الله -جل جلاله- أنيس المحبين وملاذ القاصدين

الله - جل جلاله-؛ د مینه والو آرامتيا

د الله جل جلاله ښکلي نومونه او د هغه غوره صفتونه له کتاب او سنت څخه

عبدالله بن مشبب بن مسفر القحطاني

د چاپ حقونه د لیکوال لپاره خوندي دي

دویم چاپ

۱۴۴۱هـ ق – ۲۰۲۰ زیږدیز کال

بسم الله الرحمن الرحيم

ډالۍ

زما مور او پلار ته..

ځینې هغه څه چې تاسو زما لپاره له څښتن تعالی څخه غوښتل؛ زه ستاسو د ډیر سخاوت او نیکۍ یوه برخه هم بیرته درګرځولی نشم..

بیا: هر هغه زړه ته چې خپل رب پیژني او هغه ته نږدې کیږي..

تاسو ته ... د هڅو محصول ډالۍ کوم؛ له الله تعالی څخه ددې عمل قبولي غواړم!

د دویم چاپ سریزه

په پیل او پای کې د الله ستاینه په ظاهر او باطن کې ادا کوم، او پر خپل پیغمبر؛ محمد - صلی الله علیه وسلم - باندې درود وایم، اما بعد:

دا دویم چاپ دی چې د ګران لوستونکي مخې ته یې ږدم وروسته لدې چې لومړۍ ګڼه چې شمیر یی (۶۰۰۰) ټوکه وو په ډیر لږ وخت کې خلاص شول چې پدې کار سره د الله تعالی منندوی یم، او وروسته لدې چې د کتاب د منځپانګې بیا کتنه، زیاتول، او حذفول تر سره شول، هیله ده چې کتاب د لوستونکو لپاره مناسب، په موضوع کې بشپړ او هدف ته د رسیدو لپاره پوره وي.

او د علم په خپرولو کې د ثواب غوښتونکی یم؛ زه په لاندې شرایطو سره د کتاب د چاپ اجازه ورکوم:

پرته له حذف او اضافه کولو، او دا چې چاپ باید مجلل او د کتاب د منځپانګې سره مناسب وي، او ددی ګرځنده شمیرې 00966564570117 یا بریښنالیک سره اړیکه وساتل شي [email protected]

د دې لپاره چې ډاډ ترلاسه شي چې په کتاب کې کوم بدلون یا اضافه والی ندی راغلی؛ او پوره والی او کمال یوازې د الله - تعالی - د کتاب لپاره دی.

بیا د دار ابن الجوزي او المتنبي کتابتون څخه د دوی د تیرو هڅو مننه کوم، د الله څخه د بریالیتوب، هدایت او قبولتیا غوښتنه کوم.

او ټوله ستاینه د رب العالمین لپاره ده

ليکوال

سريزه

ټول ستاېنه د رب العالمین لپاره ده، درود او سلام دې وي پر رسول الله صلی الله علیه وسلم او د هغه په کورنۍ او اصحابو باندې، اما بعد:

د ایمان د زیاتولو له سترو لارو څخه: د الله – سبحانه و تعالی - پیژندنه د هغه په نومونو، صفتونو او فعلونو کې ده، د الله هر نوم د ننوتلو لپاره له ګڼو دروازو څخه یوه دروازه ده . (وَلِلَّهِ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَىٰ فَادْعُوهُ بِهَا [الأعراف:180]، او خاص د الله لپاره تر ټولو ښكلي نومونه دي، نو تاسو الله په دغو (نومونو) سره رابلئ، نو د هغه کس به څه حال وي چې دغه نومونه حفظ کړي؟! د رسول الله - صلی الله علیه وسلم - څخه ثابت دی چې فرمایلي يې دي: " الله - تعالی - لره نهه نوي نومونه دي، یو کم سل، څوک چې هغه یادې - حفظ - کړي جنت ته به داخل شي" [بخاري او مسلم روایت کړی].

ما به له الله تعالی څخه دا غوښتنه کوله چې ماته یې د حفظولو شرف را نصیب کړي، نو په ۱۴۳۰ هجري قمري کال کې مې په لنډه توګه د هغه په بیانولو پیل وکړ، نو د الله - تعالی - نومونو او صفتونو ته مې د اورېدونکو لیوالتیا حس کړه..

او څرنګه کیدلی شي چې یو مؤمن یې پيژندلو ته لیوالتیا ونه لري؛ په داسې حال کې چې د هر نوم په پيژندلو سره د الله تعالی ملاقات ته د هغه مینه او شوق ورځ تربلې زیاتیږي؟!

څنګه به یو مؤمن د الله نومونو او صفتونو پيژندلو ته نه لیواله کیږي؟ پداسې حال کې چې هغه پدې پوه شوی چې: هغه د هر غم ځپلي، مظلوم، قرضدار، ناروغ، زنداني او حیران لپاره د ژغورنې وسیله ده؟!

څنګه به یو مؤمن د الله نومونو او صفتونو پيژندلو ته نه لیواله کیږي؟ پداسې حال کې چې پوه شي چې دا: د خلاصون، نیکمرغۍ او خزانو کونجیاني دي؟! بلکې چا چې - دا نومونه - په حقه وپيژندل نو نیمګرغي به ترې هیڅکله جلا نه شي.

لدې ځایه؛ مې له الله - تعالی- نه وغوښتل چې د داسې یو کتاب د لیکلو توفیق راکړي چې زما لپاره یو اثر او ښایسته چینه وي چې خلک ترې خړوبه کیږي، نو ما یوازې د راټولولو او جوړولو طریقه غوره کړه، زه په لیکلو کې د خپلې ناتوانۍ او د خپل علمیت له کمښت څخه خبر یم؛ زه نه ماهر آس چلوونکی یم او نه ماهر پیاده تلونکی یم.

نو ما ټول هغه څه راټول کړل چې زما سترګو لیدلي و، او هغه څه مې ولیکل چې ما په کې د راحتۍ احساس کاوه، په دې هیله چې زه به په هغه څه کې ښه کار وکړم چې زه یې راټولولو ته ترجیح ورکوم، په اسماو او صفاتو کې مې د مخکنیو صالحینو عقیده تعقیب کړې ده.

بیا مې هغه په نوې بڼه کې جوړ کړ، چې د عظمت او ښکلا په جامو پوښل شوی وي، البته د زده کونکو او پوهانو د طبقې په نظر کې نيولو سره، او له بشپړې اکاډیمیکې طریقې څخه مې لرې ساتلی دی.

او صحیح او حسن حدیث باندې مې بسنه کړې، آثار او تاریخ مې په کې ندي څیړلي.

او موخه مې: د اسانتیا راوستل، تشویقول او لوستونکي په خورا اسانه لار او لنډ وخت کې هدف ته رسول دي.

په دې هیله چې دا به خوشحالۍ راولي، اندیښنه به لرې کړي، زړه به پراخه کړي، ایمان به پیاوړی کړي، پوهه به ډیره کړي، زړه به ډک کړي، زړه ته به عمر وبخښي، او فکر ته به وده ورکړي.

او ددی کار احسان او منت یوازې الله – عزوجل- لره دی، بیا د علم او احسان خاوندانو ته چې ما له هغو څخه خورا خوندورې میوې راټولې کړې وې، که ما سم کار کړی وي نو هغه به د الله –جل و علا- لخوا وي، او د الله ډیر شکر ادا کوم، او که ما تیروتنه کړې وي، نو هغه به زما او د شیطان لخوا وي او ما پدې کار سره یوازې خیر او نیکي غوښتي؛ نو زه د الله څخه بخښنه غواړم او هغه ته توبه کوم!

او په پای کې؛ دغه لږ کوښښ، او د بې وزله وړتیا ده، د دې کتاب د بشپړیدلو لپاره د الله شکر ادا کوم، هیله ده چې الله یې زما څخه قبوله کړي، او لدې ویره لرم چې هغه یې رد کړي، الله –سبحانه و تعالی- په ګواهۍ نیسم چې له هغه سره مینه لرم، او د هغه په اړه ښه ګمان لرم.

او زه د الله څخه غوښتنه کوم چې زما لپاره او د هغه چا لپاره چې ما له هغوی څخه دا راټول کړي دي ډیر اجر ورکړي، او د هر هغه چا لپاره چې په بیاکتنه، تصحیح، تنسیق او تنظیم، کاپي او چاپ کولو، یا مشوره یا نظر ورکولو کې برخه اخیستی ډیر اجرونه ورکړي.

همدارنګه د الله –عزوجل- څخه غوښتنه کوم چې دغه کار سم وگرځوي، او د ځان لپاره یې خالص وگرځوي، د هغه د مینې منندوی یم، او د هغه رضا ته نږدې کیدل غواړم، او دا چې ماته او زما مور او پلار، زما شیخانو، زما کورنۍ او ټولو مسلمانانو ته بخښنه وکړي؛ بیشکه چې ښه اوریدونکی او د دعا قبلونکی دی!

ستاسو ورور:

عبدالله بن مشبب القحطاني

[email protected]

موبایل (د واتساپ پیغامونو لپاره):

00966564570117

اې زما ربه ..

څومره ستر موقف دی، څومره ستر مقام دی، او څومره سخت کار دی!

کلمې عاجزی دي، او زړه لړزیږي، او ژبه بندیږي، او جملې لنډېږي، او عقل حیرانیږي، او ستا کمزوری بنده ستا په وړاندې ولاړ دی؛ هغه غواړي چې ستا ستاینه وکړي، او هغه څه چې په خپل ځان کې یې دي تاسو ته بیان کړي، په داسې حال کې چې تاسو د هغه له حال څخه با خبر یاست.

ډالۍ کوونکي په ستاینې سره تا ته نشي رسیدلی ... حتا که دوی مبالغه هم وکړي، ځکه هغه څه چې په تاسو کې دي ډیر لوی دي.

اې ربه!

موږ پوهیږو چې کله موږ ستا ستاینه او ستا ویاړ بیانوو، او ستاسو د عظمت درناوی کوو، او ستا یاد کوو، دا ټول پر مونږ باندې ستا نعمتونه او منتونه دي؛ ته هغه ذات یې چې موږ ته دې هدایت وکړ، او موږ ته دې لارښوونه وکړه..

او موږ پوهیږو چې ته - اې زموږ ربه - د هغه څه څخه پورته یې چې ستاینه کوونکي ستا ستاینه کوي، او د هغه څه څخه پورته یې څوک چې ستا ستاینه کوي.

نو – اې الله - هغه څه چې تا ماته او د دې لیکنو لوستونکو ته ورکړي دي قبولې کړه او زموږ نیمګړتیاوې وبخښه.

الله ته زه خپله ستاینه او ثنا ډالۍ کوم ... او په زړه پورې خبرې چې هیڅکله پای ته نه رسیږي

1 - 2

اللهُ الإِلَــهُ -جل جلاله-

په هغه لوی او خوږ نوم پیل کوو چې بشریت پېژندلی دی، په نومونو کې غوره، او تر ټولو ښکلي توري، چې په ژبو ویل کیږي ... او روحونه په هغه سره آرامتیا مومي ... روح ته نږدې ... او زړه ته محبوب ...

هغه: د الله (تبارک و تعالی) نوم دی، (هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِيًّا) ایا ته د ده كوم همنام پېژنې! [مريم: ٦٥].

د الله – تبارک و تعالی – نوم په ټولو عالمیانو کې ځانګړی دی؛ دا یوازې د هغه نوم دی، له هغه پرته یې په بل چا یې اطلاق نه کیږي، او نه یې له مخلوقاتوو څخه څوک دعوا کوي، الله –سبحانه و تعالی- د جاهلانو زړونه او ژبې یې نیولي دي چې په دې نوم سره ونومول شي.

هغه الله دی – تبارک و تعالی - د جلال، ښکلا، عظمت، وقار او ځواک خاوند دی.

هر څومره چې ستا په عظمت کې موږ لیکل وکړو، مقدسې کلمې دی چې روحونه پرې پیاوړې کیږي.

نو ای ربه ته تر ټولو لوی یې... او له ټولو کلمو څخه ستاسو جلال لوی دی.

د الله -تبارك وتعالى- نوم که په لږ څه کې یاد شي زیاتوي یې، که د ویرې پر مهال واخستل شي له منځه یې وړي، تکلیف لرې کوي، غم او اندیښنه خلاصوي، تنګي او مصیبت له منځه وړي، که کمزوری ورسره تعلق وساتي پیاوړی کوي یې، ذلیل انسان څخه ته قدرمن کوي، غریب انسان شتمنوي، او مغلوب انسان بریا ته رسوي.

دا هغه نوم دی چې مصیبتونه پرې پای مومي، برکتونه نازلیږي، دعاګانې پرې قبلیږي، ښه عملونه پرې راجلبیږي، او بد عملونه شړي، تېروتنې ورسره بخښل کیږي.. د الله له جلال څخه لوی څه نشته!

او د الله –تبارک و تعالی- د نوم اصل: إله دی، او هغه د معبود په مانا دی، هغه –سبحانه و تعالی- فرمایي: (يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ وَلَا تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ ۚ إِنَّمَا الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللَّهِ وَكَلِمَتُهُ أَلْقَاهَا إِلَىٰ مَرْيَمَ وَرُوحٌ مِّنْهُ ۖ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ ۖ وَلَا تَقُولُوا ثَلَاثَةٌ ۚ انتَهُوا خَيْرًا لَّكُمْ ۚ إِنَّمَا اللَّهُ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ ۖ سُبْحَانَهُ أَن يَكُونَ لَهُ وَلَدٌ ۘ لَّهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّهِ وَكِيلًا) اى اهلِ كتابو! تاسو په خپل دین كې غُلُوّ (زیاتى) مه كوئ او الله ته يوازې د حقې خبرې نسبت كوئ، یقینًا همدا خبره ده چې د مریمې زوى مسیح عیسیٰ خو بس د الله رسول دى او د هغه كلمه ده، چې هغه يې مریم ته غورځولې وه او د هغه (الله) له جانبه روح دى، نو تاسو پر الله او د هغه پر رسولانو ایمان راوړئ او تاسو مه وایئ چې (معبودان) درې دي، تاسو (له دې نه) منع شئ، ستاسو لپاره به (دا) ډېره ښه وي، یقینًا همدا خبره ده چې الله یو معبود دى زه د هغه پاكي بیانوم له دې نه چې د هغه لپاره دې اولاد وي، خاص د هغه لپاره دي هر هغه څه چې په اسمانونو كې دي او هر هغه څه چې په ځمكه كې دي او الله ښه كافي دى (په حیث د) كار ساز. [النساء:171].

ابن عباس -رضي الله عنهما- فرمایلي دي: "الله په خپل ټول مخلوق د الوهیت او بنده ګۍ حقدار دی".

او الله – سبحانه و تعالی - خورا محبوب ذات دی چې روحونه یې غواړي، او د هغه په یاد او نږدېوالي سره د آرامۍ احساس کوي، او هغه ته لیوالتیا لري، (وَمِنَ النَّاسِ مَن يَتَّخِذُ مِن دُونِ اللَّهِ أَندَادًا يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللَّهِ ۖ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِّلَّهِ ) او په خلقو كې ځېنې هغه څوک دي چې له الله نه غیر شریكان نیسي، له هغوى سره مینه كوي له الله سره د مینې په شان، او هغه كسان چې ایمان يې راوړي دي؛ له الله سره په مینه كې ډېر سخت (او كلک) دي. [البقرة:165].

او له هغه – سبحانه وتعالی - څخه په هر مصیبت او آفت کې مرسته غوښتل کیږي. (وَمَا بِكُم مِّن نِّعْمَةٍ فَمِنَ اللَّهِ ۖ ثُمَّ إِذَا مَسَّكُمُ الضُّرُّ فَإِلَيْهِ تَجْأَرُونَ) او پر تاسو چې هر نعمت شوى دى، نو د الله له طرفه دى، بیا چې كله تاسو ته ضرر درورسېږي، نو (بيا هم) خاص هغه ته زاري كوئ. [النحل:53].

او هغه – سبحانه و تعالی – هغه ذات دی چی عقلونه ورته حیرانیږي، او عقلونه هغه نشي احاطه کولی، او پوهه یې نشي درک کولی، او شکونه د هغه عظمت ته نه رسي، او مخلوق د هغه د علم احاطه نشي کولای. (وَلَا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْمًا) او دوى د هغه د علم احاطه نشي كولى [طه:110].

الله –تبارک و تعالی-: هغه ذات دی چې زړونه یې په مینې او تواضع سره معبود مني، په ویرې، حرص، امید، تعظیم او اطاعت سره.

هغه حقیقي معبود دی او له هغه پرته چې د څه عبادت کیږي هغه باطل دي، له عرش څخه یې نیولې د زمکې تر پای پورې.

او الله -عزوجل-: د الوهیت د ټولو صفتونو لرونکى دی، او هغه د: کمال، جلال، ښايست او عظمت صفتونه دي، پداسې حال کې چې د هغه - جل جلاله - څخه یې مخالف صفتونه نفي دي.

زړونه یې عبادت کوي، او روحونه یې غواړي..

لدې امله؛ کله چې بنده د (الله) د نوم په معنی پوه شو نو زړه یې له خپل رب سره وتړل شي؛ او په هغه کې مشغول شي؛ په مینه، لیوالتیا او خوند سره، چی له هغه څخه ښکلی او بهتر نشته، او دا تر ټولو لوی څيز دی چې عبادت کوونکي یې پرې عبادت کوي، او نږدې کیدونکي هغه ته نږدې کیږي. (يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ) (هغه له دوی سره مینه لري او دوی له هغه سره مینه لري) [المائدة: 54]، او د حالت پاکوالی د الله د نومونو او صفاتو د پوهې د پاکوالي پر بنیاد دی.

شیخ الاسلام ابن تیمیه رحمه الله فرمایلي: په دې دنیا کې یو جنت دی که څوک هغه ته داخل نشي هغه به د آخرت جنت ته داخل نشي.

او ځینو عارفانو ویلي دي: ځیني وختونه په زړه داسې حالات تیریږي چې وایم : که جنتیان په داسې حال کې وي، نو واقعا چې هغوی به ښه ژوند ولري!

ابن عینیه ویلي: "الله خپلو بندګانو ته تر دې ښه نعمت ندی ورکړی چې دا یې ورښودلې ده چې : لا اله الا الله) ووایي، هغه وفرمایل: او لا اله الا الله به د دوی لپاره په آخرت کې داسې حیثیت ولري لکه څرنګه چې دنیا کې دوی ته اوبو حیثیت درلوده"

او مؤمن پوهیږي چې دا حالت د بنده په توان او ځواک کې ندی، هغه یوازې (الله) دی چې هر کله خپل بنده سره مینه ولري د هغه په زړه کې د هغه مینه ځای پر ځای کوي، بیا کله چې بنده د هغه په توفیق سره ورسره مینه وکړي، نو الله به هغه ته د بلې مینې بدله ورکړي او دا هماغه: خالص احسان دی؛ ځکه چې سبب او مسبب د هغه لخوا څخه دي.

اســم اعظـم (ستر نوم):

قرطبي وایی چې ځينو علماوو ويلي دي: د (الله) نوم: تر ټولو لوى نوم دى، هغه چې که په هغه سره راوبلل شي نو قبلوي یې او که په هغه سره ترې وغوښتل وشي، نو ورکوي یی.

رسول الله صلی الله علیه وسلم له یو سړي څخه واورېده چې وییل یې: اې الله! زه له تا سوال کوم پدې چې شاهدي ورکوم چې ته الله یې، له تا پرته بل معبود نشته، یو او بې نیازه ذات، چې نه زیږیدلی او نه څوک له هغه زیږیدلي، او هېڅوک د هغه برابر نشته؛ نو رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: " قسم په هغه ذات چې زما ژوند د هغه په لاس کې دی! هغه له الله څخه په خپل لوی نوم غوښتنه وکړه کوم چې که په دې نوم ورته بلنه ورکړ شي ځواب ورکوي، او که ترې وغواړي ورکوي یې". [حدیث صحیح دی. اصحاب السنن او أحمد په خپل مسند کې روایت کړی].

او دا یوازینې نوم دی چې په ټولو حدیثونو کې ذکر شوي چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- ویلي دي چې په دې کې د الله لوی نوم دی.

او پدې نوم سره عام ماثوره اذکار یو ځای ذکر شوي دي؛ نو تهليل(لا ِاله اِلا الله)، تکبير(الله أکبر) تحميد(الحمد لله) تسبيح(سبحان الله) حوقله(لا حول ولا قوة اِلا بالله) حسبله(حسبی الله و نعم الوکیل) استرجاع(اِنا لله و اِنا اِلیه راجعون) بسم الله او نور اذکار له دې نوم سره یو ځای ذکر شوي دي او له دې نه جلا کیږي.

دا د الله د ښکلي نومونو اصل دی؛ او هغه د دغو نومونو څخه هیڅ یو ته هم نه منسوبیږي، حال دا چی د نورو ټولو نیکو نومونو اضافت دې نوم ته کیږي، او داسې نه ویل کیږي چې: الله د رحمان له نومونو څخه دی، او یا د رحیم له نومونو څخه یو نوم دی، بلکې ویل کیږي: چې رحمان یا رحیم د الله له نومونو څخه دی، (وَلِلَّهِ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَىٰ فَادْعُوهُ بِهَا) او خاص د الله لپاره تر ټولو ښكلي نومونه دي نو په دغو (نومونو) سره یې راوبلئ. [الأعراف:180].

او ډیری وخت الله –جل جلاله- د (اللهم) په لفظ سره یادیږي، او رسول الله -صلى الله عليه وسلم- به ډېر ځله خپل رب داسې باله او ویل به یې: اللهم!

حسن بصري -رحمه الله- فرمايي: «اللهم: د دعاګانو مجموع ده، کله چي سوالکونکی ووایي: اللهم إني أسألك! (اې الله زه له تا څخه دا غوښتنه کوم! دا په دې معنا ده لکه چې ووایی: زه له الله -جل جلاله- څخه غوښتنه کوم چې تر ټولو ښکلي نومونه او لوړ صفتونه لري، د هغه په نومونو او صفتونو سره».

د تبرک او تیمن له وجې په دغه نوم سره هر کار پیل کیږي.

همدارنګه د قرآن په لومړي آيت کې لومړی نوم دی: (بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ) او یا (الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ) [الفاتحة: 1]، او دا همدارنګه وروستی نوم دی چې په سورت الناس (الناس: 3) کې یاد شوی دی.

دا په شهادت کې یوازینی نوم دی چې له کفر څخه اسلام ته انتقالول کوي: أشهد أن لا إله إلا الله، (زه ګواهي ورکوم چې له الله پرته بل معبود نشته) او له دې نوم پرته شهادت د اعتبار وړ نه دی.

ددې نوم له عزت څخه دا دی: چې الله به هغه په آخر زمان کې له ځمکې څخه پورته کړي کله چې د مومنانو روحونه واخیستل شي، رسول الله -صلی الله علیه وسلم- فرماېلي: "قیامت به پر هېچا نه قائمیږي ترڅو چې د: الله.. الله ویونکي شتون ولري" [امام مسلم روایت کړی].

دا د الله ښکلي نومونو کې تر ټولو ډیر په قران کریم کې ذکر شوی دی؛ چې له دوه زره دوه سوه څخه ډیر ځله ذکر شوی دی، ځينو علماوو د الله تعالی د دې قول سره ویلي: {قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمَٰنَ} «ته (دوى ته) ووایه: تاسو الله بلئ، یا تاسو رحمٰن بلئ»: [سورت اسراء: ایت ۱۱۰] دغه دوه نومونه د دوی د شرف او عزت له وجې خاص شوي دي، او د الله د نوم په مخکې کولو سره د الرحمن نوم لپاره شرف دی.

په صحیح حدیث کې له رسول الله -صلی الله علیه وسلم- څخه ثابت شوي دي چې فرمایي: "ستاسو په نومونو کې الله –عزوجل- ته تر ټولو غوره نومونه: 'عبدالله او' عبدالرحمن دي" [مسلم روایت کړی].

له الله سره اوسه هغه به له تا سره اوسي!

او بنده که الله ته په خپله خوښه او اختیار رجوع ونکړي؛ هرومرو به هغه ته د اړتیا له مخې رجوع کوي.

په عاجزۍ سره ودرېږه او په لوړ آواز ووایه یا الله ... کریم ذات هغه چاته ځواب ورکوي چې راویې بلي

او همدارنګه کله چې غربت او یا تکلیف درباندې راشي ... نو الله راوبله او ووایه، یا الله

نو که اندیښنه او غم راشي، او سختۍ زیاتې شي، او حادثه لویه شي، او لارې تنګې شي، او چارې خلاصې شي؛ نو غږ کوونکی آواز وکړي: یا الله!

کله چې د ناروغ ناروغي سخته شي، او ډاکټر ناتوانی شي؛ نو آواز وکړي: یا الله! که کښتۍ د سمندر په تیارو کې ډوبیدو ته نږدې شي، او سیلۍ پرې لوبې وکړي؛ نو غږ کوونکی آواز وکړي: یا الله! کله چې ځمکه وچه شي، فصلونه مړه شي، ونې وچې شي؛ نو غږ کوونکی غږ وکړي چې : یا الله!

دا الله دی: په سختیو کې پناه ځای، په یوازیتوب کې آرام ګاه، او په لږوالي کې مرسته کوونکی.

خلک بې وسه دي چې زیان ورسوي ترڅو چې الله د هغه اجازه نه وي ورکړي، او یا ګټه ورسوي ترڅو چې الله اجازه نه وي کړي؛ نو خپل زړه په الله وتړه!

د الله له رسۍ پرته ټولې رسۍ پرې کیدونکي دي، او د الله له دروازې پرته ټولې دروازې بندېږي، (أَمَّن يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ) (بلكې هغه ذات (غوره دى) چې د مجبور ( او عاجز) سوال قبلوي) [النمل:62] .

نسفي -رحمه الله- فرمايي: «واسطي ويلي دي: هغه څوک چې الله باندې ځان بې نیازه کړي هېڅکله به بل چاته محتاج نشي، او څوک چې د الله په واسطه عزتمن او غالب شي هغه به هېڅکله نه ذليل کيږي؛ او حسين وويل: د بنده افتقار الله ته چې په هره پیمانه وي، په هماغه پیمانه به په الله باندې غني او بې نیازه وي».

اې اندیښنه کونکیه! اندیښنه له منځه تلونکې ده ... د ښه زیري په تمه اوسه، ځکه چې خلاصوونکی الله دی ... نا امیدي کله ناکله خپل خاوند پرې کوي ... او مه نا امیده کیږه، ځکه چې الله کافي دی ... الله له سختۍ وروسته اسانتياوې پيدا کوي ... غم مه کوه، ځکه چې ویشونکی الله دی

او کله چې ګرفتار شوې، نو په الله توکل وکړه او په هغه راضي شه ... هغه څوک چې مصیبت لري کوي هغه الله دی ... قسم په الله چې ستا لپاره له الله پرته بل څوک نشته... نو الله تاته کافي دی، په هر څه کې ستا لپاره الله دی

لا إله إلا الله؛ (له الله پرته بل معبود نشته)؛ په ریښتیا چې موږ په حق سره ستا عبادت ندی کړی!

اې الله! موږ له تا څخه د جنت غوښتنه کوو او هر هغه څه چې جنت ته مو په وینا او عمل سره نږدې کوي، او له اور څخه پناه غواړو او هغه څه چې اور ته مو په وینا او عمل سره نږدې کوي.

3

رب – جل جلاله-

دروازه ټکول..

اې ربه! موږ له تا څخه ستا په عزت او زموږ په ذلت، ستا په ځواک او زموږ په کمزورۍ، او زموږ څخه ستا په بې احتیاجۍ او تاته زموږ په بې وزلۍ سوال کوو؛ زموږ درواغجن او خطاکار مخونه ستا پر وړاندې قرار لري، له موږ پرته ستا بندګان ډېر دي، مګر ستا پرته زموږ لپاره بل معبود نشته، ستا پرته بل هېڅ د پناه او خلاصون ځاى نشته مګر همدا ته یې.

موږ له تا څخه د مسکینانو په څیر غوښتنه کوو، او مونږ ستا د رحمت د لاسته راوړلو لپاره د ستړتیا تر کچې په ټوله عاجزۍ ستا په وړاندې خپله ذلت او عاجزي ښکاره کوو ، او د ویریدونکي ړوند په څیر دعا کوو.

د هغو کسانو په څیر غوښتنه کوو چې د هغوی سرونه ستا په وړاندې ټیټ دي او پوزې ستا په وړاندې په خاورو ککړي دي، او سترګې یې تا ته له اوښکو ډکې دي، د دوی زړونه تا ته ذلیل دي: چې ته مونږ او ټولو مسلمانانو ته بخښنه وکړې، او موږ په خپل رحمت کې داخل کړه، اې تر ټولو زیات مهربان ذاته!

بنده له خپل رب پرته له بل چا مرسته وغواړي

او څوک دی د یو ځوان لپاره د سختیو او کړاوونو په وخت کې

او د دنیا او د هغې د خلکو مالک څوک دی

او هغه څوک دی چې لرې او نږدې مصیبت لرې کوي

او څوک دی چې د وخت ناکردۍ له منځه وړي کله چې را نازلې شي

او ایا دا یوازې ستا له کارونو څخه ندي، اې زما ربه

په دې کرښو کې موږ د الله د یو له خورا ښکلي نومونو څخه د خبرو کولو ویاړ لرو چې هغه: رب – تبارک و تعالی- دی:

هغه - جل و علا- فرماېلي: (رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ) [(هغه د ژمي او د اوړي) د دواړو مشرقونو رب دى او (د ژمي او د اوړي) د دواړو مغربونو رب دى] [الرحمن: 17]، الله -سبحانه و تعالی- فرمایي: (سَلَامٌ قَوْلًا مِّن رَّبٍّ رَّحِيمٍ) (سلام دى (چې دوى ته به ویلى شي) ښكاره ویل د رب له جانبه، چې ډېر مهربان دى) [يس:58].

زمونږ رب، خالق، مالک، چار سمبالی، تصرف کوونکی، د څښتنانو څښتن او د بندګانو معبود، د سلطنتونو، پاچاهانو او ټولو بندګانو مالک، او هغه داسې ذات دی چې د هغه د مخلوقاتو د ګټو لپاره یې هر څه ترتیب کړي، او هغه پر دوی زورور او د هغوی– د انسانانو او پیریانو - د چارو سموونکی دی، د دنیا او آخرت پالونکی دی.

او د هغه ربوبیت د مخلوق لپاره په دوه ډوله دي:

عمومي ربوبیت: چې ټول مخلوقات پکې شامل دي؛ ښه او بد، مومن او کافر، حتی جمادات.

هغه دا دی: چې د هغوی پالنه وکړي په پیدایښت، روزۍ او اداره کولو، انعام او عطا ورکولو سره.

او ځانګړی ربوبیت، او هغه: د الله –تبارک و تعالی- پالنه د هغه د اولیاوو او خاصو بندګانو ده؛ هغه دا چې هغوی ته په ایمان راوړلو باندې لارښوونه کوي او پدې لاره کې هغوی ته توفیق ورکوي، او د دوی زړونه، ارواح او اخلاق سموي، او هغوی له تیارو څخه رڼا ته راوباسي.

او هغه: د هر خیر لپاره توفیق، او د هر شر څخه ساتنه ده.

ټوله ستاینه خاص ستا لپاره ده..

او زموږ رب – سبحانه وتعالی - خپل ځان په رب العالمین باندې توصیف کړی: (الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ) (ټول (د كمال) صفتونه خاص د الله لپاره دي چې د ټولو عالَمونو ښه پالونكى دى) [الفاتحة:2]

او خپل ځان یې د عرش د څښتن په توګه توصیف کړی ، الله -تبارک و تعالی- فرماېلي: (سُبْحَانَ رَبِّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ) ( پاكي ده د آسمانونو او ځمكې رب لره، د عرش رب لره له هغه څه نه چې دوى يې (د هغه په باره كې) بیانوي) [الزخرف:82]، (اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ ۩) (الله چې دى، نشته هېڅ لايق د عبادت مګر هم دى دى، د ډېر ستر عرش رب دى) [النمل:26].

