ ވެރި އިލާހު.

އަލްޤަދީރު: އެއްވެސް ނުކުޅެދުންތެރިކަމެއް އަދި ބަލިކަށިކަމެއްވެސްނުވާ، ފުރިހަމަ ކުޅަދުންވަންތަކަމުގެ ވެރި އިލާހު

އަލްމަލިކު: މަތިވެރިކަމާއި، ބާރުވެރިކަމާއި، ތަދުބީރުވެރިކަމުގެ ސިފަފުޅުތަކުން ސިފަލިބިވޮޑިގެމގެންވާ، އަދި ހުރިހާ އެއްޗެއްގެ މިލްކުވެރި، އެތަކެތި ތަސައްރަފު ކުރައްވަވާ އިލާހު

އައްސަމީޢު: ސިއްރާއި ފާޅުގައިވާ ހުރިހާ އަޑުތަކާއި، އަޅުތަކުންގެ ދުޢާތަކާއި އަދި އެކަމުގައި އެއިލާހަށްވެވޭ މަޑުމޮޅިކަން އައްސަވާވޮޑިގެންވާ އިލާހު

އައްސަލާމް: ހުރިހާ އުނިކަމަކާއި، އާފާތަކުންނާއި، އަދި ޢައިބަކުން ސަލާމަތްވެވޮޑިގެންވާ އިލާހު

އަލްބަޞީރު: ކިތަންމެ ކުޑަ އަދި ކިތަންމެ ފޮރުވިފައިވާ އެއްޗެއް ނަމަވެސް، އެ ހުރިހާ އެއްޗެއް އެއިލާހުގެ ބައްލަވާވޮޑިގަތުމުން ވަށައިލެވިފައިވާ، އެ އެއްޗެހީގެ ޙަޤީޤަތް ދެނެވޮޑިގެންވާ، އެތަކެތީގެ މައްސަލަތައް އެނގިވޮޑިގެންވާ، އެތަކެތީގެ އެތެރެފުށުގައިވާ ކަންތައްތައް ބައްލަވާވޮޑިގެންވާ އިލާހު

އަލްވަކީލު: އެއިލާހުގެ މަޚްލޫޤުންގެ ރިޒްޤަށް ޖާމިނުވެވޮޑިގެންވާ، އެބައިމީހުންގެ މަޞްލަޙަތުތަކުގައި ޤާއިމުވެވޮޑިގެންވާ، އަދި އެއިލާހުގެ ވަލީވެރިންގެ ކަންތައްތައް ބަލަހައްޓަވައި، އެބައިމީހުންނަށް ކަންތައްތައް ފަސޭހަކޮށްދެއްވަވައި، އެކަންކަން ފުއްދަވައިދެއްވާ އިލާހު

އަލްޚާލިޤު: އެއްވެސް އިސްވެދިޔަ މިސާލަކާ ނުލާ ހުރިހާ އެއްޗެއް އުފައްދަވަވައި، އީޖާދުކުރައްވަވާ އިލާހު

އައްލަޠީފު: އެއިލާހުގެ އަޅުތަކުންނަށް މާތްކޮތްހިއްތަވާ، އެބައިމީހުންނަށް ރަޙްމަތްލައްވަވައި، އަދި އެބައިމީހުން އެދޭ ކަންތައްތައް ދެއްވަވާ އިލާހު.

އަލްކާފީ: އެއިލާހުގެ އަޅުތަކުންގެ ހުރިހާބޭނުންތަކަކަށް އެއިލާހު ފުދިވޮޑިގެންވާ، އަދި އެކަލާންގެ އެހީތެރިކަމުގެ ސަބަބުން އެހެން ފަރާތެއްގެ އެހީތެރިކަމަށް ބޭނުންނުވާ، އެހެންފަރާތަކާ ނުލާ އެކަލާންގެއިން ފުދޭ އިލާހު.

އަލްޣަފޫރު: އެއިލާހުގެ އަޅުތަކުން އެބައިމީހުންގެ ފާފަތަކުގެ ނުބައިކަމުން ސަލާމަތްކުރައްވަވާ، އަދި އެފާފަތަކުގެ މައްޗަށް އެބައިމީހުންނަށް ޢުޤޫބާތް ނުދެއްވަވާ އިލާހު.

އަހުރެންގެ ނަބިއްޔާއީ މުޙައްމަދު ﷺ އެވެ.

މާތްالله ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ: ﴿ لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ﴾މާނައީ: ހަމަތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިންވާ رسولއަކު ހަމަކަށަވަރުން، ތިޔަބައިމީހުންގެ ގާތަށް ވަޑައިގެންފިއެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނަށް އުނދަގޫވެ ދަތިވެއްޖެ ކޮންމެ ކަމެއް، އެކަލޭގެފާނަށް ބޮޑުކަމަކަށް ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނީ (ތިޔަބައިމީހުންނަށް ތެދުމަގު ލިބުމުގެ މައްޗަށް) ދަހިވެތިވެވަޑައިގެންވާ ބޭކަލެކެވެ. مؤمنންނަށް ނުހަނު އޯގާވެރި، رحمހުރި ބޭކަލެކެވެ. [އައްތައުބާ: 128].

މާތްالله ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ: ﴿ وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلا رَحْمَةً لِلْعَالَمِين﴾ މާނައީ: ޢާލަމުތަކަށް ރަޙުމަތެއްކަމުގައިމެނުވީ ތިމަން ރަސްކަލާނގެ ކަލޭގެފާނު ނުފޮނުއްވަމެވެ. [އަލްއަނބިޔާއު: 107].

މުޙައްމަދު ﷺ އަކީ ހަދިޔާކުރެވުނު ރަޙްމަތެވެ.

އެއީ މުޙައްމަދު ބުން އަބްދުﷲ ބުން އަބްދުލް މުއްޠަލިބު ބުން ހާޝިމް އެވެ. އަދި ހާޝިމް ވަނީ ޤުރައިޝް ވަންހައިންނެވެ. އަދި ޤުރައިޝްވަންހަ ވަނީ ޢަރަބީންގެ ތެރެއިންނެވެ

އެކަލޭގެފާނުގެ މަންމާފުޅަކީ: އާމިނަތު ބިންތު ވަހުބެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ކިރުމައިކަމަނާ އަކީ: ޙަލީމަތުއް ސަޢްދިއްޔާއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ﷺ ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތީ އެގާރަ އަނބިކަނބަލުންނާއެވެ. އޭގެތެރެއިން އެކަލޭގެފާނު އަވަހާރަވީއިރު ނުވަ އަނބިކަނބަލުން ދުނިޔޭގައި ތިއްބެވިއެވެ.

އަދި ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް ހަތް ދަރިކަލުން ލިބިވަޑައިގެން ނެވިއެވެ. އެއީ ތިން ފިރިހެން ދަރިކަލުންނާއި ހަތަރު އަންހެން ދަރިކަނބަލުންނެވެ. ފިރިހެން ދަރިކަލުންނަކީ: ޤާސިމާއި، ޢަބްދުﷲ އަދި އިބްރާހީމްއެވެ. އަދި އަންހެން ދަރިކަނބަލުންނަކީ: ޒައިނަބާއި، ރުޤައްޔާއި، އުއްމު ކުލްޘޫމް އަދި ފާޠިމާއެވެ.

އެކަލޭގެފާނު އަމުރުކުރައްވަވާ ކަންތައްތަކުގައި ކިޔަމަންތެރިވުން ވާޖިބުވެގެންވެއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ޚަބަރުދެއްވަވާ ކަންކަން ތެދުކުރުން ވާޖިބުވެގެންވެއެވެ. ހަމަ އެއާއެކު އެކަލޭގެފާނު ނަހީކުރައްވަވާ އަދި މަނާކުރައްވާ ކަންތައްތަކުން ދުރުހެލިވުންވެސް ވާޖިބުވެގެންވެއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ޝަރުޢުކުރެއްވެވި ގޮތުގައި މެނުވީ ﷲ އަށް އަޅުކަން ނުކުރުން ވާޖިބުވެގެންވެއެވެ.

އެކަލޭގެފާނުގެ ރިސާލަތާއި އެކަލޭގެފާނުގެ ކުރިން ވަޑައިގެންނެވި ހުރިހައި ނަބީބޭކަލުންގެ ރިސާލަތަކީވެސް، އެއްވެސް ޝަރީކަކު ނުވާ، ހަމައެކަނި ﷲ އަށް އަޅުކަންކުރުމަށް ގޮވާލެއްވުމެވެ. ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا نُوحِي إِلَيْهِ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدُونِ﴾ މާނައީ: (ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ މެނުވީ إلهއަކު ނުވާކަމަށް އެބޭކަލަކަށް وحى ނުކުރައްވާ އެއްވެސް رسولއަކު، ކަލޭގެފާނުގެ ކުރިންވެސް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ނުފޮނުއްވަމެވެ. ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުން (ހަމައެކަނި) ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް އަޅުކަން ކުރާށެވެ!) [އަލް-އަންބިޔާއު: 25]

އަދި އެކަލޭގެފާނު ﷺ އަކީ ނަބީބޭކަލުންނާއި ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ސިލްސިލާ ނިންމަވާލެއްވެވި ބޭކަލެވެ. ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވި ފަދައިންނެވެ: ﴿ مَا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلَكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا﴾ މާނައީ: (ތިޔަބައިމީހުންގެ ބޮޑެތި ފިރިހެނުންގެ ތެރެއިން އެކެއްގެވެސް ބަފައިކަލަކު ކަމުގައި محمدގެފާނު ނުވެތެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، (އެކަލޭގެފާނީ) اللَّهގެ رسولއާއެވެ. އަދި ނަބީކަން ختمކުރެއްވި ކަލޭގެފާނުވެސްމެއެވެ. އަދި ކޮންމެ ކަމެއްމެ މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ ކަލަކުކަމުގައި اللَّهވޮޑިގެންވެއެވެ.) [އަލްއަޙުޒާބް: 40].

ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަނީ އިސްލާމްދީނާއިގެން މުޅި އިންސާނިއްޔަތަށް އެކަލޭގެފާނު ﷺ ފޮނުއްވާފައެވެ. އެއީ އެކަލާންގެ މި އާޔަތުގައި ވަޙީކުރެއްވި ފަދައިންނެވެ: ﴿ وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا كَافَّةً لِلنَّاسِ بَشِيرًا وَنَذِيرًا وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ﴾ މާނައީ: (އުފާވެރިކަމުގެ ޚަބަރު ދެއްވާ ބޭކަލަކު ކަމުގައްޔާއި، އިންޒާރު ކުރައްވާ ބޭކަލަކު ކަމުގައިމެނުވީ، ތިމަން އިލާހު، އެންމެހާ މީސްތަކުންގެ ގާތަކަށް ކަލޭގެފާނު ނުފޮނުއްވަމެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، މީސްތަކުންކުރެ ގިނަމީހުން (އެ ކަމެއް) ނުދަނެއެވެ.) [ސަބާ: 28].

އަދި ކޮންމެ މުސްލިމެއްގެ މައްޗަށްވެސް އެކަލޭގެފާނު ﷺ އަށްވާ މަތިވެރި ޙައްޤުތަކެއް ވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ:

1- އެކަލޭގެފާނުގެ ނަބީކަމާއި ތެދުވެރިކަމަށް އީމާންވުމެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ގެނެސްދެއްވި މަތިވެރި ޝަރީޢަތުގެ މަޢުޞޫމުކަމަށް އީމާންވުމެވެ. ހަމަ އެއާއެކު އެއަށް ކިޔަމަންތެރިވުމާ، އެއާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމެވެ. މާތްﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ: ﴿ وَمَا يَنْطِقُ عَنِ الْهَوَى ﴾ (އެކަލޭގެފާނު ހަވާ ނަފުސަށް ވާހަކަ ނުދައްކަވައެވެ. ﴿إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَى﴾ އެއީ އެކަލޭގެފާނަށް އިއްވެވޭ ވަޙީކަމުގައިމެނުވީ ނުވެއެވެ) [އައްނަޖުމް: 3-4].

2- އެކަލޭގެފާނު ﷺ ދެކެ ލޯބިވުން ވާޖިބުވެގެންވުމާއި، އަމިއްލަ ނަފްސާއި، ދަރިންނާއި، އެހެނިހެން އެންމެހާ މަޚްލޫޤުންނަށްވުރެ އެކަލޭގެފާނު ﷺ ދެކެ ލޯބިވުން އިސްކުރުމެވެ. މި ލޯބީގެ ތެރޭގައި ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ މަގަށް ތަބާވުމާއި، އެކަލޭގެފާނު އަމުރުކުރެއްވެވި ކަންކަމުގައި ކިޔަމަންތެރިވުމާއި، އެކަލޭގެފާނު މަނާކުރައްވަވާ ނަހީކުރެއްވެވި ކަންތައްތަކުން ދުރުހެލިވުން ހިމެނެއެވެ.

3- އެކަލޭގެފާނު ﷺ އަށް އިޙްތިރާމްކުރުމާއި، ނަޞްރުދިނުމާއި، މަތިވެރިކޮށް ހިތުމާއި، ޤަދަރުކުރުން ވާޖިބުވެގެންވެއެވެ.

4- އެކަލޭގެފާނު ﷺ އަށް ޞަލަވާތް ކިޔެވުން، އެއީ: އެކަލޭގެފާނު ﷺ އަށް ޘަނާކިޔުމާއި، އެކަލޭގެފާނުގެ ޛިކުރު މަތިވެރިކޮށްދެއްވުމަށާއި، އެކަލޭގެފާނަށް އިތުރު ޢިއްޒަތާއި ޝަރަފު ދެއްވުމަށް އެދި ﷲ އަށް ދުޢާކުރުމެވެ. ނަބިއްޔާ ﷺ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ: (من صلى عليّ صلاة صلى الله عليه بها عشرا) މާނައީ: ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް އެއްފަހަރު ޞަލަވާތްކިޔަވައިފި މީހަކަށް މާތް ﷲ ދިހަ ރަހުމަތް ލައްވާށިއެވެ. ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމް

5- އެކަލޭގެފާނު ﷺ އާ މެދު ޙައްދުފަހަނައަޅައި ދިއުން މަނާވެގެންވުމާއި، މާތްﷲ އެކަލޭގެފާނަށް ދެއްވި މަޤާމަށްވުރެ މަތިކުރުން މަނާވެގެން ވެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ނަބިއްޔާ ﷺ މިކަމާ މެދު ވަރަށް ބޮޑަށް އިންޒާރު ދެއްވާފައިވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވެވިއެވެ: (لا تطروني، كما أطرت النصارى ابن مريم، فإنما أنا عبده، فقولوا عبد الله، ورسوله) رواه البخاري. މާނައީ: ނަޞާރާއިން މަރިޔަމްގެފާނުގެ ދަރިކަލުންނާމެދު ޙައްދުފަހަނަޅައި މަތިވެރިކުރިފަދައިން ތިޔަބައިމީހުން ތިމަން ކަލޭގެފަނާމެދު ޙައްދުފަހަނަޅައި މަތިވެރިނުކުރާށެވެ. ފަހެ ތިމަންކަލޭގެފާނީ ﷲގެ އަޅެކެވެ. ވީމާ ﷲގެ އަޅާ އަދި އެކަލާނގެ ރަސޫލާ އޭ ތިޔަބައިމީހުން ބުނާށެވެ.) ރިވާކުރެއްވީ އަލްބުޚާރީ.

އެކަލޭގެފާނު ﷺ ގެ ސިފަފުޅުތަކުގެ ތެރޭގައި:

ތެދުވެރިކަމާއި، ރަޙުމްކުރުމާއި، ޙިލްމުވެރިކަމާއި، ކެތްތެރިކަމާއި، ހިތްވަރުގަދަކަމާއި، ދީލަތިކަމާއި، ރިވެތި އަޚްލާޤާއި، ޢަދުލުވެރިކަމާއި، ތަވާޟުޢުވެރިކަން (މަޑުމޮޅިކަން)، އަދި މާފުކުރެއްވުން ހިމެނެއެވެ.

ކީރިތި ޤުރުއާނަކީ އަހުރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ބަސްފުޅެވެ.

މާތްالله ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ يا أيها الناس قد جاءكم برهان من ربكم وأنزلنا إليكم نورًا مبيناً﴾ މާނައީ: އޭމީސްތަކުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ حضرةން حجّةއެއް، ހަމަކަށަވަރުން، ތިޔަބައިމީހުންގެ ގާތަށް އަތުވެއްޖެއެވެ. އަދި، ފާޅުވެ بيانވެގެންވާ نورއެއް ތިޔަބައިމީހުންނަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ބާވައިލެއްވީމެވެ. [އައްނިސާ: 174].

