Filiw ani dankarilikow min bɛ tàli kɛ umura la. A fɔlɔ: mɔgɔw ka filiw n'u ka dankarilikow ŋaniya tàlen kɔfɛ Kankɔrɔtabaliya ni Ala laminɛli ye, o ye a ka kankɔrɔta to yen ni bàto ye a y'o min laɲini ŋaniya tà waati. Sunna ye min ye: kan ka kɔrɔta n'a ye.
Language: lang_bm
Prepared by: Silamɛya kɔnɔfɛnw labaarali faraɲɔgɔnkan kanw na o dɔnnibaakulu.
Silamɛya kɔnɔfɛnw labaarali faraɲɔgɔnkan kanw na o dɔnnibaakulu.
Filiw ani dankarilikow min bɛ tàli kɛ umura la.
A fɔlɔ: mɔgɔw ka filiw n'u ka dankarilikow ŋaniya tàlen kɔfɛ
Kankɔrɔtabaliya ni Ala laminɛli ye, o ye a ka kankɔrɔta to yen ni bàto ye a y'o min laɲini ŋaniya tà waati.
Sunna ye min ye: kan ka kɔrɔta n'a ye.
Mɔgɔdɔw ka bìsìki ye k'a fɔ ihiramu (ŋaniya)ye fàni de ye( Taafe ni fanimugu donni)
I k'a dɔn ihiramu (ŋaniya)ye: dònni ŋaniya tàli de ye bàto kɔnɔ, a taamasiyɛn ye: kan kɔrɔtali ye ni Ala laminɛli ye, ni mɔgɔ min y'a kan kɔrɔta ni Ala laminɛli ye hiji wali umura kama, o tìgì ye ŋaniya tà.
Mɔgɔdɔw ka bìsìkili ko kòli ye diyagoya de ye ŋaniya tà waati la.
I k'a dɔn o ye sunna de ye foyi t'a kɛbaliya la.
Mɔgɔdɔw ka jɔfilaseli diyagoyali bìsìki ŋaniya tà waati la, wali k'a fɔ ko sunna de do ɲà tɛ kɛ min kɔ, u b'a seli lahalaya bɛɛ la.
Mun ye sawaba ye o de ye Seli ka kɔn ŋaniya ta ɲɛ sariyara la, n ka seli kɛrɛnkɛrɛnnen tɛ a la, n ka n'i ye farida seli wali seli dàgàlen fɛn wo fɛn, ŋaniya dàgàra i ye o kɔfɛ.
Mɔgɔdɔw b'a bìsìkiya ko jɔli ye diyagoya de ye ŋaniya tà yɔrɔ la, a ni ka don a yɔrɔ Mìsìri kɔnɔ.
O tɛ diyagoya ye, ni mɔgɔ kɛra a labɛnnen ni naamufani ye wa a tɛmɛna ŋaniyatayɔrɔ fɛ ka Ala laminɛ a yɔrɔ la wali a kuntilenna na k'a to a ka bolimafɛn kɔnɔ o b'a wàsa, o cogo la min bɛ pankulu kɔnɔ o bɛ ŋaniya tà a yɔrɔ dafɛla la wali ka kɔn a yɔrɔ ɲɛ ni dɔɔni ye, yaasa a kana tɛmɛ.
Naamufani sumadiyali.
K'i wasa don fàrikolo sumadiyali la o de sahalen.
Mɔgɔdɔw ka bàrakɔrɔsi ni sɔniw ni kamakɔrɔsi tigɛli diyagoyali bìsìkiyali, wali k'o filɛ ŋaniya tà waati sunna dɔ ye.
I k'a dɔn o ye bakuruba sunna de ye màgo waati la.
Ŋaniya tàli ka kɔn ŋaniyatayɔrɔ ɲɛ.
O ye sunna tàna de ye, n ka ni min kɛra pankurun kɔnɔ, o bɛ sɛ ka ŋaniya tà ka kɔn a yɔrɔ ɲɛ yaasa a kana tɛmɛ pankurun teliya fɛ, o cogola n'a siranna a ka sunɔgɔ ka tɛmɛ ŋaniyatayɔrɔ la, a bɛ sɛ k'a tà ka kɔn a ɲɛ k'a sanga màgo ma.
Bàto(umura wali hiji) kɛbaa ka tɛmɛli ŋaniyatayɔrɔ kan, dɔnbaliya wali mafiyɛnyaboloma wali k'a d'a kan a bɛ pankurun kɔnɔ.
