E ndeer neediiji e ñaawooje juuraade juulirde annabiijo o.
Yaltini hadiis o ko albukhaari (1189) e muslim (827) o hadiis ko haal mum,
ko albukhaari Yaltini hadiis o (1190) e muslim, (1394).
ko albukhaari
Yaltini hadiis o
(1195) e muslim (1390),
jettooje ngoodani Alla joom winndere nde, juulu e kisal yo won e annabiijo men Muhammadu, e koreeji mum e sahbaaɓe mum fof.
Caggal ɗuum:
Ɗum ko ɓataake daɓɓo e ne'ediiji juurayaade juulirde annabiijo e ñaawooje mum, min ndeerɗi e ɓataake o laaptin'de ko ɓuri heewde ko juurotooɗo o juulirde annabiijo haajorto ko.
en toriimo Alla yo waɗ ɗum ko laaɓi e ye'eso mum teddunguo ngo, ɗum nafa denndaangal juulɓe.
Goobu ganndalyaŋkoore e fedde liggantoore coomiindi islaamiyaŋkoore e ɗemɗe.
Raɓɓinɗinaandende
Ino yiɗa juuraade juulirde annabiijo yo Alla juul e dow mum o hisno ɗum, ɗum ala waktu dottaaɗo, ɗum jeyaaka e golle hajju ɗum waɗaaki e hajjooɓe - worɓe wollo rewɓe- juurayaade yenaande nelaaɗo yo Alla juul e dow mum O hisno ɗum, wollo yenaande bakii.
Dagataako eggude wollo ɗaatnaade ngam juurayaade yenaande nelaaɗo yo ALLA juul e dow mum O hisno ɗum, arayno ɗaatnaade e dow mbaadi maccinaade ɗum wonata ngam juurayaade genaale, kono ɗum wonantan ngam julirɗe tati tan, annabiijo yo Allo juul e dow mum O hisno ɗum o wi'i:( wote cattine ndatgal tawi wona e juulirɗe tati: juulrde am nde , e juulirde haraam nde makka, e juulirde Al aksaa) nde.
goɗɗuɗo e Madiina woodanaani ɗum ɗaatnaade ngam juurayaade yenaande, kono ino dagani ɗum ɗaatnaade ngam juurayaade juulirde annabiijo tedduɗo o yo Alla juul e dow mum o hisno ɗum, siko yottiimo o juuroyo yenaande nelaaɗo yo Alla juul e dow mum o hisno ɗum e genaale sahabaaɓe mum, juurayaade yenaande mum naati e juurayaade juulirde mum yo Alla juul e dow mum o hisno ɗum.
Debbo yamiraaka Juuroyo to yenaande annabiijo yo Alla juul e dow mum o hisno ɗum wona kadi yenaande goɗɗo sabo nelaaɗo yo Alla juul e dow mum o hisno ɗum huɗi rewɓe juuroytooɓe genaale, sabo ko heɓata ɓe ko e woyde wollo e ɓoornungal bonngal e ko nanni heen e luutniiɗi sariya, kono ino yiɗa wonan'de rewɓe hebbinde juulde e salminde nelaaɗo yo Alla juul e dow mum o hisno ɗum. e ndeer juulirde he goɗɗi, ɗum heɓoy nelaaɗo yo A juul e dow mum O hisno ɗum e kala nokku mbo ɓaawɗa won; ngam koŋŋol mum yo Alla juul e dow mum o hisno ɗum:(wote mbaɗe galleeji mon genaale¹, wote mbaɗe yenaande am ɗo juurete, juule e am¹ juulɗeele ino keɓakam kala ɗo ngon'ɗon ),Nelaaɗo yo Alla juul e dow mum o hisno ɗum wi'i:(Hino woodani alla malaykaaji jahatɗi e lesdi heɗi kam njottino salminaango ummatoore am).
Siko o naati juulirde annabiijo tedduɗo o hino yiɗa wonan'de ɗum yo o ardin kosngal mum ñaamal saango de naatgol mum. o wi'o:( alla ahumma iftah lii abwaaba rahmatika) wano niino wi'at siko ino naato denndaangal juulirɗe.