ކީރިތި ޤުރްއާނަކީ މާތްﷲ ހަގީގީ ގޮތުގައި ބަސް ވަޙީކުރެއްވި އެކަލާނގެ ބަސްފުޅެވެ. އަދި މީސްތަކުން އަނދިރިކަމުގެ ތެރެއިން އަލިކަމަށް ނެރުއްވުމަށްޓަކައި، އަދި ސީދާވެގެންވާ މަގަށް އެބައިމީހުންނަށް މަގު ދެއްކެވުމަށްޓަކައި އެކަލާނގެ ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ﷺ ގެ މައްޗަށް ބާވައިލެއްވި ފޮތެވެ. އެފޮތް ކިޔަވައިފި މީހާ މަތިވެރިވެގެންވާ ދަރުމަ ލިބިގެންފިއެވެ. އަދި އޭގެ ތެދުމަގާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރާ މީހާ ސީދާވެގެންވާ މަގުގައި ދަތުރުކޮއްފިއެވެ. މާތް ﷲ ރުއްސުންލެއްވި އިބްނު މަސްޢޫދުގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ރަސޫލާ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: (مَنْ قَرَأَ حَرْفًا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ فَلَهُ بِهِ حَسَنَةٌ، وَالحَسَنَةُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا، لَا أَقُولُ ﴿ الم﴾ حَرْفٌ، وَلَكِنْ أَلِفٌ حَرْفٌ، وَلَامٌ حَرْفٌ، وَمِيمٌ حَرْفٌ) މާނައީ: ﷲ ގެ ފޮތުން އެންމެ އަކުރެއް ކިޔާ މީހަކަށް އެއަށް ހެޔޮ ޢަމަލެއް ވެއެވެ. އަދި ކޮންމެ ހެޔޮ ޢަމަލެއް އޭގެ ދަރުމަ ދިހަ ގުނައަށް އިތުރުވެގެންދެއެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނު ﴿ الم﴾ އަކީ އަކުރެއްކަމުގައި ނުބުނަމެވެ. އެކަމަކު އަލިފަކީ އަކުރެކެވެ. ލާމަކީ އަކުރެކެވެ. އަދި މީމަކީ އަކުރެކެވެ.) ރިވާކުރެއްވީ ތިރުމިޛީ

މާތްﷲ އެފޮތް ބަދަލުކުރުމާއި އޮޅުވާލުމުން ރައްކާތެރިކުރައްވާފައިވެއެވެ. އަދި ޤިޔާމަތްދުވަހާ ހަމައަށް ދެމިއޮންނާނެ މުޢުޖިޒާތެއްގެ ގޮތުގައި އެފޮތް ލެއްވިއެވެ. ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ﴾ މާނައީ: ހަމަކަށަވަރުން، قرآن ބާވައިލެއްވީ، ތިމަންރަސްކަލާނގެއެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ، އެ قرآن ރައްކާތެރި ކުރައްވާހުށީމެވެ. [އަލްޙިޖުރު: 9] ފަހެ، ޤުރްއާނަކީ އުނި އެއްޗެއްކަމަށް ނުވަތަ ބަދަލުކުރެވިފައިވާ އެއްޗެއްކަމަށް ދަޢުވާކުރާ ކޮންމެ މީހަކީ މާތްﷲ އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާ ﷺ ދޮގުކުރާ މީހެކެވެ. އަދި އެއީ އިސްލާމްދީނުން ބޭރުވެގެންވާނެ މީހެކެވެ.

އަދި މާތްވެގެންވާ ޤުރްއާނުގައި އެކުލެވިގެންވަނީ އިސްވެދިޔަ ފޮތްތަކުގައިވެސް އެކުލެވިގެންވާ ކަންތައްތަކެވެ. އޭގެ އިތުރަށް އިލާހީ މަޠްލަބްތަކާއި ނަފްސާނީ އަޚްލާޤުގެ ކަންތައްތަކެވެ.އަދި މި ފޮތަކީ އިސްވެގޮސްފައިވާ ފޮތްތަކުގައިވާ ޙައްޤު ކަންތައްތައް ތެދުކުރާ ފޮތެކެވެ. އާދެ މާތްﷲ ގެ ޙަޟްރަތުން ބާވައިލެއްވި ފޮތްތަކުގެ ތެރޭގައި، މި ޒަމާނުގައި އެއާ އެއްގޮތަށް ތަބާވުން ވާޖިބުވެގެންވާ، އަދި މާތްކޮށްހިތުމާއި، އެ ކިޔަވައިގެން އަޅުކަންކުރުމާއި، އެއާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުން ވާޖިބުވެގެންވާ އެހެން އެއްވެސް ފޮތެއް މާތްވެގެންވާ ޤުރްއާން ފިޔަވައި ނުވެއެވެ.

އަހުރެންގެ ދީނަކީ އިސްލާމް ދީން

ދީނުގައި ވަނީ ތިން ޖަރަޖައެކެވެ. އެއީ އިސްލާމްކަމާއި އީމާންކަމާއި އިހުސާންކަމެވެ.

ފުރަތަމަ ދަރަޖަ: އިސްލާމްކަން

އިސްލާމްކަމަކީ: ތައުޙީދުގެ މައްޗަށް މާތްﷲ އަށް ބޯލެނބުމާއި، ކިޔަމަންތެރިކަމާއެކު އެކަލާނގެއަށް ކިޔަމަންވުމާއި، ޝިރުކާއި ޝިރުކުގެ އަހުލުވެރިންގެ ކިބައިން ބަރީއަވުމެވެ.

އިސްލާމްކަމުގެ ރުކުންތައް

رَسُولُ اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم ހަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ: (بُنِيَ الإِسْلاَمُ عَلَى خَمْسٍ، شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللهِ، وَإِقَامِ الصَّلاَةِ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَصَوْمِ رَمَضَانَ، وَحَجِّ البَيْتِ) މާނައީ: އިސްލާމްދީން ބިނާވެފައިވަނީ ފަސްކަމެއްގެ މައްޗަށެވެ. އެއީ މާތްالله ފިޔަވައި ހައްގުގޮތުގައި އަޅުކަން ވެވޭ އެހެން އިލާހަކު ނުވާކަމަށް ހެކިވުމާއި، ހަމަކަށަވަރުން މުޙައްމަދުގެފާނީ اللهގެ ރަސޫލާ ކަމަށް ހެކިވުމާއި އަދި ނަމާދު قائم ކުރުމާއި އަދި ޒަކާތްދިނުމާއި، رمضان މަހު ރޯދަހިފުމާއި ގެފުޅަށް حج ވުމެވެ. މިއީ އެއްބަސްވެވިފައިވާ (މުއްތަފަޤުން ޢަލައިހި) ޙަދީޘެކެވެ.

އިސްލާމްކަމުގެ ރުކުންތަކަކީ ކޮންމެ މުސްލިމަކަށް އަދާކުރުން ވާޖިބުވެގެންވާ އަޅުކަންތަކެކެވެ. އޭގެ ވާޖިބުކަން ޤަބޫލުކޮށް، އެ އަޅުކަންތައް އަދާކުރުމަކާ ނުލައި އިންސާނާގެ އިސްލާމްކަން ޞައްޙައެއްވެސް ނުވާނެއެވެ. އެހެނީ ހަމަކަށަވަރުން އިސްލާމްދީން ބިނާވެގެންވަނީ އޭގެ މައްޗަށެވެ. އެއަށް އިސްލާމްކަމުގެ ރުކުންތަކޭ ކިޔެނީ ވެސް އެހެންވެގެންނެވެ

މި ރުކުންތަކަކީ:

ފުރަތަމަ ރުކުން: މާތްالله ފިޔަވައި (ހައްގުގޮތުގައި އަޅުކަންކުރެވޭ) އެހެން އިލާހެއް ނުވާކަމަށާއި މުޙައްމަދުގެފާނަކީ މާތްالله ގެ ރަސޫލާ ކަމަށް ހެކިވުން.

މާތްالله ވަޙީކުރެއްވިއެވެ : ﴿ فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ﴾ މާނައީ: (ފަހެ ދަންނާށެވެ! ﷲފިޔަވައި (ހައްގުގޮތުގައި އަޅުކަމެއްވެވޭ) އިލާހަކު ނެތެވެ) [މުޙައްމަދު: 19]

އަދިވެސް މާތްالله ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ لَقَدْ جَاءكُمْ رَسُولٌ مِّنْ أَنفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُم بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُوفٌ رَّحِيمٌ﴾މާނައީ: ހަމަތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިންވާ رسولއަކު ހަމަކަށަވަރުން، ތިޔަބައިމީހުންގެ ގާތަށް ވަޑައިގެންފިއެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނަށް އުނދަގޫވެ ދަތިވެއްޖެ ކޮންމެ ކަމެއް، އެކަލޭގެފާނަށް ބޮޑުކަމަކަށް ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނީ (ތިޔަބައިމީހުންނަށް ތެދުމަގު ލިބުމުގެ މައްޗަށް) ދަހިވެތިވެވަޑައިގެންވާ ބޭކަލެކެވެ. مؤمنންނަށް ނުހަނު އޯގާވެރި، رحمހުރި ބޭކަލެކެވެ [އައްތައުބާ: 128].

ލާ އިލާހަ އިއްލަﷲ އަށް ހެކިވުމުގެ ގެ މާނައަކީ: ޙައްޤުގޮތުގައި އަޅުކަންކުރުން ޙައްޤުވެގެންވާ އެއްވެސް އިލާހަކު ﷲ ފިޔަވައި ނުވެއެވެ.

މުޙައްމަދުގެފާނަކީ މާތްﷲ ގެ ރަސޫލާ ކަމަށް ހެކިވުމުގެ މާނައަކީ: އެކަލޭގެފާނު އަމުރުކުރެއްވި ކަންކަމަށް ކިޔަމަންތެރިވުމާއި، އެކަލޭގެފާނު ޚަބަރުދެއްވި ވާހަކަތަކަށް ތެދުކުރުމާއި، އަދި އެކަލޭގެފާނު މަނާކުރައްވައި އިންޒާރު ކުރެއްވި ކަންތައްތަކުން ދުރުހެލިވުމެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ގޮތުގައި މެނުވީ ﷲއަށް އަޅުކަން ނުކުރުމެވެ.

ދެވަނަ ރުކުން: ނަމާދު ޤާއިމުކުރުން.

މާތްالله ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ﴾ މާނައީ: (އަދި ތިޔަބައި މީހުން ނަމާދު ޤާއިމުކުރާށެވެ) [އަލްބަޤަރާ: 110].

ނަމާދު ޤާއިމްކުރުމަކީ އެއީ ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ޝަރުޢުކުރައްވާފައިވާ ގޮތަށް އަދި އެކަލާނގެ ރަސޫލާ މުޙައްމަދު ﷺ އަހަރެމެންނަށް އުގަންނަވައިދެއްވާފައިވާ ގޮތަށް ނަމާދު އަދާކުރުމެވެ.

ތިންވަނަ ރުކުން: ޒަކާތްދިނުން

މާތްالله ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ وَآتُوا الزَّكَاةَ﴾ މާނައީ: (އަދި ތިޔަބައި މީހުން ޒަކާތް ދޭށެވެ) [އަލްބަޤަރާ: 110]

ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ޒަކާތް ފަރުޟު ކުރެއްވީ މުސްލިމުންގެ އީމާންކަމުގެ ތެދުކަން އިމްތިޙާނުކުރެއްވުމަށާއި، އެކަލާނގެ ދެއްވާފައިވާ މުދަލުގެ ނިޢުމަތަށް ޝުކުރުވެރިވުމުގެ ގޮތުންނާއި، އަދި ފަޤީރުންނާއި ބޭނުން ޖެހިފައިވާ މީހުންނަށް އެހީތެރިވުމުގެ ގޮތުންނެވެ.

އަދި ޒަކާތް ދިންކަމަށް ވާނީ ޒަކާތް ޙައްޤުވެގެންވާ ފަރާތްތަކަށް އެ ދިނުމުންނެވެ.

އަދި މުދާ ވަކި މިންވަރަކަށް ފޯރައިފިނަމަ، ޒަކާތް ދިނުމަކީ މުދަލުގައި އަދާކުރުން ވާޖިބުވެގެންވާ ޙައްޤެކެވެ. އެއީ ކީރިތި ޤުރްއާނުގައި ﷲ ތަޢާލާ ބަޔާންކުރައްވާފައިވާ އަށް ބާވަތުގެ މީހުންނަށެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ފަޤީރުންނާއި މިސްކީނުން ހިމެނެއެވެ.

އަދި އެ ޒަކާތް އަދާކުރުމުގައި ރަޙުމާއި އޯގާތެރިކަން ޞިފަކުރެވިގެންވެއެވެ. އަދި އޭގެން މުސްލިމާގެ އަޚްލާޤާއި މުދާ ޠާހިރުވެގެންދެއެވެ. އަދި ފަޤީރުންނާއި މިސްކީނުންގެ ހިތްތަކަށް ހިތްހަމަޖެހުން ލިބިގެންދެއެވެ. އަދި މުސްލިމު މުޖުތަމަޢުގެ އަފުރާދުންގެ މެދުގައި ލޯތްބާއި އަޚުވަންތަކަމުގެ ގުޅުން ވަރުގަދަވެގެންދެއެވެ. ކަންމިހެން އޮތްއިރު، ޞާލިޙު މުސްލިމަކު ޒަކާތް ނެރޭނީ ހިތްހަމަޖެހުމާ އުފަލާއި އެކުގައެވެ. އެއީ އެކަމުން އެހެން މީހުންނަށް އުފާވެރިކަން ގެނެސްދޭނެތީއެވެ.

އަދި މުދަލު ޒަކާތުގެ މިންވަރަކީ ރައްކާކޮށްފައިވާ ރަނާއި، ރިއްސާއި، ފައިސާއާއި، އަދި ވިޔަފާރި ފައިދާއަށްޓަކައި ގަނެ ވިއްކުމަށް ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ މުދަލުގެ 2.5% އެވެ. މިއީ މިތަކެތީގެ އަގު ވަކި މިންވަރަކަށް ފޯރައި، އޭގެ މައްޗަށް ހިޖުރީ އަހަރެއް ފުރިހަމަވެފައިވާނަމައެވެ.

އަދި އެފަދައިން، ނައަމްސޫފި (ޖަމަލާއި، ގެރިބަކަރިއާއި) ގެންގުޅޭ މީހުންގެ މައްޗަށްވެސް އޭގެން ވަކި އަދަދެއް ހަމަ ވުމުން ޒަކާތް ވާޖިބުވެގެންވެއެވެ. މިއީ އެގެ ވެރިފަރާތުން ކާންދިނުމަކާ ނުލައި އަހަރުގެ ގިނަ ދުވަސްތަކުގައި ބިމުގެ ވިނަ ކައިގެން އުޅޭ ނަމައެވެ.

އަދި ހަމައެފަދައިން، ބިމުން ނެރެވޭ ތަކެތީގެވެސް ޒަކާތް ވާޖިބުވެގެންވެއެވެ. މިސާލަކަށް ރިކާޒް - އެބަހީ ޖާހިލިއްޔަ ޒަމާނުގައި ވަޅުލެވިފައި ހުންނަ ތަކެތި - އަދި ހަމައެފަދައިން ގޮވާމާއި މޭވާއާއި މަޢުދަނުތައް، އެތަކެތި ވަކި މިންވަރަކަށް ފޯރައިފިނަމަވެސްމެއެވެ.

ހަތަރުވަނަ ރުކުން: ރަމަޟާން މަހުގެ ރޯދަ ހިފުން

މާތްالله ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ﴾ މާނައީ: އޭ إيمانވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުންގެ ކުރީގެ މީހުންގެ މައްޗަށް فرضކުރެއްވި ފަދައިން ތިޔަބައިމީހުންގެ މައްޗަށްވެސް ރޯދަ فرضކުރައްވައިފިއެވެ. (އެއީ) ތިޔަބައިމީހުން تقوىވެރި ވުމަށްޓަކައެވެ. [އަލްބަޤަރާ: 110]

ރަމަޟާން މަހަކީ ހިޖުރީ ކަލަންޑަރުގެ ނުވަވަނަ މަހެވެ. އަދި އެއީ މުސްލިމުންގެ މެދުގައި ވަރަށް މާތް މަތިވެރި މަހެކެވެ. އަހަރުގެ އެހެން މަސްތަކާ އަޅާބަލާއިރު މިމަހައް ޚާއްޞަ މަޤާމެއް ލިބިގެންވެއެވެ. ހަމަ އެފަދައިން މުޅި މިމަހުގައި ރޯދަހިފުމަކީ އިސްލާމްދީނުގެ ފަސް ރުކުނުގެ ތެރެއިން އެއް ރުކުނެވެ.

ރަމަޟާން މަހުގެ ރޯދައަކީ ﷲ ތަޢާލާ އަށް އަޅުކަން ކުރުމުގެ ގޮތުން، ފަޖުރު ލީއްސުރެ އިރުއޮއްސެންދެން ކެއުމާއި، ބުއިމާއި، ޖިމާޢުވުމާއި އަދި އެހެނިހެން ރޯދަ ގެއްލޭނެ ކަންތައްތަކުން، މުޅި މި މަހުގައި ދުރުހެލިވެގެންހުރުމެވެ.

ފަސްވަނަ ރުކުން: މާތްالله ގެ ގެފުޅަށް ޙައްޖުވުން

މާތްالله ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا﴾ މާނައީ: (އެކަމަށް މަގެއްފެނި ކުޅަދާނަވެއްޖެ މީހާ، އެ ގެފުޅަށް قصدކޮށްގެންދިއުމީ، (އެބަހީ: حجވުމަކީ) اللَّهއަށްޓަކައި މީސްތަކުންގެ މައްޗަށްއޮތް واجبއެކެވެ) [އާލް ޢިމްރާން: 97]

ޙައްޖަކީ އުމުރުން އެއްފަހަރު، އެކަމުގެ ޤާބިލުކަން ލިބިފައިވާ މީހުންގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވެގެންވާ އަޅުކަމެކެވެ. އެއީ ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަކި ދުވަސްވަރެއްގައި، ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަކި އަޅުކަންތަކެއް އަދާކުރުމަށްޓަކައި މައްކާގެ ޙުރުމަތްތެރި ކުރެވިގެންވާ ގެފުޅާއި، އަދި އެހެނިހެން މުޤައްދަސް ތަންތަނަށް ދިއުމެވެ. މަތް ނަބިއްޔާ ﷺ އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ކުރިން އިސްވެދިޔަ އެހެން ނަބީބޭކަލުން ވެސް ޙައްޖުވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އަދި ﷲ ތަޢާލާ އިބްރާހީމްގެފާނަށް މީސްތަކުންނަށް ޙައްޖަށް އައުމަށް ގޮވާލުމަށް އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. އެއީ މި އާޔަތުގައި ﷲ ތަޢާލާ ކީރިތި ޤުރްއާނުގައި ޚަބަރުދެއްވާފައިވާ ފަދައިންނެވެ: ﴿ وَأَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَى كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ﴾ މާނައީ: އަދި ކަލޭގެފާނު މީސްތަކުންނަށް حجއަށް އައުމަށް ގޮވައިލައްވާށެވެ! އޭރުން ފައިމަގުގައްޔާއި، އަނަރޫފަ ޖަމަލު މަތީގައި، ދުރުތަންތަނުން އެއުރެން ކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް އަންނާނެތެވެ) [އަލް ޙައްޖު: 27]

ދެވަނަ ދަރަޖައަކީ: އީމާންކަން

އީމާންކަމަކީ ﷲ އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާ އީމާންވުމަށް އަމުރުކުރައްވާފައިވާ ހުރިހާ ކަމަކަށް ފުރިހަމައަށް އިޤްރާރުވުމާއި، ޝައްކެއްނެތް ގޮތުގައި ތެދުކޮށް އިޢުތިރާފުވުމާއި، ފާޅުގައި އަދި ސިއްރުގައިވެސް ކިޔަމަންވުމެވެ. އެއީ ހިތުގެ ތެދުކުރުމާއި، ހިތުގެ ޢަމަލުތަކާއި ހަށިގަނޑުގެ ޢަމަލުތައް ވެސް އީމާންކަމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭނެ ކަން ޤަބޫލުކުރުމެވެ. އަދި އެއީ މުޅި ދީން މިކަމުގައި ޤާއިމުކުރުން ޝާމިލުވާގޮތަށެވެ.އަދި އީމާންކަމަކީ ހެޔޮ ޢަމަލު ކުރުމުން އިތުރުވާ އަދި ފާފަކުރުމުން އުނިވާ އެއްޗެކެވެ.