Min ye diyagoya ye a kan n'a y'a sàgo k'a sɔrɔ a bɛ na umura wali hiji de kɛ n ka a m'a ŋaniya tà : o ye seginni de ye ka taa ŋaniya tà o ŋaniyatayɔrɔ la, o cogo la ni min jìginna jeda dugu pankurunso kɔnɔ a ma ŋaniya tà pankurun kɔnɔ, o kɛra sababu fɛn wo fɛn kama: taali bɛ diyagoya a kan ŋaniya tàyɔrɔ dɔ la ka taa ŋaniya tà, mɔgɔ sen bɛ bɔ o la: min tɛ tɛmɛ ŋaniyatayɔrɔ fɛ wali a kɛrɛfɛ, o bɛ ŋaniya tà jeda dugu kɔnɔ, i n'a fɔ Sudan dugumɔgɔw n'u bɛ na pankurun wali jikankurun fɛ; fo n'u y'a dɔn k'a fɔ u bɛ na tɛmɛ yalamulamu wali juhufa ŋaniyatayɔrɔ fɛ.
Fili min bɛ fɛnkalanen ko faamuya la o de ye k'a fɔ ko gaarikalali bɛ fɛn wo fɛn na, u be degu waribɔrɔ sirili la wali cɛsirilan wali sensàmàra kalaken ka ko la.
O dun tɛ tiɲɛ ye , kalanfɛn: o ye min kalanna wali ka tigɛ ka sanga farikolo ma, i n'a fɔ donfaniw ni kurusiw; n'a donna a doncogo la laada la.
Muso ka tɛgɛmadon (gan) fila ni fàni suturalen dafalen ni ɲɛda fan bɛɛ datugulan ni nundatugulan dafalen donni.
Min ye diyagoya ye a kan - n'a bɛ walicɛw nɔ fɛ- o y'a ɲɛda n'a tɛgɛfila suturali ye k'a sɔrɔ a ma ɲɛda fan bɛɛ datugulan labaara wali tɛgɛmadon fila; k'a sanga kira ka bàlili ma kisi b'a ye.
Mɔgɔdɔw ka bìsìki k'a fɔ donfani kɛrɛnkɛrɛnnen dɔ bɛ mùso ye ŋaniya tà waati, fiman wali binkɛnɛman wali jɛman.
O sahalen tɛ; muso ŋaniyatabaa bɛ fàni don min kadi a ye, k'a sɔrɔ a m'a yɛrɛ masiri.
Mɔgɔdɔw ka bìsìkili k'a fɔ ko naamufani tɛ falen wali k'a bɔ.
Sawaba ye min ye o ye k'a fɔ ŋaniyatabaa bɛ sɛ ka naamufani yɛlɛma wali k'a ko ka tila k'a don kokura.
Kaman bangeli naamufani donwaati ka see a bɔ waati ma.
Min sahalen : o ye kamanbɔli bɛ sariya alikaba mununmununni (tawafu) de la umura la wali nàli mununmununni hiji la, o dɔrɔn.
Ŋaniya tà baliya wali bɔli a la k'a sɔrɔ kun tɛ a la sariya fɛ.
Diyagoya do ŋaniya tabaa kan a ka to ŋaniya kan f'a ka bàto ka timɛ, fo ni sariya ka ŋaniyafoni ko dɔ nana, n'o ye diyagoyasigi ye, o lahalaya la ŋaniyabilali bɛ dàgà a ye, n'a ye saratikan tà ŋaniya tà waati la a bɛ ŋaniya foni foyi tɛ a kan, n'a ma saratikan tà, kantigɛfɛn bɛ diyagoya a kan ani Kunsigidili wali dɔ bɔli a la o kɔfɛ a bɛ ŋaniya foni.
***
Filana: mɔgɔw ka dankarilikow n'u ka filiw alikaba mununmununni na.
Duwawu diyagoyali o ma sàbàti donwaati la lahɔrɔmamisiri kɔnɔ wali alikaba yeeli tuma.
Min sàbàtira kira la ka dàn o ma o de ye sunna ye kisi b'a ye.
Ŋaniya tàli da la ka kɔn tawafu daminɛli ɲɛ.
Ŋaniya bɛ tá dusukun de la, a fɔli ma sariya diinɛ la .
Tawafu daminɛli ŋaniya tàli ka kɔn farafiman ɲɛ min bɛ alikaba la, yɛrɛkɔlɔsi boloma.
O ye gɛlɛyali ni damatɛmɛ de ye.
Tawafu daminɛli farafiman sàgolen kɔ, ani k'o mununmununi jate.
O ye fili ye, n'a y'o kɛ o tɛ jate a fɛ.
Tɛgɛfila kɔrɔtali farafiman yɔrɔ la i n'a fɔ a bɛ kɛ cogomin seli la, wali tɛgɛfila kɔrɔtali siyɛn sàba.
A k'a kinitɛgɛ ɲɛsin a ma siyɛn kelen pewu o de ye sunna ye.
A ni jɔli kuntaala jan farafiman yɔrɔ la.
Jɔli kuntaala surun de ye sunna ye.
Ɲɔgɔn digidigi yaasa ka see fara ma k'a sumusumu.