او خپل ځان یې د اسمانونو او ځمکې د څښتن په توګه توصیف کړی؛ الله -تبارک و تعالی- فرمايي: (سُبْحَانَ رَبِّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ) ( پاكي ده د اسمانونو او ځمكې رب لره، د عرش رب لره له هغه څه نه چې دوى يې (د هغه په باره كې) بیانوي) [الزخرف:82].

نو پدې وجې سره ټولو مخلوقاتو د رب –سبحانه وتعالی- ستاینه وکړه :- (وَقِيلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ) (او وبه ویل شي: ټول د كمال صفتونه خاص د الله لپاره دي چې د عالمونو ښه پالونكى دى) [الزمر: 75]، نو هغه په دنیا او آخرت کې د ستاینې وړ دی: (دَعْوَاهُمْ فِيهَا سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَتَحِيَّتُهُمْ فِيهَا سَلَامٌ ۚ وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ) د دوى وینا به په دغو (جنتونو) كې سُبْحَانَكَ اللهم (اى الله! ستا پاكي بیانوو) وي او په دغو (باغونو) كې به د دوى ډالۍ سلام وي او د دوى د وینا اخر به دا وي چې ټول صفتونه خاص الله لره دي چې د ټولو عالمونو ښه پالونكى دى) [يونس:10].

د خزانو کلیانې ..

او کله چې پیغمبران او صالحان پوه شول چې دا نوم د دعا کلي ده؛ دوی په خپلو دعاګانو کې الله ته په همدې نوم عاجزي او دعاوې وکړې.

نوح -علیه السلام- په همدې نوم دعا وکړه: (رَّبِّ اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِمَن دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِنًا وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ) [ اې زما ربه! ته ما وبخښه او زما مور و پلار او هغه څوک (هم) چې زما كور ته داخل شي، چې ایمان لرونكى وي اومومن سړي او مومنې ښځې (وبخښه)] [نوح:28].

په همدې نوم باندې ابراهیم او اسماعیل -عليهما السلام- دعاوې وکړې-: (رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا ۖ إِنَّكَ أَنتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ) (اې زمونږه رَبه! زمونږ نه (دا عمل) قبول كړه، ته چې يې، خاص ته، ښه اورېدونكى، ښه عالم يې) [البقرة:127].

په همدې نوم باندې مصطفی -عليه الصلاة والسلام- دعا کړې ده:- (وَقُل رَّبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ (97) (او ته ووایه: اې زما ربه! زه په تا پورې پناه نیسم د شیطانانو له وسوسو نه) وَأَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَن يَحْضُرُونِ (98)) (او زه په تا پورې پناه نیسم اې زما ربه! له دې نه چې دوى ما ته حاضر شي) [المؤمنون:97-98].

اې ربه!

او هرکله چې به رسول الله - صلی الله علیه وسلم - ته ستونزه متوجه کیدله، او مصیبت ورته رسیده، هغه به ویل: «لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ العَظِيمُ الحَلِيمُ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ رَبُّ العَرْشِ العَظِيمِ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَرَبُّ الأَرْضِ، وَرَبُّ العَرْشِ الكَرِيمِ» "له الله پرته بل معبود نشته، لوى او حلیم ذات دى، له الله پرته بل معبود نشته، د لوى عرش څښتن دى، له الله پرته بل معبود نشته، د اسمانونو او ځمكې څښتن، او د عزتمند عرش څښتن دى". [د بخاري او مسلم روایت]

او که څوک په خپله خوښه د رب –جل و علا- په نومونو سره دعاوې نکوي؛ هغه ته به د مجبورۍ له مخې ورګرځي، هغه ناروغ چې په خپل بستر کې دی، او د ناروغۍ سره مبارزه کوي، هغه غږ کوي: اې ربه، ای ربه! نو همدا ده چې روغتیا د الله له جانبه راځي، او شفا د هغه– تبارک و تعالی - لخوا را نازلیږي.

او فقیر د هغه په نوم سره دعا کوي؛ هغه څوک چې د کجورې د دانې د پردې په اندازه څه شی نه لري، په بدبختۍ سره ساه اخلي، او له بې وزلۍ څخه غږ اوچتوی: اې ربه.. ای ربه! نو ناڅاپه رب د هغه اړتیا پوره کوي، او یوازې هغه – تبارک و تعالی - مصیبت ورڅخه لیرې کوي.

او وږی غږ کوي، او هغه د لوږې په خاطر ځان ګونج کړی وي، او هغه د ضرر له وجې ژاړي: اې ربه.. اې ربه! نو ناڅاپه رزق کې پټ شي او د الله - تعالی - ورکړې پرې راووریږي.

او مظلوم کس هغه ته پناه وړي، په داسې حال کې چې هغه خپلې ګرمې اوښکې پاکوي، او خپل ګرم فریاد پټوي: اې ربه، اې ربه! همدا ده چې ستره بریا او ښه نتیجه ترلاسه کړي.

حافظ ابن رجب -رحمه الله- فرمايي: "د الله د ربوبیت په تکرار سره ټینګار کول یو له لویو شیانو څخه دي چې د دعا ځواب پرې غوښتل کیږي".

اې ربه، خپل كوچنی بنده له تکلیف څخه خلاص کړه ... او د هر هغه څه څخه چې شکایت لري او ورته رسیدلی دی آرام یې کړه

او رب له یاده باسو!!

رب څومره عظیم الشان، بهتره بادشاهي، لوړ مقام لري، خپل مخلوق ته نږدې، او په خپلو بندګانو رحم او لطف کونکی دی.

د الله – تبارک و تعالی - ربوبیت؛ د عظمت او جلال ربوبیت دی، (سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى) (ته پاكي بیان كړه د خپل رب د نامې چې تر ټولو اوچت دى) [الأعلى سورت: ایت 1].

د هغه –سبحانه و تعالی- ربوبیت، برکت، وده او ورکړه ده. (تَبَارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ) (ډېر بركت والا دى الله چې رب د ټولو مخلوقاتو دى) [الأعراف سورت: ایت 54].

د هغه –سبحانه و تعالی- ربوبیت : پرده اچول او بخښنه ده. (بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَرَبٌّ غَفُورٌ) (دا ښار) پاكیزه ښار دى او (ستاسو) رب دى ډېر بخښونكى دی) [سبإ سورت: ایت 15].

د هغه –سبحانه و تعالی- ربوبیت؛ عزت، قوت، غلبه او ځواک دی. (رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا الْعَزِيزُ الْغَفَّارُ) (چې رب دى د اسمانونو او ځمكې او د هغه څه چې د دواړو په مینځ كې دي، چې ډېر غالب، ښه بخښونكى دى) [ص سورت: ایت 66].

او د هغه –سبحانه و تعالی- ربوبیت: رحمت دی. (رَّبِّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا الرَّحْمَٰنِ) (چې د اسمانونو او ځمكې رب دى او د هغه څه چې د دغو دواړو په مینځ كې دي، چې ډېر زیات مهربان دى) [النبأ سورت: ایت 37].

او د هغه –سبحانه و تعالی- ربوبیت: سخاوت دی. (يَا أَيُّهَا الْإِنسَانُ مَا غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَرِيمِ) (اې (كافره) انسانه! ته په خپل كریم (او سخي) رب باندې څه شي دوكه كړى يې) [الانفطار سورت : ایت 6].

لا إله إلا الله الواحد الأحد (له الله پرته بل معبود نشته چې یو دی)، واقعاً چې موږ په حق سره ستا عبادت نه دی کړی، اې زموږ ربه!

څوک چې پوه شي چې الله –سبحانه و تعالی- رب الارباب دی، له هغه پرته بل څوک د خپل رب په توګه نه نیسي، او د هغه په ربوبیت به راضي وي، او څوک چې راضي شي د ایمان خوند به وڅکي، او د هغه – عليه الصلاة والسلام- څخه روایت دی چې فرمایلي دي: "څوک چې په الله رب، په اسلام دین او د محمد په پېغمبرۍ راضي شو، نو د ایمان خوند یې وڅاکه". [مسلم روایت کړی].

(وَقُل رَّبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ وَأَنتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ) (او ته ووایه: اى زما ربه! بخښنه وكړه او رحم وكړه او ته ترټولو ډېر غوره رحم كوونكى يې) [المؤمنون سورت :ایت 118].

ابن رجب -رحمه الله- فرماېلي: "د الله د ربوبیت په تکرار سره پر هغه ټینګار کول یو له لویو شیانو څخه دی چې د دعا قبلیدل پرې غوښتل کیږي".

اې زموږ ربه! ستا د رحمت هیله لرو؛ د سترګو د رپ په اندازه مو هم خپل ځان ته مه پریږده، او خپل رحمت کې مو داخل کړه.

اې زمونږه ربه! بخښنه وکړه او رحم وکړه او ته تر ټولو ښه رحم کوونکی یې.

4 - 5

یوازې یو الله -جل جلاله-

په صحیح بخاري کې راغلي دي چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «ابراهیم -علیه السلام- به د قیامت په ورځ له خپل پلار آزر سره ملاقات وکړي او د آزر پر مخ به خاورې او دوړې پرتې وي، ابراهیم به ورته ووایي: آیا ما تا ته و نه ویل چی زما نافرماني مه کوه! پلار به یې ووایي: نن به زه ستا نافرماني ونکړم، ابراهیم به وایي: اې زما ربه! تا له ما سره وعده کړې وه چې د بیا ژوندي کیدو په ورځ به ما نه رسوا کوې. تر ټولو ذلت او شرم به کوم وي چې په خپل پلار ذلیل شم؟! الله –تعالی- به وفرمايي: ما پر كافرانو جنت حرام كړى دى، بيا به وويل شي: اې ابراهيمه! ستا د پښو لاندې څه دي؟ بیا به هغه وګوري چې یو لیوه په خټو یا په خپلو خرشنو کې لت پت پروت دی، بیا به هغه د خپلو پښو څخه ونیول شي او اور ته به واچول شي».

الذیخ: نر لیوه چې ډیر ویښتان ولري.

زمونږ مهربان رب – سبحانه و تعالی - د ابراهیم -علیه السلام- شفاعت د خپل پلار په حق کې نه مني؛ ځکه چې پلار یې مشرک مړ شوی، او الله جنت په هر مشرک کافر باندې حرام کړی، او دا چې الله له ابراهیم سره وعده کړې وه چې د قیامت په ورځ به هغه نه رسوا کوي، په هغه ورځ به د هغه پلار د لیوه په څېر مسخه کړي، او اور ته به واچول شي، نو هیڅ څوک به پوه نشی چې هغه د ابراهیم پلار و، نو د هغه په وجه به نه شرمیږي.

د خلیل الله شفاعت د مشرک په حق کې الله نه مني؛ نو د هغه چا شفاعت به څنګه ومنل شی چې له خلیل -علیه السلام- څخه یې مقام ټیټ وي؟!

الله -سبحانه وتعالى- فرمایي : (إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَن يَشَاءُ ۚ وَمَن يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرَىٰ إِثْمًا عَظِيمًا) (بېشكه الله نه بخښي دا چې له هغه سره دې (څوك) شریك كړى شي او هغه بخښي هغه (ګناه) چې له دې (شرك) نه كمه وي د چا لپاره چې وغواړي او څوك چې له الله سره شریك ونیسي، نو یقینًا هغه ډېره لویه ګناه راجوړه كړله). [النساء سورت: ایت 48].

نو لدې کبله؛ بنده باندې د ټولو نه لوی واجب دا دی چې: په عبادت کې د الله وحدانیت ته پام وکړي.

او الله –سبحانه و تعالی- د خپل ذات ستاينه کړې ده چی هغه -عزوجل- يو او واحد دی:- (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ) (اې نبي!) ته (دوى ته) ووایه: شان دا دى چې الله یو دى). [الإخلاص سورت: ایت 1]، (وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا إِلَٰهًا وَاحِدًا ۖ لَّا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ) ( حال داچې دوى ته حكم نه و شوى مګر د دې چې دوى دې د یو حق معبود عبادت كوي چې نشته هېڅ حق معبود مګر همدى دى) [التوبة سورت: ایت31].

موږ د دې دوو نومونو سره تم کیږو او د هغو له سیوري څخه ګټه پورته کوو؛ د دې لپاره چې الله -تعالی- موږ باندې خپل توحید ولوروي، او ښه ایمان چې د هغه د یووالي او وحدانیت څرګندوینه وکړي:

زموږ رب – عزوجل – چې د جلال او عظمت صفاتو باندې ځانګړی دی، د عظمت، لویۍ او ښایست له صفتونو سره یو او تنها دی، هغه په خپل ذات کې یو دی؛ د هغه په څیر هیڅ شی نشته.

هغه په خپل ذات کې یو دی؛ د هغه په څیر هیڅ شی نشته.

او یو دی په صفتونو کې؛ بې مثال دی.

او یو دی په خپلو کړنو کې؛ هغه هیڅ شریک او ملاتړی نلري.

او یو دی په خپل الوهیت کې؛ له هغه سره په مينه، تعظیم، خشوع او خضوع کې برابر څوک نشته.

هغه واحد ذات دی چې عظیم صفتونه لري؛ تر دې چې هغه ټول کمال یې ځانته خاص کړ، او ټولو مخلوقات و نشو کولای چې د هغه یو څه صفتونو باندې احاطه ولري، او یا د هغه د ستاینو یو څه درک ولري؛ او لرې خبره ده چې څوک د هغه په صفتونو کې ورته والی ولري.

فطرت ..

او وحدانیت: دا د پیغمبرانو د بلنې لنډیز او د دوی د پیغامونو بنسټ دی: (قُلْ إِنَّمَا يُوحَىٰ إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَٰهُكُمْ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ ۖ فَهَلْ أَنتُم مُّسْلِمُونَ) (ووایه: بېشكه همدا خبره ده چې ما ته وحې كولى شي چې یقینًا هم دا خبره ده چې ستاسو حق معبود یو معبود دى، نو ایا تاسو اسلام راوړونكي یئ؟) [الأنبياء سورت: ایت 108].

او وحدانیت: دا د الله –سبحانه و تعالی- هغه فطرت دی چې خلک یې په هغه پیدا کړي، او د هغه تړون چې هغه یې له خلکو څخه اخیستی، او د هغه د رسولانو بلنه چې په هغه باندې لیږل شوي، او د هغه لیکلو بیان چې هغه نازل کړی دی.

او د هغه لپاره د جنت او د دوزخ بازار جوړ شوی، د هغې لپاره صراط (پول) کیښودل شوی، او صحیفې الوتلې، او تله کیښودل شوې، او د ملت توره راوتلې، او د جهاد بیرغ پورته شوی، او د شهیدانو روحونه الوتلي، او د مرګ خوند خوږ شوی، او مرگونو ته د جنګیالیو روحونه ورډالۍ شوي دي. (قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِّثْلُكُمْ يُوحَىٰ إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَٰهُكُمْ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ فَاسْتَقِيمُوا إِلَيْهِ وَاسْتَغْفِرُوهُ ۗ وَوَيْلٌ لِّلْمُشْرِكِينَ) ( ته (دوى ته) ووایه: بېشكه هم دا خبره ده چې زه ستاسو په شان بشر یم، ما ته دا وحي كولى شي چې بېشكه همدا خبره ده چې ستاسو حق معبود یو معبود دى، نو تاسو ده ته مستقیم (او درست) اوسئ او له ده نه مغفرت غواړئ او د مشركانو لپاره هلاكت دى). [فصلت سورت: ایت 6].

او د و حدانیت په بیان او دین ته د اخلاص په واجبوالي سره الله –سبحانه و تعالی- فرمایلی:- (وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ ۚ وَذَٰلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ) ( حال دا چې دوى ته حكم نه و وركړى شوى مګر په دې چې دوى دې د الله عبادت كوي، په داسې حال كې چې دین (عبادت) دغه (الله) لره خالص كوونكي وي (او) حنیفان (له باطله حق ته راګرځېدونكي) وي، او (د دې چې) دوى دې لمونځ قايموي او زكات دې وركوي اوهم دغه ډېر محكم دین دى). [البيِّنة سورت: ایت 5].

او الله –سبحانه و تعالی- خپل وحدانیت ته په تسلیمۍ او عظمت باندې امر کړی دی: (فَإِلَٰهُكُمْ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ فَلَهُ أَسْلِمُوا ۗ وَبَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ) ( نو ستاسو حق معبود یو معبود دى، نو تاسو خاص هغه ته غاړه كېږدئ او عاجزي كوونكو ته زېرى وركړه). [الحج سورت: ایت 34].

ښکاره دلیل:

او په یقین سره چې د مشرکانو عقيده يې باطله کړه؛ الله –سبحانه و تعالی - فرمایي: (وَقَالَ اللَّهُ لَا تَتَّخِذُوا إِلَٰهَيْنِ اثْنَيْنِ ۖ إِنَّمَا هُوَ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ ۖ فَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ) [النحل:51]، (او الله وویل: تاسو دوه معبودان مه نیسئ، همدا خبره ده چې هغه یو معبود دى، نو تاسو خاص له ما نه ووېرېږئ). (أَأَرْبَابٌ مُّتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ) (ایا ګڼ او متفرق خدایان غوره دي یا كه هغه الله چې یو دى، ډېر قوي او غالب دى) [يوسف سورت: ایت 39].

هغه چا ته په ځواب کې وویل چې وایی: الله له دریو څخه دریم دی: (وَلَا تَقُولُوا ثَلَاثَةٌ ۚ انتَهُوا خَيْرًا لَّكُمْ ۚ إِنَّمَا اللَّهُ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ) ( او تاسو مه وایئ چې (معبودان) درې دي، تاسو (له دې نه) منع شئ، ستاسو لپاره به (دا) ډېره ښه وي، یقینًا همدا خبره ده چې الله یو معبود دى). [النساء سورت: ایت 171].

او له ځانه څخه یې ورته، مثل او مانند، شریک، او برابري په ټولو برخو کې نفي کړه؛ او هغه –تبارک و تعالی- یو دی چې هیڅ ورته والي او نظیر نلري. (هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِيًّا) (ایا ته د ده كوم همنام پېژنې!) [مريم سورت: ایت 65].

او موږ یې منع کړي یو چې هغه د هغه له کوم مخلوق سره تشبیه کړو، مګر دا چې هغه مونږ ته د خپل ځان په اړه خبر راکړی؛ او هغه خپل ځان ښه پیژني.

او هر هغه څه چې د الله په اړه د خلکو په ذهنونو کې راځي؛ الله له هغه څخه توپیر لري، او هغه لره هیڅ شریک، مثل، او مشابه نشته، (لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ ۖ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ) (د هغه په مثل هېڅ شى نشته او هم دغه ښه اورېدونكى، ښه لیدونكى دى) [الشورى سورت: ایت 11]، د هغه په مخلوقاتو کې د هغه مشابه څوک نشته، ځکه هغه لره خورا ښکلي نومونه او لوړ صفتونه دي، او هغه لره کمال، ښکلا، عظمت، جلال او کبریاء دي.

مشرکانو رسول الله -صلی الله علیه وسلم- ته وویل: مونږ ته د خپل رب وصف بیان کړه! آیا هغه د سروزو څخه دی؟ آیا د مسو څخه دی او که د زیړو څخه دی؟ او ځینو یې وویل: د خپل رب نسب بیان کړه، اې محمده!

یهودانو به ویل: مونږ د الله د زوی عزیر عبادت کوو، او نصرانیانو ویل: مونږ د الله د زوی مسیح عبادت کوو، او مجوسیانو به ویل: مونږ د لمر او سپوږمۍ عبادت کوو او مشرکانو به ویل: موږ د بتانو عبادت کوو..

الله -تعالی- د هغوی په ځواب کې وویل: (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ) (اې نبي!) ته [(دوى ته) ووایه: شان دا دى چې الله یو دى]. [الإخلاص سورت : ایت 1].

څه چې دوی وايي الله له هغه څخه لوړ دی!

دوی د الله - عزوجل – پر وړاندې جرات وکړ، او لوی جرم یې ترسره کړ، نژدې ده چې اسمانونه لدې نه وچوي، او ځمكه ټوټې ټوټې شي، او غرونه راولوېږي ذرې ذرې شي، په دې خبره چې دوى د الله لپاره اولاد وباله – الله د هغه څه څخه لوړ دي چې دوی یې وايي!

ټول د هغه د ملک او زور لاندې دي، او ټول به د قیامت په ورځ په جلا جلا توګه ورته راځي: (لَّقَدْ جِئْتُمْ شَيْئًا إِدًّا (89) (یقینًا یقینًا تاسو ډېره لویه د ګناه خبره وكړه) تَكَادُ السَّمَاوَاتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْهُ وَتَنشَقُّ الْأَرْضُ وَتَخِرُّ الْجِبَالُ هَدًّا (90) نژدې دي چې اسمانونه له دې نه وچوي او ځمكه ټوټې ټوټې شي او غرونه راولوېږي ذرې ذرې. أَن دَعَوْا لِلرَّحْمَٰنِ وَلَدًا (91) په دې خبره چې دوى د رحمٰن لپاره اولاد وباله. وَمَا يَنبَغِي لِلرَّحْمَٰنِ أَن يَتَّخِذَ وَلَدًا (92) او رحمٰن ته نه ښايي چې اولاد ونیسي. إِن كُلُّ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ إِلَّا آتِي الرَّحْمَٰنِ عَبْدًا (93) نه دي دغه هر یو چې په اسمانونو او ځمكه كې دي مګر رحمٰن ته راتلونكي دي، په دې حال كې چې بنده به وي. لَّقَدْ أَحْصَاهُمْ وَعَدَّهُمْ عَدًّا (94) یقینًا یقینًا ده دوى راګېر كړي دي او دوى يې شمېرلي دي، شمېرل. وَكُلُّهُمْ آتِيهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَرْدًا (95)) او هر يو له دوى نه ده ته راتلونكى دى په ورځ د قیامت كې يواځې). [مريم سورت: ایتونه 89-95].

او په صحیح البخاري کې راغلي: رسول الله -صلی الله علیه وسلم- فرمایلي دي: «قَالَ اللهُ: كَذَّبَنِي ابْنُ آدَمَ وَمَا يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يُكَذِّبَنِي! وَشَتَمَنِي ابْنُ آدَمَ وَمَا يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يَشْتُمَنِي! «الله وفرمایل: د آدم اولاد زما څخه انکار وکړ او د هغه لپاره دا مناسبه نده چې زما څخه انکار وکړي! او د آدم اولاد ما ته ښکنځل وکړل او هغه لره دا مناسبه نه ده چې ما ته ښکنځل وکړي!

فَأَمَّا تَكْذِيبُهُ إِيَّايَ؛ فَقَوْلُهُ: لَنْ يُعِيدَنِي كَمَا بَدَأَنِي، وَلَيْسَ أَوَّلُ الخَلْقِ بِأَهْوَنَ مَا يَكُوْنُ عَلَيَّ مِنْ إِعَادَتِهِ. زما په اړه د هغه انکار؛ د هغه دغه خبره ده چې وایي: هغه به ما بیرته نه راګرځوي لکه څنګه چې یې زه یې پیدا کړی وم، او زما لپاره د هغوی په اول ځل پیدا کول آسانه ندي د هغوی له بیا ځلې پیدا کولو څخه!

وَأَمَّا شَتْمُهُ إِيَّايَ؛ فَقَوْلُهُ: اتَّخَذَ اللهُ وَلَدًا، وَأَنَا اللهُ الأَحَدُ الصَّمَدُ؛ الَّذِي لَمْ أَلِدْ، وَلَمْ أُوْلَدْ، وَلَمْ يَكُنْ لِي كُفُوًا أَحَدٌ». او د هغه ښکنځل کله چې ووایي: الله ځانته يو زوى نیولی، زه، یو الله، او بې نیازه یم، نه مې څوک زیږولي، او نه له چا څخه زیږول شوی یم، او هیڅوک زما برابر نشته».

نو الله – سبحانه وتعالی – واحد ذات دی؛ شریک نلري، او هغه لره په خپل ذات، صفاتو او عملونو کې برابر څوک نشته.

جهان د هغه پر وحدانیت ګواهي ورکوي:

د جهان هر خلاقیت، نظم، توافق او همغږي؛ دا په ډاګه کوي: چې ددې خالق او اداره کونکی یو دی، که د دې جهان تر شا له یو څخه ډیر اداره کوونکي او تنظیموونکي شتون درلوده؛ د جهان نظام به یې مختل او قوانین به يې ګډوډ شوي وو؛ (لَوْ كَانَ فِيهِمَا آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا ۚ فَسُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ) (كه چېرې په دغو (ځمكه او اسمان) كې له الله نه پرته نور معبودان وى (نو) دواړه به خامخا وران شوي وو، نو الله د عرش مالك، پاك دى له هغو خبرو چې دوى يې بیانوي) [الأنبياء:22] .

د ځمکې د نباتاتو په اړه فکر وکړه او وګوره ... د هغه څه نښې چې پاچا پیدا کړي ... د سپینو زرو څخه جوړې شوې چینې... چې د زمردو او یاقوتو په څیر ښکاري

سترګو په تور کې ګواکې د زمرودو شفافه ټوټه ده ... دا پدې دلالت کوي چې الله لره هیڅ شریک نشته

الله د شریکانو له شرک څخه غني (بې حاجته) دی..

یواځې الله –عزوجل- د عبادت وړ دی؛ بنده له الله پرته بل څه ته رجوع نکوي، او د الله پرته بل څه ته د عبادت هیڅ کومه برخه نه متوجه کوي: که هغه لمونځ وي، او یا دعا، او یا قرباني، او یا نذر، او یا توکل، او یا امید لرل، او یا ویره، او یا خشوع، او یا عاجزي وي: (قُلْ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (162) (ته ووایه: بېشكه زما لمونځ او زما قرباني او زما ژوند او زما مرګ خاص د الله رب العالمین لپاره دي. لَا شَرِيكَ لَهُ ۖ وَبِذَٰلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ (163)) د هغه هېڅ شریك نشته او ما ته د همدې (توحید) حكم شوى دى او زه تر ټولو مسلمانانو اول یم). [الأنعام:162-163].

لویه مسله دا ده چې: عبادت یوازې الله ته وشي؛ (وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ) (او ما پېریان او انسانان نه دي پیدا كړي مګر د دې لپاره چې دوى زما عبادت وكړي) [الذاريات:56]، (وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا إِلَٰهًا وَاحِدًا ۖ لَّا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ) ( حال داچې دوى ته حكم نه و شوى مګر د دې چې دوى دې د یو حق معبود عبادت كوي چې نشته هېڅ حق معبود مګر همدى دى) [التوبة:31].

توحید تر ټولو نازک، پاک او تر ټولو صفا شی دی، وړوکی څيز يې مخدوش، ناپاکه کوي او اغېز پرې کوي.

او د رسول الله -صلی الله علیه وسلم- څخه ثابت دي چې فرمایلي دي: «قَالَ اللهُ -تبارك وتعالى- : مَنْ عَمِلَ عَمَلًا أَشْرَكَ فِيهِ مَعِي غَيْرِي؛ تَرَكْتُهُ وَشِرْكَهُ». «الله تبارک و تعالی فرمایلي دي: څوک چې یو کار وکړي، په هغه کې بل څوک زما سره شریک کړي؛ زه به هغه کس د هغه شرک ته پریږدم». [د مسلم روایت].

او د رسول الله -صلی الله علیه وسلم- څخه ثابت دي چې فرمایلي یې دي: "کله چې الله – عزوجل- ، لومړنی او وروستنی مخلوق د هغې ورځې لپاره سره راټول کړي چې په کې هیڅ شک نشته؛ یو آواز کوونکی به آواز وکړي: څوک چې کوم کار وکړي او بل څوک یې له الله سره شریک کړی وي؛ نو هغه دې خپل اجر له الله –عزوجل- پرته له بل چا څخه وغواړي، ځکه الله د شریکانو له شرک څخه غني (بې حاجته) دی". [حسن حدیث، احمد په مسند کې روایت کړی دی]

پند او نصېحت ..

په صحیح سنت کې ډیری حدیثونه شته چې د توحید لوري ته هڅوي او فضیلت یې بیانوي، د هغې له جملې څخه:

د ابو هریره -رضي الله عنه- حدیث دی چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «څوک چې ووايي: لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ، وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ المُلْكُ وَلَهُ الحَمْدُ، وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ، په ورځ کې سل ځلې ووایې نو داسې ده لکه چې لس غلامان آزاد کړي، او سل نیکۍ ورته ولیکل شي، او سل ګناهونه ورڅخه پاک شي، او د هغه لپاره به د شیطان څخه د هغې ورځې تر ماښامه ساتنه وشي، او هیڅوک به د هغه څخه ښه شي را نه وړي کوم شي چې هغه راوړی، مګر هغه څوک چې له هغه څخه یې ډیر راوړی وي». [د بخاري او مسلم روایت].

او د ترمذي او ابو داود په حدیث کې له بریده څخه روایت دی: رسول الله -صلی الله علیه وسلم- له یو سړي څخه واورېدل چې ویل یې: اللهم إني أسألك بأنك أنت الله، لا إله إلا أنت الأحد الصمد، الذي لم يلد ولم يولد، ولم يكن له كفوًا أحد! اې الله زه له تا څخه سوال کوم چې په رښتیا سره ته الله یې، له تا پرته بل هیڅ معبود نشته، یو او بې نیازه یې، هغه ذات چې نه چا زیږولی او نه زیږیول شوی دی، او د هغه هیڅوک سیال او برابر نشته!

او هغه -صلی الله علیه وسلم- فرمایلي دي: «لَقَدْ سَأَلْتَ اللهَ بِاسْمِهِ الأَعْظَمِ؛ الَّذِي إِذَا سُئِلَ بِهِ أَعْطَى، وَإِذَا دُعِيَ بِهِ أَجَابَ». «تا د الله څخه د هغه په لوی نوم غوښتنه وکړه؛ که هغه باندې ترې وغوښتل شي هغه ته یې ورکوي، او که هغه باندې بلنه ورکړل شي قبلوي یې». [صحیح حدیث دی].

رسول الله -صلی الله علیه وسلم- مسجد ته ننوت او وايوریده چې یو سړي دعا کوي او وایي: اې الله! زه له تا څخه سوال کوم چې په رښتیا سره ته الله یې، له تا پرته بل هیڅ معبود نشته، یو او بې نیازه یې، هغه ذات چې نه چا زیږولی دی او نه زیږیول شوی دی زما ګناهونه معاف کړه؛ بیشک چې ته بښونکی او مهربان یې.

هغه -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «قَدْ غُفِرَ لَهُ، قَدْ غُفِرَ لَهُ، قَدْ غُفِرَ لَهُ». "هغه ته بخښنه وشوه، هغه ته بخښنه وشوه، هغه ته بخښنه وشوه" درې ځله. [صحیح حدیث دی، احمد په مسند کې روایت کړی دی].

حافظ ابن رجب -رحمه الله- فرمايي: "د توحید کلمې عملي کول د غلامانو د آزادیدو لامل ګرځي، او د غلامانو آزادیدل د اور څخه د خلاصون لامل ګرځي".

او هغه –رحمه الله- وویل: د بخښنې له اسبابو څخه: (توحید دی)، او دا تر ټولو لوی سبب دی، څوک چې دا له لاسه ورکړي بخښنه له لاسه ورکوي، او څوک چې دا له ځانه سره راوړي هغه د بخښنې ترټولو لویه وسیله راوړې ده.

امام ابن القیم -رحمه الله- فرمايي: توحید: اسلام ته د ننوتلو لومړی شی او له دنیا څخه د وتلو آخرنی شی دی؛ څرنګه چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- فرمایلي دي: «مَنْ كَانَ آخِرُ كَلَامِهِ : لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ، دَخَلَ الجَنَّةَ»، «د هر چا چې وروستۍ خبره: لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ، یعنې نشته بل معبود مګر الله تعالی دی وي، هغه به جنت ته ننوځي». دا لومړی واجب او آخرنی واجب دی، نو توحید: د موضوع پیل او پای دی.

او هغه –رحمه الله- وویل: "د دنیا سختۍ د توحېد په څير په بل شي له منځه نه وړل کېږي".

او هغه –رحمه الله - وویل: "جنت ته به مشرک نفس نه ننوځي، بلکې اهل توحید به جنت ته ننوځي؛ ځکه چې توحید د جنت د دروازې کلي ده".

ابن الجوزي -رحمه الله- فرماېلي: «سفیان الثوري به ابراهیم بن ادهم ته راته او ویل به یې: ای ابراهیمه! له الله څخه وغواړه چې مونږ توحید سره وفات کړي».