އީމާންކަމުގެ ރުކުންތައް

ނަބިއްޔާ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ އަރިހުން އީމާންކަމާބެހޭގޮތުން ސުވާލުދެންނެވުމުން ހަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ: (أنْ تؤمنَ باللهِ وملائكتِهِ وكتبِهِ ورسلِهِ واليومِ الآخرِ وتؤمنَ بالقدرِ خيرهِ وشرهِ). މާނައީ: އެއީ މާތްﷲ އަށް އީމާންވުމާއި، އެކަލާނގެ މަލާއިކަތުންނާއި، އެކަލާނގެ ފޮތްތަކާއި، އެކަލާނގެ ރަސޫލުންނާއި، އާޚިރަތްދުވަހަށް އީމާންވުމާއި، ހެޔޮ މިންވަރާއި ނުބައި މިންވަރަށް އީމާންވުމެވެ.

އީމާންކަމުގެ ރުކުންތަކަކީ ކޮންމެ މުސްލިމެއްގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވެގެންވާ ހިތުގެ އަޅުކަންތަކެވެ. އަދި އެކަންކަމަށް އީމާންވެ، އޭގެ މައްޗަށް ޢަމަލުކުރުމަކާ ނުލައި އެއްވެސް މީހެއްގެ އިސްލާމްކަން ޞައްޙައެއް ނުވާނެއެވެ. މިކަންކަމަށް އީމާންކަމުގެ ރުކުންތަކޭ ކިޔުނީއެހެންވެއެވެ. އަދި އިސްލާމްކަމުގެ ރުކުންތަކާއި އީމާންކަމުގެ ރުކުންތަކާ ހުރި ތަފާތަކީ އިސްލާމްކަމުގެ ރުކުންތަކަކީ ޝަހާދަތުގެ ދެކަލިމަ ކިޔުމާއި، ނަމާދުކުރުމާއި، ޒަކާތް ދިނުން ފަދަ އިންސާނާ އޭނާގެ ގުނަވަންތަކުން އަދާ ކުރާ، ފާޅުވެގެންވާ ޢަމަލުތަކެކެވެ. އެޔާ ޚިލާފަށް އީމާންކަމުގެ ރުކުންތަކަކީ ﷲ އަށާއި، މަލާއިކަތުންނަށާއި، ފޮތްތަކަށާއި، ރަސޫލުންނަށް އީމާންވުން ފަދަ އިންސާނާ އޭނާގެ ހިތުން އަދާ ކުރާ ހިތުގެ ޢަމަލުތަކެކެވެ.

ފުރަތަމަ ރުކުން: މާތް ﷲއަށް އީމާންވުން

މާތްالله ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ﴾ މާނައީ: (مؤمنން ވާކަން ކަށަވަރީ، اللَّهއަށް إيمانވި މީހުން ކަމުގައެވެ) [އައްނޫރު: 62]

ﷲ ވޮޑިގެންވާކަމަށް އަހުރެމެން އީމާންވަމެވެ. އަދި އެކަލާނގެ ރުބޫބިއްޔަތާއި، އުލޫހިއްޔަތާއި، އިސްމުފުޅުތަކާއި، ސިފަފުޅުތަކުގައި އެކަލާނގެ އެއްކައުވަންތަ ކަމަށްވެސް އަހުރެމެން ގަބޫލުކުރަމެވެ. ފަހެ ﷲ އަށް އީމާންވުމުގައި އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ:

-އެކަލާނގެ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވޮޑިގެންވާކަމަށް އީމާންވުން.

-އެކަލާނގެ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ ރުބޫބިއްޔަތަށް (އެބަހީ ވެރިކަމަށް) އީމާންވުން، އަދި އެކަލާނގެއީ ހުރިހާ އެއްޗެއްގެ މިލްކުވެރިޔާކަމަށާއި، ހައްދަވާ ފަރާތް ކަމަށާއި، ރިޒުޤު ދެއްވާ ފަރާތް ކަމަށާއި، ކަންތައްތައް ތަދުބީރު ކުރައްވާ ފަރާތްކަމަށް އީމާންވުން.

- އެކަލާނގެ އުލޫހިއްޔަތަށް (އެބަހީ އިލާހުކަމަށް) އީމާންވުން. އަދި ނަމާދާއި، ދުޢާކުރުމާއި، ނަދުރުބުނުމާއި، ޛަބަޙަކުރުމާއި، މަދަދަށް އެދުމާއި، ރައްކާތެރިކަމަށް އެދުމާއި، އަދި އެހެނިހެން ހުރިހާ އަޅުކަމެއްގައިވެސް އެކަލާނގެއާ އެއްވެސް ބައިވެރިއަކު ނުވާކަމަށާއި، ހަމައެކަނި އަޅުކަން ލިބިވޮޑިގެންވާ ޙައްޤުވެރި އިލާހީ އެކަލާންގެ ކަމަށް އީމާންވުން.

- އެކަލާނގެ އަމިއްލަ ޛާތުފުޅަށް ސާބިތުކުރައްވާފައިވާ ނުވަތަ ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލާނގެއަށް ސާބިތުކުރައްވާފައިވާ ރިވެތި އިސްމުފުޅުތަކާއި މަތިވެރި ސިފަފުޅުތަކަށް އީމާންވުން. އަދި އެކަލާނގެ އަމިއްލަ ޛާތުފުޅުށް ނަފީކުރައްވާފައިވާ ނުވަތަ ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލާނގެ ޛާތުފުޅުށް ނަފީކުރައްވާފައިވާ ކަންތައްތައް ނަފީކުރުން. ހަމައެއާއެކު އެކަލާނގެ އިސްމުފުޅުތަކާއި ސިފަފުޅުތަކަކީ ފުރިހަމަކަމާއި ރިވެތިކަމުގެ އެންމެ މަތީ ދަރަޖައިގައިވާ އިސްމުފުޅުތަކާއި ސިފަފުޅުތަކެއް ކަމަށާއި، އެކަލާނގެއާ އެއްފަދަ އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުވާކަމަށާއި، އެކަލާނގެއީ އައްސަވާވޮޑިގެންވާ، ބައްލަވާވޮޑިގެންވާ އިލާހުކަމަށް އީމާން.

ދެވަނަ ރުކުން: މަލާއިކަތުންނަށް އީމާންވުން

މާތްالله ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ الْحَمْدُ لِلَّهِ فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ جَاعِلِ الْمَلَائِكَةِ رُسُلًا أُولِي أَجْنِحَةٍ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ يَزِيدُ فِي الْخَلْقِ مَا يَشَاءُ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ﴾ މާނައީ: (حمدހުރީ اللَّهއަށެވެ. އެކަލާނގެއީ، އިސްވެދިޔަ مثالއަކާ ނުލައި އުޑުތަކާއި، ބިން އުފެއްދެވި ރަސްކަލާނގެއެވެ. ދޭކުން، ތިނަކުން، ހަތަރަކުން ފިޔަފުޅުތަކެއް ލިބިވަޑައިގެންފައިވާ ملائكةން އެއީ (އެކިއެކި ކަންކަމާއިގެން) ފޮނުއްވާ ބަޔަކުކަމުގައި ލެއްވި ރަސްކަލާނގެއެވެ. ހެއްދެވުމުގައި އެކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާ ގޮތަކަށް އިތުރު ކުރައްވަތެވެ. ހަމަކަށަވަރުން اللَّهއީ، ކޮންމެ ކަމެއްގެ މައްޗަށް ކުޅަދުންވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ) [ފާޠިރު: 1]

މަލާއިކަތުންނަކީ ޣައިބުގެ ޢާލަމެއްކަމަށާއި، އެބޭކަލުންނަކީ ﷲ ނޫރުން ހައްދަވާ، އެކަލާނގެއަށް ކިޔަމަންތެރިކަމާއެކު ނިކަމެތިވެގެންވާ އަޅުތަކުންތަކެއް ކަމަށް އަހަރެމެން އީމާންވަމެވެ.

އެބޭކަލުންނަކީ ﷲ ތަޢާލާ ފިޔަވައި އެހެން ފަރާތަކަށް އެބޭކަލުންގެ ބާރުގަދަކަމާއި އަދަދު ނޭނގޭ މަތިވެރި ޚަލްޤުތަކެކެވެ. އަދި އެބޭކަލުންކުރެ ކޮންމެ ބޭކަލަކަށްވެސް ﷲ ތަޢާލާ ޚާއްޞަ ކުރައްވާފައިވާ ސިފަތަކަކާއި، ނަންތަކަކާއި، ވާޖިބުތަކެއްވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ވަޙީގެ މައްޗަށް ހަވާލުކުރެވިގެންވާ ޖިބްރީލުގެފާނު ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ. އެކަލޭގެފާނު ﷲ ތަޢާލާގެ ޙަޟްރަތުން އެކަލާނގެ ރަސޫލުބޭކަލުންނަށް ވަޙީޔާގެން ފައިބައި ވަޑައިގަންނަވައެވެ.

ތިންވަނަ ރުކުން: ފޮތްތަކަށް އީމާންވުން

މާތްالله ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ قُولُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَمَا أُوتِيَ مُوسَى وَعِيسَى وَمَا أُوتِيَ النَّبِيُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ﴾ މާނައީ: (ތިޔަބައިމީހުން ބުނާށެވެ! ތިމަންމެން اللَّهއަށާއި ތިމަންމެންނަށް ބާވައިލައްވައިފައިވާ ފޮތަށާއި އަދި إبراهيمގެފާނަށާއި إسماعيلގެފާނަށާއި إسحاقގެފާނަށާއި، يعقوبގެފާނަށާއި يعقوبގެފާނުގެ أسباطންނަށް ބާވައިލައްވައިފައިވާ ފޮތްފޮތަށާއި އަދި موسىގެފާނަށާއި عيسىގެފާނަށް ދެއްވާފައިވާ ފޮތަށާއި އަދި (އެހެނިހެން) ނަބިއްޔުންނަށް، އެބޭކަލުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ حضرةން ދެއްވާފައިވާ ފޮތްފޮތަށް إيمانވީމުއެވެ. ތިމަންމެން އެއިން އެއްވެސް ބޭކަލަކާމެދު ތަފާތެއް ނުކުރަމުއެވެ. އަދި ތިމަންމެންނީ، އެކަލާނގެއަށް ކިޔަމަންވެގެންތިބި ބަޔަކީމުއެވެ) [އަލްބަޤަރާ : 136]

ﷲ ތަޢާލާ ޢާލަމްތަކުގެ މައްޗަށް ޙުއްޖަތެއްގެ ގޮތުގައާއި ޢަމަލުކުރާ މީހުންނަށް ތެދުމަގެއްގެ ގޮތުގައި އެކަލާނގެ ރަސޫލުބޭކަލުންނަށް ފޮތްތައް ބާވައިލެއްވިކަމަށް އަހަރެމެން އީމާންވަމެވެ.

އެ ފޮތްތަކުން އެބައިމީހުންނަށް ޙިކުމަތް އުގަންނައިދެއްވައި، އެބައިމީހުން ތަޒްކިޔާ (ޠާހިރު) ކުރައްވައެވެ.

އަދި ހަމަކަށަވަރުން ﷲ ތަޢާލާ އެކަލާނގެ ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ﷺ އިންސާނުންގެ ތެރެއިން އެންމެހައި މީސްތަކުންނަށް ފޮނުއްވުމާއެކު، އެކަލޭގެފާނުގެ ޝަރީޢަތުން ކުރީގެ އެންމެހައި ޝަރީޢަތްތައް ނަސްޚުކުރެއްވިއެވެ. އަދި ކީރިތި ޤުރްއާން އެހެނިހެން ހުރިހާ ފޮތްތަކުގެ މައްޗަށް ހެކިވަނިވި ފޮތެއްކަމުގަޔާއި އަދި އެ ފޮތްތައް ނަސްޚުކުރާ ފޮތްކަމުގައި ލެއްވިއެވެ. އަދި ކޮންމެ ބަދަލުގެނައުމަކުންނާ ނުވަތަ އޮޅުވާލުމަކުން ކީރިތި ޤުރްއާން ޙިމާޔަތްކޮށް ރައްކާތެރިކުރެއްވުމުގެ ޛިންމާ އެކަލާނގެ އުފުއްލެއްވެވިއެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ﴾ މާނައީ: (ހަމަކަށަވަރުން، قرآن ބާވައިލެއްވީ، ތިމަންރަސްކަލާނގެއެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ، އެ قرآن ރައްކާތެރި ކުރައްވާހުށީމެވެ) [އަލްޙިޖްރު: 9]؛ އޭގެ ސަބަބަކީ އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތް ގޮތުގައި ކީރިތި ޤުރްއާނަކީ އިންސާނުންނަށް ﷲ ތަޢާލާ ބާވައިލެއްވި އެންމެ ފަހުގެ ފޮތެވެ. އަދި އެކަލާނގެ ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ﷺ އަކީ އެންމެ ފަހުގެ ރަސޫލާއެވެ. އަދި އިސްލާމްދީނަކީ ޤިޔާމަތް ދުވަހާ ހަމައަށް އިންސާނުންނަށްޓަކައި ﷲ ރުހިވޮޑިގެންވާ ދީނެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ﴾ މާނައީ: (ހަމަކަށަވަރުން، اللَّهގެ حضرةގައި، دينއަކީ، إسلام دينއެވެ) [އާލްޢިމްރާން: 19]

މާތްالله އެކަލާނގެ ފޮތުގައި ޛިކުރު ކުރައްވާފައިވާ ސަމާވީ ފޮތްތަކަކީ:

ކީރިތި ޤުރުއާން: މާތްﷲ ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ބާވައިލެއްވިފޮތް

ތައުރާތު: މާތްﷲ މޫސާ ޢަލައިހިއްސަލާމަށް ބާވައިލެއްވި ފޮތް

އިންޖީލު: މާތްﷲ އީސާ ޢަލައިހިއްސަލާމަށް ބާވައިލެއްވި ފޮތް

ޒަބޫރު: މާތްالله ދާއޫދު عليه السلام ބާވައިލެއްވި ފޮތް

ޞުޙުފު އިބްރާހީމް: މާތްﷲ އިބްރާހީމް ޢަލައިހިއްސަލާމަށް ބާވައިލެއްވި ފޮތްތައް

ހަތަރުވަނަ ރުކުން: ރަސޫލުންނަށް އީމާންވުން

މާތްالله ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولاً أَنِ اعْبُدُواْ اللّهَ وَاجْتَنِبُواْ الطَّاغُوتَ﴾ މާނައީ: (ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކޮންމެ أمّةއަކަށްމެ رسولއަކު ފޮނުއްވީމެވެ. އެއީ، اللَّهއަށް އަޅުކަންކުރުމަށާއި، ބުދުތަކާ ދުރުހެލިވުމަށް އެންގެވުމަށެވެ) [އައްނަޙުލު: 36]

ހަމަކަށަވަރުން މާތްﷲ އެކަލާނގެ ޚަލްޤުތަކުންނަށް ރަސޫލުން ފޮނުއްވެވިކަމަށް އަހުރެމެން އީމާންވަމެވެ. އެބޭކަލުން މީސްތަކުންނަށް ގޮވާލެއްވީ އެއްވެސް ބައިވެރިއަކުނުވާ އެއްކައުވަންތަ މާތްﷲ އަށް އަޅުކަންކުރުމަށެވެ. އަދި އެކަލާނގެ ފިޔަވައި އަޅުކަންކުރެވޭ ހުރިހާ އެއްޗަކަށް ކާފިރުވުމަށެވެ.

އަދި ހަމަކަށަވަރުން އެ ހުރިހާ ރަސޫލު ބޭކަލުންނަކީވެސް އިންސާނުންގެ ތެރެއިންވާ ފިރިހެނުންކަމާއި އަދި އެއީ މާތްﷲގެ އަޅުތަކުންކަމަށް އަހުރެމެން އީމާންވަމެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން އެބޭކަލުންނަކީ ތެދުވެރި، އެބޭކަލުންގެ ބަސްފުޅު ތެދުކުރެވިގެންވާ ބޭކަލުންކަމާއި، ތަޤްވާވެރިންކަމާއި، އަމާނާތްތެރިންކަމާއި، ތެދުމަގު ދައްކަވާ އަދި ތެދުމަގު ލިބިވަޑައިގެންފައިވާ ބޭކަލުންކަމާއި، އަދި މާތްﷲ އެބޭކަލުންގެ ތެދުވެރިކަން ދަލީލުކޮށްދޭ މުޢުޖިޒާތްތަކުން އެބޭކަލުންނަށް ގަދަކަން ދެއްވިކަމާއި، އަދި ހަމަކަށަވަރުން މާތްﷲ އެބޭކަލުން އެޔާއިގެން ފޮނުއްވެވި ރިސާލަތު ފުރިހަމައަށް ފޯރުކޮށްދެއްވިކަމާއި އަދި އެހުރިހާ ބޭކަލުންވެސް ވަނީ ބަޔާންވެގެންވާ ޙައްޤުގެ މަތީގައި އަދި ފާޅުވެގެންވާ ތެދުމަގުގައި ކަމަށް އަހުރެމެން އީމާންވަމެވެ.

އެބޭކަލުންގެ ފުރަތަމަ ބޭކަލުން ފެށިގެން އެންމެ ފަހުގެ ބޭކަލުންގެ ނިޔަލަށް، ދީނުގެ އަސްލުގައި އެބޭކަލުންގެ ދަޢުވަތު އެއްގޮތްވެގެންވެއެވެ. އެ ދަޢުވަތަކީ އަޅުކަންކުރުމުގައި މާތްﷲ އެއްކައުވަންތަ ކުރުމާއި އެކަލާނގެއަށް ޝިރުކު ނުކުރުމެވެ.