Ɲɔgɔn digidigi kana kɛ o de ye sunna ye, n'a seera ka see a ma k'a sɔrɔ a ma kɛ ni ɲɔgɔn digi ye a bɛ sɛ k'o kɛ, n'o tɛ a bɛ kɔriyali kɛ ka taa a ma dɔrɔn.
Seginni n'a tɛmɛna farafiman kan k'a sɔrɔ a ma kibaru kumasen fɔ; yaasa ka segin k'a fɔ wali ka kɔriyali kɛ ka taa a ma, wali kibaru kumasen kalanni tɛmɛkɛlen kɔ a kan.
O bɛɛ ye fili de ye, sunna de do min y'a waati jɛ, seginni a kama o tɛ sunna ye, mɔgɔ min mana ɲina kibaru kumasen kalanni kɔ wali k'a to yen tugu boloma fɛn tɛ o kan.
Mununmunun kelen kelen kɛrɛnkɛrɛnni ni duwawu kɛrɛnkɛrɛnnen dɔ ye.
Dalilu tɛ o la, a ka Ala deli duniya ni lahara la cogomin y'a diya o de ye sunna ye[1], Alakosuma dàgàlen min mana a diya a bɛ o kalan, ka bɔ Ala sanumayadali n'a tànuni n'a ka kelenya sàbàtili la ani kurana kalan.
curancuranni mununmununi bɛɛ la.
A ka kɛ sàbafɔlɔ la o dɔrɔn de ye sunna ye.
Duumɛbaliya alikaba bilali la a kinifɛn tawafu tuma la k'a sɔrɔ lujura tɛ.
Alikaba ka kɛ a numan fɛ o de ye Sunna ye, a k'a farati o la, n'a y'a sɔrɔ lujura dɔ bɛ yen k'a sanga ɲɔgɔndigidigi ma o n'a ɲɔgɔnnaw foyi tɛ a kan.
Yamani jamana ɲɛsifan ntoloma sumusumuni, wali kɔriyali ka taa a ma n'i ma se ka gɛrɛ a la.
Ka maga a la dɔrɔn n'i tɛgɛ ye o de ye sunna ye, n'a ma se ka maga a la a tɛ kɔriyali kɛ.
Ka maga alikaba ntoloman bɛɛ la k'u sumusumu, wali a koko ani k'a yɛrɛ dosi a la.
O bɛ sunna fɔnkɔɲɔgɔya, fara fiman dɔrɔn de sumusumuli bɛ dàga, ani Yamani jamana ɲɛsifan ntoloma dɔrɔn.
Bìsìkiyali k'a fɔ Yamani jamana ɲɛsifan ntoloma ni farafiman sumusumuni be kɛ barikaɲini de kama bàto tɛ.
Olu bɛɛ ye dɔnbaliya ni fìli de ye, nàfa ni tɔɔrɔ bɛ Ala kelen de bolo, a minɛna Umaru la Ala diɲɛna a ma a ko: ko a le nana farafiman ma k'a sumusumu, a ko:" ne b'a dɔn ko e ye farakuru de ye i tɛ tɔɔrɔ kɛ i tɛ nàfa lasee, ni ne tun ma kira ye k'i sumusumu kisi b'a ye ne tun tɛ i sumusumu"[1]Bukari y'a màfilɛ, (1597) jàte hakɛ la.
Kan kɔrɔtali ni duwawu ye min bɛ mɔgɔw dèkùn.
A ka Ala kosuma k'a weele a ni Ala cɛ o de ye sunna ye; yaasa a kana mɔgɔwɛrɛ dèkùn.
Yɛrɛlasogayali ni jà tàli ye ani bàro tawafu waati la.
Min ɲininen tawafukɛla fɛ o ye a k'a ma kosuma ni alaɲɛsiranyɛ ni yɛrɛmaji ye ani dusukun ka kɛ yen.
Tawafu dabilali ka k'a sɔrɔ i ma seeli dankaniya sɔrɔ farafiman yɔrɔ la.
waajibi ye A ka munumununni hakɛ wolonwulanan dafa f'a dusukun ka dankaniya wali ka jigiyali griman sɔrɔ ka fɔ k'a ka can a la a seera farafiman yɔrɔ la.
Dusukunnasiri k'a fɔ ko tawafujɔfila o ka kan ka kɛ iburahima jɔyɔrɔ de la cɔyi wali a kɛrɛfɛ, u bɛ ɲɔgɔn digi o nɔ fɛ ka tawafukɛlaw degun bàto kɛwaatiw là, u bɛ siraw geren.