Woodnaani naatude juulirde mum yo Alla juul e dow mum o hisno ɗum jaŋtaade heeriinde.
Siko hantani o juula darɗe ɗiɗe ngam salminde juulirde nde.
Siko tawi waktu o hawraane waktu kaɗaaɗo naaflude siko welaama o juula nafilaaji ko wela darɗe ɗiɗi ɗiɗi; nelaaɗo yo Alla juul e dow mum o hisno ɗum o wi'i:Juulde e juulirde am no' ɓuri moƴƴude e juulɗeele ujunere e goɗɗi ko wonaa juulirde al haraam)
Ino yiɗa de tinnitoo ngam juulde e rawda - ɗoon woni hakkunde minbar mum yo Alla juul e dow mum o hisno ɗum e suudu mum he - siko ɗum newiimo ɗum; sabo e koŋŋol mum yo Alla juul e dow mum o hisno ɗum:( hakkunde suudam e minbaram he caatngol e caatli aljanna)
Siko newnonaaki ɗum o juul kala ɗo waawi won e jookli juulirde, ɗum noon tawa ɗum wona juulde dental, si tawi ko juulde dental noon yo eto reen sappe idiiɗo dewtuɗo imaam o; ngam huuptadinde dalilaaji garɗi e ɗuum.
Siko tawi o yiɗi juurayaade e yenaande nelaaɗo yo alla juul e dow mum o hisno ɗum e gelaale wondiiɓe mum ɗiɗo ɓe:
o daroto ye'eso yenaande nelaaɗo yo alla juul e dow mum o hisno ɗum e needi, e deeƴre, e leesɗinde daande, refti o salmina e nelaaɗo yo Alla juul e dow mum o hisno ɗum o wi'o:( assalaamu aleyka ya rasuulallaahi wa rahmatullaahi wa barakaatuhuu); siko wi'i ( mi seediimo won'de ka nelaaɗo Alla goonga, a yottini nelal, a tottori hoolaare, a a haɓaama jihaadi ngam Alla kaaddi jihaadi, a laaɓani reendu leñol ngol, yo Alla yoɓmo e leñol ma ko ɓuri moƴƴu ko yoɓata annabi e leñol mum) ala caɗeel.
Refti o abbito e sengo ñaamo seeɗa o salmino e abii bakrin assiddik yo weleede Alla won e mum.
Refti o abbito e sengo ñaamo kadi seeɗo o salmino e e umar ɓiy kattaab, abdullahi ɓiy yo weleende Alla won e mumen ino salminatno e nelaaɗo yo alla juul e dow mum o hisno ɗum e wondiiɓe mum ɗiɗo ɓe ɓuri aamtu o ɓesdotaano heen e koŋŋol mum ngol (assalaamu aleyka ya rasuulallaahi, assalaamu aleyka ya abaabakrin, assalaamu aleyka aan Babba) siko hantoni yah.
Dagotaako juutnude daraade wolla du'aade e yenaande nelaaɗo yo Alla juul e dow mum O hisno ɗum e genaale wondiiɓe mum ɗiɗo ɓe, maalik ino ɗum añi, o wi'i: ɗum ko bida moƴƴuɓe adiiɓe ɓe mbaɗaani ɗum, sellanta wattaniiɓe leñol ngol tawi wona ko adinooɓe ɓe cellinno.
Ko ni yogo e juuroytooɓe e woɓɓe e tiinnaade e du'aawu hedde yenaande mum tawa hombo kucciti e yenaande he hombo yekkiti juuɗe mum hombo toro ɗum fof ko ko luutndi ko moƴƴuɓe yawtuɓe ɓe ngonno ummaraade e sahabaaɓe nelaaɗo Alla yo Alla juul e dow mum o hisno ɗum e sukkunooɓe ɗumen e moƴƴoore ko woni boom ɗum ko e bida keso ɗum jeya.
Ko noon ko yogo e juuroytooɓe ɓe ɓaɗata ko saango salminde nelaaɗo yo ALLA juul e dow mum O hisno ɗum fawde junngo ñaamo e dow nano ngo dow ɓernde wollo les ɓernde wano mbaadi juuloowo ndi mbaadi ndi dagataako saango salminde ɗum yo Alla juul e dow mum o hisno ɗum; sabo waɗi ɗum ko mbaadi koynoram e yankinanaade e maccinaade ɗum sellanta so wona Alla wano niino ibnu hajar yo Alla yurmo ɗum haaldi ɗum e fathul baarii e annduɓe ɓe.