رسول الله -صلی الله علیه وسلم- ولید چې یو سړی په دوو ګوتو سره دعاء کوي؛ رسول الله -صلی الله علیه وسلم- هغه ته وفرمایل: «أَحَدٌ أَحَدٌ» ! یو دی یو دی. [صحیح حدیث دی، ابو داود روایت کړی] او په دې کې اشاره ده چې : که غواړئ په دعا کې اشاره وکړئ، یوازې په یوې ګوتې اشاره وکړئ.

اې الله، اې واحد .. اې بې نیاز ذاته! موږ له تانه سوال کوو، تر څو مونږ د هغو کسانو له جملې څخه جوړ کړې چې تا ته بلنه درکوي او ته ځواب ورکوې، او چې تا ته عاجزي وكړي ته ورباندې رحم وكړې، او څوک چې تا ته پناه راوړي ته ورته له اور څخه پناه ورکوي، او په دنيا کې زموږ آخرني خبره دا وګرځوه چې لا إله إلا الله، یعني له الله پرته بل معبود نشته، بیشک چې ته تر ټولو زيات رحم کوونکی يې.

6

الصَّــمــَـدُ (بې نیازه) -جل جلاله-

که ستونزې سره مخ شوې؛ نو صمد ذات ته وګرځه، او که عزت مو له منځه لاړ شي او خواري درته راشي، د صمد ذات دروازه وټکوه، که په بدن کې مو کمزوري راښکاره شي؛ له هغه صمد ذات څخه ځواک ترلاسه کړه.

هغه واحد او بې مثاله ذات دی ... چې د خپلو نومونو او صفتونو په معنی کې بې مثاله دی

داسې بې نیازه ذات چې مخلوقات پرې ودریږي ... او یوازی ضمیرونه آراموي

د الله نوم: (الصمد) لږ ذکر شوی دی؛ مګر دغه نوم د خاص مقام صاحب دی.

الله – جل وعلا- فرمايي: (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ (1) (اې نبي!) ته (دوى ته) ووایه: شان دا دى چې الله یو دى. اللَّهُ الصَّمَدُ (2) هم دا الله بې نیازه (بې حاجته) دى. لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ (3) نه يې (څوك) زېږولى دى او نه دى (له چا) زېږول شوى دى. وَلَمْ يَكُن لَّهُ كُفُوًا أَحَدٌ (4)) او د ده هیڅوك سیال (او) برابر نشته). [سورة الإخلاص].

زموږ رب – سبحانه و تعالی- کوم چې ټول مخلوقات هغه ته رجوع کوي: انسانان او پیریان، بلکه ټول جهان، کوم چې پورته دي او ښکته دي، په خوښیو کې هغه ته رجوع کوي، او په آفتونو کې د هغه څخه مرسته غواړي.

او زموږ رب – سبحانه و تعالی- بادار دی چې باداري ور باندې ختمه ده، شریف دی چې شرافت ور باندې ختم دی، او عظیم دی چې عظمت ور باندې ختم دی، حلیم او مهربان دی چې مهرباني ورباندې ختمه ده، هغه غالب دی چې په خپل عظمت کې بشپړ شوی دی، او شتمن دی چې شتمني ور باندې ختمه ده، دغه صفتونه نه ښایي مګر د الله -سبحانه و تعالی- لپاره.

او زموږ رب –سبحانه و تعالی- هغه ذات دى چې هيڅ خلا نلري؛ هغه نه خوري او نه څښي، هغه طعام ورکوي او هغه ته څوک طعام نه ورکوي، هغه له هر چا څخه بې نیازه دی؛ هغه څوک دی چې له هغه پرته ټول هغه ته اړتیا لري – تبارک و تعالی-، د هغه په څیر هیڅ شی نشته، او هغه اوریدونکی، لیدونکی دی.

کافي ځواب..

بیهقي ذکر کړی او حافظ د ابن عباس -رضي الله عنهما- له حدیث څخه حسن ګڼلی دی چې وایي: یهودیان رسول الله صلی الله علیه وسلم ته راغلل او ویې ویل: اې محمده! ! موږ ته دخپل رب نسب بیان کړه چې ته یې رالېږلې؟! نو الله -جل جلاله- خپل دا قول نازل کړ: (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ (1) (اى نبي!) ته (دوى ته) ووایه: شان دا دى چې الله یو دى. اللَّهُ الصَّمَدُ (2) هم دا الله بې نیاز (بې حاجته) دى. لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ (3) نه يې (څوك) زېږولى دى او نه دى (له چا) زېږول شوى دى. وَلَمْ يَكُن لَّهُ كُفُوًا أَحَدٌ (4)) او د ده هیڅوك سیال (او) برابر نشته). [سورة الإخلاص].

یو لنډ سورت چې د عظمت، جلال او د کمال صفتونه یې راټول کړي دي.

د هغې د عظمت له امله، هر څوک چې هغه تلاوت کړي پدې معنا ده لکه چې د قرآن دریمه برخه یې تلاوت کړي وي، په "صحیحینو" کې راغلي: چې رسول الله صلی الله عليه وسلم خپلو اصحابو ته وفرمايل: «أَيَعْجَزُ أَحَدُكُمْ أَنْ يَقْرَأَ فِي لَيْلَةٍ ثُلُثَ القُرْآنِ؟»، قالوا: وكيف يقرأ ثلث القرآن؟ قال: «(قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ) [الإخلاص:1] تَعْدِلُ ثُلُثَ القُرْآنِ» "آیا ستاسو څخه یو څوک نشي کولی چې په یوه شپه کې د قرآن دریمه برخه تلاوت کړي؟" دوی وویل: هغه څنګه کولی شي د قرآن دریمه برخه تلاوت کړي ؟ هغه وویل: قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ، د قرآن دریمه برخه ده". [د مسلم لفظ].

ځينو علماوو ويلي دي: «قرآن درې برخو باندې نازل شوی: یوه دریمه برخه یې: احکام، بله دریمه برخه یې: وعده او ګواښ، او بله دریمه برخه یې: اسما او صفات دي، او سورت الصمد له دریو څخه یو راټول کړي دي، او هغه: اسما او صفات دي؛ نو لدې کبله ددې سورت تلاوت کول يې د قرآن د درېيمې برخې د تلاوت ثواب لري».

او په صحیح البخاري کې راغلي دي: چې یو صحابي خپلو ملګرو ته په خپلو ټولو لمونځونو کې د (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ) [اخلاص: 1] تلاوت کاوه، نو دوی دا خبره رسول الله -صلی الله علیه وسلم- ته یاده کړه! ويې ويل: «سَلُوهُ لِأَيِّ شَيْءٍ يَصْنَعُ ذَلِكَ؟»؛ فسألوه، فقال: لأنها صفة الرحمن؛ فأنا أحب أن أقرأ بها، فقال رسول الله -صلى الله عليه وسلم- : «أَخْبِرُوهُ أَنَّ اللهَ -عز وجل- يُحِبُّهُ». له هغه څخه وپوښتئ چې دا کار د څه لپاره کوي؟ هغوی ترې پوښتنه وکړه، نو هغه وویل: ځکه دا د رحمن صفت دی؛زه یې لوستل خوښوم، رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: هغه ته ووایئ چې الله -تعالی- هغه سره مینه لري.

د زړه سپارل..

د صالحانو په روح کې دې مينې عاشقان د خپل رب د مينې په لټه کې کړل ..

د بندګانو په زړونو کې دا مینه نه پوره کیږي پرته له دې چې هغه ته د تعظیم سر ټیټ کړي، او د هغه له کور نه طواف وکړي، او د هغه مخامخ ودریږي، او د هغه لپاره له خوبه پاڅېږي، او د هغه په لاره کې نفس او وینه قرباني کړي.

او د مینه والو زړونه د هغه له ذکر پرته نه آرامیږي، او د مشتاقانو روحونه د هغه له لیدو پرته سکون نه مومي.

که ناروغه شو، نو ستاسو په یاد باندې درملنه کوو ... او کله کله له یاد څخه غافل کیږو او بیا بیرته راګرځو

هغوی په سوکالۍ کې الله ته پایدار پاتې شول؛ نو الله د تکلیف په وخت کې وپېژندل، او د پایدارۍ په اندازه به لوړتيا او راحتي وي.

دا د الله پیغمبر ابراهیم -علیه السلام- دی چې ډیر مصیبتونه ورباندې تیریږي؛ نو الله –سبحانه و تعالی- په هغې سره د هغه مقام لوړوي؛ تر دې چې د الله له طرفه د دوست او خلیل درجې مستحق شو، الله - عزوجل - وفرمایل: (وَاتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلًا) (او الله ابراهیم لره خلیل نیولى دى) [النساء: 125].

او دا ایوب -علیه السلام- دی چې د مصیبت ځپلو امام، د آزموینې او د مرضونو د خاوندانو مشر؛ کله چې هغه خپل رب – سبحانه تعالی- ته پایدار پاتې شو د هغه په وینا سره چې فرمایی: (أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ وَأَنتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ) (یقینًا زه (چې یم) ما ته تكلیف رارسېدلى دى او ته تر ټولو زیات رحم كوونكى يې) [الأنبياء:83]؛ د صمد –تبارک و تعالی- ځواب دا و چې :- (فَاسْتَجَبْنَا لَهُ فَكَشَفْنَا مَا بِهِ مِن ضُرٍّ) (نو مونږ د هغه دعا قبوله كړه، نو مونږ هغه تكلیف لرې كړ چې هغه ته و). [الأنبياء:84].

او دا یونس -علیه السلام- د کب په خیټه کې او په دریو تیارو کې دی، هغه خپل رب –سبحانه و تعالی- ته اصرار کوي په دې وینا: (لَّا إِلَٰهَ إِلَّا أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ (87) (نشته هېڅ لايق د عبادت مګر ته يې، ته پاك يې، بېشكه هم زه له ظالمانو څخه یم) فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ ۚ وَكَذَٰلِكَ نُنجِي الْمُؤْمِنِينَ) (نو مونږ د هغه دعا قبوله كړه او مونږ هغه له غم نه خلاص كړ او همداسې مونږ مومنانو ته نجات وركوو) [الأنبياء: 87-88].

دا د ټولو انبیاؤ -علیهم السلام- او نیکو خلکو حال دی.. دوی په آسانۍ کې الله پېژندلی و، نو الله هغوی په سختۍ کې وپیژندل.

ایا دوی بلنه ومنله؟!

بیا ستا بې نیاز رب – جل وعلا- خپله دروازه خلاصه کړه، نه یوازې د اولیاوو لپاره، بلکې د ټولو مخلوقاتو لپاره.

دا د هغه د مهربانۍ، رحم او سخاوت څخه دی؛ نو دا مشركان چې كله د دوى لپاره دنيا تنګه شي او حقیقي مرګ وګوري، بیا نو الله –سبحانه وتعالی- ته رجوع کوي؛ او اواز ورته کوي چې : اې الله! اې الله! همدا ده چې هغوی ژغورل کیږي؛ (فَإِذَا رَكِبُوا فِي الْفُلْكِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ إِذَا هُمْ يُشْرِكُونَ) (نو كله چې دوى په كښتۍ كې سواره شي (، نو) دوى الله بولي، په داسې حال كې چې خاص هغه لره دین خالص كوونكي وي، نوكله چې هغه (الله) دوى ته وچې ته نجات وركړي (نو) ناڅاپه دوى (له الله سره) شریكان نیسي). [العنكبوت سورت: ایت 65].

دوی دې باندې اقرار کوي؛ او ټوله نړۍ که الله تعالی ته په خپله اراده رجوع و نکړي، د مجبورۍ او اړتیا له مخې به هغه ته رجوع کوي.

ډاډه اوسه!

الله –سبحانه و تعالی- د مجبورۍ او سخت په وخت کې د کافرانو ځواب ورکوي، نو د هغه چا په اړه به څنګه وي چې د الله په وحدانیت او د رسول الله -صلی الله علیه وسلم – په رسالت ګواهي ورکوي؟!

نوكله چې درته څه حاجت پېښ شو، هغه ته رجوع وکړه، او خپل حاجت د هغه په دروازه كې كېږده او ووایه: اې صمد ذاته له هغه څه چې ما باندې راغلي دي ما خلاص کړه!

د خپل غم، ناروغۍ یا پور څخه مه ستړی کیږه؛ ستا رب صمد دی، چې که ورته رجوع وکړې، نه به مایوسه کېږې او نه به دې خفه کوي، او په یاد ولره، چې تر ټولو غوره عبادت: د خلاصون انتظار کول دي، او د حال تلوالی ناشونی دی، او زمانه بدلېږي، او په شپو کې ډیر رازونه او خبرې دي، او غیب پټ دي، او د سختۍ سره اسانتیا راځي.

په سنن ابو داود کې راغلي: رسول الله -صلی الله علیه وسلم- جومات ته ننوت او د یوه سړي دعا یې واورېده چې ویل یې: اې الله زه له تا څخه غوښتنه کوم ای الله! چې ته یو او بې نیازه یې، چې نه زیږیدلی یې او نه یې څوک زیږولی، او د هغه سیال او برابر هیڅ څوک نشته: ته زما ګناهونه معاف کړه؛ واقعا چې ته بخښونکی او مهربان یې.

او هغه -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «قَدْ غُفِرَ لَهُ.. قَدْ غُفِرَ لَهُ». "هغه ته بخښنه وشوه.. هغه ته بخښنه وشوه " – درې ځلې- [صحیح حدیث دی]

او په یو روایت کې راغلي: "تا د الله څخه په هغه نوم غوښتنه وکړه چې که په هغه باندې ور څخه وغوښتل شي ورکوي یې، او کله چې هغه پرې راوبلل شي نو هغه ځواب ورکوي". [صحیح حدیث دی، ابوداود روایت کړی].

په ما رحم وکړه اې د بندګانو ربه، ته زما هیله یې

زما هدف ستا رضامندي ده، نو زما دعا قبوله کړه

ستا په نوم مې په عاجزۍ سره اواز وکړ، اې زما ربه

که ته ځواب را نه کړي، زما د ژړا ځواب به څوک راکوي؟

ته کریم ذات یې، نو ما مه پریږده چې سرګردان شم

زه د لرې والي څخه ډیر ستړی شوی یم

او ما ستا څخه په امید سره بخښنه وغوښته، اې زما ربه

او په عاجزۍ سره، نو زما امید مه رد کوه

اې الله، اې واحد ذاته.. اې بی نیاز ذاته.. موږ له تا څخه د جنت غوښتنه کوو او هغه څه چې هغه ته مو په وینا او عمل سره نږدې کوي، او موږ له تا څخه د اور نه پناه غواړو او هغه څه چې هغه ته مو په وینا او عمل سره نږدې کوي.

7 – 8

الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ (ډيرمهربانه او ډير رحم کونکی) -جل جلاله-

الله -سبحانه وتعالى فرماېلي- : (قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمَٰنَ ۖ أَيًّا مَّا تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَىٰ) (ته (دوى ته) ووایه: تاسو الله بلئ، یا تاسو رحمٰن بلئ، هر یو (نوم) يې چې وبلئ، نو خاص د هغه لپاره دي تر ټولو ښكلي نومونه) [الإسراء:110].

زمونږ پیغمبر - صلی الله علیه وسلم - ته به چې کله تکلیف ورسیده نو ویل به یې: "اې تل پاتې، اې قایم ذاته! ستا په رحمت سره د مرستې غوښتنه کوم" [حسن حدیث دی. احمد په مسند کې روایت کړی دی] څنګه به د رحمان څخه مرسته نه غوښتل کیږي؛ حال دا چې هغه په سختۍ کې د پنا ورکولو والا ذات دی، په یوازیتوب کې ملګری، او په کم شمیر کې مرستندوی دی؟

هغه د فرمانبردارانو آرامتیا، د تښتیدونکو پناه ځای، د ډاریدونکو لپاره امن ځای دی؛ هغه تر ټولو زیات رحم کوونکی دی.

یوازې د هغه لور ته د رکابونو رسۍ تړل کیږي ... او له هغه څخه پرته هیله مند به نا امیده دی

وَإِلَٰهُكُمْ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ ۖ لَّا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الرَّحْمَٰنُ الرَّحِيمُ) (او ستاسو حق معبود یو معبود دی، هېڅ لاېق د عبادت نشته مګر یوازې هغه دی چې ډیر زیات مهربان، بې حده رحم کوونکی دی) [البقرة سورت : ایت 163].

رحمت: د ربوبیت نخښه، او د الوهیت پته ده؛ له همدې امله الله – جل و علا - خپل ځان په: الرحمن (ډیر مهربان) الرحیم (ډیر رحم کوونکی) سره یاد کړی دی.

مونږ په دې دوو سترو او نفسونو ته په محبوبو نومونو سره د الله د کتاب په تلاوت پیل کوو: (ِبسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ) (د الله په نوم پیل کوم چې ډیر مهربان او ډیر رحم کوونکی دی).

دا دوه عالي نومونه د مبالغې له مخې د (رحمت) څخه اخیستل شوي دي.

او رحمت په لغت کې: نرمي، شفقت، عطف او مهربانۍ ته وایی.

زموږ رب – سبحانه و تعالی - د ټولو مخلوقاتو لپاره ټول شموله رحم کوونکی دی. (وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ) (او زما رحمت هر شى راګېر كړى دى). [الأعراف سورت: ایت 156]، (إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَّحِيمٌ) (بېشكه الله په خلقو باندې خامخا ډېر نرمي كوونكى، مهربان دى) [الحج سورت : ایت 65].

هغه مومنان له دې څخه په لویه برخه او خورا بشپړې برخې سره ځانګړي کړي دي. (وَكَانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحِيمًا) (هغه په مومنانو ډېر رحم كوونكى دى) [الأحزاب سورت: ایت 43].

زمونږ رب "الرحمن" – تبارک و تعالی دی – یعنې: رحمت د هغه صفت دی، او "الرحیم" یعنې: په خپلو بندګانو رحم کوونکی دی.

هغه پر مونږ تر هر رحم کوونکي ډېر رحم کوونکی دی، پر مونږ تر پلرونو، ميندو او اولادونو ډېر مهربان دی، او حتا له خپل ځانونو څخه هم.

بخاري په خپل کتاب "الادب المفرد" کې ذکر کړي دي: یو سړی چې خپلې سینې ته یې یو ماشوم ټینګ نیولی و، رسول الله -صلی الله علیه وسلم- ته راغی، رسول الله –صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «أَتَرْحَمُهُ؟»، آیا ته په هغه رحم کوې؟ هغه وویل: هو، هغه وویل: «فَاللهُ أَرْحَمُ بِكَ مِنْكَ بِهِ، وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ» "الله پر تاسو باندې تر تا ډیر رحم کوونکی دی، او هغه د رحم کوونکو څخه ډیر رحم کوونکی دی". [صحیح حدیث دی]

د الرحمن – سبحانه و تعالی - نوم د هغه لپاره ځانګړی دی، او دا جواز نلري چې د الله – سبحانه و تعالی- پرته بل څوک پرې یاد کړی شي، او بل څوک پدې نوم باندې نشي یادېدلای؛ (قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمَٰنَ ۖ أَيًّا مَّا تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَىٰ) (ته (دوى ته) ووایه: تاسو الله بلئ، یا تاسو رحمٰن بلئ، هر یو (نوم) يې چې وبلئ، نو خاص د هغهٔ لپاره دي تر ټولو ښكلي نومونه) [الإسراء سورت : ایت 110]، نو له هغه سره یې د جلالت نوم داسې برابر کړ چې بل څوک پکې شریکېدلای نه شي؛ حتی ځینو یې ویل: دا اسم اعظم دی.

او د الرحیم نوم؛ نو په دې سره د مخلوق نومول روا دي، لکه څنګه چې هغه –سبحانه و تعالی- فرماېلي: (لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِّنْ أَنفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُم بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَّحِيمٌ) (یقینًا تاسو ته له هم ستاسو له جنس نه رسول راغلى دى، هغه څه چې تاسو په تكلیف كې اچوي؛ پر ده ډېر سخت (او درانه) دي، ستاسو (د هدایت) لپاره پر تاسو باندې ډېر حرصناك دى، په مومنانو باندې ډېر نرمي كوونكى، ډېر مهربان دى) [التوبة سورت: ایت 128]، ویل کیږي چې: مهربان سړی، خو داسې نه وییل کیږي چې رحم کوونکی سړی.

او د الله رحمت په دوه ډوله دی:

عمومي رحمت: دا د ټولو مخلوقاتو لپاره دی؛ ټول مخلوقات د الله د رحمت څخه برخمند شوي دي، د دوی په پیدایښت، پالنه، روزۍ ورکولو او نورو بې شمېره نعمتونو سره.

(إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَّحِيمٌ) یقینًا الله پر خلقو خامخا ډېر نرمي كوونكى، بې حده رحم كوونكى دى [البقرة سورت: ایت 143]، (إِنَّهُ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا) (بېشكه هغه پر تاسو له شروع نه ډېر رحم كوونكى دى) [الإسراء سورت: ایت 66].

او خاص رحمت: چې هغه د دنیا او آخرت سعادت دی، او یوازې هغه د مومنو بندګانو لپاره دی؛ (وَكَانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحِيمًا) (او هغه په مومنانو ډېر رحم كوونكى دى) [الأحزاب سورت: ایت 43]، (يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُم بِرَحْمَةٍ مِّنْهُ وَرِضْوَانٍ وَجَنَّاتٍ) (دوى ته د خپل رب له خپل جانب نه د رحمت او رضامندۍ او د داسې جنتونو زېرى وركوي چې) [التوبة سورت: ایت 21].

هغه الرحمن (رحم کونکی) دی..

هغه د ذکر ډیر مستحق دی، د معبودیت ډیر حقدار دی، او د هغه د مهربانۍ او رحمت په خاطر د شکر ډیر مستحق دی.

هرچیرې چې مخ واړوئ، په دې کائناتو کې به د الله رحمت ووینئ، چې تر ټولو لوی یې په دې کائنات کې: نازله شوې وحې ده؛ (وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَىٰ لِلْمُسْلِمِينَ) (او مونږ په تا باندې كتاب نازل كړى دى، په داسې حال كې چې (د دين) د هر شي لپاره (په كې) واضحه بیان دى او هدایت او رحمت او زېرى دى د مسلمانانو لپاره) [النحل سورت: ایت 89].

هرکله چې ځمکه وچه شي، فصلونه مړه شي، ونې وچې شي، او مصیبت سخت شي؛ رحمتونه به نازل شي؛ (وَهُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ الْغَيْثَ مِن بَعْدِ مَا قَنَطُوا وَيَنشُرُ رَحْمَتَهُ ۚ وَهُوَ الْوَلِيُّ الْحَمِيدُ) ( او دى همغه ذات دى چې باران وروي، وروسته له دې چې دوى نا امېده شي او هغه خپل رحمت خوروي او هم دى ښه كارساز، ښه ستايل شوى دى) [الشورى سورت: ایت 28].

کله چې عذاب راشي، او نارینه وژاړي، او ښځې چیغې ووهي، او ماشومان وویریږي، پر مخلصو بندګانو به رحمتونه نازل شي؛ (وَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا هُودًا وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِّنَّا) (او كله چې زمونږ حكم (عذاب) راغى (،نو) مونږ هود ته او هغو كسانو ته چې له هغه سره يې ایمان راوړى و؛ له خپل جانب نه په رحمت سره نجات وركړ). [هود سورت: ایت 58]، (وَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا شُعَيْبًا وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِّنَّا) (او كله چې زمونږ حكم (د عذاب) راغى (،نو) مونږ شعیب ته او هغو كسانو ته چې له هغه سره يې ایمان راوړى و؛ خلاصى وركړ په رحمت سره له خپل جانب نه) [هود سورت: ایت 94].

هیڅوک به خپلو ته ونه رسیږي مګر د رحم کوونکي ذات له لوري، د هیڅ اړتیا شتون نشته مګر د رحم کونکی په میدان کې، هیڅ شی نه کارول کیږي مګر د رحم کونکي په واسطه؛ ځکه هغه یوازې ډیر مهربان دی چې د هغه –سبحانه و تعالی- له لارې پرته په جهان کې بل هیڅ ځواک او قوت شتون نلري.

په خپل رحمت سره يې موږ ته خپل پېغمبران راولېږل.

او په خپل رحمت سره یې مونږ ته خپل کتابونه نازل کړل.

او په خپل رحمت سره یې مونږ ته لارښوونه وکړه او له ګمراهۍ څخه یې وژغورلو.

او په خپل رحمت سره یې مونږ ته له ړوندتوب څخه لارښوونه وکړه.

او په خپل رحمت سره یې مونږ ته هغه څه رازده کړل چې مونږ پرې نه پوهیدو.

او په خپل رحمت سره یې لمر او سپوږمۍ مسخرې کړې، شپه او ورځ یې پیدا کړه او ځمکه یې وغوړوله.

او په خپل رحمت سره یې جنت پیدا کړ، او په اوسیدونکو یې آباد کړ، او د هغوی ژوند ښاېسته شوه.

د هغه له رحمتونو څخه دا هم دي چې سل رحمتونه یې پیدا کړل چې هر یو یې د ځمکې او اسمان تر منځ یوه طبقه ده؛ نو له هغې څخه یې یو ځمکې ته نازل کړ، د مخلوقاتو په منځ کې یې خپور کړ، تر څو یو پر بل باندې رحم وکړي، په هغې سره مور له خپل ماشوم سره خواخوږي کوي، او په همدې رحمت سره د نړۍ بنسټ او نظم ولاړ دی.

زيری!

او د هغه د پراخ رحمت په اړه واوره: (قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَىٰ أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا ۚ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ) (ته (دوى) ته ووایه: اى زما هغو بنده ګانو چې په خپلو ځانونو يې زیاتى كړى دى! تاسو د الله له رحمت نه مه نا امېده كېږئ، بېشكه الله تعالی ټول ګناهونه بخښي، بېشكه دغه (الله)، هم دى ښه بخښونكى، بې حده رحم كوونكى دى) [الزمر سورت: ایت 53]، او په مستند ډول روایت شوی دی چې هغه - صلی الله علیه وسلم- وفرمايل: «لَوْ يَعْلَمُ المُؤْمِنُ مَا عِنْدَ اللهِ مِنَ العُقُوْبَةِ؛ مَا طَمِعَ بِجَنَّتِهِ أَحَدٌ، وَلَوْ يَعْلَمُ الكَافِرُ مَا عِنْدَ اللهِ مِنَ الرَّحْمَةِ؛ مَا قَنَطَ مِنْ جَنَّتِهِ أَحَدٌ» "که مؤمن پوه شي چې د الله سره څومره عذاب دی، هیڅوک به د جنت هیله ونه کړي، او که کافر پوه شي چې الله څومره مهربان دی؛ نو هیڅوک به د هغه له جنت حخه نا امیده نشي" [مسلم روايت کړی]

دغه رحمتونه: د وقار، قوت، تسلط او ځواک رحمت دی، نه د کمزورۍ رحمت؛ (وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ) (او بېشكه ستا رب خامخا هم هغه ښه غالب، بې حده رحم كوونكى دى) [الشعراء سورت: ایت 9].

او زه ګواهي ورکوم چې له الله پرته بل رب نشته ... چې کریم، مهربان دی، هیله ورتل لرل کیږي او تمه ورڅخه ساتل کیږي.

د رحمت کلیانې:

هغه زمونږ او زمونږ له عبادت څخه بې نیازه دی، موږ به د هغه د رحمت پرته جنت ته داخل نه شو؛ حتی زموږ پیغمبر - صلی الله علیه وسلم -، په صحیحینو کې له ابوهریره -رضي الله عنه- څخه روایت دی چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «لَنْ يُدْخِلَ أَحَدًا عَمَلُهُ الجَنَّةَ»، قالوا: ولا أنت يا رسول الله؟ قال: «لَا، وَلَا أَنَا؛ إِلَّا أَنْ يَتَغَمَّدَنِي اللهُ بِفَضْلٍ وَرَحْمَةٍ». «هیڅوک به په خپل عمل سره جنت ته داخل نشي، وويل شو: حتا ته هم يا رسول الله؟ هغه وفرمایل: نه، زه هم نه؛ پرته لدې چې الله راباندې فضل او رحم وکړي».

که څوک په دې خبره پوه شي؛ هغه باید د امید عبادت وکړي، او د الله –سبحانه و تعالی- د رحمت سره تعلق وساتي، او د هغې لپاره هڅه وکړي، او دا په تقوا، ایمان او د اطاعت په عملي کولو سره کیږي.

نو پدې سره رحمتونه تحقق مومي؛ (وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ ۚ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالَّذِينَ هُم بِآيَاتِنَا يُؤْمِنُونَ) (او زما رحمت هر شى راګېر كړى دى، نو ژر به زه ولیكم دا (رحمت) د هغو كسانو لپاره چې پرهېزګاره دي او زكات ادا كوي او هغه كسان چې هغوى زمونږ پر ایتونو ایمان لري) [الأعراف سورت: ایت 156].

رحمتونه د الله جل جلاله - او د رسول الله -صلی الله علیه وسلم- په اطاعت سره ترلاسه کیږي؛ ځکه الله فرماېلي: (وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ) (او د الله او د رسول اطاعت وکړئ، لپاره د دې چې پر تاسو رحم وكړى شي) [آل عمران سورت: ایت 132].

په احسان او نیکیو سره ترلاسه کیږي؛ ځکه الله -تعالی- فرماېلي: (إِنَّ رَحْمَتَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِّنَ الْمُحْسِنِينَ) (بېشكه د الله رحمت نېكي كوونكو ته ډېر نژدې دى) [الأعراف سورت: ایت 56].

او په استغفار سره ترلاسه کیږي؛ ځکه الله فرمايي: (لَوْلَا تَسْتَغْفِرُونَ اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ) (ولې تاسو له الله نه مغفرت نه غواړئ ؟ د دې لپاره چې په تاسو رحم وكړى شي) [النمل سورت: ایت 46].

او د الله –عزوجل- په ذکر او ډیرو دعاګانو سره ترلاسه کیږي.

په "سنن ابي داود" کې رسول الله –صلی الله علیه وسلم- فرماېلي: د مصیبت ځپلي دعا: «اللَّهُمَّ رَحْمَتَكَ أَرْجُوْ، فَلَا تَكِلنِي إِلَى نَفْسِي طَرْفَةَ عَيْنٍ، وَأَصْلِحْ لِي شَأْنِي كُلَّهُ، لَا إِلَه إِلَّا أَنْتَ»، یعنی ای الله زه ستا د رحمت امید لرم، نو ما د سترګو د رپ په اندازه خپل ځان ته مه سپاره، او زما کارونه سم کړه، ستا پرته بل معبود نشته" [حسن حدیث دی].

د الله رحمت یوازې مهربانو بندګانو ته رسېږي، ځکه رسول الله -صلی الله علیه وسلم- فرمایلي دي: «وَإِنَّمَا يَرْحَمُ اللهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَاءَ» "او الله یوازې په خپلو مهربانو بندګانو رحم کوي". [بخاري او مسلم روایت کړی] او هغه فاحشه ښځه چې په خپل رحمت سره یې تږي سپي ته په خپلو څپلیو کې اوبه ورکړې،‌ جنت ته داخله شوه.

شیطان دې تا نه مایوسه کوي!

داسې خلک شته چې په مصیبتونو، بحرانونو او غمونو اخته شي؛ خپل ایمان پرېږدي، او دا یې یاد نه کړل چې الله په هغه باندې د هغه څخه ډیر مهربان دی! د رحمان دروازه نه ټکوي، او د هغه د رحمت تمه نکوي، نو هغه د شیطان په فتنې کې راښکیل کیږي، او کیدای شي هغه د خپل ځان تباهۍ ته ورسوي، او الله - عزوجل - فرمایی: (وَلَا تَقْتُلُوا أَنفُسَكُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا) (او تاسو خپل ځانونه مه وژنئ، بېشكه الله پر تاسو باندې بې حده مهربان دى) [النساء سورت: ایت 29].

او خبردار اوسه چې دا فکر و نکړې چې ستا ګناه که هر څومره لویه وي، د الله له رحمت څخه لویه ده! او شیطان له دې پرته له تا څخه بل څه نه غواړي، هغه غواړي: ستا په سترګو کې ګناهونه لوي کړي او د الله رحمت کوچنی کړي.