ފަސްވަނަ ރުކުނު: އާޚިރަތް ދުވަހަށް އީމާންވުން

މާތްالله ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَا رَيْبَ فِيهِ وَمَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ حَدِيثًا﴾ މާނައީ:(اللَّهއީ، އެކަލާނގެ ފިޔަވައި (حقވެގެން އަޅުކަމެއްވެވޭ) إلهއަކުނުވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. قيامةދުވަހުން، އެކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުން އެއްކުރައްވާނެކަން ކަށަވަރެވެ. އެކަމާމެދަކު شكއެއް ނެތެވެ. ބަސްބުނުމުގައި اللَّهއަށްވުރެ ތެދުވެރިކަންބޮޑީ ކާކުހެއްޔެވެ؟) [އައްނިސާ: 87]

އާޚިރަތް ދުވަހަށް އަހުރެމެން އީމާންވަމެވެ. އެއީ އޭގެ ފަހުން އިތުރު އެހެން ދުވަހެއް ނުވާ ޤިޔާމަތް ދުވަހެވެ. އަދި އެދުވަހާ ގުޅިފައިވާ ހުރިހާ ކަމަކަށްވެސް އަހުރެމެން އީމާންވަމެވެ. އެއީ އަހުރެމެންގެ ރައްބު މާތްﷲ އެކަލާނގެ މާތްވެގެންވާ ފޮތުގައި އަންގަވާފައިވާ ނުވަތަ އަޅުގަނޑުމެންގެ ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ﷺ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވާ ކަންތައްތަކެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އިންސާނާގެ މަރުވުމާއި، އަލުން ދިރުއްވުމާއި، މަހްޝަރަށް ފޮނުއްވުމާއި، ޝަފާޢަތާއި، މީޒާނާއި، ހިސާބު ބެއްލެވުމާއި، ސުވަރުގެއާއި، ނަރަކައާއި، އަދި މިނޫނަސް އާޚިރަތް ދުވަހާ ގުޅުންހުރި އެހެނިހެން ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.

ހަވަނަ ރުކުން: ހެޔޮމިންވަރާއި ނުބައިމިންވަރަށް އީމާންވުން

މާތްالله ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ﴾ މާނައީ: (ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކޮންމެއެއްޗެއް ހައްދަވާފައިވަނީ، ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ވަކިމިންވަރަކަށެވެ) [އަލްޤަމަރު: 49]

ހެޔޮމިންވަރާއި ނުބައިމިންވަރަށް އަހުރެމެން އީމާންވަމެވެ. އެއީ ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ ޢިލްމުފުޅުގައި ކުރިން އޮތްގޮތަށް އަދި އެކަލާނގެ ޙިކުމަތްފުޅު ފައިސަލާކުރެއްވިގޮތަށް މަޚްލޫޤުންނަށް ކަނޑައެޅުއްވި މިންވަރެވެ. މި ދުނިޔޭގައި މަޚްލޫޤުންނަށް ދިމާވާ ކޮންމެ ކަމަކީވެސް، އެއްވެސް ޝަރީކަކު ނުވާ އެއްކައުވަންތަ ﷲގެ ޢިލްމުފުޅާއި މިންވަރުފުޅާއި، ތަދުބީރުފުޅުގެ ދަށުން ހިނގާ ކަންކަމެވެ. މި މިންވަރުތައް ވަނީ އިންސާނާ ހެއްދެވުމުގެ މާ ކުރިން ލިޔެވިފައެވެ. ހަމަ އެއާއެކު މި އިންސާނާއަށް ވަނީ އިޚްތިޔާރާއި އިރާދަ ލިބިގެންވެއެވެ. އެހެނީ ހަޤީޤަތުގައިވެސް އޭނާގެ ޢަމަލުތަކުގެ ކަންކުރާފަރާތަކީ ހަމަ އޭނާއެވެ. ނަމަވެސް އެ ހުރިހާ ކަމެއްވެސް ވަނީ ﷲގެ ޢިލްމުފުޅާއި އިރާދަފުޅާއި މަޝިއްޔަތުގެ ތެރޭގައެވެ.

ފަހެ މިންވަރަށް އީމާންވުން ބިނާވެގެންވަނީ ހަތަރު ދަރަޖައެއްގެ މައްޗަށެވެ.

ފުރަތަމައީ: ހުރިހާކަމެއް ޝާމިލްވެގެންވާ، ވަށައިޖެހިގެންވާ، ﷲގެ ޢިލްމުފުޅަށް އީމާންވުން

ދެވަނައީ: ޤިޔާމަތްދުވަހާއި ހަމައަށް ވާނެ ހުރިހާ ކަމެއް މާތްالله ލިޔުއްވާފައިވާކަމަށް އީމާންވުން.

ތިންވަނައީ: ﷲގެ ތަންފީޒުވެގެންދާނެ އިރާދަފުޅާއި ފުރިހަމަ ކުޅަދުންވަންތަކަމަށް އީމާންވުން، ފަހެ އެކަލާނގެ އިރާދަކުރެއްވި ކޮންމެ ކަމެއް ވާނެއެވެ، އަދި އެކަލާނގެ އިރާދަނުކުރައްވާ ކަމެއް ނުވާނެއެވެ.

ހަތަރުވަނައީ: ﷲއީ ހުރިހާ އެއްޗެއް ހެއްދެވި ފަރާތްކަމަށް އީމާންވުން. އެކަލާނގެ ހެއްދެވުމުގައި އެއްވެސް ބައިވެރިއަކު ނުވެއެވެ.

ތިންވަނަ ދަރަޖަ: އިޙްސާންކަން

އިޙްސާންއަކީ: ތިބާ އަށް ﷲ ފެންނަ ފަދައިން އެކަލާނގެއަށް އަޅުކަންކުރުމެވެ. ފަހެ، ތިބާއަށް އެކަލާނގެ ނުފެނުނު ކަމުގައިވިޔަސް، ހަމަކަށަވަރުން އެކަލާނގެ ތިބާ ދެކެވޮޑިގެންވެއެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا وَالَّذِينَ هُمْ مُحْسِنُونَ﴾ މާނައީ: (ހަމަކަށަވަރުން، اللَّه ވޮޑިގެންވަނީ، تقوىވެރިވި މީހުންނާ އެކުގައެވެ. އަދި إحسانތެރިންނާވެސް އެކުގައެވެ) [އައްނަޙުލު: 128]

ޠަހާރަތު

މާތްالله ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ﴾ މާނައީ: (ހަމަކަށަވަރުން، ގިނަގިނައިން توبةވާ މީހުންދެކެ اللَّه ލޯބިވެ ވޮޑިގެންވެއެވެ. އަދި طاهرވާ މީހުން ދެކެވެސް އެކަލާނގެ ލޯބިވެވޮޑިގެންވެއެވެ) [އަލްބަޤަރާ: 22]

ރަސޫލާ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم ހަދީޘްކުރެއްވިބަސްފުޅެއްގައިވެއެވެ. "ތިމަންކަލޭގެފާނުންގެ މި ވުޟޫ ފަދައިން ވުޟޫކޮށް، ދެން އަމިއްލަ ނަފްސާއި ވާހަކަ ނުދައްކައި(އެބަހީ ދުނިޔަވީ ހިޔާލުތައް ހިތައްނުގެނެސް، އިޚްލާސްތެރިކަމާއެކު) ދެރަކުޢަތް ނަމާދެއްކޮށްފި މީހާ، އޭނާގެ އިސްވެގޮސްފައިވާ ފާފަތައް މާތްالله ފުއްސަވާނެއެވެ.” (ރިވާކުރެއްވީ ބުޚަރީ)

ނަމާދުގެ މަތިވެރިކަން ހާމަވެގެންދާނެ އެއްކަމަކީ އެނަމާދު ކުރުމުގެ ކުރިން ސާފުތާހިރުވުން މާތް ﷲ ވާޖިބު ކުރައްވާފައިވުމެވެ. އަދި އެއީ އެ ނަމާދު ޞައްޙަވުމުގެ ޝަރުޠެއް ކަމުގައިވެސް ލައްވާފައިމެވެ. އެހެނީ ސާފުތާހިރުވުމަކީ ނަމާދުގެ ތަޅުދަނޑިއެވެ. އަދި ހަމަ އެއާއެކު ނަމާދުގެ މާތްކަމާމެދު ވިސްނުމަކީވެސް އެކަން އަދާކުރުމަށް ހިތައް ޝައުޤުވެރިކަން ގެނުވާނެ ކަމެކެވެ. ނަބިއްޔާ ﷺ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ: (ސާފުطاهرކަމަކީ އީމާންކަމުގެ ދެބައިކުޅަ އެއް ބައެވެ. އަދި الْحَمْدُ للَّه ގެ ކަލިމައިގެ މާތްކަމުން ميزان ފުރައިލައެވެ. އަދި سُبْحَانَ الله އާއި، الْحَمْدُ للَّه އާއި ދެ ކަލިމައިގެ މާތްކަމުން އުޑާއިބިމާދެމެދު ފުރައިލައެވެ. އަދި ނަމާދަކީ ނޫރެކެވެ. އަދި صدقة ދިނުމަކީ އީމާން ކަމުގެ ހެއްކެކެވެ. އަދި އަޅުކަމުގެ މައްޗަށް ކެތްތެރި ވުމަކީ އަލިކަމެކެވެ. އަދި قرآن ވާހުށީ ތިބާއަށްވާ حجة އަކަށެވެ. ނުވަތަ ތިބާއާއި ދެކޮޅަށް އޮތް حجة އަކަށެވެ. އެންމެހައި މީސްތަކުން ހެނދުނުހެނދުނާއި އެ މީހެއްގެ މަސައްކަތުގައި ނިކުމެގެން ދެއެވެ. ފަހެ އެނަފުސެއްގެ މައްޗަށް ހެޔޮ عمل ކުޅައުމުގެ ވިޔަފާރި ހިންގައިފިމީހާ ފަހެ عذابން މުއްތިވެގެން ފިއެވެ. ނުވަތަ އެނަފުސެއްގެ މައްޗަށް ނުބައި عمل ކުޅައުމުގެވިޔަފާރި ހިންގައިފި މީހާ ފަހެ ހަލާކުވެގެންފިއެވެ) (ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމު)

އަދިވެސް އެކަލޭގެފާނު ﷺ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ: (މީހަކު ވުޟޫގެ ސުންނަތްތަކާއި އަދަބުތަކަށް ސަމާލުވެހުރެ އެއްމެ ފުރިހަމައަށް އެކަން ކޮށްފިނަމަ، އޭނާގެ ކުދި ފާފަތައް އޭނާގެ ހަށިގަނޑުން ނިކުމެގެންދާނެއެވެ. އެއީ ނިޔަފަތިތަކުގެ ދަށުން ވެސް ނިކުމެގެން ދާންދެނެވެ.) (ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމު)

އެހެންކަމުން އަޅާ އޭނާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށް ކުރިމަތިލާނީ ވުޟޫއިން ޠާހިރުވެގެންވާ ޖިސްމާނީ ޠަހާރަތާއެކު އެވެ. އަދި އެކަލާނގެއަށް އިޚްލާޞްތެރިވެ، ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ މަގަށް ތަބާވެގެންވާ ހާލު މިއަޅުކަން އަދާކުރުމުގެ މާނަވީ ޠަހާރަތާއެކުގައެވެ.

އެކަމެއް ކުރަން ވުޟޫ ކުރުން ވާޖިބުވެގެންވާ ކަންތައްތައް:

1- ނަމާދު ކުރުން: އެއީ ފަރުޟު ނަމާދު ކަމުގައިވިޔަސް ނުވަތަ ސުންނަތް ނަމާދު ކަމުގައިވިޔަސް މެއެވެ.

2- ކަޢުބާގައި ޠަވާފުކުރަން.

3- ޚަތީމުގައި އަތްލާން

އަހަރެން ވުޟޫކޮށް ހިނައިގަންނަނީ ސާފު ޠާހިރު ފެނުން:

ޠާހިރުކުރާ ފެނަކީ: އުޑުން ވެހޭ ނުވަތަ ބިމުން އަރާ ފެނެވެ. އެފެން ޚަލްޤުކުރެވުނު އަޞްލު ސިފައިގައި ދެމިހުންނަ ފެނެވެ. އަދި އެފެނުގައިވާ ތިން ސިފައިގެ ތެރެއިން އެއްވެސް ސިފައެއް އެއްވެސް އެއްޗެއް އެޅިގެން ބަދަލުވެފައިނުވާ ކޮންމެ ފެނެކެވެ. އެސިފަތަކަކީ ކުލަޔާއި ވަހާއި ރަހައެވެ. އެސިފަތަކަށް ބަދަލެއް އަތުވެއްޖެ ނަމަ ފެނުގެ ޠާހިރުކުރުމުގެ ޚާއްޞަކަން ގެއްލޭނެއެވެ.

ވުޟޫކުރުން

ފުރަތަމަ ފިޔަވަޅަކީ: ނިޔަތް ގަތުމެވެ. ނިޔަތް އޮންނާނީ ހިތުގައެވެ. ނިޔަތުގެ މާނައަކީ: ﷲ ތަޢާލާގެ ހަޟްރަތަށް ކުއްތަންވުމުގެ ގޮތުން އަޅުކަން ކުރުމަށް ހިތުން ޢަޒުމް ކުރުމެވެ.

ދެ ވަނަ ފިޔަވަޅަކީ: "ބިސްމިﷲ" ކިޔުމެވެ.

ތިން ވަނަ ފިޔަވަޅަކީ: ދެ އަތްތިލަ ތިން ފަހަރު ދޮވުމެވެ.

ހަރަތުވަނަ ފިޔަވަޅަކީ: ތިން ފަހަރު ކޯދޮވުމެވެ.

ކޯ ދޮވުމަކީ: އަނގައަށް ފެންލުމަށްފަހު އެފެން ރަންގަޅަށް ތަޅުވާލުމަށްފަހު ބޭރުކޮށްލުމެވެ.

ފަސްވަނަ ފިޔަވަޅަކީ: ތިން ފަހަރު އިސްތިންޝާޤު ކުރުމަށްފަހު އިސްތިންޘާރު ކުރުމެވެ. އިސްތިންޝާޤަކީ: ނޭފަތުގައި ފެން ޖެއްސުމަށް ފަހު ނޭވާ ދަމާލައިގެން ނޭފަތުގެ އެންމެ އެތެރެއަށް ފެން ފޮނުވާލުމެވެ.

އިސްތިންޘާރަކީ: އިސްތިންޝާޤު ކުރުމަށްފަހު ނޭފަތް ރަންގަޅަށް ފޮޅާލުމެވެ.

ހަ ވަނަ ފިޔަވަޅަކީ: މޫނު ތިން ފަހަރު ދޮވުމެވެ.

މޫނުގެ މިން:

މޫނަކީ: މީހަކަށް ކުރިމަތިލާއިރު މޫނުން ފެންނަވަރެވެ.

ފުޅާމިނުގައި ކަންފަތުން ކަންފަތަށެވެ.

ދިގުމިނުގައި: އާއްމުކޮށް ބޮލުގަ އިސްތަށި ހުންނަ ހިސާބުން ފެށިގެން ދަތްދޮޅީގެ ނިޔަލަށެވެ.

މޫނު ދޮވުމުގައި މޫނުގައިވާ ހުރިހާ ލޯލި އިސްތަށީގެ އިތުރުން ބާޔާޟާއި ޢިޛާރް ޝާމިލްވާނެއެވެ.

ބަޔާޟަކީ: ކަންހުޅިޔާއި ކަންފަތުފޫޅާއި ދެމެދުގައިވާ ބައެވެ.

ޢިޛާރަކީ: (ކަންހުޅި) ކަންފަތުގެ ހިނދުރިޔާ ދިމާލުން ކަންކަށީގައި ފަޅާފައި ހުންނަ އިސްތަށްޓެވެ.

އަދި ހަމައެހެންމެ މޫނު ދޮވުމުގައި ތުނބުޅީގެ ބޯ އިސްތަށިގަނޑުގެ ބޭރުގައިވާ ހުރިހާ ތަނެއްގެ އިތުރުން އޭގެ ދިގުވެފައިވާ ބައިތައް ހިމެނޭނެއެވެ.

ހަތްވަނަ ފިޔަވަޅު: އިނގިލިތަކުގެ ކޮޅުން ފެށިގެން ދެ އަތް ދެއުޅަބޮށިކަށްޓާ ހަމައަށް ތިންފަހަރު ދޮވުމެވެ.

އަދި އަތް ދޮވުމުގެ ފަރުޟުގައި އުޅަބޮށި ދޮވުންވެސް ހިމެނެއެވެ.

އައްވަނަ ފިޔަވަޅު: ކަންފަތާއި އެކު ދެ އަތުން މުޅި ބޮލުގައި އެއްފަހަރު ފެންފުހުމެވެ.

ފެންފުހޭނީ ނިއްކުރިމަތިން ފަށައިގެންގޮސް ފުއްކިބައިގެ ނިޔަލަށް ފޯރުމުން އަނބުރާ ފެށިހިސާބައް ގެންގޮސްގެނެވެ.

އަދި ޝަހާދަތް އިނގިލި ކަންފަތުގެ އެތެރެއަށްލާ ، ބޮޑުވާއިނގިލި ކަންފަތުގެ ފަހަތައްލާ މައްޗާއި ތިރިއަށްވާގޮތަށް އުނގުޅާލައިގެންނެވެ. އޭރުން ހުންނާނީ ކަންފަތުގެ އެތެރެފުށާއި ބޭރުފުއް ފުހެވިފައެވެ.

9 ވަނަ ފިޔަވަޅު: ފައިގެ އިނގިލިތަކުގެ ކޮޅުން ފެށިގެން ތަނބިކަށްޓާ ހަމައަށް ތިން ފަހަރު ދޮވުމެވެ. އަދި ފައި ދޮވުން ފަރުޟުވެގެންވާ މިންވަރުގެ ތެރޭގައި ދެ ތަނބިކަށި ހިމެނޭނެއެވެ.

ތަނބިކަށްޓަކީ ފައިގެ ތިރީގައި ނިކުމެފައިވާ ދެ ކަށިގަނޑެވެ.