Te dagantaako hay gooto de ɓallorto faade Alla wano moomde hujra, wollo taartoode e hende, woto toro kadi nelaaɗo yo Alla juul e dow mum O hisno ɗum humtude haaju mum, wollo cellal ñabbu mum, e ko nanndi e ɗuum; sabo ɗuum fof ɗum ɗaɓɓetaake tawi wona ummaraade e Alla go'oto on.
Ino yiɗa wonan'de juuroytooɗo Madiina saango gongol mum toon nde juuroyto juulirde kubaa o juula hembo; sabo annabiijo yo Alla juul e dow mum o hisno ɗum ino aratno e hembo ino waɗɗi e ino yaari kosɗe o juula hembo darɗe ɗiɗe ƴettama e sahlu ɓiy huneyfi o wi'i nelaaɗo Alla yo Alla juul e dow mum O hisno ɗum o wi'i:( kala laɓɓinɗo ɓanndu mum e galle mum refti o ari juulirde kubaa o juuli ndeer hembo ino ɗum wonani baraaji wano baraaji umra).
Ino sunnina wonan'de worɓe juurayaade genaale bakii - ɗeen ngoni genaale Madina - e genaale waraaɓe e laawol Alla, e yenaande hamja yo weleende Alla won e mum; sabo nelaaɗo yo Alla juul e dow mum o hisno ɗum ino ɓe juurotono o du'anooɓe, e kadi haala mum yo Alla juul e dow mum O hisno ɗum:( mi haɗiino on e juurayaade genaale, jooni juuroyee de sabo ɗum siftonirat on la'akara.)
Yo wii siko juiroyiimo ɓe wi no nii no wi'ate siko juiroyiimo denndaangal genaale: ( assalaamu aleykum ahlad diyaari, minal muuminuuna wol muslimiina, wo inna in saa allaahu bikum laahikuuna yarhamullaahul mustakdimiina minnaa wal mustaakiriina, nas'alullaaha lanaa wa lakumul Sadiya).
Te sikkitaade ala won'de fa'andaare e juurayaade genaale ko siftorde la'akara e moƴƴin'de fa'ade maayɓe du'anaade ɗum en, e sukkude sunna nelaaɗo yo Alla juul e dow mum o hisno ɗum, ko ɗum woni juurayaade sariya.
Tawi noon ko juurayaade ɗum en ngam fa'andaare du'aade hedde genaale mum' en, wollo toraade ALLA e mum'en wollo e darajaaji mum en, e ko nanndi heen ɗum ko juurayaade fentaande añaande Alla yamiraaninde nelaaɗo mum yo Alla juul e dow mum o hisno ɗum moƴƴuɓe adiiɓe ɓe mbaɗaani ɗum, kono tawi ko toraade ɗumen humtude haajuuji, wollo safrude ñawɓe e ko nanndi heen ɗum ko sirku¹ mawɗo ɗum jeya.
Aan janŋoowo ino ye'eso ma hu'unde e hadisaaji tegaandi e ngal damal ngam ngannda ɗum e reentaade baggireede ɗum:
Idiiɗo o: (kala kajjuɗo o juurayaaki am yo o taƴiiɗokam.
Ɗimmo o ( kala juuriiɗo mi caggal maayde am wa'ino ko juuriiɗo kam nguurndam am ).
Tataɓo o ( kala juuriiɗo kam juuri baabam Ibraahiim e hitaande wootere mi defoniimo ɗum to ALLA aljanna).
Nayaɓo o ( kala juuriiɗo yenaande am ino ɗum woodani tefnooram).