او د الله رحمت ستا له ګناه او ټولو ګناهونو څخه لوی دی؛ هغه سړی چې نهه نوي کسان یې وژلي وو او سل یې پرې پوره کړل؛ الله د هغه ریښتیني توبې باندې پوهیده، نو الله –عزوجل- د هغه تصدیق وکړ.

او اې الله زه پر تا باور لرم.

او زه ستا ددروازې پرته بله لاره نه لرم

الله -عزوجل- فرمایي: (يَوْمَ نَحْشُرُ الْمُتَّقِينَ إِلَى الرَّحْمَٰنِ وَفْدًا) [(یاده كړه) هغه ورځ چې مونږ به متقیان راجمع كړو د رحمٰن په طرف بلل شوي سواره مېلمانه] [مريم سورت: ایت 85] ، څومره عالي ژمنه، څومره عالي پلاوی، او څومره ښکلی احساس دی! الله دې ما او تاسو له دې پلاوي څخه وګرځوي.

اې الله! که موږ ستا د رحمت د تر لاسه کولو وړ نه یو؛ ستا رحمت موږ ته د رسیدو توان لري، او ستا رحمت په هر څه کې شامل دی؛ خپل رحمت مو په دنیا او آخرت کې پر موږ شامل کړه؛ اې د ډېر رحم څښتنه!

9

الحَــيُّ (تل ژوندی پاته کیدونکی) -جل جلاله-

کله چې د غمونو ورېځې یرغل وکړي، او د اندېښنو زولنې سره یوځای شي؛ او ته د وتلو لاره نه مومې، او زړه دې را تنګ شي؛ لکه څنګه چې ستا روح ستا له ستوني څخه وتلي وي، او نږدې ده چې حالات دې زندۍ کړي؛ او په سختۍ سره ساه اخلې، او نړۍ راتنګه شي، ستا شاوخوا خلک ستا څخه لرې کیږي، او ته یوازې پاتې کیږې؛ نه آرامي بخښونکی شته او نه آسانتیا راوستونکی، نو مرګ یقیني شو..

دلته؛ څښتن ستا لپاره د خلاصون ځواک او د امید وږمه پرانیزي، تا کې ډاډ را منځته کوي، تا ته د مرستې لاس در اوږدوي، او تا د مرګ له لیدو وروسته ژوندی کوي؛ نو ته به په سجده پریوځې او ژړا به کوې او ژبه به دې دا تکراروي چې: اې ژوندی ذاته.. اې قیوم ذاته! ټول ثنا او ستاینه تا لره ده.

دا یوازې هغه وخت پیښیږي کله چې تاسو په ژوندي ذات؛ چې نه مري باور وکړئ؛ (وَتَوَكَّلْ عَلَى الْحَيِّ الَّذِي لَا يَمُوتُ وَسَبِّحْ بِحَمْدِهِ ۚ وَكَفَىٰ بِهِ بِذُنُوبِ عِبَادِهِ خَبِيرًا) (او ته توكل وكړه په هغه تل ژوندي ذات چې نه مري او ته د هغه له ستاينې سره تسبیح بیانوه او هم الله د خپلو بنده ګانو په ګناهونو ښه كافي خبردار دى) [الفرقان سورت : ایت 58].

زموږ رب –سبحانه و تعالی- د خپل ځان لپاره د (ژوند) صفت ثابت کړی دی چې هغه: یو بشپړ ژوند دی چې له هغه مخکې عدم شتون نه درلود، هیڅکله په هغه زوال او فنا نه راځي، نقصان، عیب، غفلت او بې کفایتي، په خوب او سپک خوب نه اخته کیږي، او په هیڅ حالت کې مرګ ورته نه رسیږي: (لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ ) (پر ده نه پركالي راځي، او نه خوب) [البقرة سورت : ایت 255] - زموږ رب لدې څخه لوړ او پاک دی-.

او د هغه – جل وعلا – ژوند پاک دی تر دې چې د مخلوق له ژوند سره یې مشابهت وشي. (لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ ۖ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ) ( د هغه په مثل هېڅ شى نشته او هم دغه ښه اورېدونكى، ښه لیدونكى دى) [الشورى سورت: ایت 11] ، هغه ژوند چې د هغه –سبحانه و تعالی- د صفاتو بشپړتیا لره مستلزم دی لکه؛ د هغه پوهه، اوریدل، لیدل، وړتیا، اراده او د هغه رحمت چې هغه یې غواړي، او همدارنګه د هغه نور د کمال صفتونه.

او زموږ ژوندی رب – سبحانه و تعالی- چې ژوند پرې ولاړ دی، او هر ژوندی ورسره ژوندی شو، د هغه پرته نور هرڅیز، د الله –سبحانه و تعالی- په ژوندي کولو پورې تړلی دی، هغه –سبحانه و تعالی- فرماېلي: (وَكُنتُمْ أَمْوَاتًا فَأَحْيَاكُمْ ۖ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ) (حال دا چې تاسو نشت وئ، نو هغه تاسو راژوندي كړئ، بيا به هغه تاسو مړه كوي، بيا به تاسو راژوندي كوي، بيا به خاص د هغه په طرف ګرځولی شئ) [البقرة سورت : ایت 28].

او زمونږ رب - سبحانه وتعالى- هغه ذات دی؛ څوک چې د علم، هدایت او ایمان په رڼا سره نفسونه او روحونه را ژوندي کوي.

او زمونږ رب - سبحانه وتعالى -؛ هغه ذات دی څوک چې د جنت اوسیدونکو ته تل پاتې ژوند ورکوي، هغه - سبحانه وتعالى - فرماېلي: (وَإِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوَانُ ۚ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ) (او بېشكه کور د اخرت (جنت) خامخا همغه واقعي ژوندون دى، كه چېرې دوى پوهېدلى) [العنكبوت سورت: ایت 64].

ښکاره دلیل:

ژوندی دی، له هغه پرته بل معبود نشته، څوک چې پر هغه توکل وکړي، د هغه لپاره کافي دی، هیڅ شی نشي کولی د هغه اراده ماته کړي، او هیڅ شی نشي کولی هغه بې وسه کړي، هغه شر لرې کوي، هغه د اړمن ځواب ورکوي، هغه هډوکي بیا راژوندي کوي کله چې وراسته شي، هغه خلقت بیرته راګرځوي لکه څنګه چې یې لومړی ځل پیل کړی وو، او دا کار د هغه لپاره ډیر آسان دی، او هغه د حکمت څښتن دی چې هیڅ شی بې ځایه نه پيدا کوي، او هیڅ شي بې ځایه نه پریږدي.

ابن جریر او بیهقي له ابن عباس -رضي الله عنهما- څخه روایت کړی دی چې هغوی وویل: عاص بن وائل رسول الله -صلی الله علیه وسلم- ته راغی؛ نو هغه پورته شو او یو وروست شوی هډوکی یې راواخیست او په خپل لاس یې ورژاوه او ويې ويل: څوک دی هغه چې هډوکي بیا راژوندي کوي کله چې وراسته شي؟! -قيامت او حشر یې دروغ ګانه- هغه وفرمایل: «نَعَمْ، يَبْعَثُ اللهُ هَذَا، ثُمَّ يُمِيتُكَ، ثُمَّ يُحْيِيَكَ، ثُمَّ يُدْخِلُكَ نَارَ جَهَنَّمَ»، "هو، دا الله بیا راژوندي کول همداسي دي، بیا به تا مړ کړي، بیا به دې بیرته را ژوندي کړي، بیا به دې دوزخ اور ته داخل کړي". او الله -سبحانه وتعالى- دغه آیت نازل کړ-: (أَوَلَمْ يَرَ الْإِنسَانُ أَنَّا خَلَقْنَاهُ مِن نُّطْفَةٍ فَإِذَا هُوَ خَصِيمٌ مُّبِينٌ) ( آیا انسان نه دي كتلي چې بېشكه مونږ دغه (انسان) له نطفې (یو څاڅكې اوبو) نه پیدا كړى دى، نو ناڅاپه دى ښكاره سخت جګړه كوونكى دى) [يس سورت : ایت 77] د سورت تر پایه [صحیح حدیث دی. امام حاکم روایت کړی او صحیح یې بللی او الذهبي ورسره هم موافقه کړې].

انسان څومره ناشکره دی! هغه خپل پیدایشت هېر کړ او د خپل خالق څخه یې انکار وکړ: هغه چا چې لومړی ځل باندې پیدا کړی دی بیرته یې راګرځوي او بیا یې ژوندي کوي؛ ځکه چې دویم پیدایښت اسانه دی - د عقل له مخې -، او دا ټول د الله لپاره اسان دي؛ د الله لپاره پیل او تکرار یو شان دي؛ (وَهُوَ الَّذِي يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَهُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ) ( او دى همغه ذات دى چې مخلوق اول ځلې پیدا كوي، بیا به دغه دوباره راژوندي كوي او دغه (بیا راژوندي كول) هغه (الله) ته ډېر اسان دي) [الروم سورت : ایت 27].

عزت د هغه لپاره دی، جبروت د هغه لپاره دی، عظمت د هغه لپاره دی، لویي د هغه لپاره ده، واک د هغه لپاره دی، پاچاهي د هغه لپاره ده، قضاوت او حکم د هغه لپاره دي، ځواک د هغه لپاره دی، ستاینه د هغه لپاره ده او پاکي هم هغه لره ده.. د هغه مقام څومره لوړ دی، او د هغه پادشاهي څومره د فخر وړ ده، او د لوړې مرتبې خاوند دی!

د کایناتو آواز..

پاکي ده هغه ذات لره چې هر مخلوق ته یې خاص ژوند ورکړی دی! د ملاېکو ژوند د انسان سره توپير لري، د جنياتو ژوند د انسانانو له ژوند سره توپير لري، او د حيواناتو ژوند د انسانانو او پيريانو او ملاېکو له ژوند سره توپير لري.

حتا جمادات د الله د نوم (الحي، ژوندی) له نښو څخه ډک دي؛ نو هغه ژوندی دی، د جماداتو ژوند ته په کتلو سره هغوی ته ژوند ورکړل شوی، لکه د موسی –علیه السلام- لکړه: (فَأَلْقَىٰ مُوسَىٰ عَصَاهُ فَإِذَا هِيَ تَلْقَفُ مَا يَأْفِكُونَ) ( نو موسٰى خپله امسا وغورځوله، نو ناڅاپه هغې هغه څه ښويه تېرول چې دوى په دروغه جوړ كړي وو) [الشعراء سورت: ایت 45].

حتا ونې یو ځانګړی ژوند لري؛ د کجوري د ونې ډډ رسول الله -صلی الله علیه وسلم- لپاره وژړل، په صحیح بخاري کې راغلی چې: "رسول الله -صلی الله علیه وسلم – د کجوري د ونې په یو ډډ خطبه ورکوله، کله چې ورته منبر جوړ شو نو منبر ته یې مخه کړه، پدې وخت کې د کجوري له ډډ څخه د ژړا آواز راپورته شو، نو هغه ورته راوګرځید او خپل لاس یې پرې کش کړ». او په "السنن" کې راغلي: نو هغه ورته راغی، او په غېږ کې يې ونيوه، نو هغه آرام شو، او هغه – صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «لَوْ لَمْ أَحْتَضِنْهُ لَحَنَّ إِلَى يَوْمِ القِيَامَةِ» "که ما په غیږ کې نه و نیولی، نو د قیامت تر ورځې به یې ژړل". [صحیح حدیث دی. ابن ماجه روایت کړی].

په جماد کې د ژوندۍ مادې ښکاره کیدل آیا د الله - عزوجل – له نښانو څخه یوه نښه نده؟ دا پدې دلالت کوي چې الله ژوندی دی او له هغه پرته بل معبود نشته؟!

او په هر څه کې د هغه یوه نښه شته ... پردې دلالت کوي چې هغه یو دی.

د مینه والو زړونه..

او د رسول الله -صلی الله علیه وسلم- له دعاو څخه: «اللَّهُمَّ! إِنِّي أَعُوْذُ بِعِزَّتِكَ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ: أَنْ تُضِلَّنِي، أَنْتَ الحَيُّ الَّذِي لَا يَمُوْتُ وَالجِنُّ وَالإِنْسُ يَمُوتُونَ» «اې الله! زه ستا په عزت پناه غواړم، له تا پرته بل معبود نشته: تردې چې ما ګمراه کړې، ته ژوندی یې چې نه مرې، او پیریان او انسانان مري". [مسلم روایت کړی]

پدې کې شک نشته چې هدایت: د زړونو ژوند دی، او دغه هدایت د هغه معبود له لوري دی چې له هغه پرته بل معبود نشته، که څوک یې غواړي له ژوندی ذات څخه دې وغواړي، ځکه الله – جل و علا- فرمایلي دي: (هُوَ الْحَيُّ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ فَادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ ۗ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ) (هم دى (تل) ژوندى دى، نشته هېڅ حق معبود مګر هم دى دى، نو تاسو دا بلئ، په داسې حال كې چې همده لره د دین خالص كوونكي یئ، ټول د كمال صفتونه خاص د الله رب العالمین لپاره دي) [غافر سورت: ایت 65].

او هرکله چې زړه له ایمان او د الله له عظمت څخه ډک شي؛ هغه وخت به ژوند خوږ شي، دنیا به صفا شي، بصیرت به روښانه شي، اندیښنې به ختمې شي، او غمونه به لرې شي، او ژوند کې به خوشحاله وي.

نو د الله –جل و علا- نومونه د مومنانو په زړونو کې مینه او لیوالتیا راپاروي، او هغوی به په دنیا او په آخرت کې خوشحاله اوسي. (مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَىٰ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً ۖ وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ) (چا چې نېك عمل وكړ، سړى وي، يا كه ښځه، پداسې حال كې چې مؤمن وي، نو خامخا هرومرو به مونږ هغه ته ژوند وركړو، ډېر پاكېزه ژوند او خامخا هرومرو به مونږ هغوى ته د هغوى د اجر جزا وركړو د هغو تر ټولو ښو عملونو په بدل كې چې دوى به كول) [النحل سورت: ایت 97].

او که څوک کفر غوره کړي؛ ژوند به يې تنګ شي، په دنیا او آخرت کې به یې ژوند له ستونزو سره مخ وي، ځکه الله –سبحانه و تعالی- فرمایلي دي: (وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكًا وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَىٰ) (او هغه څوك چې زما له ذكر (قرآن) نه مخ وګرځوي، نو بېشكه د ده لپاره ډېر تنګ ګذران (او ژوند) دى او دى به مونږ د قیامت په ورځ ړوند راپورته كوو) [طه سورت: ایت 124]، حتا که هغه په خپلو پښو روان هم اوسي، هغه په مړو کې حسابیږي؛ (أَمْوَاتٌ غَيْرُ أَحْيَاءٍ ۖ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ) (مړه دي، ژوندي نه دي او دوى نه پوهېږي چې كله به دوى بیا راژوندي كولى شي) [النحل سورت: ایت 21].

څوک چې مړ شي او آرام شي مړ ندی ... مګر مړ هغه دی چې په ژوندانه کې مړ وي

هغه ته تواضع وکړه!

د امام احمد په مسند کې د انس بن مالک -رضي الله عنه- څخه روایت دی چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: هرکله چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- ته به څه تکلیف ورسيده، نو هغه به وفرمایل: «يَا حَيُّ.. يَا قَيُّوْمُ! بِرَحْمَتِكَ أَسْتَغِيثُ» "اې ژوندی ذاته.. او ډیر قائم ساتونکی ذاته! ستا د رحمت غوښتونکی یم" [حسن حدیث دی].

نسايي وايي: رسول الله -صلی الله علیه وسلم- خپلې لور فاطمې -رضی الله عنها- ته وویل: "تا څه شی منع کوی چې هغه څه واورې چې زه تا ته پرې وصیت کوم! سهار او ماښام وایه چې: يَا حَيُّ يَا قَيُّومُ! بِرَحْمَتِكَ أَسْتَغِيثُ؛ أَصْلِحْ لِي شَأْنِي كُلَّهُ، وَلَا تَكِلْنِي إِلَى نَفْسِي طَرْفَةَ عَيْنٍ. اې ژوندی ذاته اې د ټول عالم انتظام کوونکی ذاته! زه ستا د رحمت غوښتونکی یم؛ زما ټولې چارې زما لپاره سمې کړه، او د سترګو د رپېدو لپاره مې ځان ته مه پرېږده». [صحیح حدیث دی]

په ترمذي او حاکم کې د ابن مسعود -رضي الله عنه- څخه روایت دی - هغه وویل: رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: څوک چې ووایي: «أَسْتَغْفِرُ اللهَ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الحَيَّ القَيُّومَ وَأَتُوبُ إِلَيْهِ؛ غُفِرَ لَهُ وَإِنْ كَانَ فَرَّ مِنَ الزَّحْفِ» «زه له الله څخه بخښنه غواړم، چې له هغه پرته بل معبود نشته، ژوندی دی د ټول عالم انتظام کوونکی ذات دی او زه هغه ته رجوع کوم؛ هغه ته به بخښنه وشي، که څه هم د جنګ له میدان څخه تښتېدلی وي». [صحیح حدیث دی].

او په «سنن» کې له انس -رضی الله عنه- څخه روایت دی چې: یو سړي دعا وکړه؛ هغه وویل: «اللهم إني أسألك بأن لك الحمد، لا إله إلا أنت المنان، بديع السماوات والأرض، يا ذا الجلال والإكرام.. يا حي.. يا قيوم!» اې الله زه له تا څخه سوال کوم چې ستا ټوله ستاینه تا لره ده، له تا پرته بل معبود نشته، ډېر احسان کونکی، د اسمانونو او ځمکې پیدا کوونکی یې، اې د عظمت او عزت خاونده.. اې ژوندی.. اې د ټول عالم انتظام کوونکیه ذاته!

نو رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «دَعَا اللَهَ بِاسْمِهِ الأَعْظَمِ الَّذِي إِذَا دُعِيَ بِهِ أَجَابَ، وَإِذَا سُئِلَ بِهِ أَعْطَى» "هغه له الله څخه د هغه د لوی نوم په واسطه دعا وکړه، هغه چې که بلنه پرې ورکړل شي قبلوي یې، او که هغه باندې څخه وغوښتل شي ورکوي یي". [صحیح حدیث دی]

ابن القیم -رحمه الله- فرمايي: «د (ژوند) صفت د کمال ټول صفتونه لري، او هغې لره مستلزم دی، او د (قیومیت) صفت کې د افعالو ټول صفتونه ته شامل دي، او له همدې امله د الله تر ټولو لوى نوم دا دى چې که هغه باندې ورته بلنه ورکړل شي نو ځواب ورکوي او که ترې وغوښتل شي ورکوي یي، هغه نوم: الحي القیوم – ژوندی او د ټول عالم انتظام ساتونکی ذات دی».

اې الله! زه ستا عزت ته پناه وړم، له تا پرته بل معبود نشته چې ما ګمراه کړي، ته هغه ژوندی يې چې نه مري او انسانان او پيريان مري.

اې الله! اې ژوندی.. اې د ټول عالم انتظام کوونکیه ذاته! ستاسو په رحمت سره مرسته غواړم، زما ټولې چارې سمې کړه.

10

الـقَـــيُّـومُ (د ټول عالم انتظام کوونکی ذات) -جل جلاله-

اې د کایناتو خالقه، ته یو یې ... ټول کاینات ستا پر وجود باندې ګواه دي

اې ژوندی او د ټول عالم انتظام کوونکیه ذاته ... او ستا د لوړوالي لپاره سجده کوونکی تندی پورته کیږي

په ترمذي کې راغلي چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- له یوه سړي څخه واورېدل چې په لمانځه کې یې ویل: ای الله زه له تا سوال کوم چې تا لره ستاینه ده، له تا پرته بل معبود نشته اې احسان کوونکیه، د اسمانونو او ځمکې خالقه! اې د عظمت او عزت خاونده.. اې ژوندی.. اې د ټول عالم انتظام کوونکیه ذاته!

نو رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «قسم په هغه ذات دی چې زما ژوند د هغه په لاس کې دی! هغه له الله څخه د هغه لوی نوم په وسیله سوال وکړ، چې که هغه باندې ورته بلنه ورکړل شي نو ځواب ورکوي، او که ترې وغوښتل شي ورکوي یي». [ صحيح حديث دی].

دا ستاسو د پیغمبر– صلی الله علیه وسلم - پیغام دی، هر هغه چا ته چې ژوند په ژړا کړی دی: خپل رب ته وګرځه، خپل زړه له نورو خالي کړه، بیا دعا وکړه او ووایه (اې ژوندی.. اې د ټول عالم انتظام کوونکیه ذاته!) هغه ستا ځواب درکوي، او تا ته به د هغه څه څخه ډیر درکړي چې ته یې تمه لرې.

یوازې د هغه لپاره، که نه نو د بل چا لپاره رکابونه نه چمتو کیږي

یوازې له هغه څخه امید شته، که نه نو هیله مند به مایوسه شي

موږ د الله له یو له ښکلو نومونو سره تم کیږو، او هغه: (القيوم (د ټول عالم انتظام کوونکی) –جل و علا- ذات دی:

الله –سبحانه و تعالی- فرماېلي: (وَعَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ) (او مخونه تل ژوندي، د ټول عالم انتظام كوونكي ذات ته ټیټ شول) [طه سورت: ایت 111].

نو زمونږ رب –سبحانه و تعالی- هغه ذات دی چې په بشپړ ډول پر ځان بسیا دی، په خپل استقامت او تل پاتې والي کې هیچا ته اړتيا نه لري، پر خپل ځان باندې له هر څیز څخه بې نیاز دی. (يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ ۖ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ) (اى خلقو! هم تاسو الله ته محتاجان يئ، او الله، هم دى ښه بې پروا، ښه ستايل شوى دى) [فاطر سورت : ایت 15].

او زموږ رب –جل وعلا- هغه ذات دی چې ټول مخلوقات پر هغه ولاړ دي؛ څوک چې په ځمکه او اسمانونو کې دي، د دوی لپاره له هغه –سبحانه و تعالی- پرته د پاتې کیدو او صلاح هیڅ شی نشته، مخلوق هغه ته په هر لحاظ اړمن دی، او هغه په هر لحاظ له هغوی څخه بې نیازه دی؛ حتا عرش او د هغه پورته کوونکي، ځکه چې عرش یوازې د الله – جل و علا – په واسطه درول شوی دی، او د عرش پورته کوونکي ندي درول شوي مګر د الله –تبارک و تعالی- په واسطه.

او زمونږ رب –جل و علا- د ټولې نړۍ قایمونکی دی، پورته او ښکته، او ددې په منځ کې موجود مخلوقات، په ټولو حالتونو کې؛ د هغوی په اداره کولو، هغوی ته په روزۍ ورکولو او له هغوی د ساتنې، او د هغوی په ټولو چارو کې په هر وخت او هره موقع کې د پاملرنې او توجه له لحاظه.

بلکې هغه ذات –جل وعلا- د خپلو بندګانو اداره کونکی دی، څوک چې د دوی د عملونو او خبرو، د دوی د نیکو اعمالو او ګناهونو حساب ثبتوي؛ هغه ذات چې دوی ته به په آخرت کې بدله ورکوي. (أَفَمَنْ هُوَ قَائِمٌ عَلَىٰ كُلِّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ ۗ وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ قُلْ سَمُّوهُمْ ۚ أَمْ تُنَبِّئُونَهُ بِمَا لَا يَعْلَمُ فِي الْأَرْضِ أَم بِظَاهِرٍ مِّنَ الْقَوْلِ ۗ بَلْ زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مَكْرُهُمْ وَصُدُّوا عَنِ السَّبِيلِ ۗ وَمَن يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ) (ایا نو هغه ذات چې ولاړ (او نګران) دى پر هر نفس باندې سره د هغه د هغو عملونو چې كوي يې (نو بل څوك د ده برابر كېدى شي؟) او دوى د الله لپاره شریكان مقرر كړل، ته (ورته) ووایه: تاسو د دوى نومونه (او صفتونه) ذكر كړئ، یا تاسو هغه (الله) ته د هغه څه خبر وركوئ چې هغه يې په ځمكه كې نه پېژنې، بلكې تاسو په ظاهره (بې دليله) وينا سره (تش په خولې، دوى شریكان جوړوئ) بلكې كافران شويو كسانو ته خپل مكرونه (او دروغ) ښايسته كړى شوي دي او له سمې لارې نه بند كړى شوي دي او هغه څوك چې الله يې ګمراه كړي، نو د هغه لپاره هېڅ هدایت وركوونكى نشته) [الرعد سورت: ایت 33].

او د هغه د الوهیت له کمال څخه: دا دی چې آسمانونه او ځمکه د هغه په امر او ځواک سره جوړ شو او د هغه په امر او ځواک سره په خپل ځای کې مستقر او ثابت پاتې شول؛ پرته له کومې ستنې چې ورباندې تکیه شي: (إِنَّ اللَّهَ يُمْسِكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ أَن تَزُولَا ۚ وَلَئِن زَالَتَا إِنْ أَمْسَكَهُمَا مِنْ أَحَدٍ مِّن بَعْدِهِ ۚ إِنَّهُ كَانَ حَلِيمًا غَفُورًا) (بېشكه چې الله اسمانونه او ځمكه ساتي او (نیسي يې) چې زايل نشي او قسم د ى كه دواړه په زوال شي (نو) له هغه (الله) نه غیر به يې هیڅوك ونه ساتلى شي) (ونه نیولى) شي، بېشكه هغه (الله) دى، ښه تحمل والا، ډېر بخښونكى) [فاطر سورت: ایت 41].

له ټولو څخه ډیر د عبادت وړ..

ځکه الله: ژوندی، پایښت لرونکی –عزوجل- ذات دی، رب العالمین او تر ټولو زیات رحم کوونکی دی، او تر ټولو قادر، او د واکمنانو څخه تر ټولو واکمن، هغه څوک چې د خلقت او امر څښتن دی او ګټه او تاوان د هغه په لاس کې دي.

هغه څه چې په فطرت سره پیژندل شوي دي.. او عقلونه یې تاییدوي، او ټول موجودات ورباندې دلالت کوي، چې شتون او دوام یې په هر حرکت او سکون کې لیدل کیږي، هغه ذات چې مصیبت ځپلي ته ځواب ورکوي هرکله چې بلنه ورکړای شي، او د مشکل لرونکي سره مرسته کوي هر کله چې یې راوغواړي، او شر لرې کوي، تکلیفونه او خنډونه لیرې کوي.

د هرې بدبختۍ او ناخوالي په وخت کې له هغه څخه مرسته غوښتل کیږي، او له هغه څخه د نیکۍ او کرم توقع کیږي.

هغه چې مخونه ورته ټیټ شول، او غږونه ورته په خشوع او خضوع شوي، (وَعَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ) (او مخونه تل ژوندي، د ټول عالم انتظام كوونكي ذات ته ټیټ شول) [طه سورت: ایت 111].

هغه د یادولو ډیر مستحق دی، تر ټولو زیات حقدار دی چې عبادت یې وشي، په شکر ویستولو کې باید لومړیتوب ورکړل شي، او د هغه چا څخه ډیر مستحق دی چې مرسته ور څخه وغوښتل شي، او تر ټولو مهربانه مالک، او تر ټولو سخي دی کله چې له ورڅخه وغوښتل شي، او د وړتیا پر مهال تر ټولو زیات بخښونکی دی، او تر ټولو زیات سخي دی کله چې ورته قصد وشي، او تر ټولو عادل کله چې انتقام اخلي.

او د هغه حلم او نرمي وروسته له پوهې څخه ده، عفوه یې وروسته له قدرت څخه، بخښنه یې وروسته له عزت څخه، او د هغه منع کول د حکمت له مخې دي.

هغه الله، ژوندی او ډیر قائم ساتونکی دی، هیڅ شریک نلري، یو او بې مثاله دی: (اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ) (الله (چې دى) نشته هېڅ لايق د عبادت مګر هم دى دى، همېشه ژوندى دى، د ټول عالم انتظام كوونكى دى) [البقرة سورت: ایت 255].

خپل دلالت یې مفکرینو ته بیان کړی دی، او خپل ثبوتونه یې لیدونکو ته ښودلې دي، او خپلې نښانې یې نړۍ والو ته بیان کړي، د ضد کوونکو عذرونه یې قطع کړل، او د منکرینو دلیلونه یې رد کړل؛ نو د ربوبیت نښانې یې روښانه شوي، او د الوهیت دلیلونه یې روښانه شوي.

الله –جل وعلا- د خپلو مخلوقاتو انتظام کوونکی دی، هغوی ته هیڅ اړتیا نلري، او هغوی ټول هغه ته محتاج دي، ټول هغه ته محتاج دي: مقربې ملائکې، د عرش پورته کوونکي، او د اسمانونو او ځمکې اوسیدونکي، (يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ ۖ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ) (اې خلقو! هم تاسو الله ته محتاجان يئ، او الله، هم دى ښه بې پروا، ښه ستايل شوى دى) [فاطر سورت: ایت 15].

هغه لپاره عزت،ځواک، عظمت، لویي، سلطان، بادشاهي، فیصله او قضاوت، قوت، ټوله ستاینه، ټول درناوی یوازې هغه لره دی.. په صفتونو او فعلونو کې بشپړ دی. (اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ ۚ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ ۚ لَّهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ) (الله (چې دى) نشته هېڅ لايق د عبادت مګر هم دى دى، همېشه ژوندى دى، د ټول عالم انتظام كوونكى دى، پر ده نه پركالي راځي، او نه خوب، خاص هم ده لره دي هغه څه چې په اسمانونو كې دي، او هغه څه چې په ځمكه كې دي) [البقرة سورت: ایت 255].

الله –عزوجل- نه ويده کيږي او هغه لپاره نه ښایی چې ويده شي، له هغه –صلی الله علیه وسلم- څخه په صحيح روايت سره راغلی چې فرمايي: «إِنَّ اللهَ -عز وجل- لَا يَنَامُ، وَلَا يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يَنَامَ، يَخْفِضُ القِسْطَ وَيَرْفَعُهُ، يُرْفَعُ إِلَيْهِ عَمَلُ اللَّيْلِ قَبْلَ عَمَلِ النَّهَارِ، وَعَمَلُ النَّهَارِ قَبْلَ عَمَلِ اللَّيْلِ، حِجَابُهُ النُّورُ -النَّارُ- لَوْ كَشَفَهُ لَأَحْرَقَتْ سُبُحَاتُ وَجْهِهِ مَا انْتَهَى إِلَيْهِ بَصَـرُهُ مِنْ خَلْقِهِ» «په حقیقت کې الله –عزوجل- نه ویده کيږي، او هغه لپاره نه ښایي چې ويده شي، او د بندګانو رزق ښکته او پورته کوي، د ورځې عمل څخه مخکې د شپې عمل ورته پورته کیږي، او د شپې له عمل څخه مخکې د ورځې کار ورته پورته کیږي، د هغه پرده رڼا - اور – ده، که هغه لرې کړي، نو د مخ وړانګې به یې ټول هغه څه وسوځوي چې له مخلوقاتو څخه یې لید وررسیږي». [مسلم روایت کړی].

پاک دی هغه ذات چې رڼا یې اسمانونه او ځمکه روښانه کوي، او مخ یې تیاره روښانه کوي! پاکي ده ژوندي او انتظام کوونکي ذات لره!

ډاډه اوسه!

څوک چې پوه شي چې الله انتظام کوونکی ذات دی؛ د هغه زړه د مخلوق څخه قطع کیږي، او زړه یې د خپل خالق، روزونکي او تدبیر کونکي سره آرامتیا مومي، په نفس کې داسې اړتیا شته چې مال یې نشی پوره کولی، نه د مقام لوړوالی، نه خوندونه، او نه شهرت.. دا یوازې پر الله – عزوجل- باندې د ایمان، اطمینان او توکل په لرلو له مخې امکان لري، نو الله –سبحانه وتعالی- فرمایلی:

یوازې پر الله – عزوجل- باندې په ایمان، اطمینان او توکل سره خړوبیدلای شي ، نو الله –سبحانه وتعالی- فرمایلي دي: (الَّذِينَ آمَنُوا وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِكْرِ اللَّهِ ۗ أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ) (هغه كسان چې ایمان يې راوړى دى او د هغوى زړونه د الله په ذكر سره ډاډمنیږي، خبردار شئ! يوازې د الله په ذكر (ياد) سره زړونه مطمئن كېږي) [الرعد سورت: ایت 28].