ދިހަވަނަ ފިޔަވަޅު: ވުޟޫ ކުރުމަށްފަހު އަންނަނިވި ދުޢާ ކިޔުން ސުންނަތްވެގެން ވެއެވެ. (أشهَدُ أن لا إلهَ إلَّا اللهُ وحدَه لا شريكَ له، وأشهَدُ أنَّ مُحمَّدًا عبدُه ورسولُه، اللَّهمَّ اجعَلْني مِن التَّوَّابِينَ، واجعَلْني مِن المُتطهِّرِينَ) އެއީ އެކަލޭގެފާނު صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم ގެ ބަސްފުޅުގައިވާ ފަދައިންނެވެ. ހަދީސްކުރެއްވިއެވެ. (ވުޟޫ، އޭގެ އެއްމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ކުރުމަށް ފަހު ދެން އަންނަނިވި ދުޢާ ކިޔައިފިނަމަ އެ މީހަކަށް ސުވަރުގެއިން އަށް ދޮރުކޮޅު ހުޅުވިގެން ދެއެވެ. އަދި އޭނާ ބޭނުން ކޮންމެ ދޮރުކޮޅެއްގެ ތެރެއިން ވަދެވޭނެއެވެ.) އެ ދުޢާއަކީ (أشهَدُ أن لا إلهَ إلَّا اللهُ وحدَه لا شريكَ له، وأشهَدُ أنَّ مُحمَّدًا عبدُه ورسولُه، اللَّهمَّ اجعَلْني مِن التَّوَّابِينَ، واجعَلْني مِن المُتطهِّرِينَ) މިފަދައިންނެވެ. (ރިވާކުރެއްވީ ތިރްމިޒީ )

އަންނަނިވި ކަންތައްތަކުން ވުޟޫ ބާޠިލުވާނެއެވެ:

1. ދެ ދޮރުންކުރެ ދޮރަކުން އެއްޗެއް ނުކުތުން، މިސާލަކަށް: ކުޑަކަމުދާ ތަކެއްޗާއި، ބޮޑުކަމުދާ ތަކެއްޗާއި، ވައި، އަދި މަޏްޏާއި، މަޛިއު.

2. ފުންކޮށް ނިދުން، ނުވަތަ ހޭނެތުން، ނުވަތަ މަސްތުވުން، ނުވަތަ މޮޔަވުމުގެ ސަބަބުން، ބުއްދި ފިލާދިޔުން

3. ހިނައިގަތުން ވާޖިބުވާ ކޮންމެ ކަމެއް، މިސާލަކަށް: ޖުނުބުވެރިވުމާއި، ޙައިޟުވެރިވުމާއި، ނިފާސްވެރިވުން.

ޤަޟާ ޙާޖަތްކޮށް ނިމުމުން، ނަޖިސް ދޮވެ ސާފުކުރުން އިންސާނާ މައްޗަށް ވާޖިބުވެގެންވެއެވެ. މިގޮތުން އެންމެ ރަނގަޅީ ޠާހިރު ފެނުން އެނަޖިސް ފިލުވާލުމެވެ. ނުވަތަ އެނޫން އެއްޗަކުން، އެބަހީ ގަލުން، ނުވަތަ ކަރުދާހުން، ނުވަތަ ފޮތިގަނޑެއް ފަދަ ނަޖިސް ފިލުވޭ އެއްޗަކުން ވެސް ސާފުކުރެވިދާނެއެވެ. ޝަރުތަކީ ސާފުވާ ވަރަށް މަދުވެގެން ތިން ފަހަރު ބޭނުން ކުރުމާއި، އެއެއްޗާކީ ޠާހިރު އަދި ޙަލާލު އެއްޗަކަށް ވާނަމައެވެ.

ޚުއްފާއި ޖައުރަބުގެ މަތީގައި ފެން ފުހުން

ޖައުރަބު ނުވަތަ ޚުއްފު ލައިގެން އުޅޭނަމަ ފައި ދޮވުމުގެ ބަދަލުގައި އޭގެ މަތީގައި ފެން ފުހެވިދާނެ އެވެ. އެއީ ތިރީގައިވާ ޝަރުތުތަކުގެ ދަށުންނެވެ.

1. ކުޑަ ޙަދަޘުންނާއި ބޮޑު ޙަދަޘުން އަރައިގަނެ ފުރިހަމަ ޠަހާރަތެއްގެ މަތީގައި ހުރުމަށްފަހު ލައިފައިވާ އެއްޗެއް ކަމުގައިވުން.

2. އެއީ ނަޖިހެއް ނުވާ ސާފުތާހިރު އެއްޗަކަށް ވާންޖެހޭނެ

3. ފެންފުހެވޭނެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ފެންފުހުން.

4. އެތަކެއްޗަކީ ޙަލާލު އެއްޗެއް ކަމުގައިވުން، މިސާލަކަށް ވަގަށް ނަގާފައިވާ ނުވަތަ ފޭރިގަނެފައިވާ އެއްޗެއް ކަމުގައި ނުވުން.

ޚުއްފަކީ: ތުނި ހަމުން ނުވަތަ އެފަދަ އެއްޗަކުން ހަދާފައިވާ ފަޔައް އަރުވާ އެއްޗެކެވެ. ފައި ނިވާވާކަހަލަ ބޫޓަކީވެސް އެފަދަ އެއްޗެކެވެ ޖައުރަބަކީ: ފަޔައް ލައްވާ، ފޮތިން ނުވަތަ އެފަދަ އެއްޗަކުން ހަދާފައި ހުންނަ އެއްޗެކެވެ. އިސްޓާކީނަކީ އެފަދަ އެއްޗެކެވެ.

ޚުއްފުގައި ފެންފުހުން ޝަރުޢުކުރެވިފައިވާ ޙިކުމަތަކީ މުސްލިމުންނަށް ލުއި ފަސޭހަކޮށްދިނުމެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ފިނިގަދަ ދުވަސްވަރާއި، ދަތުރުފަތުރުގައި ޚުއްފު ނުވަތަ ޖައުރަބު ބޭލުމާއި ފައި ދޮވުމަކީ އުނދަގޫކަމަކަށް ވާތީއެވެ.

ފެންފުހެވޭ މުއްދަތު: ރަށުގައި ޤާއިމްވެގެން ހުންނަ މީހާއަށް: ރެޔަކާ ދުވާލެވެ (24 ގަޑިއިރު). ދަތުރުވެރިޔާއަށް: ތިން ރެޔާ ތިން ދުވަހެވެ. (72 ގަޑިއިރު).

ފެންފުހެވޭ މުއްދަތު ގުނަން ފަށާނީ، ވުޟޫ ގެއްލުމަށްފަހު ޚުއްފު ނުވަތަ ޖައުރަބުގައި ފުރަތަމަ ފެންފުހޭ ވަގުތުން ފެށިގެންނެވެ.

ޚުއްފު ނުވަތަ ޖައުރަބުގައި ފެންފުހޭނެ ގޮތް:

1. ދެއަތަށް ފެންފޮދެއްލާ ތެތްކޮށްލާށެވެ.

٢. ފައިގެ މަތީ ބައިގައި (އިނގިލިތަކުގެ ކޮޅުން ފެށިގެން ތަނބިކަށްޓާ ހަމައަށް) އަތް ހިންގާލާށެވެ.

٣. ކަނާތު ފައިގައި ކަނާއަތުން، ވާތު ފައިގައި ވާއަތުން ފެންފުހޭށެވެ.

ފެންފުހުން ބާޠިލުވާ ކަންތައްތައް: ١. ހިނައިގަންނަން ޖެހޭ ކަމެށް މެދުވެރިވުން. ٢. ފެންފުހެވޭ މުއްދަތު ހަމަވުން.

ހިނައިގަތުން

ފިރިހެނަކަސް ނުވަތަ އަންހެނަކަސް ޖިމާޢުވެއްޖެނަމަ، އަދި އޭގެ ސަބަބުން މަނި ބޭރު ނުވިކަމުގައި ވީނަމަވެސް ހިނައިގަތުން ވާޖިބުވެގެންވެއެވެ. ނުވަތަ އެދެމީހުންކުރެ މީހަކު ހޭލާ ހުރި ހާލަތުގައި ޝަހުވަތުގެ ސަބަބުން މަނި ބޭރުވެއްޖެނަމަ، ނުވަތަ ނިދީގައި މަނި ބޭރުވެއްޖެނަމަވެސް ހިނައިގަތުން ވާޖިބުވެގެންވެއެވެ. ނަމާދުކުރުމާއި ނުވަތަ އެކަމެއް ކުރުމަށް ޠާހިރުވުން ލާޒިމްކުރާ ކަންތައްތައް އެދެމީހުންނަށް ކުރުވޭނީ ހިނައި ގަތުމައްފަހު އެވެ. އަދި ހަމައެފަދައިން އަންހެނަކު ޙައިޟުވެރިކަމުން ނުވަތަ ނިފާސްވެރިކަމުން ޠާހިރުވެއްޖެނަމަ، ނަމާދުކުރުމަށް ނުވަތަ ޠަހާރަތު ޝަރުޠުވާ ކަންތައްތައް ކުރުމަށްޓަކާ އޭނާގެ މައްޗަށް ހިނައިގަތުން ވާޖިބުވެގެންވެއެވެ.

ހިނައިގަންނާނެ ގޮތް ތިރީގައި މިވަނީއެވެ.

މުސްލިމާ އޭނާގެ މުޅި ހަށިގަނޑު ކޮންމެވެސް ގޮތަކަށް ފެނުން ދޮންނާނީއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ކޯދޮވުމާއި އަދި ނޭފަތަށް ފެންލުން ހިމެނޭގޮތަށެވެ. އާދެ އެގޮތަށް އޭނާގެ މުޅި ހަށިގަނޑު ފެނުން ދޮވެފިނަމަ، އޭނާގެ ކިބައިން ބޮޑު ހަދަސް ފިލައި ޠާހިރުކަން ފުރިހަމަވާނެއެވެ.

އަދި މިއައްވުރެ ފުރިހަމަ ހިނައިގަތުމެއްވެއެވެ. އެއީ ނަބިއްޔާ ﷺ ޢަމަލުކުރެއްވި ގޮތެވެ. އެ ގޮތަކީ:

01) ހަދަޘް ފިލުވުމުގެ ނިޔަތްގަތުން.

02) ބިސްމި ކިޔާ ދެ އަތްތިލަ ތިން ފަހަރު ދޮވުމަށް ފަހު ލަދުވެތި ގުނަވަން ދޮވުން.

03) ނަމާދަށް ވުޟޫކުރާ ފަދައިން ފުރިހަމަ ވުޟޫއެއްކުރުން.

04) ބޮލުގެ އިސްތަށިގަނޑުގެ އެތެރެ ތެމޭނެހެން ބޮލަށް ތިން ފަހަރު ފެން އެޅުން.

05) މުޅި ހަށިގަނޑުގެ ހުރިހާ ތަނަކަށް ފެން ފޯރުވުން، އެކަން ކުރުމުގައި ކަނާތްފަރާތުން ފަށައިގެން ދެން ވާތްފަރާތައް ބަދަލުވުން، އަދި އެކަމުގައި ހަށިގަނޑުގެ ހުރިހާ ތަނަކަށް ފެން ފޯރާގޮތަށް ދެއަތުން މުޅި ހަށިގަނޑު އުނގުޅަން ވާނެއެވެ.

ހިނައިނުގަންނަނީސް ޖުނުބުވެރިޔާގެ މައްޗަށް އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ޙަރާމްވެގެންވެއެވެ:

1: ނަމާދުކުރުން

2: ކަޢުބާގޭ ވަށައި ޠަވާފުކުރުން.

03 މިސްކިތުގައި މަޑުކޮށްލުން، އަދި މަޑުނުކޮށް ހަމައެކަނި ހުރަސްކޮށްލުން ހުއްދަވެގެންވެއެވެ.

4: މުޞްޙަފުގައި އަތްލުން.

5: ޤުރްއާން ކިޔެވުން.

ތަޔައްމަމް ކުރުން

ޠާހިރުވުމަށް ބޭނުންވާ ފެން މުސްލިމަކަށް ނުލިބި، ނަމާދުގެ ވަގުތު ފާއިތުވެދާނެކަމަށް ބިރުގަނެއްޖެނަމަ، ނުވަތަ ބައްޔެއްގެ ސަބަބުން ނުވަތަ އެނޫންވެސް ސަބަބަކާހުރެ ފެން ބޭނުންކުރަން ނުކުޅެދިއްޖެނަމަ، ވެލިން ތަޔައްމަމްކުރާނީއެވެ.

ތަޔައްމަމް ކުރާނެ ގޮތަކީ ދެއަތުން އެއްފަހަރު ވެލީގައި ޖަހާލުމަށްފަހު، ދެން އެ ދެއަތުން ހަމައެކަނި އޭނާގެ މޫނާއި ދެ އަތްތިލަ ފުހެލާނީ އެވެ. އަދި އެކަންކުރެވޭ ވެއްޔަކީ ޠާހިރު ވެއްޔަކަށް ވުން ޝަރުޠުކުރެވިގެންވެއެވެ.

ތަޔައްމުމް ބާޠިލުވާ ކަންތައްތަކަކީ:

1- ވުޟޫ ބާޠިލުވާ ކަންކަމުން ތަޔައްމުމް ވެސް ބާޠިލުވާނެއެވެ.

2- އެ އަޅުކަމެއް ކުރަން ތަޔައްމަމް ކުރި އަޅުކަން ފެށުމުގެ ކުރިން ފެން ލިބިއްޖެނަމަ.

ނަމާދު ކުރުން

ރެޔަކާ ދުވާލު މުސްލިމުންގެ މައްޗަށް ފަސް ނަމާދު މާތް ﷲ ފަރުޟުކުރައްވާފައިވެއެވެ. އެއީ: ފަތިސް، މެންދުރު، އަސުރު، މަޣުރިބު އަދި ޢިޝާނަމާދެވެ.

ނަމާދަށް ތައްޔާރުވުން

ނަމާދުގެ ވަގުތު ވަދެއްޖެނަމަ، މުސްލިމް އަޅާ ކުޑަ ޙަދަޘުންނާއި، ބޮޑު ޙަދަޘް ވެރިވެފައިފައިވާ ނަމަ ބޮޑު ޙަދަޘުން ޠާހިރުވާންވާނެއެވެ.

ބޮޑު ހަދަޘަކީ: މުސްލިމެއްގެ މައްޗަށް ހިނައިގަތުން ވާޖިބުކުރުވާ ކަންކަމެވެ.

ކުޑަ ހަދަޘަކީ: މުސްލިމެއްގެ މައްޗަށް ވުޟޫކުރުން ވާޖިބުކުރުވާ ކަންކަމެވެ.

މުސްލިމު މީހާ ނަމާދުކުރަންވާނީ، ޠާހިރު ހެދުމެއްގައި، ނަޖިހުން ޠާހިރުވެގެންވާ ތަނެއްގައި، އައުރަ ނިވާކޮށްގެންނެވެ.

މުސްލިމާ ނަމާދުކުރާއިރު ޒީނަތްތެރިވާންވާނެއެވެ. އަދި އޭނާގެ ހަށިގަނޑު އެކަށޭނަ ހެދުމަކުންނިވާކުރަންވާނެއެވެ. ނަމާދުގައި ފިރިހެނާގެ ފޫޅާ ކަކުލާ ދެމެދުގެ އެއްވެސް މިންވަރެއް ފާޅުކުރުން ހުއްދައެއް ނުވާނެއެވެ.

އަންހެނާގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވެގެންވަނީ، ނަމާދުގައި މޫނާއި ދެއަތްތިލަ ފިޔަވައި މުޅި ހަށިގަނޑު ނިވާކުރުމެވެ.

މުސްލިމް އަޅާ ނަމާދު ކުރާއިރު ނަމާދުގައި ކިޔާތަކެތި ފިޔަވައި އެހެން ވާހަކައެއް ދައްކައިގެން ނުވާނެއެވެ. އަދި އިމާމުމީހާގެ ކިޔެވުމަށް ކަނުލާ އަޑުއަހަންވާނެއެވެ. އަދި ނަމާދުގައި އެކި ދިމަދިމާލަށް ބަލައިގެންނުވާނެއެވެ. އަދި ނަމާދުގައި ކިޔާތަކެތި ހިތުދަސްކުރުމަށް ނުކުޅެދިއްޖެނަމަ، ނަމާދު ނިމެންދެން ﷲ އަށް ޛިކުރުކޮށް، ތަސްބީޙަ ކިޔާނީއެވެ. އަދި ނަމާދާއި އޭގައި ކިޔާތަކެތި އުނގެނުމަށް އަވަސްވެގަތުން އޭނާގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވެގެންވެއެވެ.

އަދި ﷲގެ އިޒުނަފުޅާއެކު ރަނގަޅު ގޮތުގައި ނަމާދުކުރުމަށްޓަކައި، އަހަރެމެން އަންނަނިވި ފިޔަވަޅުތަކަށް ތަބާވެ އެކަންކަމަށް ރައްކާތެރިވާން ވާނެއެވެ:

ފުރަތަމަ ފިޔަވަޅު: އަދާކުރަން ގަސްތުކުރާ ފަރުޟު ނަމާދަށް ނިޔަތްގަތުމެވެ. އާދެ ނިޔަތް އޮންނާނީ ހިތުގައެވެ.

ވުޟޫކޮށް ނިމުމަށްފަހު، ޤިބުލައަށް ކުރިމަތިލާނީއެވެ. އަދި ކޮޅަށްހުރެވޭ ވަރުގެ ކުޅަދާނަކަމެއް ހުރިނަމަ، ކޮޅަށްހުރެ ނަމާދުކުރާނީއެވެ.

ދެވަނަ ފިޔަވަޅު: ނަމާދަށް ވަނުމުގެ ނިޔަތުގައި، ދެއަތް ދެ ކޮނޑާ ހަމައަށް އުފުލާފައި "ﷲ އަކްބަރު" މިހެން ކިޔާނީއެވެ.

