Bukari y'a màfilɛ (1189) ani Musilimu (827) ni fɔcogɔ n na.
Bukari y'a màfilɛ (1190) ani Musilimu (1394).
Bukari y'a màfilɛ (1195) ani Musilimu (1390),
Tanu bɛ Ala ye duniya bɛɛ tìgì, seli ani kisi b'an ka Nabiɲuman Mamadu kan, an'a somɔgɔw n'a diɲɛɲɔgɔnw bɛɛ.
O tɛmɛnen kɔ:
Ni ye bàtàki kuntaalasurun ye kira ka Mìsìri yazurali kan a n'a kiti, Mìsìri n yazurabaa màgo bɛ jɔ min na kɔsɛbɛ an y'an banba o de kan.
An bɛ Ala deli a k'a baara n kɛ a le Ala jaati kama, a ka silamɛ bɛɛ nàfà n'a ye.
Silamaya kɔnɔfɛnw labaarali faraɲɔgɔnkan kanw na o dɔnnibaa kulu.
Bakuruba
Kira ka Mìsìri yazurali kanunen nɛɛma ni kisi b'a ye, waati kɛrɛnkɛrɛnnen t'a la, wa hiji baara dɔ tɛ, diyagoya tɛ hijidenw kan-cɛ wali mùso - ka kira kaburu yazura, ani bakia kaburudon.
Yɛlɛnkanfɛn labɛnni kira kaburu yazurali kama o tɛ dàgà nɛɛma ni kisi b'a ye, i k'a dɔn yɛlɛnkanfɛn bɛ labɛn bàto de kama a tɛ kɛ kira kaburu yazurali kama, a bɛ kɛ Mìsìri kofɔlen sàba n dɔrɔn de kama. Kira ko nɛɛma ni kisi b'a ye:Aw kana yɛlɛnkanfɛn labɛn Mìsìri kama fo n'a kɛra Mìsìri sàbà ye: ne ka Mìsìri, ani lahɔrɔmamisiri, ani sanayɛlɛnmisiri)
Mɔgɔ min ka jan Madina dùgù la o man kan ka yɛlɛkanfɛn labɛn kaburu yazurali kama, n ka a bɛ sɛ k'a labɛn kira ka Mìsìri sanuman yazurali kama, n'a seera a b'a kaburu yazura nɛɛma ni kisi b'a ye a n'a ka sahabaw, kaburu yazura bɛ kɛ o la kira ka Mìsìri yazurali de senfɛ nɛɛma ni kisi b'a ye.
A dàgàlen tɛ mùso ka kira kaburu yazura nɛɛma ni kisi b'a ye wali kaburu tɔw; k'a d'a kan a ye mùso kaburuyazuralaw danga, yɛrɛbila ni kule min bɛ sɛ ka u sɔrɔ min bɛ sariya fɔnkɔɲɔgɔya o n'a ɲɔgɔnnaw , n ka u bɛ sɛ ka seli ni kisi caya kira kan nɛɛma ni kisi b'a ye a ka Mìsìri ni Mìsìriwɛrɛw la, o seli kumasen n bɛ lasee kira ma a fɔbaa mana kɛ yɔrɔ wo yɔrɔ; k'a d'a kumakan kan kisi b'a ye:<< aw ka na aw ka sow kɛ kaburuw ye, aw ka na ne kaburu kɛ ɲɔgɔn lajɛ yɔrɔw dɔ ye, aw ye sɔli kɛ ne kan ; aw ka sɔli bɛ sɛ ne ma aw bɛ yɔrɔ wo yɔrɔ >>.Kira ko nɛɛma ni kisi bɛ a ye :( Mɛlɛkɛ taamabagaw dɔw bɛ Ala bolo dùgùkolo kan u bɛ ne màntow ka fòli lasee n ma).
N'a bɛ don kira ka misiri kɔnɔ a kànunen a k'a kinisen kɔn numan ɲɛ don waati la, a b'a fɔ: ( Yaa ne ma i ka hɛɛrɛ bonda dayɛlɛ n ye) i n'a fɔ a bɛ o min fɔ don waati Mìsìritɔw kɔnɔ.
Alakosuma kɛrɛnkɛrɛnnen tɛ kira ka Mìsìri donni na kisi b'a ye.
O kɔfɛ a bɛ Mìsìri foli jɔ fila seli.