اې الله موږ له تا نه سوال کوو، اې ژوندی.. اې انتظام کوونکيه ذات! دا چې زمونږ ګناهونه معاف کړې، زموږ عیبونه پټ کړې، په خپل اطاعت کې مو مرسته وکړې، جنت ته مو داخل کړې او له اوره مو وژغورې.

11 - 12

- المَـلِـكُ المَـلِــيـكُ- حقیقي پادشاه او مالک -جل جلاله-

بخاري د ابن مسعود -رضي الله عنه- څخه روایت کوي چې وایي: د یهودو یو عالم رسول الله -صلی الله علیه وسلم- ته راغی او ویې ویل: اې محمده! موږ موندلي دي چې الله -تعالی- اسمانونه په یوه ګوته، ځمکې په بله ګوته، ونې په بله ګوته، اوبه او خاوره په بله ګوته او نور ټول مخلوقات په بله ګوته کې نیسي، بیا وايي: زه پادشاه یم.

رسول الله -صلى الله عليه وسلم- وخندل تر دې چې آخرني غاښونه يې ښکاره شول ددې عالم د خبرې د پخلي په وجه باندې، بیا رسول الله -صلى الله عليه وسلم- دغه آیت تلاوت کړ: (وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالْأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَالسَّمَاوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ ۚ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَىٰ عَمَّا يُشْرِكُونَ) (او دغو (مشركانو) د الله تعظیم ونه كړ د هغه حق تعظیم، حال دا چې ځمكه ټوله د ده په قبضه كې ده د قیامت په ورځ كې او اسمانونه د ده په ښي لاس كې رانغاړل (راټول كړى) شوي دي، ده لره پاكي ده او هغه ډېر اوچت دى له هغو څیزونو نه چې دوى يې (له هغه سره) شریكوي) [الزمر سورت: ایت 67].

یوازې هغه پوهیږي چې هغه د څه څیز مستحق دی...!

او بل څوک نه شي کولی د هغه پوهه احاطه کړي...!

یوازې هغه کولی شي د خپل قدر ستاینه وکړي...!

د هغه پرته بل څوک د هغه ښه ستاینه نشي کولی...!

بیان او فصاحت او تعبیر.. خپلې نیمګړتیاوې اعلان کړې...!

حیاء زمونږ زړونه ډکوي، او موږ پدې وخت کې غواړو د پاچاهانو د پاچا صفتونه بیان کړو! او مونږ دا وياړ لرو چې د هغه – جل وعلا- د عظمت او د هغه د لوی قدرت لپاره خپلې پوزې په خاورو کې ومروړو، او دا وياړ لرو چې زمونږ ژبې او قلمونه د هغه ستاینه کوي، که موږ د هغه پاکي، تسبیح، او تمجید کوو دا د هغه –جل و علا- احسان او منت دی پر مونږ باندې.

ډالۍ کوونکي په ستاینې سره تا ته نشي رسیدلی

حتا که دوی مبالغه هم وکړي، ځکه هغه څه چې په تاسو کې دي ډیر لوی دي

د پادشاه د نوم د سیوري لاندې:

(هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ) ( دغه الله هغه ذات دى چې نشته هېڅ حق معبود مګر هم دى دى، چې (حقیقي) پادشاه دى) [الحشر سورت: ایت 23].

زمونږ رب - عزوجل - هغه ذات دی چې په خپله پادشاهۍ کې خپل امر پلي کوي، هغه د ټولې پادشاهۍ مالک دی، او هغه بشپړ پادشاه دی، د قیامت د ورځې مالک دی، هغه د مخلوقاتو پادچاه دی، او د هغه څخه پورته هیڅ پادشاه نشته، او له هغه پرته بل هیڅ څه نشته، هغه د ټولو شیانو اختیار لري، او د هغه –سبحانه و تعالی- لپاره هیڅ مانع کوونکی یا مدافع نشته.

یو پیاوړی پاچا چې هیڅکله خپل ځواک له لاسه نه ورکوي ... د هغه په وړاندې قضاوت کیږي او بخښنه ترې غوښتل کیږي ... هغه پاچا چې هغه لره د فضا مخ او شا حاکمیت دی ... د هغه د پاچاهۍ ځواک د زمانې په تیریدو سره نه کمزوری کیږي

هغه داسې یو پادشاه دی چې د خپل حلم او مهربانۍ له امله ... د هغه د نېک امتحان له امله به د هغه نافرماني او ورسره جفا کیږي ... د هر واکمن واکمني له منځه ځي ... او الله هغه بادشاه دی چې واکمني یې نه زړیږي

او ریښتینی ملکیت یوازې الله - عزوجل – لره دی؛ هیڅوک هغه سره شریک ندی، او هر څوک چې د یو څه مالک دی؛ هغه د الله لخوا ورکړل شوی دی، او هغه -صلی الله علیه وسلم- فرماېلي دي: «لَا مَالِكَ إِلَّا اللهُ -عز وجل- »، "له الله –عزوجل- پرته بل مالک نشته". او په بل روایت کې راغلي چې: «لَا مَلِكَ إِلَّا اللهُ» "له الله پرته بل پادشاه نشته" [دواړه مسلم روایت کړي دي] (قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَن تَشَاءُ وَتَنزِعُ الْمُلْكَ مِمَّن تَشَاءُ وَتُعِزُّ مَن تَشَاءُ وَتُذِلُّ مَن تَشَاءُ ۖ بِيَدِكَ الْخَيْرُ ۖ إِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ) ( ته ووایه: اى الله!د پادشاهۍ مالكه! ته بادشاهي وركوې هغه چا ته چې وغواړې او پادشاهي بېرته اخلې له هغه چا نه چې وغواړې، چا ته چې وغواړې عزت وركوې او چا ته چې وغواړې ذلت وركوې، هم ستا په لاس كې خیر دى، بېشكه ته په هر شي باندې ښه قادر يې) [آل عمران سورت: ایت 26].

نو زمونږ رب جل وعلا- د اسمانونو او ځمکې د خزانو مالک دی، د هغه په لاس کې خیر دی، هغه چا ته چې وغواړي روزي ورکوي.

او هغه - عزوجل - د مرګ، ژوند، قیامت، ګټې او ضرر مالک دی او هغه ته د ټولو کارونو اختیار راجع کیږي.

هغه په خپله بادشاهۍ کې څنګه چې وغواړي تصرف کوي، هره ورځ هغه په یو خاص حالت کې قرار لري! د رسول الله –صلی الله علیه وسلم- څخه ثابت دي چې فرمایي: «د هغه د شان او کار څخه دا دي چې: ګناهونه وبخښي، تکليف لرې کړي، ځينې خلک لوړ کړي او نور ښکته کړي» [حسن حدیث دی. ابن ماجه روایت کړی].

او دا د الله پادشاهي ده – سبحانه و تعالی - هغه چا ته یې ورکوي چې غواړي: (وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَن يَشَاءُ) (او الله خپله پادشاهي وركوي چا ته چې يې وغواړي) [البقرة سورت: ایت 247].

د امام احمد په مسند کې راغلي: رسول الله -صلی الله علیه وسلم- فرماېلي: «لَا تَسُبُّوا الدَّهْرَ! فَإِنَّ اللهَ -عز وجل- قَالَ: أَنَا الدَّهْرُ، الأَيَّامُ وَاللَّيَالِي لِي؛ أُجَدِّدُهَا وَأُبْلِيهَا، وَآتِي بِمُلُوْكٍ بَعْدَ مُلُوْكٍ». «زمانې (وخت) ته ښکنځلې مه کوئ! ځکه چې الله -عزوجل- فرمایي: زه زمان (وخت) یم، ورځې او شپې زما دي؛ زه یې نوي کوم او له منځه یې وړم، او زه به له بادشاهانو وروسته بادشاهان راولم». [صحیح حدیث دی. لومړی یې په "صحیح مسلم" کې دی].

د یمن بادشاهان چیرته دي چې تاجونه یې درلودل ... او د هغوی ګلان او تاجونه چیرته دي

په ټولو داسې یو شی راغلی چې هېڅ چاره ترې نشته ... داسې لاړل ګواکې هغو خلکو هیڅ شتون نه درلودل.

شیطان هغوی ته د هغوی کړنې ښایسته کړې..

کله چې الله –تبارک و تعالی- فرعون ته بادشاهي ورکړه؛ هغه فکر وکړ چې اصلي مالک دی، نو هغه کبر، غرور، او خلکو باندې ظلم وکړ؛ تر دې چې هغه حالت ته ورسید چې: د ځان لپاره یې د بادشاهۍ او الوهیت دعوه وکړه! (وَقَالَ فِرْعَوْنُ يَا أَيُّهَا الْمَلَأُ مَا عَلِمْتُ لَكُم مِّنْ إِلَٰهٍ غَيْرِي) (او فرعون وویل: اې سردارانو! زه ستاسو لپاره له خپل ځان نه غیر بل هېڅ معبود نه پېژنم) [القصص سورت: ایت 38]، الله -عزوجل- هغه له منځه یوړ او د قیامت تر قاېمېدو پورې یې د ځمکې د بادشاهانو لپاره مثال او عبرت وګرځاوه؛ تر څو بادشاهي پر دوی طغیان او غلبه ونه کړي او خپل اصل، کمزوري او میعاد هیر نه کړي.

که څه هم بادشاهان د دنیا په ژوند کې د بادشاهۍ سره شباهت لري؛ ځکه دوی د جایدادونو، ماڼیو، باغونو، سرو زرو او سپینو زرو مالکان دي، او دوی دوه انتخابه لري: یا به له دوی څخه اخیستل کیږي، یا به دوی له هغې څخه اخیستل کیږي، ځکه چې دا یو لنډ مهاله ملکیت دی، او داسې امانت دی چې باید بیرته وګرځول شي..

نو الله - عزوجل- هغوی ته یادونه وکړه چی د هغوی ورتګ الله ته دی؛ (وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا ۖ وَإِلَيْهِ الْمَصِيرُ) (او خاص د الله لپاره د اسمانونو او ځمكې بادشاهي ده او د هغه څه چې د دې دواړو په مینځ كې دي او خاص د هغه په طرف ورتلل دي) [المائدة سورت: ایت 18].

او رسول الله -صلى الله عليه وسلم- د شاهنشاه له نومولو څخه منع کړې ده، په "صحيحينو" کې راغلي دي: چې رسول الله -صلى الله عليه وسلم- وفرمايل: "د الله په نیز تر ټولو بد او ذلیل نوم دادی چې: یو سړی د شاهنشاه په نوم باندې ونومول شي".

د قیامت د ورځې مالک..

د قيامت په ورځ به الله -جل و علا- اسمانونه په خپل ښي لاس کې او ځمکه په بل لاس کې ونیسي؛ لکه څنګه چې الله -تعالی- فرمایلي دي: (وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالْأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَالسَّمَاوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ ۚ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَىٰ عَمَّا يُشْرِكُونَ) (او دغو (مشركانو) د الله تعظیم ونه كړ د هغه حق تعظیم، حال دا چې ځمكه ټوله د ده په قبضه كې ده د قیامت په ورځ كې او اسمانونه د ده په ښي لاس كې رانغاړل (راټول كړى) شوي دي، ده لره پاكي ده او هغه ډېر اوچت دى له هغو څیزونو نه چې دوى يې (له هغه سره) شریكوي) [الزمر سورت: ایت 67].

په صحیحینو کې له ابوهریره -رضي الله عنه- څخه روایت دی چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «يَقْبِضُ اللهُ -تبارك وتعالى- الأَرْضَ يَوْمَ القِيَامَةِ، وَيَطْوِي السَّمَاءَ بِيَمِينِهِ، ثُمَّ يَقُولُ: أَنَا المَلِكُ! أَيْنَ مُلُوْكُ الأَرْضِ؟». «الله –تبارک و تعالی- به د قیامت په ورځ ځمکه خپله قبضه کې راولي، او په خپل ښي لاس به اسمان راونغاړي، بیا به ووايي: زه پادشاه یم! د ځمکې پادشاهان چیرته دي؟».

او په صحیح مسلم کې له عبدالله بن عمر -رضي الله عنهما- څخه روایت دی چې هغه وویل: رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «يَطْوِي اللهُ -عز وجل- السَّمَاوَاتِ يَوْمَ القِيَامَةِ، ثُمَّ يَأْخُذُهُنَّ بِيَدِهِ اليُمْنَى، ثُمَّ يَقُوْلُ: أَنَا المَلِكُ! أَيْنَ الجَبَّارُوْنَ؟ أَيْنَ المُتَكَبِّرُوْنَ؟ «الله –عزوجل- به د قیامت په ورځ اسمانونه راونغاړي، بیا به یې په خپل ښي لاس کې ونیسي، بیا به ووایي: زه پادشاه یم! زورواکي چیرته دي؟ لویی کوونکي چیرته دي؟»

بيا به ځمکې په خپل کیڼ لاس کې راونغاړي، بيا به ووايي: زه پادشاه يم! زورواکي چیرته دي؟ لويي چاري (لویي کوونکي) چیرته دي؟.

او د قيامت په ورځ به رب –سبحانه و تعالی- وفرمايي: (نن پادشاهي د چا ده)؟ هیڅوک به ځواب ورنکړي! او حق -تعالی- به په خپله ځواب ورکړي: : (لِلَّهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ) [غافر سورت: ایت 16]. خاص د الله (پادشاهي ده) چې یو دى، ښه غالب دى.

د هغه پادشاهي بشپړه ده:

که څه هم الله –عزوجل – پادشاه دی، او زمونږ له عبادت څخه بی نیاز دی؛ خو د هغه پر خپلو بندګانو د ښکلي احسان او منت په خاطر : خپل نوم (پادشاه) د خپلو نورو نومونو سره یوځای کړ؛ د دې لپاره چې نفسونه آرامتیا ومومي او د هغه سره د لیدو لپاره لیوالتیا پیدا کړي، هغه –سبحانه و تعالی- وفرمایل: (الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ (3) (ډېر زيات مهربان، بې حده رحم كوونكى دى) مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ (4)) (د بَدلې د ورځې مالك دى) [الفاتحة سورت: ایت 3-4]، او هغه -سبحانه وتعالى- وفرمایل: (هُوَ الرَّحْمَٰنُ الرَّحِيمُ (22) (هم دى ډېر مهربان، بې حده رحم كوونكى دى هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ) دغه الله هغه ذات دى چې نشته هېڅ حق معبود مګر هم دى دى، چې (حقیقي) پادشاه دى) [الحشر سورت: ایت 22-23]، او الله -عزوجل - موږ ته خبر راکوي چې پادشاهي له احسان او مهربانۍ پرته نه ښه کیږي او نه بشپړیږي؛ او هغه –سبحانه و تعالی – پادشاه او رحم کونکی دی.

او زمونږ د رب –عزوجل- پادشاهي له نیمګړتیاوو څخه پاکه ده؛ (يُسَبِّحُ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ الْمَلِكِ الْقُدُّوسِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ) (د الله لپاره پاكي بیانوي هر هغه څه چې په اسمانونو كې دي او هر هغه څه چې په ځمكه كې دي، (د هغه الله چې) بادشاه دى، ډېر پاك دى، ښه غالب دى، ډېر حكمت والا دى) [الجمعة سورت: ایت 1].

او پدې چې د ځمکې پادشاهان په نيمګړتياوو لکه تکبر، ډیر شهوت، بې عدالتۍ او ظلمونو کې اخته شول، الله -عزوجل - موږ ته خبر راکړ چې د هغه حاکمیت بشپړ دی، چې په هغه کې د کمال او احسان ټول صفتونه راتول شوي دي؛ له همدې امله رسول الله -صلی الله علیه وسلم- به چې کله د وتر له لمانځه وروسته سلام ګرځاوه نو ویل به یې: «سُبْحَانَ المَلِكِ القُدُّوْسِ»، "پاکی ده مقدس پاچا لره" درې ځلې، او دریم ځل یې خپل غږ پورته کړ. [ صحیح حدیث دی. نسائی روایت کړی]

او بنده لپاره واجب دادی چې: د الله د بادشاهۍ او رحمت شکر ادا کړي، او تل د هغه ستاینه وکړي؛ الله –عزوجل- فرمايي: (لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ) (خاص د هغه لپاره بادشاهي ده او خاص د هغه لپاره ټول د كمال صفتونه دي) [التغابن سورت: ایت 1]، هغه په خپله پادشاهۍ کې د ستاینې وړ دی، د ستاینې پرته پادشاهي نیمګړې وي، او له ستاینې پرته پادشاهي بې وزلي ده، او ستاينه له پادشاهۍ سره بې نهایت کمال او عظمت دی.

او د هغه د پادشاهۍ له عظمت څخه: دا دي چې هغه پناه ورکوي څوک چې هغه ته پناه وړي، او هیڅوک نشي کولی د هغه چا ساتنه او حمایت وکړي کله چې الله د هغه د تباهۍ اراده وکړي؛ (قُلْ مَن بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَهُوَ يُجِيرُ وَلَا يُجَارُ عَلَيْهِ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ) (ته (دوى ته) ووایه: څوك دى هغه ذات چې د هغه په لاس كې د هر شي بادشاهي ده او هغه پناه وركوي او د هغه په خلاف پناه نشي وركول كېدى كه چېرې تاسو پوهېږئ) [المؤمنون سورت: ایت 88].

اې مالکه هغه چې ټولې چارې په خپل اختیار کې لرې ... او د هغه قضاوت په هر څه کې پلی کیږي

زه تاته پناه راوړم، اې سخي ذاته چې څوک نه مایوسه کوې...بنده ستا په عزت باندې پناه او ساتنه غواړي

اې هغه ذاته چې د هغه پادشاهی نه ختمېږي!

تاریخ پوهانو ویلي: کله چې هارون الرشید خپله ماڼۍ جوړه کړه، په هغه وخت کې د دې ماڼۍ په څیر ښکلا چا نه وه لیدلې! خلک ننوتل او هغه ته یې مبارکي ویله، پدې ډله کې ابو العتاهیه هم وو؛ هغه پاڅید او ویې ویل:

څومره چې غواړې ژوند وکړه ترڅو چې ته سالم یې ... د ماڼیو د سیوری لاندې ... تا ته به په لاس درشي هغه څه چې ته یې غواړې ... کله چې خلک سهار او ماښام په لوړو قصرونو کې راتګ وکړي ... ستا لپاره به هغه څه عملي شي چې تا اراده کړې وي ... سهار، ماښام د خلکو په تګ او راتګ سره

کله چې له سینو څخه د ځنکدن آواز پورته شي ... او کله چې سینې ستړي شي ... هلته به په یقین سره پوه شې ... چې ته نه وې مګر په خپل غرور کې وې

نو هارون تر هغه وخته پورې وژړل چې په ځمکه ولوېد او یوه میاشت نه وه تیره شوې چې هغه د مړو په قطار کې شو".

هارون!.. هغه څوک و چې ورېځو ته به يې ويیل: هر چېرته چې غواړې باران و اوروه؛ ستا خراج (محصول) په یقین سره ما ته رارسیږي؟! هارون.. هغه څوک وو چې یو کال به یې حج کاوه او یو کال به یې غزا کوله؟!

او عبدالملک بن مروان – د اسلامي نړۍ حاکم ته – چې کله مرګ راغی؛ هغه د خپلې ماڼۍ په شاوخوا کې یو دوبي ولیده چې په خوښۍ سره سندرې وايي! عبدالملک وویل: اې کاش چې زه جامې مینځونکی وای! ای کاش چې پادشاهي او خلافت مې نه وای پېژندلی! بیا مړ شو.

او بل وايي: اې هغه ذاته چې پادشاهي یی نه ختمېږي، په هغه چا رحم وکړه چې پادشاهی یې ختمه شوه، او کله چې سعید بن المسیب دا خبرې واورېدې نو په ځواب کې یې ورته وویل: "ټوله ستاینه الله لره ده چې دوی د مرګ په وخت کی زمونږ خوا ته را تښتې، او موږ ددوی خوا ته نه تښتو".

د پادشاه دروازه وټکوه!

ګرانه لوستونکیه! ناروغي به لیرې شي، ناروغ او ټپي به روغ شي، ګناه به وبخښل شي، پور به ادا شي، بندي به خوشې شي، غایب به را ستون شي، ګناهګار به توبه اوباسي، بې وزله به شتمن شي .. او دا ټول د پادشاهانو د پادشاه –سبحانه و تعالی- په لاس کې دي-، الله -عزوجل- په هر ساعت او هر وخت کې ستا پټنځای، پناه ګاه، او امید دی؛ په ځانګړې توګه د شپې په پای کې؛ الله – جل و علا - هره شپه لاندیني اسمان ته راښکته کېږي او اواز کوي: «أَنَا المَلِكُ، أَنَا المَلِكُ، مَنْ ذَا الَّذِي يَدْعُوْنِي فَأَسْتَجِيبَ لَهُ؟ مَنْ ذَا الَّذِي يَسْأَلُنِي فَأُعْطِيَهُ؟ مَنْ ذَا الَّذِي يَسْتَغْفِرُنِي فَأَغْفِرَ لَهُ،؟ فَلَا يَزَالُ كَذَلِكَ حَتَّى يُضِيءَ الفَجْرُ» «زه پادشاه یم، زه پادشاه یم، آیا څوک شته چې ما وبلي نو زه یې غوښتنه ومنم؟ آیا څوک شته چې زما څخه څه وغواړي چې زه یې ورکړم؟ آیا څوک شته چې زما څخه بخښنه وغواړي او زه ورته بخښنه وکړم؟ او دا به تر هغه وخته پورې وي چې سهار روښانه شي». [مسلم روایت کړی].

او زموږ پېغمبر - صلی الله علیه وسلم - چې پر الله تر ټولو مخلوقاتو پوه او د هغه لپاره تر ټولو ډیر عبادت کوونکی دی – مونږ دې ته هڅوي چې تل د الله –جل وعلا- پر پادشاهۍ باندې اقرار و کړو، سمدستي د لمانځه وروسته، او کله چې د شپې له خوا په خوب کی وېرېږو، او دا چې سهار او ماښام او له سفر څخه له راستنېدو وروسته دا زموږ د اذکارو څخه وي، بیا که تاسو دا په ورځ کې سل ځله تکرار کړ نو تاسو به له ګټونکو څخه اوسئ.

په صحیح روایت کې راغلي دي چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «مَنْ قَالَ: لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ، وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ المُلْكُ وَلَهُ الحَمْدُ، وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ، فِي يَوْمٍ مِائَةَ مَرَّةٍ؛ كَانَتْ لَهُ عَدْلَ عَشْرِ رِقَابٍ، وَكُتِبَتْ لَهُ مِائَةُ حَسَنَةٍ، وَمُحِيَتْ عَنْهُ مِائَةُ سَيِّئَةٍ، وَكَانَتْ لَهُ حِرْزًا مِنَ الشَّيْطَانِ يَوْمَهُ ذَلِكَ حَتَّى يُمْسِيَ، وَلَمْ يَأْتِ أَحَدٌ بِأَفْضَلَ مِمَّا جَاءَ بِهِ؛ إِلَّا أَحَدٌ عَمِلَ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ» "څوک چې سل ځلې (کرتې) ووايي: لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ، وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ المُلْكُ وَلَهُ الحَمْدُ، وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ، یعنې د الله پرته بل معبود نشته، هغه یو دی، هغه لره هیڅ شریک نشته، هغه لره پادشاهي او ستاینه ده، او هغه په هر څه باندې قادر دی؛ ددې په مقابل کې به د هغه لپاره د لسو غلامانو د آزادولو، سل نیکۍ به ورته ولیکل شی، او سل بدۍ به ترې لیرې شي، او پدې ورځ به تر ماښام پورې د شیطان له شره د هغه لپاره د حفاظت وسیله وي، او هېچا به له هغه څخه ښه شی نه وي راوړی؛ پرته له هغه چا چې له ده څخه یې ډیر ویلي وي". [د بخاري او مسلم روایت دی].

اې د قیامت د ورځې څښتنه! زموږ د ژوند وروستۍ برخه په خیر ولره، او زموږ لپاره حساب اسانه کړه؛ اې د جهانیانو ربه!

13

کامل او له عیبونه څخه پاک -جل جلاله-

علماوو ویلي دي: د نومونو او صفتونو (توحید) یووالی په دوو ستنو ولاړ دی، او هغه د توحید خلاصه دی:

1- د الله –سبحانه وتعالی- د نومونو، صفتونو او افعالو د کمال ثابتول.

2- د الله –سبحانه و تعالی- پاکوالی د ټولو هغو نیمګړتیاوو څخه چې د هغه له صفتونو، افعالو او کمال سره تضاد لري.

او په موږ باندې د الله له رحمت څخه دا دي چې: هغه موږ ته لارښوونه وکړه چې څنګه د هغه پاکي د تسبیح ویلو له لارې بیان کړو، هغه –عزوجل- فرمایی: (وَسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلًا) (او تاسو د هغه پاكي بیانوئ د ورځې په اوله او اخري برخه كې) [الأحزاب سورت: ایت 42].

پاکي ده هغه ذات لره چې لا تر اوسه د هغه تسبیح کیږي ... تل او له هغه پرته د بل چا پاکي نه بیانیږي

پاکي ده هغه ذات لره چې په ذکر کولو سره یې د هغه د رضایت لار ده ... له هغه څخه او په هغه کې ژوند او خوشبویي ده

هيڅکله او نه د بل چا لپاره پاکي ده، له هغه څخه او په هغه کې ژوند او خوشبویي ده

زموږ رسول الله -صلی الله علیه وسلم- به په رکوع او سجده کې به ویل: «سُبُّوْحٌ قُدُّوْسٌ، رَبُّ المَلَائِكَةِ وَالرُّوْحِ» "پاکي دې وي پاک ذات لره، د پرښتو او روح رب لره". [مسلم روایت کړی].

او تسبیح په لغت کې: تنزیه او پاکوالي ته وایي، (سبح الله) یعنی: د هغه پاکوالی له هر ډول عیب څخه بیان کړه.

زمونږ رب – عزوجل – له هر ډول عیب، نیمګړتیا او بدیو څخه پاک دی، او هغه – تبارک و تعالی- لره کمال مطلق دی.

تاسو تر ټولو حقدار یاست..

ټول کاینات عبادت کونکي دي، هرڅوک په دې جهان کې د الله– جل و علا- تسبیح وایي او دا ترټولو لوی شی دی چې پر هغه باندې د الله عبادت وشي.

او دا د اسمان اوسیدونکي د ملاېکو څخه دي: (قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَن يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ ۖ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ) ( هغوى وويل: ايا ته په هغې كې داسې څوك پيدا كوې چې په هغې كې به ورانى كوي او وينې به تُويَوي؟ حال دا چې مونږ ستا له ستايلو سره تسبيح وايو او ستا پاكوالى بيانوو، (الله) وويل: يقينًا زه پوهېږم پر هغه څه چې تاسو پرې نه پوهېږئ) [البقرة سورت: ایت 30].

په کایناتو کې هیڅ شی نشته مګر دا چې هغه د خپل خالق تسبیح وایي او اړخونه یې د خپل خالق په تسبیح سره ځواب ورکوي؛ پرته له کافرو انسانانو او پیریانو څخه.

الله -عز وجل- فرماېلي: (تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَالْأَرْضُ وَمَن فِيهِنَّ ۚ وَإِن مِّن شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَلَٰكِن لَّا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ ۗ إِنَّهُ كَانَ حَلِيمًا غَفُورًا) (خاص د هغه لپاره تسبیح وايي اووه اسمانونه او ځمكه او هغه څوك چې په دغو كې دي، او نشته هېڅ یو شى مګر د هغه له ستاینې سره تسبیح وايي او لېكن تاسو د هغو پر تسبیح نه پوهېږئ، بېشكه هغه له ازله ډېر تحمل والا، ډېر بخښونكى دى) [الإسراء سورت: ایت 44].

او هغه – تبارک و تعالی - د تسبیح وړ دی، د ذات او صفات د کمال په لرلو سره.

له ابوهریره -رضي الله عنه- څخه روایت دی چې هغه وویل: ما له رسول الله -صلی الله علیه وسلم- څخه اوریدلي دي چې ویل یې: «يو مېږي له انبیاوو څخه یو نبي وچیچه، نو امر یې وکړ چې د مېږيانو کلی دې وسوځول شي؛ او وسوځول شوه، بیا الله ورته وحې وکړه: د يو مېږي په چیچلو تا یو ملت چې تسبیح وایي وسیزه؟!» [بخاري روایت کړی- او دا د هغه لفظ دی - او مسلم روایت کړی].

غرونه او مرغان د الله –سبحانه و تعالی- تسبیح بیانوي او هر څوک د الله تسبیح وایي: وَسَخَّرْنَا مَعَ دَاوُودَ الْجِبَالَ يُسَبِّحْنَ وَالطَّيْرَ ۚ وَكُنَّا فَاعِلِينَ) (او مونږ د داود سره غرونه تابع كړي وو چې تسبیح به يې ویله او مرغان (هم) او مونږ (د داسې كارونو) كوونكي وو) [الأنبياء سورت: ایت 79]، نو موږ د الله –سبحانه و تعالی- د تسبیح ویلو ډیر مستحق یو.

ځينو سلفو ويلي دي: آیا د تاسف ځای ندی چې د یو چا سوارلۍ چې هغه باندې سوریږي؛ او هغه جامې چې اغوندي یې؛ له هغه څخه ډیر د الله ذکر وایي؟!

زړونو واوریدل..

کله چې نیک خلک د انعامونو څخه خبر شول: دا چی تسبیح د الله لپاره ترټولو ښه او غوره وینا ده؛ په هر حالت کې د الله -سبحانه وتعالی- د تسبیح لپاره هڅه کوي، ځکه دا یو آسانه غنیمت دی، له رسول الله -صلی الله علیه وسلم- څخه روایت شوی چې هغه وفرمایل: "دوه کلمې چې په ژبه سپکې، په تله کې درنې، رحمان ته محبوبې دي: سُبْحَانَ اللهِ وَبِحَمْدِهِ، سُبْحَانَ اللهِ العَظِيمِ، یعنې پاکي او ستاینه الله لره ده، پاکي عظیم الله لره ده». [بخاري او مسلم روايت کړی].

او د رسول الله - عليه الصلاة والسلام- نه صحیح روایت دی چې هغه وفرمایل: «څوک چې په ورځ کې سل ځلې: سُبْحَانَ اللهِ وَبِحَمْدِهِ ووايي وي؛ د هغه ګناهونه به پاک شي، حتی که د سمندر د ځګ په اندازه هم وي». [بخاري او مسلم روایت کړی].

او هغه -صلی الله علیه وسلم- فرماېلي: "ایا ستاسو څخه یو څوک د دې توان نه لري چې هره ورځ زر نیکۍ وګټي؟" د ناستو کسانو څخه یو پوښتونکي ترې وپوښتل: زموږ څخه یو کس څنګه زر نیکۍ ګټلای شي؟

هغه ووېل: سل ځلې دې تسبیحات ووایي، نو د هغه لپاره به زر نیکۍ ولیکل شي، یا به له هغه څخه زر ګناهونه پاک شي". [مسلم روایت کړی].

د خوشحالۍ کليانې:

د الله –سبحانه و تعالی- تسبیح ویل: یو له هغو نیکیو څخه دي چې پاتې کیږي.

او په تسبیح ویلو کې: د اطاعت کوونکو لپاره آرامي، د تښتیدونکو لپاره پټنځاي، او د ویرېدونکو لپاره د پناه ځای؛ او پوهیږي چې هغه ذات چې د هغه ستاینه کوي او له هر عیب او نیمګړتیا څخه یې پاک بولي هغه: په سختۍ کې د دوی لپاره پټنځای، په یوازیتوب کې آرامتیا، او په لږو کې مرستندوی ذات دی.

څنګه به تسبیح کوونکو ته ځواب ورنکړای شي، پداسې حال کې چې هغوی الله د آسانۍ په وخت کې پیژندلی و، نو څنګه به یې هغه د سختۍ په وخت کې ونه پیژني؟!