O bìsìkili n ye fìli de ye, jɔ fila tawafu kɔfɛ o kɛli bɛ wàsàkɛ Mìsìri fan bɛɛ, wa selibaa be sɛ ka jɔyɔrɔ n bila ani alikaba cɛ- hali n'a yɔrɔ ka jan a la- a bɛ seli Mìsìri kɛnɛ wali a sow kɔnɔ, a bɛ kisi mɔgɔw tɔɔrɔli ma, wa a bɛ seli alaɲɛsiranyɛ ni mafanciya kɔnɔ.
Tawafu kɔfɛ Jɔfila n'a duwawu janyali.
U surunyali de ye sunna ye, a tɛ duwawu foyi kɛ a kɔfɛ; k'a sanga o sàbàti baliya ma ka bɔ kira ma kisi b'a ye.
Tawafu kɔfɛ Jɔfila selili i kaman bɔlen fiyɛn na naamufani fɛ.
A k'a ka fànimugu la segin k'a d'a kama kan teliyala tawafu banen kɔfɛ o de ye sunna ye.
***
A sabanan: mɔgɔw ka dankarilikow n'u ka filiw safa ni mariwa ni ɲɔgɔncɛ taama tuma la.
Tɛgɛkaman bɔli fiyɛn na naamufani fɛ u ni ɲɔgɔn cɛ taama waati la.
An y'a fɔ ka tɛmɛ ko kaman tɛ bɔ kɛnɛma ni tawafu waletuma tɛ.
Ŋaniya fɔli da la ka kɔn safa ni mariwa ni ɲɔgɔncɛ taamali ɲɛ.
An y'a fɔ ka tɛmɛ ko ŋaniya bɛ tà dusukun de la, a fɔli dala o tɛ dàga.
Ka daminɛli kɛ mariwa kulu la.
O ye fìli de ye, ni mɔgɔ min y'o kɛ o tagakohakɛ tɛ jàte.
Mɔgɔw ka bìsìki ko taali ni naali de ye tagakokelen ye, a bɛ tagakotan ani naani kɛ.
O ye fìli de ye, ka bɔ safa kulu la ka taa mariwa o ye tagakokelen de ye, ka bɔ mariwa ka taa safa o fana ye tagako dɔ ye, a bɛ daminɛ safa kulu la, k'a laban mariwa.
Ka yɛlɛn safa kulu sanfɛlaba la dusukunnasiri boloma ko baara tɛ ɲɛ n'o tɛ.
Dalilu tɛ o la.
Tɛgɛfila kɔrɔtali a ni ka kɔriyali kɛ n'u ye i n'a fɔ a bɛ kɛ seli kibaruw fili waati la cogomin.
Ka ɲɛsin alikaba ma ka duwawu sàbàtilen fɔ o de sahalen.
Muso ka taama teliya taamasiyɛn lakodɔnnen fila ni ɲɔgɔncɛ i n'a fɔ cɛ.
A b'a le wàsà ka taama dɔrɔn, o de dàgàlen do, dɔnnibaa bɛɛ ka benkan na; A lebun tàngali kama.
Tagako kelen kelen bɛɛ kɛrɛnkɛrɛnni ni duwawu kɛrɛnkɛrɛnnen dɔ ye.
Dalilu tɛ o la, duwawu min y'a diya a b'o kɛ k'a sɔrɔ a m'a kɛrɛnkɛrɛn[2].
Kumakan kɔrɔtali taama waati kɔrɔtali la min bɛ mɔgɔw degun.
A ka Ala kosuma k'a weele ale yɛrɛ ni Ala dɔrɔn ni ɲɔgɔncɛ o de ye sunna ye; yaasa a kana mɔgɔwɛrɛ degun.
Taama teliman safa ni mariwa cɛ tagako hakɛ bɛɛ la.
Ka taama teliya taamasiyɛn binkɛnɛlamafila ni ɲɔgɔncɛ o dɔrɔn de ye sunna ye.
Jɔ fila selili taama bannen kɔ.
Dalilu tɛ o la, o kɛli ma dàgà.
Ka safa ni mariwa ni ɲɔgɔncɛ taama k'a sɔrɔ umura wali hiji tɛ.
Taama tɛ kɛ diyaɲɛ boloma.
***
A naaninan: mɔgɔw ka dankarilikow n'u ka filiw kunsigi dili n'a damakɛɲɛli la.
Makodonbaliya Kunkolo fan bɛɛ dili la wali a damakɛɲɛli la.
Kunkolo fan bɛɛ dili wali a damakɛɲɛli o de ye sunna ye.
Dili ni damakɛɲɛli lahɔrɔmamisiri kɔnɔ, ani si filili a kɔnɔ.
Lahɔrɔmamisiri bonyali n'a sanuya tàngali o ye diyagoya de ye.
Kunsigi dili wali a damakɛɲɛli yakaruyali kɔsɛbɛ min b'a ɲinɛ wali k'a sogola ka bɔ a ma.
Ka teliya k'a kɛ o de sariyalen n'a tilala tawafu ni taama la.