Ni waati ma kɛ waati kɔnnen ye a bɛ sɛ ka nafilaseli caman kɛ jɔ fila fila; kira ko kisi b'a ye:<< seli ko kelen ne ka ni Mìsìri n kɔnɔ o hɛɛrɛ ka bon ni a ɲɔgɔnna wɛrɛ ta ye siyɛn bà kelen f'o n'a kɛra lahɔrɔma misiri (makan) ta ye >>
A ka kan k'a ɲini ka seli arawuda kɔnɔ- o ye kira ka bambe n'a ka so ni ɲɔgɔncɛ de ye kisi b'a ye- n'o nɔgɔyara a ma; k'a da kira ka kuma kan kisi b'a ye:( Ne ka so ni n ka bambe ni ɲɔgɔncɛ ye alijana nakɔforo dɔ de ye).
N'o ma nɔgɔya a ma a bɛ seli Mìsìri fan na min mana a diya, ni ye ni jàmaseli tɛ, min ye jàmaseli ye a bɛ jɔyɔrɔ fɔlɔ de makaran alimami kɔfɛ ; k'a sanga dalilu kofɔlen minu nana O la.
N'a y'a laɲini ka kira kaburu yazura nɛɛma ni kisi b'a ye a n'a diɲɛɲɔgɔnfila :
A bɛ jɔ a kaburu yɔrɔ la nɛɛma ni kisi b'a ye ni ladabu ye, ani basigi, ani mankan jìgìnin, o kɔfɛ a bɛ salamu bila a kan nɛɛma ni kisi b'a ye, a b'a fɔ: (kisi b'i kan yaa Ala ka ciden a n'a ka hinɛ n'a ka barika); n'a ko: ( n bɛ seereya k'a fɔ i ye Ala ka ciden ye tuɲa na, i ye ci lasee, i ye danaya bɔ a sira fɛ, i ye kɛlɛ kɛ Ala kama kɛlɛ lakika la, i ye màntonw ladi, Ala k'i sàrà i màntonw ye min ka fusakɔsɔbɛ ka tɛmɛ ni Nabiɲumanw sàra la u màntow ye) baasi tɛ o la.
O kɔfɛ a b'a sɛnsɛn ka taa kininfɛ dɔɔni, a bɛ Abubakari fo Ala diɲɛna a ma.
O kɔfɛ a b'a sɛnsɛn ka taa kininfɛ dɔɔni, a bɛ Umaru fo, Umaru den tun kɛra n'a ye kira n'a diɲɛɲɔgɔnfila fo kisi b'a ye, a ka can a la a tun tɛ farankan kɛ a ka fɔta kan n'o ye : ( kisi b'i kan yaa Ala ka ciden kisi b'i kan yaa Abubakari kisi b'i kan yaa ne fa) o kɔfɛ a bɛ taa.
Jɔli wali duwawu kuntaala jan dàgàlen tɛ kira n'a diɲɛɲɔgɔnfila kaburu yɔrɔ la kisi b'a ye, Imamu maliki ye o kɔn, a ko: ko sindilen de do mɔgɔɲuman tɛmɛnenw ma min kɛ, ni mànton n mɔgɔ labanw tɛna se ka fɛn kɛ k'o kaɲi ka tɛmɛ mɔgɔɲuman tɛmɛnenw ta kan.
O cogoya kelen na yazuralikɛla dɔw bɛ min kɛ, n'o ye duwawu kɛli ye k'u ɲɛsin kira kaburu ma kisi b'a ye u tɛgɛfila kɔrɔtalen u duwawukɛtɔ, ni bɛɛ bɛ mɔgɔɲuman tɛmɛnenw ka sira fɔnkɔɲɔgɔya, k'a daminɛ kira ka sahabaw la ani minnu tugura u kɔ ni ɲumanyaye, o bila ko sindilen de do diinɛ la.
O cogola yazuralikɛla dɔw fana bɛ min kɛ, n'o ye kinintɛgɛ dali ye numantɛgɛ kan disi sanfɛ kira fo waati i n'a fɔ selikɛla ka lahalaya, ni wale n tɛ bɛn kira fo waati nɛɛma ni kisi b'a ye; k'a d'a kan yɛrɛmajigin ni yɛrɛ kolon ni bàto de do, o tɛ dàgà dɔwɛrɛ ye ni Ala tɛ, i n'a fɔ hajari den hafizu y'a lakalen cogomin Ala ka hinɛ a la a ka dayɛlɛli gafɛ kɔnɔ ka bɔ dɔɔnibagaw la.