او دا د الله پیغمبر یونس بن متا – علیه السلام- ؛ الله –عزوجل- د هغه په اړه څه وویل؟ (فَلَوْلَا أَنَّهُ كَانَ مِنَ الْمُسَبِّحِينَ (143) (نو كه دا خبره نه وي چې بېشكه هغه له تسبیح ویونكو څخه و. لَلَبِثَ فِي بَطْنِهِ إِلَىٰ يَوْمِ يُبْعَثُونَ (144)) (نو) خامخا دې به د هغه (كب) په خېټه كې تر هغې ورځې پورې پاتې و چې دوى به بیا ژوندي راپاڅولى شي) [الصافات سورت: ایتونه 143-144].

ابن عباس -رضي الله عنهما- ویلي: «په بحر کې به کبانو آرام کاوه خو هغه به له تسبیح ویلو څخه آرام نه کاوه، او چونګښې به د اواز کولو څخه آرامېدلې، خو هغه به د الله –سبحانه و تعالی- له ذکر څخه چپ نه پاتي کیده».

حسن ویلي: "یونس -علیه السلام- د کب په خیټه کې لمونځ نه و کړی، بلکې د آسانۍ پر مهال نیک کار کړی و، نو الله تعالی د سختۍ پر مهال یاد کړ".

کرجي ویلي: «دلیل پر دې دی چې تسبیح او تهلیل غمونه لرې کوي، او له مصیبتونو او آفتونو څخه ژغورل کوي».

او په اثر کې راغلي دي: "که یو بنده نیک وي، هغه په اسمان کې پیژندل شوی وي؛" ځکه تسبیح یو نیک کار دی، او الله –عزوجل- فرمایي: (وَالْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ) (او نېك عمل دغه (كلمات) پورته كوي) [فاطر سورت: ایت 10].

بنده ته په تسبیح ویلو سره روزي ورکول کیږي، دا په «الادب المفرد» کې له رسول الله -صلی الله علیه وسلم- څخه نقل شوي دي چې فرمایي: "... او سُبْحَانَ اللهِ وَبِحَمْدِهِ؛ دا د هر څه دعا ده، او په دې سره ټولو ته روزي ورکول کیږي". [صحیح حدیث دی]

پاکي تا لره ده!

الله لره پاکي ده د هغو شیانو د شمیر په اندازه چې په آسمان کې یې پیدا کړي دي.

الله لره پاکي ده د هغو شیانو د شمیر په اندازه چې په ځمکه کې یې پیدا کړي دي.

الله لره پاکي ده د هغو شیانو د شمیر په اندازه چې د هغو دواړو په منځ کې شتون لري.

الله لره پاکي ده د هغو شیانو د شمیر په اندازه چې هغه پیدا کړي دي.

الله –سبحانه و تعالی- خپلو بندګانو ته امر کړی: چې د لمر په راختلو او لوېدو په وخت کې د هغه تسبیح ډیر ووایي؛ نو فرمایلي یې دي: (فَسُبْحَانَ اللَّهِ حِينَ تُمْسُونَ وَحِينَ تُصْبِحُونَ) نو (وايئ) د الله تسبیح كله چې تاسو ماښام كوئ او كله چې تاسو سبا كوئ) [الروم سورت: ایت 17]، او هغه -عز وجل- فرمایی- : (وَسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلًا) (او تاسو د هغه پاكي بیانوئ د ورځې په اوله برخه او اخري برخه كې) [الأحزاب سورت: ایت 42].

او د تسبیح د اهمیت لپاره؛ الله تعالی د جنت خاوندانو ته د تسبیح الهام کوي لکه څنګه چې نفس ته الهام کوي؛ (دَعْوَاهُمْ فِيهَا سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَتَحِيَّتُهُمْ فِيهَا سَلَامٌ ۚ وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ) (د دوى وینا به په دغو (جنتونو) كې سُبْحَانَكَ اللهم (اى الله! ستا پاكي بیانوو) وي او په دغو (باغونو) كې به د دوى ډالۍ سلام وي او د دوى د وینا اخر به دا وي چې ټول صفتونه خاص الله لره دي چې د ټولو عالمونو ښه پالونكى دى) [يونس سورت: ایت 10].

ابن رجب -رحمه الله- فرمايي: "او ټول عملونه پاي مومي، او ذکر هیڅ کله پای نه مومي او نه ختمیږي! ټول عملونه د دنیا په ختمیدو سره ختمیږي، او د هغه څخه په آخرت کې هیڅ شی نه پاتې کیږي، او ذکر هیڅ کله نه ختمیږي، مومن په ذکر سره ژوند کوي، او هغه سره مري، او هغه باندې بیا ژوندی کیږي.

پاکي ده هغه ذات لره چې امتونه یې ستاینه کوي

د هغه ثنا په تسبیح سره چې د نعموتونو څخه غوره دی

پاکي ده هغه ذات لره چې ستاینه یې وکړه هغه ژبې چې پوهیږې

چې د هغه تسبیح کول تر ټولو ښه رسۍ دی

پاکي ده هغه ذات لره چې که هغه وغواړي مجرم شرموي

او که وغواړي د لوی او کوچني ګناه بښنه کوي

پاکي ده هغه ذات لره چې موږ له هغه ځواکمن ذات څخه د بخښنې تمه لرو

او هغه ته پناه وړو د ظالم د غچ اخیستلو څخه

الله –سبحانه و تعالی- دې موږ د هغو کسانو په ډله کې وشمیري چې د هغه تسبیح کوي، او د هغو کسانو نه چې په نومونو او صفاتو یی ایمان لري، او هغه کسان چې د هغه توحید او تعظیم مني؛ یقینا چې هغه اوریدونکی نږدې دی.

(فَسُبْحَانَ اللَّهِ حِينَ تُمْسُونَ وَحِينَ تُصْبِحُونَ (17) (نو (وايئ) د الله تسبیح كله چې تاسو ماښام كوئ او كله چې تاسو سبا كوئ. وَلَهُ الْحَمْدُ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَعَشِيًّا وَحِينَ تُظْهِرُونَ (18)) (او خاص هغه لره ستاينې دي په اسمانونو اوپه ځمكه كې او (تسبیح وايئ) د ورځې په اخره برخه كې او كله چې تاسو ماسپښین كوئ) [الروم سورت: ايت 17-18]،

14

د ټولو عیبو څخه پاک -جل جلاله-

نن ورځ خپل ځان په بیه واخله! بازار شتون لري، نرخ شته، توکي ارزانه دي، په دې بازار او مالونو باندې به داسې ورځ راشي چې په هغه وخت کې به لږ یا ډېر ته لاسرسی و نلرې: (ذَٰلِكَ يَوْمُ التَّغَابُنِ) (دغه د تاوان د ښكاره كېدو ورځ ده) [التغابن سورت: ايت 9]، (وَيَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلَىٰ يَدَيْهِ) (او (یاده كړه) هغه ورځ چې ظالم به په خپلو دواړو لاسونو خوله لګوي) [الفرقان سورت: ايت 27] .

که ته د پرهیزګارۍ په توښې سره لاړ نشې ... او د قيامت په ورځ وګورې چې نورو خلک به له هغې څخه دیر څه له ځانه سره راوړي وي

نو پر دې حالت به پښیمانه شې چې ته د هغوی په څیر نه وې ... او تا وا نه خیستل هغه څه چې هغوی اخیستلي وو

موږ د الله له ښکلي نومونو څخه یو له هغه نوم سره تم کیږو چې موږ الله ته نږدې کوي، او دغه نوم د توحید خلاصه دی، او د اسماء او صفاتو د توحید له دوه ستنو څخه یوه ستنه ده چې هغه: د الله – جل و علا - نوم (القدوس) دی.

هغه -سبحانه وتعالى- وفرمایل: (هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ) (دغه الله هغه ذات دى چې نشته هېڅ حق معبود مګر هم دى دى، چې (حقیقي) پادشاه دى، ښه پاك دى) [الحشر سورت: ايت 23]، او په صحیح مسلم کې راغلي: چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- به په رکوع او سجده کې ویل: «سُبُّوحٌ قُدُّوسٌّ، رَبُّ المَلَائِكَةِ وَالرُّوْحِ»، «یعنې هغه د ستاینې وړ او سپیڅلی ذات دی، د ملاېکو او روح څښتن دی».

او د امام احمد په مسند کې راغلي: چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- کله د وتر لمونځ پای ته ورساوه، ویې فرمایل: «سُبْحَانَ المَلِكِ القُدُّوسِ، سُبْحَانَ المَلِكِ القُدُّوسِ، سُبْحَانَ المَلِكِ القُدُّوسِ»، یعنی ستاینه هغه پادشاه لره ده چې پاک دی، ستاینه هغه پادشاه لره ده چې پاک دی ، ستاینه هغه پادشاه لره ده چې پاک دی ،" او په دریم ځل ویلو سره به یې خپل غږ لوړ کړ. [صحیح حدیث دی]

القدوس په لغت کې پدې معنا سره راځي: طهارت، پاک او منزه، او همدارنګه د مبارک په معنا هم راځي.

زموږ رب – سبحانه و تعالی-، القدوس دی، او هغه: چې له عیبونو او نقصانونو څخه پاک دی، له میرمن او اولادونو او شریکانو څخه پاک دی، په فضیلتونو او نیکیو پیژندل شوی، او د کمال په صفاتو باندې ستایل شوی دی.

او زموږ رب – سبحانه و تعالی – د برکت خاوند دی؛ هغه ذات چې هر وخت د هغه فضل او خیر عام او خپور شو په ځمکه او اسمانونو کې، د هغه نوم، کړنې، ذات، او غوره صفتونه یې برکت دي، او هغه ذات دی چې په خپل حکمت سره خپل مخلوق پاکوي چا ته چې وغواړي؛ (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا) په حقيقت كې الله غواړي چې له تاسي ګناه لرې كړي ای (د نبي) كور والاوو، او ښه مو پاک كړي په پاکولو سره. [الأحزاب سورت: ایت 33].

هغه لره پاکي ده!

او زموږ رب - عزوجل - د تقدس، پاکوالي او درناوي وړ دی؛ له ټولو مخلوقاتو څخه.

او تقدیس: د اسمان میشتو – ملائکو- عبادت دی: (وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ) (او مونږ ستا له ستايلو سره تسبيح وايو او ستا پاكوالى بيانوو) [البقرة سورت: ایت 30].

او ټول کائنات د الله – سبحانه و تعالی- پاکي او تسبیح بیانوي. (يُسَبِّحُ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ۖ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ ۖ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ) (د الله پاكي بیانوي هر هغه څه چې په اسمانونوكې دي او هر هغه څه چې په ځمكه كې دي، خاص د هغه لپاره بادشاهي ده او خاص د هغه لپاره ټول د كمال صفتونه دي او هغه په هر شي باندې ښه قادر دى) [التغابن سورت: ایت 1]، (تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَالْأَرْضُ وَمَن فِيهِنَّ ۚ وَإِن مِّن شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ) (خاص د هغه لپاره تسبیح وايي اووه اسمانونه او ځمكه او هغه څوك چې په دغو كې دي، او نشته هېڅ یو شى مګر د هغه له ستاینې سره تسبیح وايي) [الإسراء سورت: ایت 44].

ته تر ټولو مستحق يې..

او په مخلوقاتو کې تر ټولو مستحق چې باید پاکي او تنزیه بیان کړي: د آدم اولاده دي.

او د الله -جل و علا- درناوى په دې شیانو باندې کیږي:

د هغه –سبحانه و تعالی- سره مینه او د هغه تعظیم له ټولو نیمګړتیاوو او عیبونو څخه لوړ دی.

او د هغه څه ثابتول چې ځان لپاره یې ثابت کړي او یا رسول الله -صلی الله علیه وسلم- د هغه لپاره تایید کړی وي، او هغه پاک ګڼل د مخلوق سره له مشابهت څخه:

او هغه پاک ګڼل د مخلوق د مشابهت څخه: (لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ ۖ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ) (د هغه په مثل هېڅ شى نشته او هم دغه ښه اورېدونكى، ښه لیدونكى دى) [الشورى سورت: ایت11].

له شرک څخه یې پاک ګڼل، بیا د هغه قانون ته رجوع کول او هغه باندې راضي اوسیدل، او الله –سبحانه و تعالی- باندې له بد ګمانۍ څخه لرې اوسیدل.

او که څوک د هغه څه خلاف ګمان وکړي چې هغه پرې ځان ستایلی او یا یې پرې رسولانو ستایلی، او یا یې هغه حقیقتونه ناچل وګڼل چې ځان یې پرې یاد کړی دی او یا یې پرې رسولانو یاد کړی دی؛ نو دغه کس په حقیقت کې په الله باندې بد ګماني کړې ده.

دا او د هغه له صفتونو څخه د پاکی صفت دی ... پاکی او تعظیم رحمان ذات لره ده

په هغه کې ستا برخه..

مؤمن د اطاعت په کولو، او له ګناهونو او سرغړونو څخه په لرې اوسیدلو سره ځان پاکوي، او لرې کول د هغه شي چې زړونه پرې زنګ وهلي دي، او د حرام مال له خوړلو څخه لرې والی، د مال پاکول له شبهو او شک څخه، دا هغه څه دي چې الله – جل وعلا- پخپله وینا سره د هغه یادونه کړې ده: (قَدْ أَفْلَحَ مَن زَكَّاهَا (9) (یقینًا كامیاب شو هغه څوك چې دغه (نفس) يې پاك كړ. وَقَدْ خَابَ مَن دَسَّاهَا (10)) ( او یقینًا نامراده شو هغه څوك چې دغه (نفس) يې په خاورو كې پټ كړ) [الشمس سورت: ایتونه 9-10].

او الله –عزوجل- فرعون ته د موسی -علیه السلام- د لیږلو موخه بیان کړه، دا چې: خپل ځان باید د الله – سبحانه و تعالی- د پاکوالي سره پاک كړي -: (اذْهَبْ إِلَىٰ فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَىٰ (17) (ته فرعون ته لاړ شه، بېشكه ده سركشي شروع كړې ده. فَقُلْ هَل لَّكَ إِلَىٰ أَن تَزَكَّىٰ (18) نو ته (ورته) ووایه: آیا ته دا خوښوې چې ته پاك شې. وَأَهْدِيَكَ إِلَىٰ رَبِّكَ فَتَخْشَىٰ (19)) او دا چې زه تا ته ستا د رب په طرف ښوونه وكړم، پس چې ته ووېرېږې) [النازعات سورت:آیتونه 17-19].

نو لدې امله؛ پرته لدې ایماني پاکوالي څخه کامیابي نشته، (قَدْ أَفْلَحَ مَن تَزَكَّىٰ (14) (یقینًا هغه څوك كامیاب شو چې پاك شو. وَذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّىٰ (15)) او د خپل رب نامه يې یاده كړه، پس لمونځ يې وكړ) [الأعلى سورت:14-15]، بلکې د ظالم قوم څخه تقدیس او پاکوالی له منځه وړل کیږي.

له رسول الله -صلی الله علیه وسلم- څخه صحیح روایت دی چې هغه وفرمایل: «إِنَّ اللهَ لَا يُقَدِّسُ أُمَّةً لَا يَأْخُذُ الضَّعِيفُ حَقَّهُ مِنَ القَوِيِّ» "الله د هغه قوم درناوی نه کوي چې کمزوری له زورور څخه خپل حق نه اخلي" [صحیح حدیث دی. بیهقي په سنن الکبری کې روایت کړی دی]. او په صحیح ډول روایت شوی دی چې هغه - عليه الصلاة والسلام- وفرمایل: " څنګه به الله یو قوم دروند کړي چې له زورورو څخه د کمزورو حق نه اخيستل کیږي؟"

او کله چې ابو الدرداء سلمان الفارسي-رضی الله عنهما- ته ولیکل ترڅو له عراق څخه سپېڅلې ځمکې ته هجرت وکړي؛ سلمان په داسې فصاحت سره ځواب ورکړ چې د قداست او پاکوالي مفهوم واضحوي؛ هغه وفرمایل: ځمکه د هیچا د پاکوالي سبب نه ګرځي! بلکې انسان په خپل عمل سره ځان پاکوي.

پاکي ده هغه ذات لره چې تر اوسه هم د هغه رزق شتون لري، پاکي ده هغه ذات لره چې په خاطرو سره آرمانونه ورکوي

د ټولو جهانیانو لپاره تضمین دی، چې نفس ولري او ژبې د هغه بیان نه وي کړی

اې الله، موږ له تا څخه غوښتنه کوو اې پاک او ستایل شویه ... اې پاکه ربه! موږ پاک کړه، موږ ته بخښنه وکړه او په موږ رحم وکړه؛ اې د ډېر رحم څښتنه!

السَّــلاَمُ (سلامتیا بخښونکی ذات) -جل جلاله-

له انس -رضي الله عنه- څخه روایت دی چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «إِنَّ السَّلَامَ: اسْمٌ مِنْ أَسْمَاءِ اللهِ -تَعَالَى-، وَضَعَهُ اللهُ فِي الأَرْضِ؛ فَأَفْشُوا السَّلَامَ بَيْنَكُمْ» «السلام: د الله –تعالی- له نومونو څخه یو دی، چې الله په ځمکه کې ایښی دی؛ نو تاسو په خپل منځ کې سلام خپور کړئ». [صحیح حدیث دی. بخاري په «الأدب المفرد» کې روایت کړی].

مؤمن بیا هم له الله څخه په دنیا او آخرت کې د سلامتیا غوښتنه کوي؛ اما د دنیا سلامتیا: هغه ظاهري او باطني ده:

ظاهري: لکه د ناروغیو او مرضونو څخه روغتیا، او له هر هغه څه نه په امن کې پاتې کیدل چې بد ګڼل کیږي.

او باطني په دې دنیا کې: د دین خوندیتوب، او د کفر، بدعت او نافرمانۍ څخه د یقین خوندیتوب.

دا هغه څه دي چې مؤمن یې غوښتنه کوي او دا د ایمان ترټولو قوي دلیل دی، که دا تاسو ته درکړل شي، نو تاسو به د روغ زړه څښتن اوسئ، او د سلامتیا کور ته به ننوځئ.

هرڅوک د سلامتیا او خوندیتوب په لټه کې دي، او الله – تبارک و تعالی- سلام دی.

ابن القیم -رحمه الله- وایي: «څومره کسان به وي چې دا نوم یې یاد کړی وي نه پوهیږي چې پدې نوم کې څه رازونه او معنا ګانې شتون لري !!».

هغه –تبارک و تعالی- فرماېلي: (هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ) ( دغه الله هغه ذات دى چې نشته هېڅ حق معبود مګر هم دى دى، چې (حقیقي) پادشاه دى، ښه پاك دى، سلامتيا وركوونكى (او) امان وركوونكى دى، نګهبان (محافظ) ښه غالب (او زورور) دی. [الحشر سورت: ایت 23].

زموږ السلام رب –جل و علا-: له هر عیب او نیمګړتیا څخه سالم دی؛ د خپل ذاتي کمال، صفتونو او خپلو اعمالو د بشپړتیا له مخې سالم دی.

نو سلامتیا: بې زاري، او ویل شوي چې : هوساینې او عافیت ته ویل کیږي.

او هغه سلام دی او په حقیقت کې هم سالم دی

له هر ډول تمثیل او نیمګړتیاو څخه سالم دی

او زموږ رب - جل و علا- له هر نوم څخه پدې نوم سره ډیر مستحق دی چې ورته ورکړل شوی دی.

د سلام نوم د سیوري لاندې:

د الله –عزوجل- په صفتونو کې پدې نوم کې فکر وکړه! نو د هغه ژوند له مرګ څخه سلامتیا ده، له پرکالۍ او خوب څخه، او د هغه نظام چلول او قدرت یې د ستړي والي څخه سلامتیا ده.

او د هغه په پوهې کې فکر وکړه! چې له هغه څخه هیڅ څیز نه جلا کیږي، یا د هیریدلو ستونزه ورته پیدا شي، او یا په یاد راوړولو او فکر کولو ته اړمن شي! (وَمَا يَعْزُبُ عَن رَّبِّكَ مِن مِّثْقَالِ ذَرَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ وَلَا أَصْغَرَ مِن ذَٰلِكَ وَلَا أَكْبَرَ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ) ( او ستا له رب څخه نه په ځمكه او نه په اسمان كې د ذرې په اندازه (شى) هم نه پټېږي او نه لدې نه زیات وړوكى شى او نه له دې نه زیات غټ مګر په واضحه كتاب كې دي) [يونس سورت: ایت 61] ، (وَمَا كَانَ رَبُّكَ نَسِيًّا) (او ستا رب هیڅكله هېروونكى نه دى) [مريم سورت: ایت 64].

او د هغه خبرې له درواغو او بې انصافۍ څخه خوندي دي، بلکې د هغه خبرې په حق او انصاف سره كمال ته رسېدلې دي: (وَتَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ صِدْقًا وَعَدْلًا) (او د رښتینولۍ او عدل له لحاظه ستا د رب خبره كمال ته رسېدلې ده) [الأنعام سورت: ایت 115].

د هغه بې نیازي په یو ډول او د نورو له اړتیا څخه سالمه ده، بلکې له هغه څخه پرته ټول ورته محتاجه دی، او هغه له ټولو څخه بې نیازه دی.

او د هغه پادشاهي د هر ډول منازعه کوونکي او یا ګډون کوونکي، یا مرستیال یا غلبه کوونکي څخه سالمه ده.

او د هغه مهرباني، د هغه عفوه، د هغه بخښنه، او بنده ته یې له ګناه څخه تېریدل لري دي له دې چې هغه اړتیا ولري او یا د هغه سپکاوی وشي او یا د رول لوبولو په موخه کوم کار وکړي؛ لکه څنګه چې د هغه پرته نور خلک یې کوي.

حتی د هغه عذاب ورکول او انتقام هم خالي دي لدې نه چې دا دې د ظلم، زړه یخوالي، بې رحمۍ او سختۍ له مخې وي، بلکې دا د هغه خاص حکمت او عدالت دی، (وَمَا رَبُّكَ بِظَلَّامٍ لِّلْعَبِيدِ) (او ستا رب په (خپلو) بنده ګانو د هېڅ ظلم كوونكى ندى) [فصلت سورت: ایت 46].

د هغه په قضا او قدر کې فکر وکړه! هغه پاک دی له عبث، بې انصافۍ، او ظلم څخه.

د هغه په شریعت او دین کې فکر وکړه! هغه له تضاد، اختلاف او ګډوډۍ څخه پاک دی. (أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ ۚ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِندِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا) ( ایا نو دوى په قرآن كې غور نه كوي او كه چېرې دا د غیرالله له طرفه وَى، دوى به په ده كې خامخا ډېر زیات اختلاف موندلى و) [النساء سورت: ایت 82].

خپل عرش باندې د هغه استوا او لوړوالی خالي دي لدې نه چې دا دې محتاج وي یو څه ته چې دا بار کړي او ورباندې استوا وکړي، بلکې عرش هغه ته محتاج دی او د هغه حمل کوونکي هغه ته محتاج دي؛ هغه د عرش، د هغه د حمل کونکو څخه بې نیازه دی، او همدارنګه پرته له خپل ذات څخه له نورو ټولو څخه بې نیازه دی.

او د هغه اوریدل او لیدل بچ دي له هر هغه څه چې تشبیه کوونکی یې تصور کوي، او یا تعطیل کوونکی یې وايي.

حتی د خپلو دوستانو سره د هغه مینه د مخلوق سره د مخلوق د مینې له نښو څخه خالي او سالمه ده. داسې چې د مخلوق مېنه د ضرورت او اړتیا له مخې وي، او یا چاپلوسي وي، او یا د هغه د نږدې کېدو هدف د هغه نه فاېده پورته کول وي.

د مینه والو ډالۍ:

او د الله درود او سلام په خپلو پیغمبرانو او رسولانو باندې د دوی د ایمان او نیکۍ له امله و؛ تر څو بشر همدغه تګلاره تعقیب کړي؛ او هیڅوک دې هغوی په بدۍ نه یادوي: (وَسَلَامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ) (او سلام دې وي په رسولانو باندې) [الصافات سورت: ایت181] ، بیا الله –عزوجل- یحیی -علیه السلام- ته عزت ورکړ؛ هغه یې په څو ځایونو کې په سلام باندې ځانګړی کړ - ویل کیږي-: دغه ځایونه د مخلوقاتو لپاره ترټولو د وحشت او تعجب ځایونه دي -: هغه ورځ چې پيدا شو؛ خپل ځان به د هغه څه څخه بهر وویني چې هغه پکې وو، او هغه ورځ چې دى به مري؛ هغه به داسې خلک وویني چې مخکې یې نه وو لیدلي، او کله چې بیا راژوندی شي؛ او هغه وخت به ځان په لوی محشر کې وویني؛ (وَسَلَامٌ عَلَيْهِ يَوْمَ وُلِدَ وَيَوْمَ يَمُوتُ وَيَوْمَ يُبْعَثُ حَيًّا) (او پر ده دې سلام وي په هغې ورځ چې دى پيدا شو او په هغې ورځ چې دى به مري او په هغې ورځ چې دى به بیا ژوندى راپورته كړى شي) [مريم سورت: ایت 15].

څوک چې د الله –تبارک و تعالی- د لارښوونو پیروي کوي - د هغه له غضب او عذاب څخه خوندي دی، او دا د الله ددې قول په معنی ده: (وَالسَّلَامُ عَلَىٰ مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَىٰ) (او (له عذاب نه) سلامتي ده د هغه چا لپاره چې د هدایت پیروي وكړي) [طه سورت : ایت 47].

او جنت: د سلامتیا كور دی: (۞ لَهُمْ دَارُ السَّلَامِ عِندَ رَبِّهِمْ) (د دوى لپاره د خپل رب په نیز د سلامتۍ كور دى) [الأنعام سورت: ایت 127].

او الله -تبارک وتعالى- به په جنت کې په خپلو بندګانو سلام وایي: (سَلَامٌ قَوْلًا مِّن رَّبٍّ رَّحِيمٍ) (سلام دى (چې دوى ته به ویلى شي) ښكاره ویل د رب له جانبه، چې ډېر مهربان دى) [يس سورت: ایت 58].

او ملاېکې هغو صالحو بندګانو ته سلام کوي کله چې د دوی روح اخلي او هغوی ته ډاډ ورکوي: (الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ طَيِّبِينَ ۙ يَقُولُونَ سَلَامٌ عَلَيْكُمُ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ) (هغه كسان چې ملايک يې (روح) قبض كوي، په دې حال كې چې هغوى پاك وي، دوى به (ورته) وايي: پر تاسو دې سلام وي، تاسو جنت ته داخل شئ، په سبب د هغو (نېكو) عملونو چې تاسو به كول) [النحل سورت: ایت 32].

له هغې څخه ستا برخه ..

د الله له عبادت څخه د هغه د السلام –سبحانه و تعالی- په نامه عبادت کول دي: دا چې د مسلمان زړه او ژبه د مسلمانانو له هر ډول ضرر څخه سالم وې؛ ځکه رسول الله -صلی الله علیه وسلم- فرمایلي دي: «المُسْلِمُ: مَنْ سَلِمَ المُسْلِمُوْنَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ، وَالمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللهُ عَنْهُ» "مسلمان هغه څوک دی چې د ژبې او لاس څخه یې مسلمانان په امن وي، او مهاجر هغه څوک دی چې د الله –تعالی- لخوا منع شوي کړنې پریږدي". [ بخاري او مسلم روایت کړی].

د ضرر د مخنيوي تر کچې یې حق نه ادا کېږي، بلکې د دې ستر نوم حق په بشپړ دول بايد ادا شي؛ رسول الله -صلی الله علیه وسلم- فرمایلي دي: «إِنَّ السَّلَامَ: اسْمٌ مِنْ أَسْمَاءِ اللهِ -تَعَالَى-، وَضَعَهُ اللهُ فِي الأَرْضِ؛ فَأَفْشُوا السَّلَامَ بَيْنَكُمْ» «السلام: د الله –تعالی- د نومونو څخه یو نوم دی، چې الله په ځمکه کې ایښی دی؛ نو تاسو په منځ کې سلام (سوله، سلامتیا) خپره کړئ». [صحیح حدیث دی. بخاري په ادب المفرد کې روایت کړی].

او د سلام«السلام عليكم» له فضيلت څخه : دا دی چی دا د امن او سلامتیا کور ته رسوي، په صحيح روايت سره راغلي چې رسول الله -صلی الله عليه وسلم- وفرمايل: «لَا تَدْخُلُونَ الجَنَّةَ حَتَّى تُؤْمِنُوْا، وَلَا تُؤْمِنُوْا حَتَّى تَحَابُّوْا، أَوَلَا أَدُلُّكُمْ عَلَى شَيْءٍ إِذَا فَعَلْتُمُوْهُ تَحَابَبْتُمْ؟ أَفْشُوْا السَّلَامَ بَيْنَكُمْ» «تاسو به جنت ته داخل نه شئ تر څو مو چې ایمان نه وي راوړی، او تر هغه به مؤمن نه شئ تر څو چې یو له بل سره مینه ونه کړئ، ایا زه تاسو ته د داسې لارې لارښوونه ونه کړم کچیرته هغه ترسره کړئ خپل منځ کې به مو مینه زیاته شي؟ خپل منځ کې سلام خپور کړئ». [مسلم روایت کړی].

وقفه.. (تم کېدل)

داسې نه ویل کیږي چې: السلام على الله! یعنې په الله تعالی دې سلام وي

ځکه سلام د الله لپاره دی او د هغه له طرفه دی، او کله چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- د صحابه کرامو څخه واورېدل چې ویل یې: السلام علی الله! رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «إِنَّ اللهَ هُوَ السَّلَامُ، وَلَكِنْ قُوْلُوْا: التَّحِيَّاتُ لِلهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ، السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللهِ الصَّالحِينَ. «یقینا الله سلام دی، مګر ووايئ: ثنا،ستاینې او پاکي الله لره دي،ای نبي ! پرتا دې سلام،د الله رحمت او برکتونه وي، پر مونږ او دالله پر نیکو بندګانو دې سلام وي، شاهدي ورکوم چې بې له الله پرته بل معبود نشته او شاهدي ورکوم چې محمد -صلی الله علیه وسلم- د الله بنده او رسول دی.

أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمْدًا عَبْدُهُ وَرَسُوْلُهُ» شاهدي ورکوم چې له الله پرته بل معبود نشته او شاهدي ورکوم چې محمد -صلی الله علیه وسلم- د الله بنده او رسول دی». [بخاري روایت کړی او مسلم هم په همدې ډول روایت کړی].

او بل روایت کې راغلي: «فَإِنَّكُمْ إِذَا قُلْتُمُوْهَا أَصَابَتْ كُلَّ عَبْدٍ لِلهِ صَالِحٍ فِي السَّمَاءِ وَالأَرْضِ» "که تاسو دا ووایاست، دا به په اسمانونو او ځمکه کې د الله هر نیک بند ته ورسیږي". [بخاري او مسلم روایت کړی].

اې الله، ته سلام یې، او ستا له طرفه سلامتیا ده، ته د برکت والا یې، اې د عظمت او عزت خاونده.

اې الله! ماته زما دین سم (برابر) کړه، هغه چې زما د هرې چارې ساتونکی (بچ کوونکی) دی، او ماته زما دنیا سمه (برابره) کړه، هغه چې زما ژوند پکې دی، او ماته زما آخرت سم (برابر) کړه، هغه چې زما ورته بېرته ګرځېدل دي، او موږ د سلام کور ته داخل کړه، اې زموږ ربه! ته په هر څه قادر یې.

16

المُؤْمِنُ (امن ورکونکی) ذات -جل جلاله-

د غرونو له څوکو څخه: د خلاصون لمر ځلیږي، او همدارنګه د غونډیو په څنډو کې: د رڼا هیله ځلیږي، او د غم په هره دروازه کې د خوښۍ ټکاری کیږي.

سترګې خلاصې کړه، او لاسونه پورته کړه، پر خپل ځان باندې اندیښنې سره مرسته مه کوه، مه پریږده چې نا امیدي ستا خوا ته راشي؛ دلته داسې ذات شته چې تا ته امنیت بخښي، او تا ته ریښتیا وایي.. هغه المُؤْمِنُ – جل و علا – دی.

کب، شارک، مرغان او ځناوران؛ ټول المؤمن -سبحانه وتعالى- څخه د خوندیتوب او امان امید لري.