Naamu tàna dɔw Waleyali ka kɔn kunsigi dili wal'a damakɛɲɛli ɲɛ.
Min ye diyagoya ye o ye a kana naamu tànàmàko foyi kɛ fo n'a ye kunsigi di wali k'a damakɛɲɛ.
***
Filiw ni dankarilikow min bɛ tàli kɛ hiji la.
A fɔlɔ: mɔgɔw ka dankarilikow n'u ka filiw faraɲɔgɔnkan (tariwiya) don.
Mɔgɔdɔw ka bìsìki hiji naamufani donni Mìsìri kɔnɔ wali alikaba jifolon kɔrɔ faraɲɔgɔnkan don o dàgali.
A k'a don a bɛ yɔrɔmin o de ye sunna ye; a kɛra makan dùgùkɔnɔ wali mina.
Ŋaniya tàli yakaruyali ka see selifana waati ma.
A ka hiji ŋaniya tà wàlàhatile waati ka kɔn selifana ɲɛ o de ye sunna ye.
Mina dugukolo sìli kɛbaliya k'a sɔrɔ a se b'i ye
Hijiden ka sì mina n'a se b'a ye o de ye sunna ye; k'a sanga kira ka wale ma kisi b'a ye.
Seliw fàràli ɲɔgɔn kan mina dùgùkolo kan.
A ka seliw jɔ hakɛ surunya mina k'a sɔrɔ a m'u faraɲɔgɔnkan o de ye sunna ye; kira ladegeli kama kisi b'a ye.
***
A filanan: mɔgɔw ka dankarilikow n'u ka filiw arafa don.
Arafakɛnɛ jɔli tileseginna don waati dɔ la fàràti boloma.
O ye gɛlɛya ni damatɛmɛ de ye bàlili kɛra min na.
Bɔli ka taa Arafa tileseginna don wali a su fɛ ka si a kɔnɔ.
O ye sunna tàna de ye, wa mina dùgùkolo sìli sunna bɛ yɛbɛbɛ o kɔsɔn.
Jɔli Arafakɛnɛ dancɛ kɔfɛ.
Min ye diyagoya ye hijiden kan o ye ka jɔ arafa dancɛ kɔnɔ.
Bìsìki k'a fɔ seli ka kan kà kɛ alimami de nɔ fɛ Namira Mìsìri kɔnɔ arafa ani ɲɔgɔn digidigi yaasa ka sàbàti yen.
O tɛ diyagoya ye, wa ɲɔgɔn digi ma sariya o kama.
Ka taa (ilali)kulu yɔrɔ la duwawu waati.
Ka ɲɛsin kɔrɔn ma o de ye sunna ye.
Ka ilali kulu yɛlɛli diyagoya dusukunnasiri ta, wali k'o ye hiji baara dɔ ye wali fusamanciya dɔ b'a la wali a ka fusa ni arafa dùgukolo fan tɔw ye.
Dalilu tɛ o la, o bɛ kira ka taasira fɔkɔɲɔgɔnya kisi b'a ye.
(Ilali) kulu weeleli ko hinɛ kulu, wali (duwawu kulu).
min sahalen o ye a tɔgɔ ko(ILali), k'a weele ko hinɛ wali duwawu kulu dalilu tɛ o la.
Buku koorilen min bɛ arafa kulu sanfɛ ka don o kɔnɔ, ani k'a weele ko Adama ka buku, ani seli a kɔnɔ an'a munumununni i n'a fɔ alikaba bɛ munumunun cogomin.
O bɛɛ ye ko sindilen (bidaya) de ye bàlili kɛra ka bɔ min ma, w'a bɛ sɛ ka kɛ filaninkafɔya ye.
Barikaɲinini ni arafa kulu sanfɛla tolomanjan n ye ani tɔgɔ sɛbɛnni a kan.
Olu bɛɛ ye ko sindilen (bidaya) de ye bàli kɛra min ma, a bɛ sɛ ka i lase filaninkafɔya ma.
Wari bilali arafa kuluwow la wali nɔɔrɔ kulu wali kunsigi wali sɔni wali fàni o n'a ɲɔgɔnnaw, k'a dusukunnasiri tà k'o ko bɛ sɛ k'i segin kana o yɔrɔ kelen na.
Olu bɛɛ ye ko sindilen (bidaya) de ye bàli kɛra min ma, a bɛ sɛ ka i lase filaninkafɔya ma.
Mɔgɔdɔw ka dusukunnasiri ko kira jɔyɔrɔ jɔli diyagoyalen Arafakɛnɛ kan, wali a kan ka karaba.
Min sahalen o ye k'a fɔ Ale diyagoyalen tɛ, wa a karabali ɲininen tɛ.
Waati tɔnɔmabɔbaliya ani duwawu ni Alakosuma toli ni yɛrɛ sogoyali ni ko ye nàfà tɛ min na.