Wa mɔgɔsi tɛ sɛ ka gɛrɛ Ala la ni dòsili ye farakuru la, wali alikaba munumunni n'a ye, wa a kana kira deli a hajuko ɲɛnabɔli la, wali a ka bànabaatɔ nɔgɔyali, o n'a ɲɔgɔnnaw; k'a d'a kan o si tɛ ɲini dɔwɛrɛ fɛ ni Ala kelen tɛ.
A kanunen Madina dugu yazurabaa ye a ka kuba Mìsìri fana yazura ka seli a kɔnɔ a ka sìgì kɔnɔna la; k'a d'a kan kira tun bɛ taa yen sen na wali Yɛlɛkanfɛn kan ka jɔ fila seli a kɔnɔ, a minɛna hanifi den Sahali la a ko kira ko nɛɛma ni kisi b'a ye:( Ni mɔgɔ min ye seliji tà a ka so o kɔfɛ ka nà kuba Mìsìri la, a seli la a kɔnɔ, o bàràji bɛ i ko umura ta).
Sunna do cɛw kan ka bakiya kaburuw yazura- o ye Madina kaburudon ye- ani kɛlɛsuw kaburu, ani hamuza kaburu Ala diɲɛna a ma; k'a d'a kan kira tun bɛ taa bɔ u ye ka duwawu k'u ye, a n'a ka kuma kama nɛɛma ni kisi b'a ye:( Ne tun bɛ k'aw bàli kaburuw yazurali la, aw bɛ sɛ k'u yazura sisan a bɛ aw hakilijìgìn lahara la)
A b'a fɔ n'a y'u yazura i n'a fɔ a bɛ min fɔ n'a ye tɔw yazura cogomin: (kisi b'aw kan yaa somɔgɔw , k'a bɔ limaniyajɔnw ni silamɛw la, anw yɛrɛ ye taabaa ye aw kɔfɛ, Ala ka hinɛ minnu kɔnna an na ani minnu bɛ sira la, an bɛ Ala deli anw ni aw ye lafiya la).
Siga t'a la k'a fɔ kaburuw yazurali laɲini ye hakilijigin de ye lahara la ani ɲumanya ka see banbagatɔw ma ni duwawu ye, ani kira ka sunna tuguɲɔgɔnyali nɛɛma ni kisi b'a ye, o de ye yazurali dàgàlen ye.
Min ye u yazurali ye duwawu kɛli kama, wali ka Ala deli n'u ye, wali n'u lahɔrɔma ye o n'a ɲɔgɔnnaw, ni ye ko sindilen de ye yazurali la min Kɔnen Ala n'a ka kira m'a dàgà nɛɛma ni kisi b'a ye, wa mɔgɔɲuman tɛmɛnenw m'a kɛ, min ye haju ɲɛnabɔli ɲininin ye u fɛ, wali banabaa tɔ nɔgɔyali o ye filaninkafɔya kunbaba ye.
N b'i ma ni fɛn dɔ ye ka bɔ hadisa kolon labɛnnen dɔ la ni bonda n kan yaa e kalankɛla, yaasa i ka u dɔn k'i kɔlɔsi u ka na i malasa:
A fɔlɔ: (Ni mɔgɔ min hijira a ma taa bɔ ne ye o y'a yɔrɔmanjanya ne la).
A filanan: ( Ni mɔgɔ ye ne yazura n faatulen kɔ a bɛ i n'a fɔ o ye ne yazura n ka ɲɛnamaya la).
A sabanan: ( Ni mɔgɔ min ye ne ni bɛnba iburahima yazura sankelen kɔnɔ o ka alijana donni latigɛra).