نو المؤمن (امن ورکونکي) - جل وعلا - ته رجوع وکړه، او هغه ته د خپل حالت شکایت وکړه؛ ځکه د هغه خلاصول د بریښنا څخه هم ګړندي دي، او هغه لره په هره شیبه کې لطفونه او مهربانیانې دي .

المؤمن – جل وعلا - د الله –عزوجل- له نیکو نومونو څخه یو نوم دی؛ او الله فرمایلي دي: (هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ) (دغه الله هغه ذات دى چې نشته هېڅ حق معبود مګر هم دى دى، چې (حقیقي) بادشاه دى، ښه پاك دى، سلامتي وركوونكى (او) امان وركوونكى دى) [الحشر سورت: ایت 23].

د (المؤمن) نوم په قرآن کریم کې په یو آیت کې ذکر شوی دی، او دغه نوم: د ویریدونکو، امید لرونکو لپاره امان او د غمځپلو لپاره خلاصون دی.

وقفه (تم کېدل) ... د المـؤمـن د نوم له سیوري لاندې:

علماوو ویلي دي: المؤمن دوه معناوې لري:

لومړی: تصدیق دی، او تر ټولو لوی تصدیق له هغه وخته چې الله مخلوقات پیدا کړي ترڅو چې قیامت ولاړ شي: د الله –جل وعلا- تصدیق پر خپل ځان باندې دی، او پر خپل ځان د وحدانیت او یوازې د هغه معبودیت باندې ګواهي، او په هر هغه څه چې د خپل کمال او لوړو صفتونو ستاینه کول، الله –تبارک و تعالی- د خپل ځان په اړه فرماېلي: (شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ) (الله ګواهي وركړې ده د دې خبرې چې یقینًا نشته هېڅ لايق د عبادت مګر هم دى دى) [آل عمران سورت: ایت 18] ؟ دا د لوی پادشاه لخوا د غورو ګواهیو څخه دي چې صادرې شوې دي، او هغه: الله رب العالمین دی؛ تر ټولو لوی او غوره هغه څه چې د هغه په اړه ګواهي ورکول شوي، او هغه: د الله –تبارک و تعالی- وحدانیت، او د هغه لپاره د دین اخلاص، او د عدالت ټینګول دي.

او زه ګواهي ورکوم چې له هغه پرته بل رب نشته ډېر سخي او ډېر رحم کونکی دی، له هغه څخه سوال او دعا غوښتل کیږي او هغه هيله ورکوي.

هغه –عزوجل- دی چې د خپلو خبرو او وعدو تصدیق کوي: (وَمَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ قِيلًا) (او له الله نه په خبره كې څوك زیات رښتینى دى؟!) [النساء سورت: ایت 122].

او د خپلو پیغمبرانو تصدیق یې وکړ او د هغوی د لاسونو له لارې یې نا اشنا نښانې او معجزې وښودلې: (قَدْ جِئْتُكُم بِآيَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ) (یقینًا ما تاسو ته ستاسو د رب له طرفه لویه نښه راوړې ده) [آل عمران سورت: ایت 49] ، (وَأَتَيْنَاكَ بِالْحَقِّ وَإِنَّا لَصَادِقُونَ) (او مونږ تا ته حق راوړى دى او بېشكه مونږ یقینًا رښتيني یو) [الحجر سورت: ایت 64].

او د خپلو بندګانو لپاره په دنیا کی د بریا تصدیق، او په ځمکه کې واکمني، او په آخرت کې د اجر ژمنه کړې ده، هغه –جل و علا- فرمایي: (ثُمَّ صَدَقْنَاهُمُ الْوَعْدَ فَأَنجَيْنَاهُمْ وَمَن نَّشَاءُ وَأَهْلَكْنَا الْمُسْرِفِينَ) ( بیا مونږ له دوى سره وعده رښتیا كړه، نو مونږ دوى ته نجات وركړ او هغه چا ته چې زمونږ اراده (د هغوى د نجات) وه او له حد نه تېرېدونكي مو هلاك كړل) [الأنبياء سورت: ایت 9].

او د کافرانو لپاره په دنیا او آخرت کې د عذاب او ذلت تصدیق کوي څرنګه چې هغوی سره وعده شوې ده، هغه – جل و علا- فرمایي: (وَنَادَىٰ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ أَصْحَابَ النَّارِ أَن قَدْ وَجَدْنَا مَا وَعَدَنَا رَبُّنَا حَقًّا فَهَلْ وَجَدتُّم مَّا وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا ۖ قَالُوا نَعَمْ ۚ فَأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَيْنَهُمْ أَن لَّعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ) ( او جنتیان به دوزخیانو ته اواز وكړي چې یقینًا مونږ هغه وعده چې زمونږ رب له مونږ سره كړې وه حقه وموندله، نو ایا تاسو (هم) هغه وعده حقه وموندله چې ستاسو رب (له تاسو سره) كړې وه؟ هغوى به ووايي: هو! نو د دوى په مینځ كې به یو اعلان كوونكى اعلان وكړي چې د الله لعنت په ظالمانو باندې دى) [الأعراف سورت: ایت 44].

او د الله –تبارک و تعالی- خبرتیاوې ټولې ریښتیا دي.

اې الله! زه تا باندې باور لرم اې زما ربه ... او زما لپاره هیڅ کومه دروازه نشته پرته ستا له دروازې څخه

او الله –سبحانه و تعالی- هغه کسان خوښوي چې په خپلو وعدو او خبرونو کې رښتیني وي: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ) (اى هغو كسانو چې ایمان يې راوړى دى! تاسو له الله نه ووېرېږئ او له رښتینو سره ملګري شئ) [التوبة سورت: ایت 119].

او دویم یې: امن او امان دی، او هغه د وېرې ضد دی، (وَآمَنَهُم مِّنْ خَوْفٍ) (او دوی ته یې له ويرې نه (د ساتلو لپاره) امن (او بې خوفي) ورکړې ده) [قريش سورت: ایت 4].

خلک د ناروغۍ له وېرې، د درملو د نشتوالي، د دښمنانو د تسلط، بې وزلۍ او یا د تیار مرګ تر منځ شتون لري؛ تاسو ګورئ چې دوی د خوراکي توکو د رانیولو په لټه کې دي، قلعې او کلاګانې جوړوي، روغتونونه جوړوي، بندونه جوړوي، او کمزوري خلک او هیوادونه د امنیت لپاره ځواکمنانو ته پناه وړي.

او په څو شیبو کې دغه ځواک نړیږي، او کارونه ښکاره کیږي، او د دوی سره هیڅ شی نه پاتې کیږي پرته له دې چې مؤمن –سبحانه و تعالی- ته پناه ویسي؛ هغه خپلو بندګانو ته امن ورکونکی دی، دوی له هغه څخه تښتې او بیا ورته راستانه کیږي، هغه د دوی او د ټولو کایناتو خالق دی، د بنده ګانو ټولې چارې د هغه په لاس کې دي.

او کله چې د الله –عزوجل- عذاب پر كوم قوم راشي؛ هیڅوک نشته چې له هغه څخه یې خوندي کړي، او بشر واک نلري چې په شا یې واړوي: (أَأَمِنتُم مَّن فِي السَّمَاءِ أَن يَخْسِفَ بِكُمُ الْأَرْضَ فَإِذَا هِيَ تَمُورُ (16) (ایا تاسو په امن (او بې وېرې) شوي يئ له هغه ذات نه چې په اسمان كې دى، له دې نه چې هغه تاسو په ځمكه كې ښكته ننباسي، بیا دغه (ځمكه) ناڅاپه لړزان شروع كړي. أَمْ أَمِنتُم مَّن فِي السَّمَاءِ أَن يُرْسِلَ عَلَيْكُمْ حَاصِبًا ۖ فَسَتَعْلَمُونَ كَيْفَ نَذِيرِ (17)) (ایا تاسو له هغه ذات، نه چې په اسمان كې دى په امن (او بې وېرې) شوي یئ، له دې نه چې پر تاسو باندې د كاڼو باران راخوشې كړي، نو تاسو به ژر پوه شئ چې زما وېرول څنګه دي) [الملك سورت: ایتونه 16-17].

درې ځایونه:

خلک په دریو ځایونو کې امنیت لټوي، او ټول یې د المؤمن –عزوجل- په لاس کې دي، چې په هر څه قادر دی، او هغه نه ورکوي مګر یوازې خپلو پرهېزګارو اولیاوو ته یې ورکوي:

لومړی ځای: په دنیا کې هر اړخیز امنیت، (وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَىٰ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَيْهِم بَرَكَاتٍ مِّنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ) (او كه چېرې د كلیو اوسېدونكو ایمان راوړى وَى او پرهېزګاره شوي وَى (، نو) مونږ به خامخا په دوي باندې له اسمان او زمكې نه بركتونه پرانستلي وى) [الأعراف سورت: ایت 96].

او دویم ځای: د ځنکدن په وخت کې د امنیت غوښتنه کوي، او کله چې د مرګ ملاېک راښکته کیږي، او په برزخ کې کله چې دوه ملاېکې وګوري.

نو دلته د مومنانو لپاره امنیت او ښه زیری راځي: (إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةُ أَلَّا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِي كُنتُمْ تُوعَدُونَ) (بېشكه هغه كسان چې (په رښتیا) يې ویلي دي: زمونږ رب الله دى، بیا ټینګ ولاړ وي (نو) په دوى ملايك نازلېږي چې تاسو مه وېرېږئ او مه غمګین كېږئ او تاسو د هغه جنت زېرى واخلئ چې تاسو سره به يې وعده كولى شوه) [فصلت سورت: ایت 30].

او دریم ځای: په آخرت کې د لویې ویریې په وخت کې دی؛ چیرته چې د پرهېزګارانو لپاره ترټولو لوی امنیت دی، الله - عزوجل - فرمایي: (لَا يَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَكْبَرُ وَتَتَلَقَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ هَٰذَا يَوْمُكُمُ الَّذِي كُنتُمْ تُوعَدُونَ) (دوى به هغه تر ټولو لویه وېره نه غمجن كوئ او له دوى سره به ملايك ملاقات كوي (او وايي به:) دا ستاسو هغه ورځ ده چې تاسو ته به يې وعده دركولى شوه) [الأنبياء سورت: ایت 103].

او امنیت یوازې موحدینو ته ورکول کیږي: (مَن جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِّنْهَا وَهُم مِّن فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُونَ) (هغه څوك چې یوه نېكي (د توحید كلمه) راوړي، نو د هغه لپاره له هغې نه غوره (بدله) ده او دوى به د دغې ورځې د سختې وېرې نه په امان (امن والا) وي) [النمل سورت: ایت 89].

او ستا امنیت به ستا د ایمان په اندازه وي؛ ځکه الله –عزوجل- فرمايي: (الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُم بِظُلْمٍ أُولَٰئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَهُم مُّهْتَدُونَ) (هغه كسان چې ایمان يې راوړى دى او له خپل ایمان سره يې ظلم (شرك) نه دى ګډ كړى (، نو) دغه كسان دي چې د همدوى لپاره (له عذاب نه) امن (بچاو) دى او دغه كسان هدایت موندونكي دي) [الأنعام سورت: ایت 82].

په هغه کې ستا برخه ...

نو؛ د مومنانو لپاره د دې لوی نوم له ثمرو څخه: دا دي چې دوی پوه شي چې الله –عزوجل- په سختیو، مصیبتونو او آفتونو کې د دوی ساتنه کوي، او پدې هم پوه شي چې بدله د عمل له جنس څخه ده، نو دوی د خلکو له شر او لالچونو څخه خوندي دي؛ او هغه امان په لرلو سره چې له الله سره دی لیوالتیا لري، او د دې ویره لري چې د قیامت په ورځ به له دوی څخه امنیت او خوندیتوب واخیستل شي.

د رسول الله -صلی الله علیه وسلم- څخه په صحیح سند سره روایت دی چې هغه وفرمایل: «أَلَا أُخْبِرُكُمْ بِالمُؤْمِنِ؟ مَنْ أَمِنَهُ النَّاسُ عَلَى أَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ، وَالمُسْلِمُ: مَنْ سَلِمَ النَّاسُ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ» «ایا زه تاسو ته د مؤمن په اړه خبر درنکړم؟ څوک چې هغه سره خلک خپل مال او ځان په امن کې و ګڼي، او مسلمان هغه څوک دی چې خلك د هغه د ژبې او لاس له شره په امن کې وي». [صحیح حدیث دی. احمد په مسند کې روایت کړی دی].

اې الله! موږ په خپلو وطنونو کې خوندي ولره ... اې الله! زموږ ویره په امنیت بدله کړه، زموږ عملنامه په ښي لاس راکړه، او زموږ حساب اسانه کړه.

17

ساتونکی او نګهبان -جل جلاله-

دا پیغام هر هغه چا ته دی چې له ژونده ستړی او تنگ شوی وي، او وخت ورباندې فشار راوړی وي، او دردونه یې څکلي وي.. موږ تا ته زیری درکوو چې دلته د خلاصون لار شته او بریا نږدې ده، له سختیو وروسته راحت، او له سختۍ وروسته اسانتیا شته.

هلته روښانه هیله او ښه راتلونکی او رښتینې ژمنه شتون لري: (وَعْدَ اللَّهِ ۖ لَا يُخْلِفُ اللَّهُ وَعْدَهُ) (وعده كول د الله، الله د خپلې وعدې مخالفت نه كوي) [الروم سورت: ایت 6] ، آیا ستا مولا او پیدا کونکي ندي ویلي چې: (وَلِلَّهِ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَىٰ فَادْعُوهُ بِهَا) ( او خاص د الله لپاره تر ټولو ښكلي نومونه دي، نو تاسو الله په دغو (نومونو) سره بلئ) [الأعراف سورت: ایت 180]، بیا کله چې هغه پدې نمونو سره وبلې؛ نو پایله به یې څه وي؟ (وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ) (او ستاسو رب فرمايي: تاسو ما وبلئ چې زه ستاسو دعا قبوله كړم). [غافر سورت: ایت 60].

دلته مونږ د هغه -عزوجل- د یو له خورا ښکلي نومونو (المهیمن –جل وعلا-) په پیژندلو سره هغه ته نږدې کیدل غواړو :

د الله –عزوجل- پېژندنه د هغه په ډېرو ښکلو نومونو او صفتونو سره: د دین اصل، د لارښوونې اساس دی او تر ټولو غوره او واجب هغه څه دي چې زړونه یې لاسته راوړي، او نفسونه یې ترلاسه کوي، او عقلونه یې درک کوي.

د الحشر سورت په پاي کې د الله –عزوجل- نوم (المهیمن) ذکر شوی دی: (هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ) (دغه الله هغه ذات دى چې نشته هېڅ حق معبود مګر هم دى دى، چې (حقیقي) بادشاه دى، ښه پاك دى، سلامتي وركوونكى (او) امان وركوونكى، او نګهبان (محافظ) دى). [الحشر سورت: ایت 23].

او زموږ رب المهیمن – عزوجل- هغه: د خپل مخلوق په ټولو چارو او کارونو کې مسؤول دی؛ هغه د پټو کارونو او د سینو له رازونو څخه خبر دی؛ هغه ذات چې هر څه يې په خپل علم سره راګیر کړي دي، د مخلوقاتو پر کارونو ګواه دی، د دوی په وينا او عمل کې د دوی څارنه کوي، د دوی هیڅ عمل له هغه څخه پټ نه دی، او له هغه څخه نه په ځمكه كې او نه په اسمان كې د ذرې په اندازه (شي) پټېدای شي: (وَمَا يَعْزُبُ عَن رَّبِّكَ مِن مِّثْقَالِ ذَرَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ وَلَا أَصْغَرَ مِن ذَٰلِكَ وَلَا أَكْبَرَ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ) ( او ستا له رب څخه نه په ځمكه كې او نه په اسمان كې د ذرې په اندازه (شى) هم نه پټېږي او نه له دې نه زیات وړوكى شى او نه له دې نه زیات غټ مګر په واضحه كتاب كې دي) [يونس سورت: ایت61].

دا د بنده حالات او د هغه د شپې او ورځې بدلونونه دي، د هغه پټه او ښکاره، د هغه اقامت او سفر؛ هغه ذات ته معلوم دي چې په غیبو باندې پوهه لري، او بنده پسې یې لیکلي دي: (فَإِنَّهُ يَعْلَمُ السِّرَّ وَأَخْفَى) (نو یقینًا هغه په پټه خبره او په ډېره پټه خبره هم پوهېږي) [طه سورت: ایت 7].

پټې مشورې او پټې خبرې د هغه لپاره ښکاره دي، او حتا ډیرې پټې خبرې هم د هغه لپاره روښانه دي.

هغه ساتونکی او نګهبان دی..

د منافقانو یوې ډلې دسیسې او پلانونه جوړول؛ نو هغه ذات چې په غیبو پوه دی د هغوی دسیسې یې ښکاره کړې، هغه –سبحانه و تعالی- فرمایی: (يَسْتَخْفُونَ مِنَ النَّاسِ وَلَا يَسْتَخْفُونَ مِنَ اللَّهِ وَهُوَ مَعَهُمْ إِذْ يُبَيِّتُونَ مَا لَا يَرْضَىٰ مِنَ الْقَوْلِ ۚ وَكَانَ اللَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطًا) ( دوى (خپل جرمونه) له خلقو نه ډېر پټوي او له الله نه يې نه پټوي، حال دا چې هغه (الله) له دوى سره وي كله چې دوى د شپې د هغې خبرې په باره كې مشورې كوي چې هغه يې نه خوښوي، او الله هغو عملونو لره چې دوى يې كوي، راګېروونكى دى) [النساء سورت: ایت 108].

له بدر څخه وروسته عمیر بن وهب او صفوان بن امیه د شپې د کعبې تر څنګ کیناستل؛ دوی د رسول الله -صلی الله علیه وسلم- د وژلو دسیسې جوړولې، نو الله خپل رسول د دوی په دسیسو او کړنو خبر کړ.

د اسمان پر عرش باندې حاکم او نګهبان دی ... د هغه د عزت لمخې ټول مخونه هغه ته احترام او سجده کوي

هو؛ هغه –جل و علا- ساتونکی او نګهبان دی، امانتدار، ګواه، او د خپل مخلوق پر اعمالو څارونکی دی.

ډاډه اوسه!

اې هغه څوک چې سترګې مو له اوښکو ډکې شوي! خپلې اوښکې پاکې کړه، او سترګې دې آرامې کړه، او آرام شه! ستا لپاره د کایناتو د خالق له خوا سرپرستي ده، او ستا لپاره د هغه د مهربانیو څخه پالنه ده.

او - اې بنده- ډاډه اوسه! قضاوت بشپړ شوی، انتخاب شوی، او مهربانۍ شوي دي.

څو وارې مونږ له مرګه وېرېدلي یو؛ خو موږ مړه نشو؟!

څو وارې زموږ پر مخ لارې تنګې شوې، رسۍ مو پرې شوې، او په مخونو کې مو افقونه تیارې شوې؛ خو وروسته بیا بریا او کامیابي، خیر او زیري راغلي؟! (قُلِ اللَّهُ يُنَجِّيكُم مِّنْهَا وَمِن كُلِّ كَرْبٍ ثُمَّ أَنتُمْ تُشْرِكُونَ) (ته (ورته) ووایه: الله تاسو ته له دغه (مصيبت) نه نجات دركوي او له هر غم نه هم، بیا (هم) تاسو شرك كوئ) [الأنعام سورت: ایت 64].

څو وارې زموږ پر وړاندې نړۍ تیارې شوې، او سره له دې چې آسمانونه او ځمکې پراخه دي خو بیا هم زموږ لپاره تنګ شوي وو؛ نو دا دی عمومي خیر او اسانتیاوې راغلې؟! (وَإِن يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلَا كَاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ ۖ وَإِن يُرِدْكَ بِخَيْرٍ فَلَا رَادَّ لِفَضْلِهِ ۚ يُصِيبُ بِهِ مَن يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ ۚ وَهُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ) (او كه چېرې الله تا ته څه تكلیف درورسوي، نو له هغه نه غير هیڅوك هغه (تكلیف) لره لرې كوونكى نشته او كه چېرې هغه له تا سره د خیر اراده وكړي، نو د هغه فضل لره هېڅ منع كوونكى نشته، په خپلو بنده ګانو كې چا ته چې وغواړي وررسوي يې او هماغه ښه بخښونكى، بې حده رحم كوونكى دى) [يونس سورت: ایت 107].

زموږ رب المهيمن -عز وجل- دی، او ټول جلال عزت هغه لره دي، بریا او غلبه هغه لره ده، او خلاصون د هغه له لارې ترسره کیږي.

ابن کثير له وهب بن منبه څخه یو نثر نقل کړی چې وايي: الله –تبارک و تعالی- په خپلو ځينو کتابونو کې فرمايي: (زما په عزت او جلال قسم! هيڅ بنده پر ما منګولې نه خښوي، مګر داچې اسمانونه او ځمکه هغه ته نږدې کیږي، او د هغې تر منځ هغه لپاره د وتلو لاره پيدا کوي، او زما په عزت او جلال قسم! هيڅ بنده زما ځخه پرته په نورو باندې منګولې نه خښوی؛ مګر دا چې ځمکه د هغه د پښو لاندې خړوب کړي).

ستا عظمت له منځه نه ځي اې مهیمن ذاته ... ستا پادشاهي همېشنۍ او نوی ده ... او ستا حکم په هر کار کې نافذ دی ... او هغه کې به یوازې هغه څه کیږي چې ته یې غواړې

زه پادشاهانو ته لاړم، او هرې دروازې ته لاړم ... هغه باندې قوي او سخت نګهبانان مقرر دي ... خو ستا دروازه د سخاوت کان دی ... ای هغه ذاته؛ چاته چې شړل شوی بنده تلل غواړي

د نجات رسۍ...

زموږ رب -عزوجل – خپل کتاب چې: قرآن کریم دی پر پخوانیو کتابونو باندې یې غالب او محافظ توصیف کړی دی: (وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتَابِ وَمُهَيْمِنًا عَلَيْهِ) (او (اى نبي!) مونږ تا ته كتاب په حقه سره نازل كړى دى، چې د هغو كتابونو تصدیق كوونكى دى چې له ده نه مخكې دي او د هغوى محافظ دى)، [المائدة سورت: ایت 48].

قرانکریم مخکني کتابونو باندې حاکم دی؛ هغه کې یې هغه څه سره راوستي چې په هغو کې غوره وو، او هر هغه څه چې په مخکنیو کتابونو کې منسوخ شوي دي هغه څه دي چې قرآن نسخ کړي دي، او بني اسرائیلو ته یې هغه څه وویل چې دوی په هغه کې اختلاف درلود، او د هغوی تحریف یې روښانه کړ، او پخوانیو کتابونو چې کوم حقایق په ځان کې رانغاړلې وو هغه یې روښانه کړل.

او هیڅ مسلمان په دې باندې ایمان نلري مګر دا چې د الله –سبحانه و تعالی- کتاب د هغه په سینه کې مینه او خوښي پیدا کوي؛ او هغه د الله ثنا او د هغه د لارښوونې مننه ادا کوي؛ او دا هغه څه دي چې هر انسان یې تمه لري، او مومن یې په هر رکعت کې غوښتنه کوي: (اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ) (ته مونږ ته سَمَه (نېغه) لاره وښَايَه) [الفاتحة سورت: ایت 6].

اې نګهبان ذاته! مونږ ته د هدایت کوونکو سره هدایت وکړه، او زمونږ متولي شه د هغه خلکو سره چې ته یې متولي یې، او مونږ ته او زمونږ مور او پلار او ټولو مسلمانانو ته بخښنه وکړه.

18

پر ټولو غالب -جل جلاله-

حاکم په "المستدرک" کې د عمر بن الخطاب -رضي الله عنه- په حواله ليکلي دي: کله چې شام ته راغى، کله چې د اوبو نهر ته ورسید نو عمر له خپل اوښ څخه ښکته شو او چپلکې يې وویستلې، بيا يې د اوښ قیضه ونیوله او د ابو له نهر څخه تیر شو.

ابو عبیده بن الجراح ورته وویل: اې امیر المومنین، تاسو ددې منطقې د خلکو له عرف او عادت خلاف لوی کار وکړ! تا خپلی چپلکې وویستلې، بيا دې اوښ وړاندې کړ، او له نهر څخه تیر شوې.

نو عمر په خپل لاس د ابو عبيده سينه ووهله؛ او ویې ویل: اوه! اې ابو عبيده! که پرته له تا څخه بل چا ویلی وای.

تاسو تر ټولو کم خلک وئ، نو الله تاسو ته په اسلام سره عزت درکړ، نو پرته له اسلام څخه که عزت ولټوئ، الله –سبحانه و تعالی- به تاسو ذليل کړي.

الله -تبارك وتعالى- فرماېلي: (مَن كَانَ يُرِيدُ الْعِزَّةَ فَلِلَّهِ الْعِزَّةُ جَمِيعًا) (هر هغه څوك چې هغه عزت غواړي، نو خاص الله ته دى ټول عزت) [فاطر سورت: ایت 10].

زموږ رب –سبحانه و تعالی- د خپل ځان په صفت کې داسې فرمايي: (وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ) (او بېشكه ستا رب خامخا هم هغه ښه غالب، بې حده رحم كوونكى دى) [الشعراء سورت: ایت 9]، (لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ) ( نشته هېڅ لايق د عبادت مګر هم دى دى، چې ډېر غالبه، ښه حكمت والا دى) [آل عمران سورت: ایت 6]، او هغه موږ ته له اوو اسمانونو څخه پورته امر وکړ چې پدې باندې پوه شئ او ډاډه اوسئ: (وَاعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ) (او پوهه شه چې یقینًا الله ډېر غالب، ښه حكمت والا دى) [البقرة سورت: ایت 260].

او زموږ غالب رب – تبارک و تعالی -؛ هغه ذات دی چې د عزت ټولې معناوې – که هغه وصف وي او یا بادشاهي- یې په خپل ځان کې را جمع کړي دي، او هغه –سبحانه و تعالی- وفرمایل: (مَن كَانَ يُرِيدُ الْعِزَّةَ فَلِلَّهِ الْعِزَّةُ جَمِيعًا) ( هر هغه څوك چې هغه عزت غواړي، نو خاص الله ته دى ټول عزت) [فاطر سورت: ایت ١٠].

هغه د غلبې ویاړ لري؛ هغه پر خپلو دښمنانو غالب او د هغوی ماتونکی دی.

هغه د منع کولو ویاړ لري؛ د هغه د مخلوقاتو څخه هیڅوک هغه پاک ذات ته نشي رسیدلی، هغه په خپل ذات سره بې نیاز دی.

او هغه د ځواک ویاړ لري چې مشکلات د هغه د ځواک په مقابل کې ناتوان دي، او سختۍ د هغه د ځواک په مقابل کې نرمې شوي دي.

هغه غالب او برلاسی –سبحانه و تعالی- دی؛ د خپلو بندګانو څخه چې هر چاته وغواړي عزت وركوي.

هغه غالب او برلاسی –سبحانه و تعالی- دی؛ داسې ذات چې د هغه ګاونډي ته ضرر نه رسيږي، او د هغه پیروان نه ذلیل کیږي.

او هغه غالب او برلاسی ذات دی ... نا شونې ده چې د واک څښتن ته څه شی ضرر ورسولای شي ... او هغه غالب ذات دی او په خپل قدرت سره برلاسۍ دی ... چې دغه یې دوه صفتونه دي

او هغه غالب ذات دی کوم چې د هغه وصف دی ... او عزت لپاره درې معناوې دې ... او دا د هغه پاک ذات لپاره کامل صفتونه دي ... چې له هر اړخ څخه نیمګړیتا نلري

د غالب ذات پناه ګاه:

او کله چې مؤمنان پوهه شول او باور یې وکړ چې عزت یوازې د هغه –الله- له طرفه دی؛ هغه عزیز ذات لپاره یې عاجزي غوره کړه،او هغه ته یې مخونه واړول، دوی د هغه پناه ګاه ته پناه یوړه، د هغه تر څنګ یې پناه واخیستله، او د هغه څخه یې د عزت غوښتنه وکړه؛ ځکه چې دوی د هغه –عزوجل- دغه وینا تلاوت کړې ده: (مَن كَانَ يُرِيدُ الْعِزَّةَ فَلِلَّهِ الْعِزَّةُ جَمِيعًا) (هر هغه څوك چې هغه عزت غواړي، نو خاص الله ته دى ټول عزت) [فاطر سورت: ایت 10].

المدایني په خپل کتاب کې ذکر کړي دي چې وایي: «د یمن له خلکو څخه یو سړی حجاج ته راغی او د هغه ورور محمد بن یوسف څخه یې شکایت وکړ او په منبر کې له حجاج سره مخامخ شو، نو ورته پاڅېد؛ او د هغه د ورور محمد څخه یې شکايت وکړ، نو حجاج د هغه د بندي کیدو امر وکړ، او کله چې له منبر څخه ښکته شو؛ هغه یې راوغوښت په داسې حال کې چې هغه باندې په غوسه و، نو ورته یې وویل: تا څنکه جرأت وکړ چې زما د ورور شکایت وکړې؟! هغه ورته وویل: په الله قسم چې زه د الله په وړاندې ستا له ورور څخه پر تا د عزت ډیر حقدار یم، حجاج وویل: هغه پریږدئ».

ماته په ژوند کې د ذلت په پیاله کې اوبه مه راکوئ ... ماته د مړغوني اوبه عزت سره راکړئ

او هر څومره چې د مسلمان په زړه کې دغه نوم لوی شي، او په خپل ژوند کې د هغه د لاسته راوړلو لپاره کار وکړي؛ دغه لاسته راوړنه به یې زیاته وي. (وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِينَ) (او عزت (خو) خاص د الله لپاره دى او د هغه د رسول لپاره دى او د مومنانو لپاره دى) [المنافقون سورت: ایت 8].

تر ټولو عزتمند خلک: پیغمبران دي، بیا له هغوی څخه وروسته هغه مؤمنان چې د دوی پیروي کوي.

نو؛ لدې کبله په دنیا او آخرت کې عزتمند کس نشته پرته لدې چې الله تعالی هغوی ته عزت ورکړی وي. (قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَن تَشَاءُ وَتَنزِعُ الْمُلْكَ مِمَّن تَشَاءُ وَتُعِزُّ مَن تَشَاءُ وَتُذِلُّ مَن تَشَاءُ ۖ بِيَدِكَ الْخَيْرُ ۖ إِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ) (ته ووایه: اې الله!د بادشاهۍ مالكه! ته بادشاهي وركوې هغه چا ته چې وغواړې او بادشاهي بېرته اخلې له هغه چا نه چې وغواړې، چا ته چې وغواړې عزت وركوې او چا ته چې وغواړې ذلت وركوې، هم ستا په لاس كې خیر دى، بېشكه ته په هر شي باندې ښه قادر يې) [آل عمران سورت: ایت 26].

د هغو کسانو لپاره چې د عزت په لټه کې دي ..

نو څوک چې له الله پرته بل چا باندې د عزت غوښتونکی وي، نو هغه پر موقتي او فاني واکمنۍ، او قدرت وياړي.

او هغه به څوک وي چې د الله په مقابل کې راپورته شي او له هغه سره مبارزه وکړي او ماته ورکړي؟! د فرعون قوم په فرعون باندې عزت غوښته: (فَأَلْقَوْا حِبَالَهُمْ وَعِصِيَّهُمْ وَقَالُوا بِعِزَّةِ فِرْعَوْنَ إِنَّا لَنَحْنُ الْغَالِبُونَ) (نو هغوى خپلې رسۍ او امساګانې وغورځولې او ويې ويل:د فرعون په عزت سره، بېشكه مونږ، خامخا همدا مونږ غالب یو) [الشعراء سورت: ایت 44]، نو پایله یې څه وه؟ (فَأَلْقَىٰ مُوسَىٰ عَصَاهُ فَإِذَا هِيَ تَلْقَفُ مَا يَأْفِكُونَ) (نو موسٰى خپله امسا وغورځوله، نو ناڅاپه هغې هغه څه ښوى تېرول چې دوى په دروغه جوړ كړي وو) [الشعراء سورت: ایت 45].

ډېری خلک د کافرانو او د دين دښمنانو سره عزت لټوي، خو دغو خلکو د الله –عزجل- قدر نه دی کړی، او الله یې په حق سر نه دی پېژندلی! که نه نو، دغه خلک به ددوی له سترګو وغورځي چې دوی ورته وفادار دي؛ دوی که هر څومره ځواکمن وي او د هغوی د پلویانو شمېر ډیر وي؛ د الله د عزت، ځواک، جبروت او تسلط په مقابل کې هیڅ څه هم نه دي.