ތިންވަނަ ފިޔަވަޅު: ވާރިދުވެގެން އައިސްފައިވާ ގޮތަށް އިސްތިފްތާޙުގެ ދުޢާ ކިޔުމެވެ. އޭގެ ތެރެއިން އެއް ދުޢާ އަކީ: (سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، وَتَبَارَكَ اسْمُكَ، وَتَعَالَى جَدُّكَ، وَلَا إِلَهَ غَيْرَكَ) މާނައީ: އިބައިލާހުގެ ހުސްޠާހިރުވަންތަ ކަމާއެވެ. އޭ ﷲ! އިބައިލާހަށް އެންމެހާ ޙަމްދު ތަޢުރީފު ލިބިވޮޑިގެންވެއެވެ. އިބައިލާހުގެ އިސްމުފުޅުގެ ބަރަކާތްތެރިކަމާއެވެ. އަދި އިބައިލާހުގެ މާތްކަމުގެ އަރަހުށިކަމާއެވެ. އަދި އިބައިލާހު ފިޔަވާ އަޅުކަންވެވުން ޙައްޤުވެގެންވާ އެހެން އެއްވެސް އިލާހަކު ނުވެއެވެ.

ހަތަރުވަނަ ފިޔަވަޅު: ﷲގެ ޙަޟްރަތުން ރަޙުމަތުން ދުރުކުރެވިގެންވާ ޝައިޠާނާގެ ކިބައިން ރައްކާތެރިކަން އެދި ދަންނެވުމެވެ. އެއީ މިހެން ކިޔުމެވެ: (أعوذُ باللهِ من الشيطان الرجيم) މާނައީ: "ރަޙުމަތުން ދުރުކުރެވިގެންވާ ޝައިޠާނާގެ ކިބައިން ﷲގެ ޙަޟްރަތުން އަހަރެން ރައްކާތެރިކަން އެދެމެވެ."

ފަސްވަނަ ފިޔަވަޅު: ކޮންމެ ރަކުޢަތެއްގައި ވެސް ސޫރަތުލް ފާތިޙާ ކިޔުމެވެ. އެ ސޫރަތަކީ: ﴿ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ * އެންމެހައި ޢާލަމްތަކުގެ ވެރި، ﷲއަށް ޙަމްދު ހުއްޓެވެ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ * (އެކަލާނގެއީ) رحمنވަންތަ رحيمވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ * قيامةދުވަހުގެ ވެރި ރަސްކަލާނގެއެވެ. إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ * އަޅަމެން އަޅުކަންކުރަނީ، އިބަރަސްކަލާނގެއަށެވެ. އަދި އަޅަމެން ވާގިއެދެނީ، އިބަރަސްކަލާނގެ حضرةންނެވެ. اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ * އަޅަމެންނަށް، ސީދާވެގެންވާ ތެދުމަގަށް މަގު ދައްކަވާނދޭވެ صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ﴾. (އެއީ) އެއުރެންނަށް އިބަރަސްކަލާނގެ نعمةދެއްވި މީހުންގެ މަގެވެ. އެއުރެންގެ މައްޗަށް ކޯފާލައްވާފައިވާ މީހުންގެ މަގެއްނޫނެވެ. އަދި މަގުފުރެދިފައިވާ މީހުންގެ މަގެއްވެސް ނުމެނޫންމެއެވެ.

ދެން "އާމީން" މިހެން ކިޔުމެވެ. އޭގެ މާނައަކީ: "އޭ ﷲއެވެ! އިޖާބަކޮށްދެއްވާނދޭވެ!"

ފާތިޙާއަށްފަހު ކޮންމެ ނަމާދެއްގެ ފުރަތަމަ ރަކުޢަތާއި ދެވަނަ ރަކުޢަތުގައި ކުޅަދާނަވީ މިންވަރަކުން ޤުރުއާން ކިޔަވާނީއެވެ. މިއީ ވާޖިބެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް އެކަން ކުރުމުން ބޮޑުވެގެންވާ ދަރުމަ ލިބިގެންވެއެވެ.

ހަވަނަ ފިޔަވަޅު: "ﷲ އަކްބަރު" މިހެން ކިޔުމަށްފަހު، ބުރަކަށި ސީދާކޮށް، އިނގިލިތައް ދުރުކޮށްލައިގެން ދެއަތުން ކަކުލުގައި ހިފަހައްޓައިގެން ރުކޫޢަށް ދާށެވެ. ދެން ރުކޫޢުގައި (سبحان ربي العظيم) "ސުބްޙާނަ ރައްބިޔަލް ޢަޡީމް" މިހެން ތިން ފަހަރު ކިޔާށެވެ.

ހަތްވަނަ ފިޔަވަޅު: ދެއަތް ދެ ކޮނޑާ ހަމައަށް އުފުލައިގެން (سمع الله لمن حمده) "ސަމިޢަﷲ ލިމަން ޙަމިދަހް" މިހެން ކިޔަމުން ރުކޫޢުން ތެދުވާށެވެ. އަދި ހަށިގަނޑު ސީދާކޮށް ތެދަށް ހުއްޓުމުން (ربنا ولك الحمد) "ރައްބަނާ ވަލަކަލް ޙަމްދު" މިހެން ކިޔާށެވެ.

އަށްވަނަ ފިޔަވަޅު: "ﷲ އަކްބަރު" މިހެން ކިޔައި، ދެއަތާއި، ދެކަކުލާއި، ދެފައިތިލައާއި، ނިތްކުރިމައްޗާއި، ނޭފަތް ބިމުގައި ޖައްސައިގެން ސަޖިދަކުރާނީއެވެ. އަދި ސަޖިދައިގައި (سبحان ربي الأعلى) "ސުބްޙާނަ ރައްބިޔަލް އަޢުލާ" މިހެން ތިން ފަހަރު ކިޔާނީއެވެ.

ނުވަވަނަ ފިޔަވަޅު: "ﷲ އަކްބަރު" މިހެން ކިޔައި، ސަޖިދައިން ތެދުވެ ވާތު ފައިގެ މަތީގައި އިށީނދެ، ކަނާތު ފައިގެ އިންގިލި ތަކުން ބިންމަތީގައި ވިއްދާލާ ބުރަކަށި ސީދާކޮށްލާނީއެވެ. އަދި (ربي اغفر لي) "ރައްބިޣްފިރްލީ" މިހެން ތިން ފަހަރު ކިޔާނީއެވެ.

ދިހަވަނަ ފިޔަވަޅު: "ﷲ އަކްބަރު" މިހެން ކިޔައި، ފުރަތަމަ ސަޖިދައެކޭ އެއްފަދައިން ދެވަނަ ސަޖިދަ ކުރާނީއެވެ.

އެގާރަވަނަ ފިޔަވަޅު: "ﷲ އަކްބަރު" މިހެން ކިޔަމުން ސަޖިދައިން ތެދުވެ ކޮޅައް ތެދުވެ ސީދާވާނީއެވެ.ދެން ނަމާދުގެ ބާކީ ރަކުޢަތްތަކުގައިވެސް ފުރަތަމަ ރަކުޢަތުގައި ކުރިހެން ކުރާނީއެވެ.

މެންދުރު، އަސުރު، މަޣުރިބު އަދި ޢިޝާ ނަމާދުގެ ދެވަނަ ރަކުޢަތަށްފަހު، ފުރަތަމަ އައްތަޙިއްޔާތު ކިޔެވުމަށް އިށީނދެ، އަންނަނިވި ގޮތަށް ކިޔާނީއެވެ: (التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ، السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَىٰ عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلٰهَ إِلَّا اللَّهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ) މާނައީ: އެންމެހާ މަތިވެރިކަމާއި ޞަލަވާތާއި އަދި ހެޔޮރަނގަޅުކަން ލިބިވޮޑިގެންވަނީ ﷲ އަށެވެ. އޭނަބިއްޔާއެވެ! ކަލޭގެފާނަށް ސަލާމާއި، ﷲގެ ރަޙުމަތާއި، ބަރަކާތްހުއްޓެވެ. އަދި އަޅަމެންނަށާއި ﷲގެ އެންމެހާ ޞާލިޙު އަޅުންނަށް ސަލާމްހުއްޓެވެ. ﷲމެނުވީ އަޅުކަންވެވުން ޙައްޤުވެގެންވާ އެއްވެސް އިލާހަކު ނުވާކަމަށް އަޅުހެކިވަމެވެ. އަދި މުޙައްމަދުގެފާނީ އެކަލާނގެ އަޅާކަމަށާއި ރަސޫލާކަމަށް އަޅުހެކިވަމެވެ. ދެން އެއަށްފަހު ތިންވަނަ ރަކުޢަތަށް ތެދުވާނީއެވެ.

ކޮންމެ ނަމާދެއްގެވެސް އެންމެ ފަހު ރަކުޢަތަށްފަހު، ފަހު އައްތަޙިއްޔާތު ކިޔެވުމަށް އިށީނދެ، އަންނަނިވި ގޮތަށް ކިޔާނީއެވެ: (التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ، السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَىٰ عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلٰهَ إِلَّا اللَّهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ. اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَعَلَىٰ آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَعَلَىٰ آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ.) މާނައީ: އެންމެހާ މަތިވެރިކަމާއި ޞަލަވާތާއި އަދި ހެޔޮރަނގަޅުކަން ލިބިވޮޑިގެންވަނީ ﷲ އަށެވެ. އޭނަބިއްޔާއެވެ! ކަލޭގެފާނަށް ސަލާމާއި، ﷲގެ ރަޙުމަތާއި، ބަރަކާތްހުއްޓެވެ. އަދި އަޅަމެންނަށާއި ﷲގެ އެންމެހާ ޞާލިޙު އަޅުންނަށް ސަލާމްހުއްޓެވެ. ﷲމެނުވީ އަޅުކަންވެވުން ޙައްޤުވެގެންވާ އެއްވެސް އިލާހަކު ނުވާކަމަށް އަޅުހެކިވަމެވެ. އަދި މުޙައްމަދުގެފާނީ އެކަލާނގެ އަޅާކަމަށާއި ރަސޫލާކަމަށް އަޅުހެކިވަމެވެ. އޭ ހައްދަވާބޮޑުކުރެއްވި ރަސްކަލާކޮ! އިބްރާހީމްގެފާނާއި އިބްރާހީމްގެފާނުގެ އާލުންގެ މައްޗަށް އިބަﷲ ޞަލަވާތްލެއްވި ފަދައިން މުޙައްމަދުގެފާނާއި މުޙައްމަދުގެފާނުގެ އާލުންގެ މައްޗަށްވެސް ޞަލަވާތްލައްވާނދޭވެ! ހަމަކަށަވަރުން އިބަﷲއީ ހުރިހާ ޙަމްދު ތަޢުރީފަކާއި، ހުރިހާ މާތްކަމެއް ލިބިވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. އޭ ހައްދަވާބޮޑުކުރެއްވި ރަސްކަލާކޮ! އިބްރާހީމްގެފާނާއި، އިބްރާހީމްގެފާނުގެ އާލުންގެ މައްޗަށް އިބަﷲ ބަރަކާތްލެއްވިފަދައިން މުޙައްމަދުގެފާނާއި، މުޙާއްމަދުގެފާނުގެ އާލުންގެ މައްޗަށްވެސް ބަރަކާތްލައްވާނދޭވެ! ހަމަކަށަވަރުން އިބަﷲއީ ހުރިހާ ޙަމްދަކާއި، ހުރިހާ މާތްކަމެއް ލިބިވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ.

ބާރަވަނަ ފިޔަވަޅު: އެއަށް ފަހު ނަމާދުން ނިކުތުމަށް ނިޔަތްގަނެ، ކަނާތްފަރާތަށް އެނބުރި "އައްސަލާމު ޢަލައިކުމް ވަރަޙްމަތުﷲ" މިހެން ކިޔައި، ވާތްފަރާތަށް އެނބުރި "އައްސަލާމު ޢަލައިކުމް ވަރަޙްމަތުﷲ" މިހެން ކިޔާނީއެވެ. މިހާހިސާބުން ނަމާދު އަދާކޮށް ނިމުނީއެވެ.

މުސްލިމް އަންހެނާގެ ހިޖާބު

މާތްالله ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا﴾ މާނައީ: އޭ ނަބިއްޔާއެވެ! ކަލޭގެފާނުގެ އަނބިއަނބިކަނބަލުންނާއި، ކަލޭގެފާނުގެ ދަރިދަރިކަނބަލުންނާއި، مؤمنންގެ އަންހެނުން، އެކަނބަލުންގެ ފޭރާންތަކުން ނިވައިވެތިބުމަށް ކަލޭގެފާނު އެކަނބަލުންނަށް ވިދާޅުވާށެވެ! އެކަނބަލުން އެނގިގެން ވުމަށާއި، އެކަނބަލުންނަށް އުނދަގޫ ނުލިބުމަށް އެގޮތް މާގާތްކަން ބޮޑެވެ. اللَّهއީ، ގިނަގިނައިން ފާފަފުއްސަވާ، رحيمވަންތަ ރަސްކަލާނގެ ކަމުގައި ވޮޑިގެންވެއެވެ. [الأحزاب: 59].

މުސްލިމް އަންހެނާގެ މައްޗަށް ޙިޖާބުވުން މާތް ﷲ ވަނީ ވާޖިބުކުރައްވާފައިވެއެވެ. އެއީ އެ ޤައުމެއްގައި އަންހެނުން އާންމުކޮށް ލާއުޅޭ، ނިވާވާ ކަހަލަ ހެދުމަކުން އެކަނބުލޭގެ އައުރައާއި، މުޅި ހަށިގަނޑު ހިލޭ ފިރިހެނުންގެ ކުރިމަތީގައި ނިވާކުރުމެވެ. އަދި އެކަންބުލޭގެ ފިރިމީހާގެ ނުވަތަ މަޙްރަމުންގެ ކުރިމަތީގައި މެނުވީ ހިޖާބު ބޭލުން ހުއްދަވެގެން ނުވެއެވެ. މަޙްރަމުންނަކީ: މުސްލިމް އަންހެނާއަށް ދާއިމީގޮތެއްގައި ކައިވެނިކުރުން ޙަރާމްވެގެންވާ މީހުންނެވެ. އޭގެތެރޭގައި ހިމެނެނީ: (ބައްޕައާއި މަތީ ކާފައިން، ދަރިންނާއި ދަރިންގެ ދަރިން، ބައްޕަ ފަރާތުގެ ބޮޑުބޭބެއިންނާއި މަންމަ ފަރާތުގެ ބޮޑުބޭބެއިން، އަޚުންނާއި، އަޚުންގެ ދަރިންނާއި އުޚުތުންގެ ދަރިން، މަންމަގެ ފިރިންކަމުގައި ވީމީހުން، ފިރިމީހާގެ ބައްޕައާއި މަތީ ކާފައިން، ފިރިމީހާގެ ދަރިންނާއި ދަރިންގެ ދަރިން، ކިރުގެ ގޮތުން އަޚުންނާއި، ކިރުމައިގެ ފިރިންކަމުގައި ވީމީހުންނެވެ. ދަންނާށެވެ. ގާތްތިމާގެކަމުން ޙަރާމްވާ ކޮންމެ މީހަކު ކިރުގެ ގޮތުންވެސް ޙަރާމްވެގެންވެއެވެ).

މުސްލިމް އަންހެނާ އޭނާގެ ހެދުން އެޅުމުގައި އަންނަނިވި މިންގަނޑުތަކަށް ސަމާލުވާންޖެހެއެވެ:

ފުރަތަމަ ކަމަކީ: މުޅި ހަށިގަނޑު ނިވާވުން.

ދެވަނަ ކަމަކީ: ހިލޭ ފިރިހެނުން ތިބި ތަނެއްގައި ނަމަ، ޒީނަތްތެރިވުމަށް އަޅާ ހެދުމަކަށް ނުވުން.

ތިންވަނަ ކަމަކީ: ހަށިގަނޑު ފާޅުވާ ފަދަ ތުނި ހެދުމަކަށް ނުވުން.

ހަތަރުވަނަ ކަމަކީ: ހަށިގަނޑުގެ އެއްވެސް މިންވަރެއް ސިފަވާގޮތައް ބާރުނޫން، ދޫކޮށް ހުންނަ ހެދުމަކަށްވުން.

ފަސްވަނަ ކަމަކީ: ހިލޭ ފިރިހެނުން ތިބޭ ތަނަކުން ދާއިރު، އެބައިމީހުންނަށް މީރުވަސް ފޯރާވަރަށް މީރުވަސް ދުއްވާފައިވާ ހެދުމަކަށް ނުވުން.

ހަވަނަ ކަމަކީ: ފިރިހެނުންގެ ހެދުމާ އެއްފަދަ ހެދުމަކަށް ނުވުން.

ހަތްވަނަ ކަމަކީ: މުސްލިމް ނޫން އަންހެނުން އެބައިމީހުންގެ އަޅުކަންތަކުގައި ނުވަތަ ޢީދުތަކުގައި އަޅާ ހެދުންތަކާ އެއްފަދަ ހެދުމަކަށް ނުވުން.

އަށްވަނަ ކަމަކީ: މީސްތަކުންގެ ސަމާލުކަން ގެނެސްދޭ ހެދުމަކަށް ނުވުން.

މުއުމިނުންގެ ސިފަތައް

މާތްالله ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آيَاتُهُ زَادَتْهُمْ إِيمَانًا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ﴾ މާނައީ: مؤمنން ވާކަން ކަށަވަރީ، اللَّه ހަނދުމަކުރާހިނދު އެއުރެންގެ ހިތްތައް ބިރުވެތިވާ މީހުން ކަމުގައެވެ. އަދި އެކަލާނގެ (ބާވައިލެއްވި) آيةތައް އެއުރެންނަށް ކިޔައިދޭހިނދު، އެއުރެންގެ إيمانކަން އިތުރުވާ މީހުން ކަމުގައެވެ. އަދި އެއުރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއަށް وكيلކުރާ މީހުން ކަމުގައެވެ. [އަލް-އަންފާލު: 2]

- ވާހަކަދެއްކުމުގައި ތެދުވެރިވާނެއެވެ. އަދި ދޮގެއް ނުހަދާނެއެވެ.

- ވަޢުދާއި ޢަހުދަށް ވަފާތެރިވާނެއެވެ.

- ދެބަސްވާއިރު އަރައިރުން ނުވާނެއެވެ.

- އަމާނާތް އަދާކުރާނެއެވެ.

- ތިމާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ލޯބިވާ ފަދައިން މުސްލިމް އަޚާއަށް ލޯބިކުރާނެއެވެ.

- ދީލަތިވާނެއެވެ.

- މީސްތަކުންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތާނެއެވެ.

- ރަހިމުގެ ގުޅުން ބާއްވާނެއެވެ.