Duwawu daminɛli yakaruyali ka see tile bin waati ma, wali tile laban.
Dèkùn sɔrɔli jɔli la ni duwawu kɛli ye, ani k'a bìsìki k'o ye sunna ye, wali k'a bìsìki ko arafa jɔli laɲini ye jɔli de ye ka duwawu kɛ.
Arafa jɔli ka kɛ waati kofɔlen kɔnɔ o de sahalen, i jɔra wali i sigira, yɛlɛnkanfɛn kan wali i b'i sen na.
Ka bɔ arafa ka kɔn tile binni ɲɛ.
O ye haramu de ye; k'a d'a kan kira ka sunna fɔkɔɲɔgɔnya do nɛɛma ni kisi b'a ye.
Taali yakaruyali tilebin kɔfɛ k'a sɔrɔ lujura tɛ.
Ka arafa bila teliyaboloma tile binnen kɔfɛ k'a sɔrɔ lujura tɛ yen o de ye sunna ye.
Mɔgɔdɔw ka dusukunnasiri ko arafa jɔli jumadon fɛ k'o bɛ bɛn hijiko biwolonfila ma.
Dalilu tɛ o la.
***
A sabanan: mɔgɔw ka dankarilikow n'u ka filiw taali la muzidalifa kɛnɛ kan ani sìli yen.
Teliyali kojugu bɔtumala arafakɛnɛ kan ani ɲɔgɔn dèkùnni ni bolimafɛnw ye.
Ka taa ni basigi ni sàbàti ni tɔɔrɔbaliya ye o de ye sunna ye.
Mɔgɔdɔw ka dusukunnasiri k'a fɔ koli ɲininen do muzidalifa sìli kama.
Dalilu tɛ o sariyali la.
Mɔgɔdɔw ka dusukunnasiri k'a fɔ yɛlɛnkanfɛn toli kanunen yaasa ka don muzidalifa dugukolo kɔnɔ senna.
Dalilu tɛ o sariyali la.
Jìgìnnin yɔrɔdɔ la yaasa a ka mafantiya sɔrɔ k'a bɛ muzidalifa dancɛ la.
Seli yakaruyali n'a jìginna muzidalifa.
Ka seli teliya la n'a seera muzidalifa o de ye sunna ye.
Yɛrɛsogoyali ni bɛlɛ tɔmɔli ye i seewaati kunfɔlɔ la muzidalifa ani k'o k'i ka hami ye dusukunnasiriboloma k'o ɲininnen sariya la.
Dalilu tɛ o la.
Fitiri ni saafo waati yakaruyali f'u waatiw ka taa bɔ, n'o ye su tilancɛ ye.
Fitiri ni saafo selili ka kɔn su tilancɛ ɲɛ o de ye waajibi ye hali n'i ma see muzidalifa.
Muzidalifa su ɲɛnamayali ni seli ni bàto ni tulon ye.
Lafiya ni sunɔgɔ teliya boloma o de ye sunna ye; kira ladegeli kama kisi b'a ye, yaasa seli baaraw ka nɔgɔya a ma.
Lafulenw n'u sɛnsɛnbagaw ka bɔli ka kɔn su tilancɛ ɲɛ.
U kana bɔ ka kɔn su tilancɛ ɲɛ o de ye waajibi ye.
Mɔgɔ ka bɔ min tɛ lafulenw fɛ wa mɔgɔlafulen t'a ka bolokan ka kɔn fajiri ɲɛ.
Ka to muzidalifa kɔnɔ ka see fajiri ma o de ye waajibi ye.
Ka sumaya bɔli la muzidalifa kɔnɔ fo ka see tile kɔrɔtali ma.
Ka bɔ ka kɔn tile kɔrɔtali ɲɛ o de ye sunna ye.
***
A naaninan: mɔgɔw ka dankarilikow n'u ka filiw kantigɛli don.
Dɔw ka bìsìki ko koli ɲininen fara kerunni kama.
Dalilu tɛ o sariyali la.
Bɛlɛ kòli.
Dalilu tɛ o sariyali la.
Dusukunnasiri ko farakerun tɛ saha fo n'a bɛlɛ tɔmɔna muzidalifa kɛnɛ kan.
Dalilu tɛ o la, yɔrɔ min y'a diya a b'a tɔmɔ yen.
Fɛnwɛrɛ bonni min tɛ bɛlɛ ye, wali bɛlɛ kunbaba bonni.
O bɛ kira ka sunna fɔkɔɲɔgɔnya kisi b'a ye.
Dimi kerunni tuma la, a ni dusukunnasiri ko min bɛ ka bon o yɛrɛ de ye sitanɛ ye.
Faraɲɔgɔnkansigi ni jamawfàraɲɔgɔkan tagawaati kerunni kɛyɔrɔ la, ani mɔgɔw dèkùnni.