A naaninan: ( ni mɔgɔ min ye ne kaburu yazura ne ka sɔrɔnadon latigɛra o kan)
Ni hadisa ninnu n'a ɲɔgɔnnaw foyi ma sàbàti kira la kisi b'a ye, hafizu ukayili ko : Hadisa foyi tɛ kɛnɛya ni bonda n na. Wa hajari den hafizu ko a ka lasurunya gafe kɔnɔ(talkis): - tuma min a kɛlen k'a lakalencogo caman ɲɛfɔ- a ko ni hadisa siraw si ma kɛnɛ.Hiji ni umura sunna wali u dafalan dɔ tɛ kira ka Mìsìri yazurali ye ka kɔn hiji ni umura ɲɛ wali u kɔ; k'a d'a kan kira ka Mìsìri yazurali kanunen de dɔ kudayi ; ni umuraden wali hijiden m'a yazura jùrùmu foyi tɛ kɛ a kan, wa Kalansolan foyi tɛ hiji ni umura ni kira ka Mìsìri yazurali cɛ, bàtowalew de do minnu bɔlen ɲɔgɔnna. Ni mɔgɔ min hijira wali ka umura kɛ kira ka Mìsìri yazurali tɛ diyagoya o kan, o cogo la ni min ye kira ka Mìsìri yazura hiji ni umura tɛ diyagoya o kan, n ka baasi tɛ a la n'a ye hiji ni umura ni kira ka Mìsìri yazurali faraɲɔgɔnkan taama kelen kɔnɔ.
Kira ka Mìsìri dankarilikow
dòsili kokow ni nɛgɛw la kira kaburu yazurali tuma kisi b'a ye, ani jùru sirili fɔɲɔdaw (finɛtiri) la barikaɲini kama.
Ala n'a kira ye ko min dàgà barika bɛ o de la nɛɛma ni kisi b'a ye a tɛ bidaya la.
Taali uhudu kulu kuluwow la o n'a ɲɔgɔnnaw, hirai kulu ani sawuru kulu makan dùgù kɔnɔ, ani juruw sirili faralenw yɔrɔ la, ani duwawu kɛli Ala ma diɲɛ ni min ye ani gɛlɛya kunni o la.
O bɛɛ ye ko sindilen de ye lasulu t'a la silamɛ sariya jɛlen na.
Yɔrɔdɔw yazurali a bɛ bìsìgi ko yɔrɔ minnu ye kira ka nɔ bilalen dɔ ye, i n'a fɔ a ka ɲɔgɔmɛ biriyɔrɔ ni bololanɛgɛ wali usumana ka kɔlɔn, ani yɔrɔkofɔlen ninnu bɔgɔ tàli barikaɲini kama.
Suw delili bakiya kaburu la ani uhudu kɛlɛsuw weekeli ani nàfolo serili u kan gɛrɛɲɔgɔnya bolo ma u la ani barika ɲini n'a dùngew ye.
Tanu bɛ Ala ye duniya bɛɛ tìgì, seli ani kisi b'an ka Nabiɲuman Mamadu kan, an'a somɔgɔw n'a diɲɛɲɔgɔnw bɛɛ. O tɛmɛnen kɔ: Ni ye bataki kuntaalasurun dɔ ye umura mankutu n'a kiti n'a ladabuw kan, umurakɛla màgo bɛ jɔ min na an y'an banba o bangeli kan. An bɛ Ala deli a k'a baara n kɛ Ala kama baara ye, a ka kɛ ka silamɛw bɛɛ nàfà n'a ye.
Filiw ani dankarilikow min bɛ tàli kɛ umura la. A fɔlɔ: mɔgɔw ka filiw n'u ka dankarilikow ŋaniya tàlen kɔfɛ Kankɔrɔtabaliya ni Ala laminɛli ye, o ye a ka kankɔrɔta to yen ni bàto ye a y'o min laɲini ŋaniya tà waati. Sunna ye min ye: kan ka kɔrɔta n'a ye.
Tanu bɛ Ala ye duniya bɛɛ tìgì, seli ni kisi b'an ka Nabiɲuman Mamadu kan, an'a somɔgɔw n'a djɛɲɔgɔnw bɛɛ. O tɛmɛnen kɔ: Nin ye cisɛbɛn lasurunyalen ye taama ladabuw n'a kitiw kan, an y'an jija ka taama den màgo fanba ɲɛfɔ a kɔnɔ An bɛ Ala deli a ka baara n kɛ Ala kama baara ye, wa a ka silamɛ bɛɛ nàfà n'a ye. A fɔlɔ: Taama ladabuw
Ni ala tɔgɔ ye duniya hinɛlabɔlen tìgì lahara hinɛ kɛrɛnkɛrɛnnen tìgì Yali i y'i yɛrɛ ɲininka wa: Jɔn ye sankolo ni dugukolo dan ani min b'u fila ni ɲɔgɔncɛ ka bɔ danfɛnbaw la? Ani jɔn ye ni kankeya dafalen n dan min bɛnnen a la?