- ﷲގެ މިންވަރުފުޅަށް ރުހޭނެއެވެ. އަދި ތަނަވަސްކަމުގައި އެކަލާނގެއަށް ޝުކުރުކުރާނެއެވެ. އަދި ދަތިކަމުގައި ކެތްތެރިވާނެއެވެ.

- ލަދުވެތިކަމުގެ ސިފަލިބިގަންނާނެއެވެ.

- ޚަލްޤުތަކުންނަށް ރަޙުމް ކުރާނެއެވެ.

- އޭނާގެ ހިތް ހަސަދަވެރިކަމުން ސަލާމަތްވެގެންވާނެއެވެ. އަދި އޭނާގެ ގުނަވަންތައް އެހެން މީހުންނަށް އަނިޔާވެރިވުމުން ސަލާމަތްވެގެންވާނެއެވެ.

- މީސްތަކުންނަށް މާފުކުރާނެއެވެ.

- ރިބައެއް ނުކާނެއެވެ. އަދި އެއިން މުޢާމަލާތެއްވެސް ނުކުރާނެއެވެ.

- ޒިނޭއެއް ނުކުރާނެއެވެ.

- ރާ ނުބޯނެއެވެ.

- އަވަށްޓެރިންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތާނެއެވެ.

- އަނިޔާވެރިނުވާނެއެވެ. އަދި ޣައްދާރެއްވެސް ނުވާނެއެވެ.

- ވައްކަމެއް ނުކުރާނެއެވެ. އަދި މަކަރާއި ޙީލަތެއް ނުހަދާނެއެވެ.

- މައިންބަފައިންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތާނެއެވެ. އެއީ އެބައިމީހުން މުސްލިމުންކަމުގައި ނުވިޔަސްމެއެވެ. އަދި ހެޔޮކަންތަކުގައި އެބައިމީހުންނަށް ކިޔަމަންވާނެއެވެ.

- ދަރިން ތަރުބިއްޔަތުކުރާނީ ރަނގަޅު އަޚްލާޤުގެ މަތީގައެވެ. އެކުދިންނަށްދީނުގައި ކުރަން ލާޒިމްވެގެންވާ ކަންކަން ކުރުމަށް އަމުރުކުރުމާއެކު ނުބައި އަދި ޙަރާމް ކަންތަކުން މަނާކުރާނެއެވެ.

- ޣައިރު މުސްލިމުން ގެ ދީނީ ޚާއްޞަ ކަންތަކުގައި ނުވަތަ އެބައިމީހުންގެ ނިޝާނަކަށް އަދި ޝިޢާރަކަށްވެފައިވާ އާދަތަކުގައި އެބައިމީހުންނާ އެއްގޮތެއް ނުވާނެއެވެ.

- ﷲގެ ޙަޟްރަތަށް ތައުބާވެ، އޭނާގެ އުނި ކަންތައްތަކާއި ފާފަތަށް ފުއްސާވައިދެއްވުމަށް އެދޭނެއެވެ.

މުސްލިމުންގެ ޢަޤީދާގެ މުހިއްމު ގަވާއިދު ތަކެއް

1) މާތް ﷲ އީ އެ އިލާހު ފިޔަވައި އެހެން އެއްވެސް އިލާހަކު ނުވާ އަހުރެމެންގެ ވެރި އިލާހެވެ. އެ އިލާހު ފިޔަވައި އެހެން އެއްވެސް ރަށްބެއް ނުވެއެވެ. އެ އިލާހު ނޫނީ އެހެން އިލާހަކު ނުވެއެވެ. އަދި އެ އިލާހާ އެއްފަދަވެގެންވާ އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުވެއެވެ. އަދި އެ އިލާހަށް ނުކުޅެދިވޮޑިގެންވާ އެއްވެސް ކަމެއް ނުވެއެވެ. އަދި އެއީ އައްސަވާވޮޑިގެންވާ، ބައްލަވާވޮޑިގެންވާ އިލާހެވެ.

2) ﷲ ސުބުހާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަނީ އުޑުގައެވެ. އެކަލާނގެ އެންމެހާ ޚަލްޤުތަކުންގެ މައްޗަށް މަތިވެރިވެވޮޑިގެންވެއެވެ. އެބައިމީހުންނާ ވަކިވެވޮޑިގެންވެއެވެ. އަދި އެކަލާނގެ މަތިވެރިކަމަކީ ހުރިހާ ގޮތަކުންވެސް ފުރިހަމަ މަތިވެރިކަމެކެވެ - ޛާތުފުޅުގެ މަތިވެރިކަމާއި، ކުޅަދުންވަންތަކަމުގެ މަތިވެރިކަމާއި، ބާރުވެރިކަމުގެ މަތިވެރިކަމެވެ. އަދި އެކަލާނގެ ސުބުހާނަހޫ ވަތަޢާލާއީ ހުރިހާ އެއްޗެއް އެކަލާންގެ ޢިލްމާއި ކުޅަދުންވަންތަކަމުން ވަށައިލެއްވިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ.

3) ﷲ ތަޢާލާ އެކަލާނގެ ނަފްސުފުޅަށް ސާބިތުކުރައްވާފައިވާ ނުވަތަ އެކަލާނގެ ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ﷺ އެކަލާނގެއަށް ސާބިތުކުރައްވާފައިވާ ނަންފުޅުތަކާއި ސިފަފުޅުތައް އަހަރަމެން ސާބިތުކުރަމެވެ. އަދި ﷲ އެކަލާނގެ ނަފްސުފުޅުން ނަފީކުރައްވާފައިވާ ނުވަތަ ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލާނގެއަށް ނަފީކުރައްވާފައިވާ ނަންފުޅުތަކާއި ސިފަފުޅުތައް އަހަރަމެން ނަފީކުރަމެވެ.

4) ﷲ ތަޢާލާ ދުޢާ އިޖާބަކުރައްވައެވެ. ބޭނުންތައް ފުއްދަވާދެއްވައެވެ. އެއީ، ހުރިހާ އެއްޗެއްގެ މިލްކުވެރިފަރާތެވެ. އެކަލާނގެ ފިޔަވާ ގެއްލުމެއް ދެވޭނެ އަދި މަންފާއެއް ކޮއްދެވޭނެ ފަރާތެއްވެސް ނުވެއެވެ. އަޅަކަށް ހިނދުކޮޅަކަށްވެސް އެކަލާނގެއަށް ބޭނުން ނުޖެހި ނުހުރެވޭނެއެވެ. އަދި ދުޢާކުރުމާއި، ނަމާދުކުރުމާއި، ނަދުރުބުނުމާއި، ގުރުބާންކުރުމާއި، ބިރުވެތިވުމާއި، އުންމީދުކުރުމާއި، ވަކީލުކުރުމާއި އަދި މިނޫންވެސް ފާޅުގައި ނުވަތަ ސިއްރުގައި ކުރެވޭ އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ އަޅުކަމެއްގައި ﷲ ތަޢާލާ ފިޔަވާ އެހެން ފަރާތަކަށް އަދާ ކުރުން މުސްލިމަކަށް ހުއްދަވެގެންނުވެއެވެ. އަދި އެއްވެސް އަޅުކަމެއް ﷲ ތަޢާލާ ފިޔަވާ އެހެން ފަރާތަކަށް އަދާކުރާ މީހަކީ ﷲ އަށް ޝިރުކު ކުރާ މީހެކެވެ.

5) ފާފަތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑު ފާފާއަކީ އަދި ބޮޑެތި ކަބާއިރުތަކުގެ ތެރެއިންވެސް އެންމެ ބޮޑީ ﷲ އަށް ޝިރުކު ކުރުމެވެ. އަދި ޝިރުކުގެ މަތީގައި މަރުވާ މީހާއަށް ﷲ ސުވަރުގެ ވަނީ ޙަރާމްކުރައްވާފައެވެ. އަދި ކިއެއްތަ އޭނާގެ ޖާގައަކީ ނަރަކައެވެ. ޝިރުކަކީ އަޅާ އޭގެ މަތީގައި ހުރެ ތައުބާ ނުވެ މަރުވެއްޖެނަމަ ﷲ ނުފުއްސަވާނެ ފާފައެވެ.

6) އަޅާއަށް ކުރިމަތި ނުވިކަމަކީ އޭނާއަށް ކުރިމަތިވާން ނެތް ކަމެކެވެ. އަދި ކުރިމަތިވި ކަމަކީ އޭނާއަށް ކުރިމަތި ނުވެ ނުދާނެ ކަމެކެވެ. އަދި މުސްލިމަކު ﷲގެ ޤަޟާއަށާއި ޤަދަރަށް އީމާންވުމާއި، މާތް ﷲގެ މިންވަރުފުޅުތަކަށް ރުހުމާއި، ހުރިހާ ޙާލަތެއްގައިވެސް އޭނާގެ ރަށްބަށް ޘަނާކިޔައި ޝުކުރުކުރުން ލާޒިމުވެގެންވެއެވެ.

7) މުޙައްމަދު ﷺ އަކީ އަހުރެމެންގެ ނަބިއްޔާއެވެ. އެންމެހާ އިންސާނުންގެ ތެރެއިން އެންމެ މާތް އަދި ނަބިއްޔުންގެ ތެރެއިން އެންމެ ފަހުގެ ނަބިއްޔާއެވެ. އެކަލޭގެފާނީ ޤިޔާމަތް ދުވަހު ޝަފާޢަތްތެރިވެ، އެކަލޭގެފާނުގެ ޝަފާޢަތް ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ބޭކަލެވެ. މާތް ﷲ އެކަލޭގެފާނު ޚަލީލެއްކަމުގައި ކަނޑައެޅުއްވެވިއެވެ. އެއީ އިބްރާހީމް ޢަލައިހިއްސަލާމްވެސް ޚަލީލެއްކަމުގައި މާތް ﷲ ކަނޑައެޅުއްވެވި ފަދައިންނެވެ.

10) އަހުރެމެންގެ ފޮތަކީ ކީރިތި ޤުރުއާނެވެ. އެފޮތަކީ އެފޮތުގެ ސައްޙަ ކަމާމެދު އެއެވެސް ޝައްކެއްނެއް ފޮތެކެވެ. އެއީ މުޢުޖިޒާތެކެވެ. އަދި އެފޮތް ކިޔެވުމަކީ އަޅުކަމެކެވެ. ﷲ ތަޢާލާ އެފޮތް ބާވައިލެއްވީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ﷺ އަށެވެ. އެފޮތް ބާވައިލެއްވީ އެންމެ މާތް މަލާއިކަތާ ކަމުގައިވާ ޖިބްރީލް ޢަލައިހިއްސަލާމް މެދުވެރިކޮށެވެ. އަދި ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަނީ ބަދަލުކުރުމާއި އޮޅުވާލުމުން އެފޮތް ރައްކާތެރިކުރައްވާފައެވެ. އެއީ މި އާޔަތުގައި އެކަލާންގެ ވަހީ ކުރެއްވި ފަދައިންނެވެ: ﴿ إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ﴾ މާނައީ: ހަމަކަށަވަރުން، قرآن ބާވައިލެއްވީ، ތިމަންރަސްކަލާނގެއެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ، އެ قرآن ރައްކާތެރި ކުރައްވާހުށީމެވެ. [އަލްޙިޖްރު: 9].

11) ﷲ އަށް އެންމެ ކުއްތަންވާނެ މީހުންނަކީ އެކަލާނގެއަށް އެންމެ ކިޔަމަންތެރިވާ މީހުންނެވެ. އެކަލާނގެ ޝަރީޢަތަށް އެންމެ ބޮޑަށް ތަބާވާ މީހުންނެވެ. އަދި އަރަށްބަކަށް އަޖަމީއެއްގެ މައްޗަށް މާތްކަމެއް ނުވެއެވެ. އަދި އަޖަމީއަކަށް އަރަށްބެއްގެ މައްޗަށްވެސް މާތްކަމެއް ނުވެއެވެ. އަދި ދޮން މީހަކަށް ކަޅު މީހެއްގެ މައްޗަށް މާތްކަމެއް ނުވެއެވެ. އަދި ކަޅު މީހަކަށް ދޮން މީހެއްގެ މައްޗަށް މާތްކަމެއް ވެސް ނުވެއެވެ. ތަޤްވާވެރިކަމުގެ ސަބަބުން މެނުވީއެވެ. މީސްތަކުންވަނީ އާދަމުގެފާނުންނެވެ. އަދި އާދަމުގެފާނު ވަނީ ވެލިންނެވެ. ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަހީ ކުރެއްވިއެވެ: ﴿ إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ﴾ މާނައީ: ތިޔަބައި މީހުންގެ ތެރެއިން ﷲގެ ހަޟުރަތުގައި އެންމެ މާތްވެގެންވަނީ ތިޔަބައި މީހުންގެ ތެރެއިން އެންމެ ތަޤުވާވެރި މީހުންނެވެ. [އަލްޙުޖުރާތް: 13].

12) މުސްލިމުން، މާތްވެގެންވާ ލިޔުއްވާ މަލާއިކަތުންނަށް އީމާންވެއެވެ. އެ ބޭކަލުންނަކީ ވުޖޫދުގައި ވާ ބައެއްކަން ޤަބޫލުކުރެއެވެ. އަދި އެ ބޭކަލުންނަކީ ﷲ ތަޢާލާ ނޫރުން ހައްދަވާފައިވާ އަޅުތަކުން ތަކެއްކަން ޤަބޫލުކުރެއެވެ. އެ ބޭކަލުން ތެރޭގައި ހިމެނެނީ: ވަޙީގެ ޒިންމާ ހަވާލުކުރެވިފައިވާ ޖިބްރީލްގެފާނާއި، ވާރޭވެއްސެވުމުގެ ޒިންމާ ހަވާލުކުރެވިފައިވާ މީކާއީލްގެފާނާއި، ތާޅާފިލި ފުމެލެއްވުމުގެ ޒިންމާ ހަވާލުކުރެވިފައިވާ އިސްރާފީލްގެފާނާއި، އަޅުތަކުންގެ ފުރާނަ ހިތްޕެވުމުގެ ޒިންމާ ހަވާލުކުރެވިފައިވާ މަލަކުލް މައުތުގެފާނެވެ.

13) މުސްލިމުން ޤިޔާމަތުގެ ޢަލާމާތްތަކަށް އީމާންވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި މަސީޙުއްދައްޖާލު ނުކުތުމާއި، ފަހު ޒަމާނުގައި ޢީސާ ޢަލައިހިއްސަލާމް އުޑުން ފައިބާވަޑައިގަތުމާއި، ހުޅަނގު ފަރާތުން އިރު އެރުން ހިމެނެއެވެ.

14) މުސްލިމުން، ޤަބުރުގެ އަޛާބު ޙައްޤުވާ މީހުންނަށް އެ ޢަޛާބު ލިބޭނެކަމަށް އީމާންވެއެވެ. އަދި ޤަބުރުގެ ނިޢުމަތް ޙައްޤުވާ މީހުންނަށް ނިޢުމަތް ވާކަމަށްވެސް އީމާންވެއެވެ. އަދި ނަކީރު މުންކަރު މަލާއިކަތުން ގަބުރުގައި އެ މީހެއްގެ ރައްބާއި، ދީނާއި، ނަބިއްޔާއާ ބެހޭގޮތުން ސުވާލުކުރައްވާނެކަމަށް އީމާންވެއެވެ. އާދެ ޤަބުރަކީ ސުވަރުގޭގެ ބަގީޗާތަކުގެ ތެރެއިން ބަގީޗާއެއް ނުވަތަ ނަރަކައިގެ ވަޅުގަނޑުތަކުގެ ތެރެއިން ވަޅުގަނޑެކެވެ.

15) ޤިޔާމަތް ދުވަހު އަލުން ދިރުއްވައި، ޢަމަލުތަކަށް ޖަޒާދެއްވާނެ ކަމަށް މުސްލިމުން ޤަބޫލުކުރެއެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން ޖަންނަތާއި ނަރަކައަކީ ހައްދަވާފައިވާ ދެތަންކަމާ، ދުވަހަކުވެސް އެދެތަން ފަނާވެގެން ނުދާނެ ކަމައްވެސް އީމާންވެއެވެ

16) ސިހުރު ހެދުމަކީ ﷲ އަށް ކާފިރުވުމެވެ. ސިހުރު ދަސްކުރުމާއި ސިހުރުވެރިންނާއި ދައްޖާލުންގެ ގާތަށް ދިޔުން ހުއްދަވެގެން ނުވެއެވެ. އަދި މުސްލިމަކު ކާހިނުން ނުވަތަ ޢާރިފުން (ޣައިބުގެ ވާހަކަދައްކާ މީހުން) ދައްކާވާހަކަ ތެދުކޮއްގެން ނުވާނެއެވެ. ފަހެ އެ ދެމީހުން ދައްކާވާހަކަ ތެދުކުރާ މީހަކު ދަންނައެވެ. ފަހެ އޭނާ މުޙައްމަދު ﷺ އަށް ބާވައިލެއްވި އެއްޗަކަށް ކާފިރުވެއްޖެއެވެ.

17) މުސްލިމުން ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ ގެ ޞަޙާބީން ދެކެ ލޯބިވާނެއެވެ. އަދި އެ ބޭކަލުންދެކެ ލޯބިވާ މީހުން ދެކެވެސް ލޯބިވާނެއެވެ. އެ ބޭކަލުންދެކެ ނުރުހޭ މީހުން ދެކެ ނުރުހޭނެއެވެ. ސަބަބަކީ އެ ބޭކަލުންނަށް ލޯބިވުމަކީ ދީނުގައި ހިމެނޭކަމެކެވެ. އަދި އިޙްސާންތެރިކަމުގެ ތެރެއިން ހިމެނޭކަމެކެވެ. އަދި އެ ބޭކަލުންނަށް ނުރުހުމަކީ ކުފުރުގެ ކަމެވެ. އަދި މުނާފިގު ކަމުގެ އަމަލެކެވެ. ނަބިއްޔާ ﷺ ހަދީސް ކުރެއްވިއެވެ: (لا تسبوا أصحابي) މާނައީ: ތިޔަބައިމީހުން ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ޞަޙާބީންނަށް ހަޑިހުތުރު ބަހުން ނުގޮވާށެވެ" (ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމް) އަދި ﷲ ރުއްސުން ލެއްވި ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން އެއްވެސް ބޭކަލެއްގެ މައްޗަށް ދޮގުހަދާމީހާ ނުވަތަ ދަށްކޮށް ވާހަކަދައްކާމީހާ ފަހެ އެއީ މަގުފުރެދިފައިވާ ބިދުޢަވެރިއެކެވެ.