Ka dɔ fara Alakosuma sàbàtilen kan kerunni tuma.
Min ka kan o ye ka dan kibaru kumasen fɔli ma.
Fara wolonwula bɛɛ kerunni ɲɔgɔn fɛ yɔrɔninkelen na.
O lahalaya la bonyɔrɔkelen de bɛ jàte, a bɛɛ kerunni a danna o de ye diyagoya ye.
Bɛlɛ bilali dingɛ kɔnɔ nɔgɔya la k'a sɔrɔ i m'a kerun.
O tɛ wasakɛ, min ɲininen o de ye k'a kerun min bɛ sɛ ka weele ko kerunni dɔrɔn.
Ka koko n yɛrɛ kerunni laɲini, k'a bìsìki k'o de ye laɲini ye.
Min ɲininen o de ye a ka bìn wó kɔnɔ hali n'a ma koko n sɔrɔ.
Kerunni yɔrɔjan fɛ, ani dankaniyabaliya ni bɛlɛ ma bìn wó kɔnɔ.
Ka jɔ ka duwawu kɛ bonyɔrɔ kunbaba kɔfɛ.
O ɲininnen tɛ sariya la; k'a d'a kan dalilu tɛ a la.
Daamuhiji ni hijikalansolen bagan kantigɛli ka kɔn kantigɛli don ɲɛ.
Ni mɔgɔ min y'o kɛ o tɛ wàsa kɛ, a kan ka sègin kantigɛli kan sariya ka waati kofɔlen kɔnɔ, n'o ye selidon ye ka taa see selidon laban ma.
Kantigɛfɛn kantigɛli toli k'a sɔngɔ sarakati.
Ni mɔgɔ min y'o kɛ o t'a wàsà, a kantigɛli de bɛ diyagoya a kan.
Kunkolo fandɔ dili wali a damakɛɲɛli ka dɔ to.
Kunkolo fan bɛɛ dili wali k'a damakɛɲɛ o de ye sunna ye.
Ka dan nàli tawafu dɔrɔn ma ka hiji ta to yen wali ka hiji tawafu kɔn arafa ta ɲɛ.
Ni mɔgɔ min y'o kɛ o tɛ dàgà ; k'a d'a kan hiji tawafu ye hiji jɔsen dɔ de ye, hiji tɛ kɛnɛya n'o tɛ, wa a kɛli tɛ dàgà fo arafa ni muzidalifa bannen kɔfɛ.
***
A duurunan: mɔgɔw ka dankarilikow n'u ka filiw mina donw baaraw la(Seli donw)
Nɔnabilali ni mɔgɔ ci farakerun waleya kama o yɛbɛbɛli.
Hijiden yɛrɛ ka kerunni kɛ o de ye lasulu ye, fo n'a kɛra sariya ka lujura ye, a bɛ dàgà a ye ka nɔnabilabaa ɲini.
Nɔnabilabaga ka taama ka kɔn hiji baaraw n'a donw banni ɲɛ.
O ye fìli de ye, min diyagoyalen a kan o ye a ka to mina dugukɔnɔ wali a bɛ yɔrɔmin fo hiji baaraw ka ban, a bɛ kanbɛda tawafu kɛ ka sɔrɔ ka taama.
Kerunni seli donw na ka kɔn tile jɛnkɛli ɲɛ ka bɔ kabakolo cɛma.
Kerunni tile jɛnkɛli kɔ kabakolo cɛma o de ye sunna ye.
Sitanɛbonyɔrɔ sàba dadalibaliya ɲɔgɔn kan kerunni na.
A dadaliɲɔgɔnkan ye diyagoya ye, a bɛ bonyɔrɔ fɔlɔ bon o kɔfɛ cɛmata o kɔfɛ kunbaba n'o ye laban ye, ni mɔgɔmin y'o kɔlakalen kɛ wali k'o fɔkɔɲɔgɔnya, seginkanni bɛ diyagoya o kan k'a dadaɲɔgɔnkan, a bɛ fɔlɔ (fitini) n jate k'a tɔw kerun.
Jɔli ka duwawu kɛ laban kerunnen kɔ.
Fɔlɔ ni cɛmanta dɔrɔn kerunnen kɔ ka duwawu kɛ o de ye sunna ye.
***
A wɔɔrɔnan: mɔgɔw ka dankarilikow n'u ka filiw kanbɛda tawafu la.
Kanbɛda tawafu kɔnni donlaban fara kerunni ɲɛ; yaasa ka taama kerunni kɔfɛ o nɔ kelen na.
O ye fìli de ye, ni mɔgɔ min y'o kɛ o tɛ dàgà, a seginkanni bɛ diyagoya.
Nɔnabilali ka kerunni kɛ a nɔ la, a le bɛ kanbɛda tawafu kɛ o la ka kɔ nɔnabilabaa ka kerunni ɲɛ.