Ɗi hadisaaji e ko naanndi heɗi ala ko tabiti heen hay hu'unde e nelaaɗo yo Alla juul e dow mum o hisno ɗum, haafij al ukaylii: hay huunde sellaani e ngal damal. Haafij ibnu hajar wi'i e deftere talkiis: - caggal nde haali ko ɓuri heewu e ndi hadisaaji - laawol ndi hadisaaji fof ɗi sellaani.Jeyaako e sunnaaji hajju wollo umra wollo timmudeɗi juurayaade juulirde annabiijo haade hajju wollo umra wollo caggal nde heɗi; sabo juurayaade juulirde annabiijo ko yiɗa tan; siko kajjoowo wollo gonɗa umra juurayaaki juulirde Annabiijo o ala bakkaat, ɗum jokkondiraani e hajju wollo umra juurayaade juulirde annabiijo ko dewal ALLA ceertungal e hajju, kadi ko noon oon juurayiiɗo juulirde annabiijo wona tilay yo o o hajja wollo umra, siko rentoni noon hajju e umra e juurayaade juulirde annabiijo e datgal go'otal ala caɗeele.
Luutniiɗi juurayaade juulirde annabiijo o.
Moomde mahdi e heɗɗaawo njamndi ndi saango juurayaade yenaande nelaaɗo yo Alla juul e dow mum o hisno ɗum e fiɓde gaaraaji e ko nanndi heen e polanteeje ngam barkinaade.
Barke wonaana ko Alla e nelaaɗo yo Alla juul e dow mum O hisno ɗum njamiri wona ko fenta e ndeer bidaaji.
Yaade fa'ade dame kaaƴe ndeer haaƴere uhud e ko nanndi heen wano lowol hiraa e lowol sawru to makka e fiɓde fettaweere hedde ɗoon e du'aade e du'aawuuji ɗi ngannuɗa Alla yamiraaninde ino roondo e ɗuum tampere.
Ɗum ɗo fof ko ko fenta ɗum ala cosaan e sariya laaɓɗo o.
Juurayaade yogo e nokkuuji ɗi ngannuɗa ɓe cikkat ko ɗum jeya ko e batte nelaaɗo yo Alla juul e dow mum O hisno ɗum wano jiccannde gelooɓa mum e woyndu feggere nde wollo woyndu usmaan e ƴettude lesdi e ɗi nokkuuji ngam barkinaade.
Toraade maayɓe saango juurayaade ngenaale bakii e genaale maayɓe e laawol Alla e hayre uhud e weddaade kaalis nder toon faandaare heen ballaade ɗumen e barkinaade e maayɓe he.
Ɗum ino jeya e juumeluuji mawɗi , ko woni boom ino jeya e sirku mawɗo wano niino annduɓe ɓe kaaldi ɗum, kadi deftere ALLA e sunna nelaaɗo mum yo ALLA juul e dow mum O hisno ɗum; sabo maccinaade ko ALLA gooto O ɗum wonani dagataako waklitde hay huunde e dewe ALLA e goɗɗo wano du'aawu e hirsude e takkannde e ko nanndi heen ngam haala Alla:( ɓe njamiraaka tawi wona yo ɓe dewu Alla ɓe laɓɓinana ɗum ko kam tan dewal woodani)[ simoore bayyina: aaya 5].
Alla ɓuri anndu, yo Alla juul o hisno e annabi mum muhammadu, e koreeji mum e sahabaaɓe mum fof.
Jetooje ngoodani Alla joom binnde juulde e kisal woni e Annabiijo men Mohammed e koreeji mum e denndeengal sahabaa ɓe Makko. caggal ɗuum: ɗum ko ɓataake e sifa umra e tonngude ñaawooje"kiiteeji" mum, e neediiji mun, men njootii ɓanginde ley hen ko jaalii e ko waɗoowo umra haajaa. Allah tan toroto'ɗen yo wa ɗɗum ko laaɓi e yeeso mum ɗum nafa juulɓe.
Boopi e luundi jowitiiɗi e umra Aranel: luutndi yimɓe e boopi maɓɓe les karminagol 1. wa'ade toownude sawtomun les harminaago, nokku fiɓude enniya. ko woni sunna yo toownude sawtu mun
En mballinoriima inde Alla, joom yurmeende aduna e laakara mbela a naamniima hoorema: hol tagɗo asmanuuji (kagguuji) e leyɗeele e ko woni e majji e tagooje mawɗe? e hombo fewni ndiiɗo njuɓɓudi cewndi ñeeñnaandi?