16) މުސްލިމުން މާތްالله ގެ ރަސޫލާއަށް ފަހު ޚަލީފާވެރިކަން ސާބިތުކުރެއެވެ. ފުރަތަމައީ މާތްﷲ ރުއްސުންލެއްވި އަބޫބަކުރު އައްސިއްދީޤެވެ. އެއީ އެކަލޭގެފާނަށް މުޅި އުއްމަތުގެ މައްޗަށް މާތްކަމާއި އިސްކަން ވާކަން ދެކިގެންނެވެ.ދެން މާތްﷲ ރުއްސުންލެއްވި ޢުމަރު ބިން އަލްޚައްޠާބަށެވެ. ދެން މާތްﷲ ރުއްސުންލެއްވި ޢުޘްމާނަށެވެ. ދެން މާތްﷲ ރުއްސުންލެއްވި ޢަލީ ބިން އަބީ ޠާލިބަށެވެ. އެބޭކަލުންނަކީ ރާޝިދޫންގެ ޚަލީފާއިންނެވެ. އަދި ހިދާޔަތް ލިބިވަޑައިގެންފައިވާ އިމާމުންނެވެ.

17) އަޅުކަންތައް ކުރާނެ ގޮތް ބަޔާންވެގެންވަނީ ވަޙީގައެވެ. އެހެންކަމުން މާތްﷲއަށް އަޅުކަން ކުރެވޭނީ ހަމައެކަނި ﷲގެ ފޮތުގައި ނުވަތަ އެކަލާނގެ ރަސޫލާ ﷺ ގެ ސުންނަތުގައި ސާބިތުވެގެންވާ ގޮތަކަށެވެ. ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ އަވަހާރަވުމަށްފަހު މީސްތަކުން އުފައްދާ ކޮންމެ އަޅުކަމެއް، އެކަލޭގެފާނުގެ މަގުގައި ނުހިމެނޭނަމަ، އެއީ ރައްދު ކުރެވިގެންވާ ބިދުޢައެކެވެ. ނަބިއްޔާ ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: (من أحدث في أمرنا ما ليس منه فهو رد) މާނައީ "އަހަރެމެންގެ މިކަމުގައި، އޭގައި ނުހިމެނޭ އައު އެއްޗެއް ގެނައި މީހާ، ފަހެ އެކަމެއްވަނީ ރައްދުކުރެވިގެންނެވެ." ރިވާކުރެއްވީ ބުޚާރީ .

18) އަޅުކަން ޤަބޫލުވުން ބިނާވެގެންވަނީ މައިގަނޑު ދެ ރުކުނެއްގެ މައްޗަށެވެ. އެއީ މާތްﷲއަށް އަޅުކަމުގައި އިޚްލާޞްތެރިވުމާއި، އެކަމުގައި ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް ތަބާވުމެވެ. އެހެންކަމުން އެއީ ﷲއަށް ޚާލިޞްކުރެވިފައިވާ އަޅުކަމަކަށް ނުވާނަމަ އެކަމެއް ޤަބޫލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. އަދި ހަމައެފަދައިން އެއީ ﷲގެ ރަސޫލާ ﷺ ގެ މަގުގައިވާ އަޅުކަމަކަށް ނުވާނަމަ އެކަމެއް ޤަބޫލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.

އަހުރެންގެ ބާއްޖަވެރިކަން އޮތީ އަހުރެންގެ ދީން އިސްލާމްދީނުގައެވެ.

މާތްالله ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ﴾ މާނައީ: مؤمنއަކު ކަމުގައިވާ حال، ފިރިހެނުންގެ ތެރެއިންވިޔަސް، ނުވަތަ އަންހެނުންގެ ތެރެއިންވިޔަސް، صالح عملއެއް ކޮށްފިމީހާ (ދަންނާށެވެ!) ފަހެ، ހަމަކަށަވަރުން، އެމީހަކަށް ރަނގަޅު، ބާއްޖަވެރި ދިރިއުޅުމެއް، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ދެއްވާހުށީމެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، އެއުރެން عملކޮށް އުޅުނު އެންމެ ހެޔޮގޮތުގެ ދަރުމައިން، އެއުރެންނަށް، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޖަޒާ ދެއްވާހުށީމެވެ. [އަންނަޙްލު: 97].

މުސްލިމެއްގެ ހިތަށް އުފާވެރިކަމާއި ހިތްހަމަޖެހުން ގެނެސްދޭ އެންމެ މަތިވެރި ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި އެމީހަކާ އޭނާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއާ ދެމެދުގައި ވާ ސީދާ ގުޅުން ހިމެނެއެވެ. އެއީ ދިރިހުރި ފަރާތަކާ ނުވަތަ މަރުވެ ގޮސްފައިވާ ފަރާތަކާ ނުވަތަ އަޅުކަންކުރެވޭ ބުދުތަކާ އެއްވެސް މެދުވެރިވުމެއްނެތި އޮންނަ ސީދާ ގުޅުމެކެވެ. މާތްﷲ އެކަލާނގެ މާތްވެގެންވާ ފޮތުގައި ބަޔާންކުރައްވަނީ އެކަލާނގެއީ އަޅުތަކުންނާ އަބަދުވެސް ކުއްތަންވެވޮޑިގެންވާ ފަރާތްކަމެވެ. އެކަލާނގެ އެބައިމީހުންގެ އަޑުއައްސަވާ އަދި އެބައިމީހުންގެ ދުޢާ އިޖާބަކުރައްވަތެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވާފައި ވެއެވެ: ﴿ وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ﴾ މާނައީ: އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެއާމެދު ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަޅުން ކަލޭގެފާނާ سؤالކޮށްފިނަމަ، (ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ!) ފަހެ، ހަމަކަށަވަރުން ތިމަންރަސްކަލާނގެއީ (އެއުރެންނާ) ކުއްތަންވެ ވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ حضرةއަށް دعاءކޮށްފިނަމަ دعاءކުރި މީހާގެ دعاء ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިޖާބަ ކުރައްވަމެވެ. ފަހެ، އެއުރެން (އެބަހީ: ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަޅުން) ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް އިޖާބަދޭހުށިކަމެވެ! އަދި އެއުރެން ތިމަން ރަސްކަލާނގެއަށް إيمانވާހުށިކަމެވެ! (އެއީ) އެއުރެންނަށް ތެދުމަގު ލިބުމަށްޓަކައެވެ. [އަލްބަޤަރާ: 186]، އަދި މާތްالله އެކަލާނގެއަށް ދުޢާކުރުމަށް އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. އަދި މިކަމަކީ މުސްލިމަކު އޭނާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއާ ކުއްތަންވެވޭނެ އެންމެ ބޮޑު އަޅުކަންތަކުގެ ތެރެއިން އަޅުކަމެއް ކަމުގައި ލެއްވެވިއެވެ. މަތިވެރިވަންތަ ﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ وَقال رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِينَ ﴾ މާނައީ: އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ وحى ކުރެއްވިއެވެ. ތިޔަބައިމީހުން ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް دعاء ކުރާށެވެ! ތިމަންރަސްކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންގެ دعاء އިޖާބަކުރައްވާހުށީމެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް (دعاء ކޮށް) އަޅުކަން ކުރުމަށް ކިބުރުވެރިވެގަންނަ މީހުން (ދަންނާށެވެ!) ނިކަންހުރެ ނިކަމެތިވެގެންވާ حال، އެއުރެން ނަރަކަޔަށް ވަންނާނެތެވެ. [އަލްޣާފިރު: 60]، އެހެންކަމުން ، ޞާލިޙު މުސްލިމަކީ އޭނާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއަށް އަބަދުވެސް ބޭނުންޖެހިފައިވާނެ ފަރާތެކެވެ. އަދި އޭނާ އެކަލާނގެ ޙަޟްރަތުގައި އަބަދުވެސް ދުޢާކުރާނެއެވެ. އަދި ޞާލިޙު އަޅުކަންތަކުގެ ޒަރީޢާއިން އެކަލާނގެއާ އޭނާ ކުއްތަންވާނެއެވެ.

މާތްﷲ އަހުރެމެން މި ދުނިޔެއަށް ވުޖޫދުކުރެއްވީ މަތިވެރި ޙިކުމަތަކަށްޓަކައެވެ. ކުޅިވަރަކަށް ނޫނެވެ. އެޙިކުމަތަކީ ހަމައެކަނި އެކަލާނގެއަށް، އެއްވެސް ޝަރީކަކާނުލާ، އަޅުކަންކުރުމެވެ. އަދި އެކަލާނގެ އަހަރެމެންނަށް ފުރިހަމަ ރައްބާނީ ދީނެއް ޝަރުޢުކުރެއްވިއެވެ. އެއީ އަހަރެމެންގެ އަމިއްލަ އަދި އާންމު ހުރިހާ ދިރިއުޅުމުގެ ކަންތައްތައް ބައްޓަންކުރާ ދީނެކެވެ. އަދި މި ޢަދުލުވެރި ޝަރީޢަތުގެ ސަބަބުން ދިރިއުޅުމުގެ ޟަރޫރީ ކަންތައްތައް ރައްކާތެރިކުރެއްވިއެވެ. އެއީ އަހަރެމެންގެ ދީނާއި، ނަފްސާއި، ޢިއްޒަތާއި، ބުއްދިއާއި، މުދަލެވެ. އަދި ޝަރުޢީ އަމުރުތަކަށް ތަބަޢަވެ، ޙަރާމް ކަންތައްތަކުން އެއްކިބާވެގެން ދިރިއުޅޭ މީހާ، ޝައްކެއްނެތި، މި މުހިންމު ކަންތައްތައް ރައްކާތެރިކޮށް، ހިތްހަމަޖެހުމާއި އުފަލާއެކު ދިރިއުޅެމުންދާނެއެވެ.

މުސްލިމަކާއި އޭނާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއާ ދެމެދު އޮންނަ ގުޅުމަކީ ވަރަށް ފުން ގުޅުމެކެވެ. އެއީ ހިތްހަމަޖެހުމާއި ނަފްސާނީ އަރާމާއި، ހަމަޖެހުމާއި އަމާންކަމާއި އުފާވެރިކަން ގެނެސްދޭ ގުޅުމެކެވެ. އަދި އެއީ މަތިވެރިވަންތަ ވެރިރަސްކަލާނގެ ވާގިވެރިވުމާއި، ރައްކާތެރިކުރެއްވުމާއި، މުއުމިނު އަޅާ އެކީ އެކަލާންގެ ވާކަން އިޙްސާސްކުރެވޭ ގުޅުމެކެވެ. މާތްﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ﴾ މާނައީ: اللَّهއީ، إيمانވި މީހުންނަށް އެހީތެރިވެ، ވާގިވެރިވެ ވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. އެކަލާނގެ، އަނދިރިކަމުގެ ތެރެއިން އަލިކަމަށް އެއުރެން ނެރުއްވައެވެ. [އަލްބަޤަރާ: 257].

މި މަތިވެރި ގުޅުމަކީ އިޙްސާސްތަކުގެ ޙާލަތެކެވެ. އެއީ ރަޙްމާނުގެ އަޅުކަމުން އުފާވެރިކަން ލިބުމަށާއި، އެކަލާނގެއާ ބައްދަލުވުމުގެ ޝައުޤުވެރިކަމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ. އަދި އީމާންކަމުގެ މީރުކަން އިޙްސާސްކުރުމުގެ ތެރެއިން އުފަލުގެ ޖައްވުގައި އޭނާގެ ހިތް އުދުހޭނެއެވެ.

އެ މީރުކަމަކީ ހަމައެކަނި އޭގެ ރަހަ ލިބިފައިވާ މީހުންނަށް މެނުވީ ބަޔާންކުރެވޭނެ މީރުކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ހެޔޮ ޢަމަލުތައް ކުރުމާއި ނުބައި ކަންތައްތަކުން ދުރުހެލިވުމުގެ ސަބަބުން ލިބޭ މީރުކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: (ذاق طعم الإيمان من رضي بالله ربًا وبالإسلام دينًا وبمحمد رسولًا) މާނައީ: ﷲއީ ރައްބުކަމުގައި އަދީ ދީނަކީ އިސްލާމްދީން ކަމުގައި އަދި މުޙައްމަދުގެފާނަކީ ރަސޫލާ ކަމުގައި ގަބޫލުކޮށްފި މީހާއަށް އީމާންކަމުގެ ރަހަ ލިބިއްޖެއެވެ. ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމް

އާނއެކެވެ. އިންސާނާ އޭނާ ހެއްދެވި ފަރާތުގެ ޙަޟްރަތުގައި ވާކަން އަބަދުވެސް އިޙްސާސްކޮށް، އެކަލާނގެ ރިވެތި އިސްމުފުޅުތަކާއި ސިފަފުޅުތަކުން އެކަލާނގެ ދެނެގަނެ، އެކަލާނގެ ދެކެދެކެ ވާ ހާލު އެކަލާނގެއަށް އަޅުކަންކޮށް، އަދި އަޅުކަމުގައި އެކަލާނގެއަށް އިޚްލާޞްތެރިވެ، މަތިވެރިވަންތަ ﷲ ފިޔަވައި އެހެން ފަރާތަކަށް އަޅުކަން ނުކުރާނަމަ، އޭނާ މިދުނިޔޭގައި ރިވެތި އުފާވެރި ދިރިއުޅުމެއް އުޅޭނެއެވެ. އަދި އާޚިރަތުގައި އޭނާއަށް ހެޔޮ ނިމުމެއް ލިބޭނެއެވެ.

މުއުމިނާއަށް ދުނިޔޭގައި ދިމާވާ މުސީބާތްތަކުގެ ހޫނުކަން ވެސް ފިލައިގެންދަނީ ޔަޤީންކަމުގެ ފިނިކަމުންނެވެ. މާތްﷲގެ ޤަދަރުފުޅަށް ރުހުމުންނެވެ. އެކަލާނގެ ހުރިހާ ޤަދަރުފުޅަކަށް، އޭގެތެރެއިން ހެޔޮކަމާއި ނުބައިކަމަށް، ޙަމްދުކުރުމުންނެވެ. އަދި އެ ހުރިހާ ކަމަކަށް ފުރިހަމައަށް ރުހުމުންނެވެ.

އަދި މުސްލިމަކު އޭނާގެ އުފާވެރިކަމާއި ހިތްހަމަޖެހުން އިތުރުކުރުމަށްޓަކައި ސަމާލުކަން ދޭންޖެހޭ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި، މާތް ﷲ ހަނދުމަކުރުމާއި، ކީރިތި ޤުރުއާން ކިޔެވުން ހިމެނެއެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައި ވެއެވެ: ﴿ الَّذِينَ آمَنُوا وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ﴾ މާނައީ: އެއުރެންނީ، إيمانވި މީހުންނެވެ. އަދި اللَّه ހަނދުމަކުރުމުން، އެއުރެންގެ ހިތްތައް ހަމަޖެހޭ މީހުންނެވެ. ހިތްތައް ހަމަޖެހެނީ، اللّه ހަނދުމަކުރުމުން ނޫންހެއްޔެވެ؟ [އައްރަޢުދު: 28]. އެހެންކަމުން މުސްލިމަކު ﷲ ހަނދުމަކޮށް، އަދި ޤުރުއާން ކިޔެވުން އިތުރުކުރާވަރަކަށް، ﷲ އާ އޭނަޔާ ދެމެދުގަ އޮންނަ ގުޅުން އިތުރުވެގެންދާނެއެވެ. އަދި އޭނާގެ ނަފްސު ތަޒްކިޔާވެ އޭނާގެ އީމާންތެރިކަން ވަރުގަދަވާނެއެވެ.

މީގެ އިތުރުން، މުސްލިމަކު ﷲ އަށް، ބަޞީރަތާއެކު އަޅުކަން ކުރުމަށްޓަކައި، އޭނާގެ ދީނުގެ ކަންކަން ޞައްޙަ މަޞްދަރުތަކުން އުނގެނުމަށް ސަމާލުކަން ދޭންޖެހެއެވެ. ނަބިއްޔާ ﷺ ހަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. (طلب العلم فريضة على كل مسلم) މާނައީ: ޢިލްމު އުނގެނުމަކީ ކޮންމެ މުސްލިމަކަށް ވާޖިބުވެގެންވާ ކަމެކެވެ. ރިވާކުރެއްވީ އިބުނު މާޖާ އެވެ. އަދި އޭނާގެ ޚާލިޤުކަމުގައިވާ މާތް ﷲގެ އަމުރުފުޅުތަކަށް ފުރިހަމައަށް ކިޔަމަންތެރިވެ، އިޚްލާޞްތެރިވާންޖެހެއެވެ. އެ އަމުރުފުޅުތަކުގެ ޙިކުމަތްތައް އޭނާއަށް އެނގުނަސް ނުވަތަ ނޭނގުނުކަމުގައި ވީކަމުގައިވެސް މެއެވެ. މާތް ﷲ އެއިލާހުގެ ކީރިތި ފޮތުގައި ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ: ﴿ وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا مُبِينًا﴾ މާނައީ: އަދި اللَّهއާއި، އެކަލާނގެ رسولއާ ކަމަކަށް ނިޔާކުރައްވައިފިހިނދު، مؤمن ފިރިހެނަކަށްވެސް، އަދި مؤمن އަންހެނަކަށްވެސް، އެއުރެންގެ އެކަމުގައި އެއުރެންނަށް اختيار އޮތުމަކީ ނެތްކަމެކެވެ. އަދި اللَّهއަށާއި، އެކަލާނގެ رسولއާއަށް އުރެދިއްޖެ މީހާ (ދަންނާށެވެ!) ފަހެ، ފާޅުވެގެންވާ މަގުފުރެދުމަކުން އެމީހަކު ފުރެދިއްޖެކަން ކަށަވަރެވެ. [އަލްއަޙްޒާބު: 36].

އަޅަމެންގެ ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދުގެފާނާއި އެކަލޭގެފާނުގެ އާލުންނާއި އަޞްޙާބުންނަށް މާތް الله ޞަލަވާތް ލައްވާށިއެވެ.