A bɛ makɔnɔnin kɛ fo n'a ye kerunni kɛ a b'a ka kanbɛda tawafu kɛ o de ka kɛnɛ.
K'a dabɔ a kama i kɔ kanadon alikaaba ma, i b'i kɔntɔrɔmabɔ i kɔ kan, alikaba bonya ɲinini kama.
Dalilu tɛ o wale n na, kandaw la hɛɛrɛma ye kira ka kandaya de ye kisi b'a ye.
Ka jɔ ka duwawu kɛ bɔ waati la lahɔrɔmamisiri kɔnɔ.
Ka teliya ka bɔ Makan dùgu kɔnɔ kanbɛda tawafu kɔfɛ o diyagoyalen, taamaden makɔnɔli wali taama doninw sànni baasi tɛ o la, o n'a ɲɔgɔnnaw.
N'a ye waatijan kɛ a kɔnɔ k'a sɔrɔ lujura tɛ: kanbɛdatawafu bɛ waajibiya a kan tugunni.
Dankarilikow ni filiw minnu bɛ tàli kɛ kira ka Mìsìri yazurali la.
Yɛrɛdosi a kokow n'a nɛgɛw la, kira kaburu yazurali waati nɛɛma ni kisi b'a ye, ani gaariw sirili fiyɛnbɔdaw la barikaɲini kama.
Ala n'a ka kira ye min sariya diinɛ la barika b'o de la nɛɛma ni kisi b'a ye, a tɛ kokura sindilen na.
Taali Uhudu kuluwow la o n'a ɲɔgɔnna kuluwow, Hirai ni sawuru kuluwo makan kɔnɔ misali , ani fàni sìrìli u yɔrɔw la, ani duwawu Ala ma diɲɛ min ma, an'o wale ninnu sɛngɛn muɲunni.
O bɛɛ ye ko sindilen de ye lasulu t'a la silamɛ sariya jɛlen na.
Yɔrɔdɔw yazurali minnu bɛ bìsìki ko kira tɛmɛna a fɛ, i n'a fɔ kira ka ɲɔgɔmɛ biriyɔrɔ ani bololanɛgɛ kɔlɔn ni usumana ka kɔlɔn, ani ni yɔrɔ ninnu bɔgɔ tàli barikaɲini kama.
Duwawu ɲininni banbagatɔw fɛ bakiya kaburu ziyara waati ani Uhudu Seyidusuw ka fàra wari misɛniw kerunni kan a yɔrɔ la, gɛrɛɲɔgɔnyaɲini kama u la ani barikaɲini kama u fɛ.
Tanu bɛ Ala ye duniya bɛɛ tìgì, seli ani kisi b'an ka Nabiɲuman Mamadu kan, an'a somɔgɔw n'a diɲɛɲɔgɔnw bɛɛ. O tɛmɛnen kɔ: Ni ye bataki kuntaalasurun dɔ ye umura mankutu n'a kiti n'a ladabuw kan, umurakɛla màgo bɛ jɔ min na an y'an banba o bangeli kan. An bɛ Ala deli a k'a baara n kɛ Ala kama baara ye, a ka kɛ ka silamɛw bɛɛ nàfà n'a ye.
Silamɛya ye yɛrɛkolon de ye Ala ye duniya danbaa n'a kow latigɛbaa,ani yɛrɛkolon a ye kanu ni bonya boloma,silamɛya sun ye limaniya de ye Ala ye,ani k'a le de ye danbaa ye, a tàna bɛɛ ye danfɛn ye, a le dɔrɔn de ni bàto ka kan farankan t'a la, tɔgɔ sanumanw b'a la ani mankutu kɔrɔtalenw, dafalenya dafalen y'a ta ye nàgasi tɛ min na, a ma bɔ fɛn na fɛn ma bɔ a la,sangaɲɔgɔn ma kɛ a la wali ɲɔgɔn na, a t'a ka danfɛn foyi bɔnfɛɲɔgɔnya. Silamaya ye Ala kɔrɔtalen ka diinɛ de ye dɔwɛrɛ tɛ minɛ min kɔ mɔgɔw bolo, a le de ye diinɛ ye Nabiɲuman tɛmɛnenw bɛɛ na na ni min ye kisi b'u ye. Limaniya cidenw…
N'i b'a fɛ ka don silamɛya la, i kan ka ni seereya kumakan n fɔ k'i kan bɔ n'a ye, k'a kɔrɔ dɔn ka limaniya a la: N bɛ seereya ko ma foyi tɛ yen fo Ala( Ni kumaden ninnu kɔrɔ ko foyi ni bàto man kan fo Ala). N bɛ seereya ko kira Mamadu y'a ka ciden ye, wa Mariyamaden Isa ye Ala ka jɔn ye a ka ciden tun do.