او الله –عزوجل- دوی ته وویل هغه عزت او خوند چې هغوی یې په لټه کې دي له بل چا سره به یې ونه مومي، بلکې د دوی حالت د منافقانو په شان شو؛ د دوی ظاهري بڼې له باطن سره توپیر درلود. (بَشِّرِ الْمُنَافِقِينَ بِأَنَّ لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا (138) (منافقانو ته زېرى وركړه چې بېشكه د دوى لپاره ډېر دردوونكى عذاب دى. الَّذِينَ يَتَّخِذُونَ الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِن دُونِ الْمُؤْمِنِينَ ۚ أَيَبْتَغُونَ عِندَهُمُ الْعِزَّةَ فَإِنَّ الْعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا (139) هماغه كسان چې له مومنانو پرته كافران په دوستۍ نيسي، آيا د هغو په خوا كې عزت لټوي؟ حال دا چې عزت خو ټول الله سره دى. [النساء سورت: ایتونه 138-139].

او ځینې یې په خپل ځان او خپلې قبیلې ویاړي، د امام احمد په مسند کې له ابی بن کعب -رضي الله عنه- څخه روایت دی چې وایي: دوه کسانو د رسول الله -صلی الله علیه وسلم- په زمانه کې خپل نسب بیان کړ؛ یو یې وویل: زه فلانی د فلاني زوی د فلانې زوی یم، ته څوک یې؟ ته بې موره یې (د هيچا زوی نه يې)!

رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «انْتَسَبَ رَجُلَانِ عَلَى عَهْدِ مُوْسَى -عليه السلام- ؛ فَقَالَ أَحَدُهُمَا: أَنَا فُلَانُ ابْنُ فُلَانٍ، حَتَّى عَدَّ تِسْعَةً، فَمَنْ أَنْتَ؛ لَا أُمَّ لَكَ؟! قَالَ: أَنَا فُلَانِ بْنُ فُلَانِ ابْنِ الإِسْلَامِ». «د موسی -علیه السلام- په زمانه کې دوه کسانو خپل نسب بیان کړو؛ یو یې وویل: زه فلانی د فلانې زوی یم، تر دې چې نهه پلرونه یې وشمیرل، نو ته څوک یې؟ ته بې موره یې؟! هغه وویل: زه فلانی د فلانې زوی د اسلام زوی یم».

قال: «فَأَوْحَى اللهُ إِلَى مُوْسَى -عليه السلام- : أَنَّ هَذَيْنِ المُنْتَسِبَيْنِ؛ أَمَّا أَنْتَ أَيُّهَا المُنْتَمِي أَوِ المُنْتَسِبُ إِلَى تِسْعَةٍ: فِي النَّارِ؛ فَأَنْتَ عَاشِرُهُمْ. هغه وفرمايل: الله موسى -عليه السلام- ته وحې وكړه: چې دغه دوه تړاولرونکي دي؛ اې هغه کسه چې نهو پلرونو ته ځان منسوبوې: په دوزخ کې کې دي؛ او ته به د هغوی لسم شې.

وَأَمَّا أَنْتَ يَا هَذَا! المُنْتَسِبَ إِلَى اثْنَيْنِ: فِي الجَنَّةِ؛ فَأَنْتَ ثَالِثُهُمَا فِي الجَنَّةِ» (او اې هغه کسه چې ځان دې دوو ته منسوب کړی: په جنت کې دي؛ او ته به په جنت کې د هغوی دریم کس شې). [صحیح حدیث دی]

او ویل شوي دي: څوک چې په خپل منصب باندې نازیږي، نو هغه دې فرعون ته وګوري، او څوک چې په خپل مال باندې نازیږي، نو هغه دې قارون ته وګوري، او څوک چې خپل نسب باندې نازیږي، هغه دې ابولهب ته وګوري. پرته له شکه عزت په تقوا کې دی.

چا چې ویلي رښتیایې ویلي دي: "نحن قوم أعزنا الله بالإسلام، فمهما ابتغينا العزة في غيره أذلنا الله". "موږ هغه قوم یو چې الله په اسلام سره عزت راکړی، نو هرکله مو چې په بل څه کې عزت ولټاوه، الله به مو ذلیل کړي".

په دې زمانه کې د اسلامي امت د ذلت تر ټولو ستر لامل دا دی: چې پر الله –عزوجل- باندی په واقعي شکل ویاړ او افتخار نکوي.

هغه تا ته ویاړ درکوي ..

كله چې كافرانو رسول الله -صلى الله عليه وسلم- ته ګواښونه پيل كړل، او هغه ته یې بدې خبرې كولې، او خپل زور يې ښكاره كاوه؛ الله تعالی یو آیت نازل کړ تر څو خپل رسول –صلی الله علیه وسلم- ته تسلیت ورکړي او هغه ته د ټولو انسانانو د کمزورۍ په اړه خبر ورکړي، د الله –سبحانه و تعالی- پدې قول سره چې فرمایي: (وَلَا يَحْزُنكَ قَوْلُهُمْ ۘ إِنَّ الْعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا ۚ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ) (او د دوى وینا دې تا غمجن نه كړي، بېشكه عزت ټول خاص د الله لپاره دى، هم هغه ښه اورېدونكى، ښه پوهه دى) [يونس سورت: ایت 65].

او هر څومره چې ايمان ډیر وي، په هماغه اندازه د مؤمن په زړه کې عزت او افتخار ډیریږي، او په هماغه اندازه يې د بریا او غلبې ډاډ هم زيات وي؛ الله –سبحانه و تعالی- وفرمایل: (وَمَا جَعَلَهُ اللَّهُ إِلَّا بُشْرَىٰ لَكُمْ وَلِتَطْمَئِنَّ قُلُوبُكُم بِهِ ۗ وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِندِ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ) (او الله دا (مدد) نه دى ګرځولى مګر ستاسو لپاره زېرى او لپاره د دې چې ستاسو زړونه په دې مطمئن شي او نه دى مدد مګر د الله له جانبه، چې ډېر غالب، ډېر حكمت والا دى) [آل عمران سورت: ایت 126]، او الله -سبحانه وتعالى- فرمايلي-: (وَلَيَنصُرَنَّ اللَّهُ مَن يَنصُرُهُ ۗ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ) (او الله به خامخا ضرور د هغه چا مدد وكړي چې د هغه (الله) مدد كوي، بېشكه الله خامخا ډېر زورور، غالب دى) [الحج سورت: ایت 40].

چا چې ایمان ترلاسه کړ عزت یې ترلاسه کړ، او چا چې عزت ترلاسه کړ د الله –عزوجل- مینه یې ترلاسه کړه، هغه – سبحانه و تعالی - وفرمایل: (فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ) (نو ژر ده چې الله به داسې خلق راولي چې هغه (الله) به له دوى سره مینه كوي او دوى به له هغه (الله) سره مینه كوي، په مومنانو به ډېر نرمي كوونكي وي او په كافرانو باندې به ډېر سخت وي) [المائدة سورت: ایت 54].

ابن کثیر وايي: "څوک چې دا خوښوي چې په دنیا او آخرت کې محبوب شي، نو هغه دې باید د الله –سبحانه و تعالی- په اطاعت پابند اوسي؛ پدې سره خپل هدف ترلاسه کولای شي؛ ځکه چې الله –سبحانه و تعالی- د دنیا او آخرت مالک دی، او ټول عزت د هغه لپاره دی، لکه څنګه چې هغه – سبحانه و تعالی - فرمایي: (فَإِنَّ الْعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا) (نو بېشكه عزت ټول د الله لپاره دى) [النساء سورت: ایت 139]".

ابراهیم الخواص -رحمه الله- ویلي: څومره چې مؤمن د الله په امر باندې فخر وکړي، الله به هغه ته د عزت جامې وراغوندي، او د مؤمنانو په زړونو کې به د هغه عزت قائم کړي. دا د هغه –سبحانه و تعالی- وینا ده چې فرمایی: (وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَلَٰكِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَا يَعْلَمُونَ) (او عزت (خو) خاص د الله لپاره دى او د هغه د رسول لپاره دى او د مومنانو لپاره دى او لېكن منافقان پوهه نه لري) [المنافقون سورت: ایت 8]".

د عزت کلیانې (کلیدونه):

کله چې د عزت لاملونه ترلاسه شي، عزت هم محقق کیږي:

لومړی په ایمان سره؛ الله –عزوجل- وفرمایل: (وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَلَٰكِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَا يَعْلَمُونَ) ( او عزت (خو) خاص د الله لپاره دى او د هغه د رسول لپاره دى او د مومنانو لپاره دى او لېكن منافقان پوهه نه لري) [المنافقون سورت: ایت 8].

مومنانو سره عاجزي کول؛ الله –عزوجل- وفرمایل: (أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ) (په مومنانو به ډېر نرمي كوونكي وي او په كافرانو باندې به ډېر سخت وي) [المائدة سورت: ایت 54].

او په بخښنې سره؛ رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «مَا زَادَ اللهُ عَبْدًا بِعَفْوٍ إِلَّا عِزًّا» "الله بنده ته په بخښنې سره نه ورکوي مګر د عزت زیاتوالی". [مسلم روایت کړی]

او الله ته په دعا کې پدې نوم سره نږدې کیدل ، نو دا د ابراهیم -علیه السلام- له دعاګانو څخه وه: (رَبَّنَا لَا تَجْعَلْنَا فِتْنَةً لِّلَّذِينَ كَفَرُوا وَاغْفِرْ لَنَا رَبَّنَا ۖ إِنَّكَ أَنتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ) (اې زمونږه ربه! ته مونږ د كافران شویو خلقو لپاره (ځاى د) فتنې مه ګرځوه او ته مونږ ته مغفرت وكړه اې زمونږ ربه! بېشكه هم دا ته ډېر غالب، ښه حكمت والا يې) [الممتحنة سورت: ایت 5]، او د عرش حمل کوونکي ملائکې مؤمنانو ته پر دې نوم دعا سره کړې ده: (رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدتَّهُمْ وَمَن صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ ۚ إِنَّكَ أَنتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ) (اى زمونږه ربه! او ته دوى د تل استوګنې هغو جنتونو ته ننباسه چې تا يې له دوى سره وعده كړې ده، او هغه څوك چې صلاحيت ولري د دوى له پلرونو او د دوى له ښځو او د دوى له اولادونو څخه (هغه هم ننباسه)، بېشكه ته، هم ته ښه غالب، ډېر حكمت والا يې) [غافر سورت: ایت 8].

او رسول الله -صلی الله علیه وسلم – چې به د شپې لخوا کله له خوبه وېرېده، نو ویل به یې: «لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ الوَاحِدُ القَهَّارُ، رَبُّ السَّمَاوَات وَالأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا العَزِيزُ الغَفَّارُ» "له الله پرته بل معبود نشته، هغه یو دی، پر ټولو قادر دی، د اسمانونو او ځمکې او د هغو ټولو شیانو رب دی چې د دوی په منځ کې دی، غالب، بخښونکی دی". [حدیث صحیح دی. ابن حبان روایت کړی]

او پیغمبر - صلی الله علیه وسلم - یو سړي ته تعلیم ورکاوه چې کله هغه ته درد راشي باید د الله په عزتمندۍ سره د هغه عبادت وکړي؛ هغه محبوب -صلی الله علیه وسلم- ورته وفرمایل: «اجْعَلْ يَدَكَ اليُمْنَى عَلَيْهِ، وَقُلْ سَبْعَ مَرَّاتٍ: بِاسْمِ اللهِ، أَعُوْذُ بِعِزَّةِ اللهِ وَقُدْرَتِهِ مِنْ شَرِّ مَا أَجِدُ وأُحَاذِر» "خپل ښی لاس دې د درد پر ځای کېږده او اوه ځلې ووایه: : «بِاسْمِ اللهِ، أَعُوْذُ بِعِزَّةِ اللهِ وَقُدْرَتِهِ مِنْ شَرِّ مَا أَجِدُ وأُحَاذِر» په نوم د الله؛ د الله په عزت او ځواک سره د هغه څه له شر څخه پناه نیسم چې زه یې احساسوم او ځان ترې ژغورم. [مسلم روایت کړی]

فكر وكړه!

هغه –تبارک و تعالی- خپل عزیز نوم له خپلو نورو نومونو سره تړلی دی: (قوی، حکیم، ټول پوه، ستایل شوی، بخښونکی، ډالۍ ورکوونکی او ځواکمن).

او دا - په الله قسم! - په مونږ باندې د هغه د رحمت، خیر او احسان له کمال څخه دی.

دا زمونږ د رب د نومونو په کمال او د هغه په عالي صفتونو دلیل دی، او دا چې دغه نومونه یو بل سره یوځای دي؛ نو هغه –سبحانه و تعالی- په خپل بشپړ عزت، قوت، ځواک، او سخت نیولو سره؛ په خپل حکمت او پوهه کې کامل دی، په خپلو بندګانو رحم او لطف کوونکی دی، په خپلو چارو، قول، عمل او احکامو کې د ستاینې وړ دی.

د هغه عزت: حکمت، رحم، او عدالت دی، (لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ) ( نشته هېڅ لايق د عبادت مګر هم دى دى، چې ډېر غالبه، ښه حكمت والا دى) [آل عمران سورت: ایت 6].

او څرنګه چې د هغه عزت: د کمال او عظمت عزت دی؛ الله د تل لپاره ددې ستاینې مستحق دی، هغه – سبحانه و تعالی- فرمایي: (الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ) (ډېر غالب، ډېر ستايل شوي) [إبراهيم سورت: ایت1].

اې هغه مالکه! چې ټولې چارې په اختیار کې لري ... او د هغه قضاوت په هر څه کې پلی کیږي

زه په تا پناه نیسم، اې سخي ذاته چې څوک نه مایوسه کوې ... بنده ستا په عزت باندې پناه او ساتنه غواړي

(سُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ (180) ستا رب لره پاكي ده چې د عزت (او غلبې) مالك دى، له هغو خبرو نه چې دوى (مشركان) يې بیانوي. وَسَلَامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ (181) او سلام دې وي په رسولانو باندې. وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (182) او د ټولو مخلوقاتو رب، الله لره ستاينه ده (۱۸۲). [الصافات سورت : ایتونه 180-182].

اې غالب الله! په خپل اطاعت سره مونږ ته عزت راکړه، او ستا د نافرمانۍ له امله مو مه خواروه.

19

ترټولو زبردست -جل جلاله-

کله چې وخت تیر شي، او وروڼه دې پرېږدي، او تیاره را خواره شي، او ورځې بدلې شي، او ناروغۍ زیاتې شي، او مصیبتونه ډیر شي، او غمونه لوي شي؛ غږ وکړه: اې الله! اې د ماتو زړونو جبران کونکی ذاته! زما ناتواني جبران کړه او زما په کمزورۍ رحم وکړه؛ نو الله ستا غږ اوري.

الله –عزوجل- د خپل ځان په اړه فرمايي: (هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ ۚ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ) (دغه الله هغه ذات دى چې نشته هېڅ حق معبود مګر هم دى دى، چې (حقیقي) بادشاه دى، ښه پاك دى، سلامتي وركوونكى (او) امان وركوونكى دى، نګهبان (محافظ) ښه غالب (او زورور)، ډېر عظمت والا، ډېر لويۍ والا دى، الله پاك دى له هغو (شیانو) څخه چې دوى يې ورسره شریكوي) [الحشر سورت : ایت 23].

او الجبار –سبحانه و تعالی- : هغه څوک چې مات شوی زړه جبرانوي، غریبان شتمنوي ، هره سختي آسانوي؛ هغه د هغو کسانو زړونه چې د هغه د عظمت او جلال تابع دي په ځانګړي توګه جبرانوي.

الجبار – سبحانه وتعالی - هر څه باندې غلبه لري؛ هغه ذات چې هر څه هغه ته غاړه ږدي، او ورته تابع دي.

او الجبار – سبحانه وتعالی - د هر څه څخه لوړ او ټول مخلوق څخه پورته دی، په خپل عرش باندې برقرار دی.

یوازې زمونږ رب د قدرت څښتن دی او هغه په خپل ځواک سره ظالمان مغلوبوي، او هغه څوک دی چې په خپل عظمت سره له هغوی څخه لوړوالی لري.

الله –عزوجل- په دې نوم سره د خپل ځان ستاینه وکړه؛ هغه – سبحانه و تعالی - وفرمایل: (الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ) (ښه غالب (او زورور)، ډېر عظمت والا، ډېر لويۍ والا دى) [الحشر سورت: آیت 23].

رسول الله -صلی الله علیه وسلم- به په سجده او رکوع کې دا دعا کوله: «سُبْحَانَ ذِي الجَبَرُوْت وَالمَلَكُوتِ وَالكِبْرِيَاء وَالعَظَمَة» "پاکې ده هغه ذات لره چې قهر، سلطنت، غرور او لویۍ خاوند دی" [صحیح حدیث دی. ابوداود روایت کړی].

د هغه مخالفت مه کوه!

الجبار: د الله په حق کې د ستاینې او کمال صفت دی؛ لیکن کله چې د انسان په اړه دا صفت وکارول شي، ډیری وخت: د سپکاوي، نیمګړتیا او د عیب صفت کې کارول کېږي، ايا ته نه وينې هغه انسان چې د جبار یا لویۍ دعوه كوي؟ ورګه ورته ضرر رسوي، چینجي یې خوري، مچ یې ګډوډوي، او د لوږې په قید کې وي، او موړوالی یې د مرګ سبب ګرځي؟!

نو لدې کبله؛ پېغمبرانو په ځمکه کې په نا حقه سره د (تجبر او تکبر) له صفتونو څخه خپل قومونه منع کول، او الله تعالی فرماېلي: (وَإِذَا بَطَشْتُم بَطَشْتُمْ جَبَّارِينَ) (او كله چې تاسو نیول كوئ (،نو) نیول كوئ، په داسې حال كې چې ظلم كوونكي يئ) [الشعراء سورت : ایت 130].

او څوک چې کبر وکړي الله – جل جلاله- د هغه په زړه باندې مهر لګوي: (كَذَٰلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ) (همداسې الله د تكبر كوونكي او جبر كوونكي په هر (جز د) زړه باندې مهر لګوي) [غافر سورت : ایت 35]، او الله –عزوجل- ظالمانو ته د عذاب ګواښ کړی دی: (وَاسْتَفْتَحُوا وَخَابَ كُلُّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ (15) (او (بالاخره) هغو (رسولانو له الله نه) فتحه وغوښته او هر متكبر سركښه نامراده شو. مِّن وَرَائِهِ جَهَنَّمُ وَيُسْقَىٰ مِن مَّاءٍ صَدِيدٍ (16)) (چې د هغه په وړاندې جهنم دى او پر هغه به د وینو زویو اوبه څښولى شي) [إبراهيم سورت: ایت 15-16].

او په حدیث کې راغلي: رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «تَخْرُجُ عُنُقٌ مِنَ النَّارِ يَوْمَ القِيَامَةِ؛ لَهَا عَيْنَانِ تُبْصِرَانِ، وَأُذُنَانِ تَسْمَعَانِ، وَلِسَانٌ يَنْطِقُ، يَقُولُ: إِنِّي وُكِّلْتُ بِثَلاَثَةٍ: بِكُلِّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ، وَبِكُلِّ مَنْ دَعَا مَعَ اللهِ إِلَهـًا آخَرَ، وَبِالمُصَوِّرِينَ» «د قیامت په ورځ به د اور څخه یوه غاړه راښکاره شي؛ هغې لره به سترګې وي چې کتل به کوي، او غوږونه به وي چې اوريدل به کوي، او ژبه به یې وي چې خبرې به کوي، او وایي به: زه په دریو ( ډوله خلکو ) ګمارل شوې یم: په هر ظالم او سرکښ، هر هغه چا چې له الله سره بل معبود بللی دی، او تصویر جوړوونکي». [صحيح حدیث دی. ترمذي روایت کړی].

او د هغه –علیه الصلاة والسلام- څخه په مستند ډول روایت شوی چې فرمایي: «تَحَاجَّتِ الجَنَّةُ وَالنَّارُ؛ فَقَالَتِ النَّارُ: أُوثِرْتُ بِالمُتَكَبِّرِينَ، وَالمُتَجَبِّرِينَ..» «جنت او دوزخ یو بل سره مجادله وکړه نو اور وویل: زه په متکبرانو او متجبرانو باندې ستا څخه غوره شوی یم». [مسلم روایت کړی] .. نو متکبران چیرته دي .. متجبران چیرته دي؟

پادشاهان او د پادشاهانو زامن او هغه څوک چې؟

ټول سرونه به هغوی ته په عاجزۍ سره ځوړند وو؟

د وخت پیښو دوی باندې اواز وکړ، او دوی بدل شول

او وطنونونه یې په نورو وطنونو بدل کړل

د اسمان دروازه وټکوه!

زموږ د نبي -صلی الله علیه وسلم- له دعاوو څخه: «اللَّهُمَّ! اغْفِرْ لِي، وَارْحَمْنِي، وَاجْبُرْنِي، وَاهْدِنِي، وَارْزُقْنِي» «اې الله! ما وبخښه، پر ما رحم وکړه، ما ورغوه، ما ته لارښوونه وکړه، ما ته روزي راکړه». [صحیح حدیث دی. ترمذي روایت کړی].

د ژوند ماتې ډیرې دي، او موږ هره ورځ د دې ژوند له اندیښنو سره ماتیږو؛ نو په هره لحظه کی الله –سبحانه و تعالی- ته اړتیا لرو؛ ترڅو زموږ ماتې ورغوي، او زموږ کمزوري پیاوړي کړي.

ځواني، بوډاتوب، بې وزلي او شتمني، د الله په خاطر، دغه وخت څنګه تېروبیر شو؟!

ناروغ په خپل بستر پروت وی، د ناروغۍ سره مبارزه کوي؛ نو غږ کوي چې اې الله! نو زورور او جبار ذات هغه بې وزلي جبرانوي، او د هغه لخوا ورته شفا راښکته شي.

فقیر ماتیږي او د خرما د پردې په اندازه هم څه نلري، د بدبختۍ له امله اوښکې تویوي، او د فقر له امله ژاړي، او اسمان ته ګوري او وايي: اې الله! نو، ځواکمن ذات د هغه ماتوالی رغوي، د هغه اړتیاوې پوره کوي، او مصیبت یې له منځه وړي.

مظلوم ماتیږي، خپلې ژړاګانې پټوي، او خپلې اوښکې پاکوي، او د الله په دروازه کې پریوځي او وایي: اې الله! نو زورور او جبار ذات د هغه غچ اخلي، او خپل لښکر ورلېږي، او خپل نصرت نازلوي.

بندي په پنجره کې ماتیږي؛ هغه په اوسپنو او زنځیرونو تړل شوی وي؛ نو غږ وکړي چې: اې الله! نو زورور او جبار ذات د هغه کمزورۍ جبران کوي او د هغه لپاره دروازې خلاصوي، او ناګهانه زنځیرونه پرانیستل شي، او خلاصون رامنځ ته شي.

عقیم او بې اولاده ماتیږي، او خپګان یې راونغاړي، امید یې کمزوری شي؛ نو خپل جاي نماز رواخلي، اوږده ژړا وکړي، او غږ وکړي چې: اې ربه ماته له خپلې خوا نیک اولاد راکړه! نو زورور او جبار ذات هغه ورغوي ، او خپل امر او مرسته ورولېږي؛ نو ناشونی شتون ومومي، او مسکا رامنځ ته شي او حمل واخلي.

هغه غالب او جبار – عزوجل- دی؛ غوټي خلاصوي، زړونه، هډوکي او روحونه رغوي، اوښکې وچوي، مصیبتونه او سختۍ له منځه وړي، او خوشحالۍ را لیږي.

ټول ورته اواز کوي: زموږ ستونزه رفع کړه، او زمونږ په کمزوریو رحم وکړه! (يَسْأَلُهُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۚ كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ) (له ده نه سوال كوي هر هغه څوك چې په ا سمانونو او ځمكه كې دي، هر وخت هغه په یو كار كې دى) [الرحمن سورت: ایت 29].

او که د څارنې پام ستا خوا ته شو ... نو ته ویده شه ټولې پېښې امن دی

او هره ماته چې تا د الله خوا ته متوجه کوي، هغه به ورغوي حتا که تا ودردوي.

الله -عز وجل- فرمایي- : (وَإِن مِّن شَيْءٍ إِلَّا عِندَنَا خَزَائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَّعْلُومٍ) (او نشته هېڅ څیز مګر زمونږ سره د هغه خزانې دي او مونږ هغه نه نازلوو مګر په معلومې اندازې سره) [الحجر سورت: ایت21]، د هغه –سبحانه و تعالی- په لاس کې د خلاصون کليانې دي، او که تا ته درد درورسیده او د اندیښنو سره مخ شوې؛ نو تر ټولو پوهه پادشاه ته رجوع وکړه، د زړونو او ماتو رغونکي ته اواز وکړه: اې د مات شویو رغونکیه! زما ماتیدا ورغوه، زما په کمزورۍ رحم وکړه، او زما اندیښنه لرې کړه، (أَمَّن يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ) (بلكې هغه ذات (غوره دى) چې د مجبور ( او عاجز) سوال قبلوي، كله چې دغه (الله) وبلي او هغه تكلیف (او سختي) لرې كوي؟) [النمل سورت: ایت 62] .

او ممکن د یو مصیبت په نازلیدو سره یو ځوان ته خفګان او ستړتیا ورسیږي،

نو د الله سره د هغه څخه د وتلو لاره شته

د مصیبتونو حلقې تنګې شي نو چې کله بېخي تنګې شي

نو کولاو به شي حال دا چې هغه فکر کاوه چې هیڅکله به پرانستل نه شي

مرهم شه!

او په یاد ولرئ: ستونزې د دنیا ماتې دي، نو که تاسو یو څوک په مصیبت کې ولیده؛ نو هغه څوک جوړ شه چې الله یې د هغه د رغونې لپاره کاروي؛ځکه چې تر ټولو لوی اجر به د قیامت په ورځ د هغه چا لپاره چې د خلکو ستونزې حلوي.

په مستند ډول روایت دی چې هغه -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «مَنْ فَرَّجَ عَنْ مُسْلِمٍ كُرْبَةً؛ فَرَّجَ اللهُ عَنْهُ بِهَا كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ يَوْمَ القِيَامَةِ» «څوک چې د مسلمان یوه ستونزه خلاصه کړي؛ الله به يې د قيامت د ورځې له ستونزو څخه يوه ستونزه خلاصه کړي». [مسلم روایت کړی] (وَأَحْسِن كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ) (او احسان كوه، لكه چې تا سره الله احسان كړى دى). [القصص سورت: ایت 77]، (وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ) (او الله نېكي كوونكي خوښَوي) [آل عمران سورت: ایت 134].

ته د مرهم په څیر اوسه حتا که تا باندې سخت حالات راشي ...او خوږ شه حتا که نور خلک ستا په مقابل کې تریخ وي

اې الله! اې د ماتو زړونو رغونکیه، زموږ ماته ورغوه، او زموږ په ضعف رحم وکړه، او زموږ له ګناهونو څخه تېر شه؛ ستا په رحمت سره، اې تر ټولو ډېر رحم کوونکیه!

20

د لویۍ خاوند -جل جلاله-

لویي یوازې د الله –عزوجل- لپاره ده، الله د خپل ځان په تعریف کې فرمایي: (وَلَهُ الْكِبْرِيَاءُ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۖ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ) (او خاص ده لره په اسمانونو او ځمكه كې لويي ده او همدى ښه غالب، ښه حكمت والا دى) [الجاثية سورت : ایت 37]، او الله -تبارك وتعالى- فرمایی- : (هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ ۚ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ) (دغه الله هغه ذات دى چې نشته هېڅ حق معبود مګر همدى دى، چې (حقیقي) بادشاه دى، ښه پاك دى، سلامتي وركوونكى (او) امان وركوونكى دى، نګهبان (محافظ) ښه غالب (او زورور)، ډېر عظمت والا، ډېر لويۍ والا دى، الله پاك دى له هغو (شیانو) نه چې دوى يې ورسره شریكوي) [الحشر سورت : ایت 23].

زمونږ رب - عزوجل - د ټولو بدیو، ګناهونو، او د بندګانو له ظلم څخه لوی دی.

او زمونږ رب – سبحانه و تعالی - هغه څوک دی چې د جابرو خلکو پر وړاندې لویې کوي، کله یې چې په عظمت ورسره ځان برخوال کړي.

د هغه – جل و علا- ذات له ټولو بدیو څخه لوی دی، داسې لویي چې د هغه د صفاتو شان او مقام سره نه ښایي، لکه د حدث او بدۍ صفتونه.

د کبریا اصل: ډډه کول دي، او زموږ رب - عزوجل - له نیمګړتیاوو، بدیو او عیبونو څخه لرې دی.

د عاجزۍ بنده ګي..

د (ت) توری د هغه په نوم (متکبر) کې د ناوړه چلند او تکلف توری نه دي؛ لکه څنګه چې ویل کیږي: فلانی کس لویي کوي خو لوی نه دی، بلکه دغه د (ت) توری د ځانګړتیا او اختصاص لپاره دی.

تکبر له هغه –تبارک وتعالی- پرته بل هيچا ته نه ښایي؛ ځکه چې پادشاهي یوازې هغه لره ده او له هغه پرته ټول مملوک دي، او یوازې هغه څښتن دی او نور د څښتن تابع دي، هغه یوازینی خالق دی او نور مخلوق دي، او یوازې هغه د کمال، ښکلا، عظمت او جلال په صفاتو کې بې ساری دی.

نو؛ الله –تبارک و تعالی- دا صفت د ځان لپاره ځانګړی کړی، او هر چا چې دغه صفت د ځان لپاره غوره کړ د سخت عذاب ګواښ یې ورته کړی دی.

پدې اړه رسول الله –صلی الله علیه وسلم فرمایي: «قَالَ اللهُ -عز وجل- : الكِبْرِيَاءُ رِدَائِي، وَالعَظَمَةُ إِزَارِي، فَمَنْ نَازَعَنِي وَاحَدًا مِنْهُمْا؛ قَذَفْتُهُ فِي النَّارِ» «چې الله –عزوجل- فرمایلي: غرور زما څادر دی، او لویۍ زما لنګ دی، نو څوک چې په دې کې زما سره شخړه وکړي؛ اور ته به یې واچوم». [صحیح حدیث دی. ابوداود روایت کړی].

خطابي فرمايي: «او د څادر او ازار (لنګ) څخه یې ځکه د مثال په ډول کار واخیست – الله ښه پوهېږي -، وایې: لکه څنګه چې یو سړی په خپل څادر او ازار کې هیڅوک نه شریکوي؛ نو پدې اساس زه هم نه غواړم چې مخلوق په کبریاء او عظمت کې را سره شریک شي، او الله ښه پوهیږي».

او د مخلوق مقام: د بندګۍ، تواضع، تسليمۍ، او لوی متعال ذات ته غاړده اېښودل دي، هغه د جلال او عزت لرونکی دی. شاید پدې کې به له رازونو څخه یو راز وې چې د رکوع او سجدې په وخت کې د الله یاد وشي،او د هغه د کبریاء او عظمت یادونه په رکوع او سجدې کې وشي.

رسول الله -صلی الله علیه وسلم- به په خپلې رکوع او سجده کې داسې ویل: «سُبْحَانَ ذِي الجَبَرُوْت وَالمَلَكُوتِ وَالكِبْرِيَاءِ وَالعَظَمَة» "پاک دی؛ ځواکمن، د سلطنت، لويۍ او عظمت څښتن". [صحیح حدیث دی. ابوداود روایت کړی].

او الله –سبحانه و تعالی- خپل پیغمبران او صالح بندګان له تکبر څخه پاک کړي دي، او هغوی له غرور او تکبر څخه پناه غوښتله: (وَقَالَ مُوسَىٰ إِنِّي عُذْتُ بِرَبِّي وَرَبِّكُم مِّن كُلِّ مُتَكَبِّرٍ لَّا يُؤْمِنُ بِيَوْمِ الْحِسَابِ) (او موسٰى وویل چې بېشكه ما د خپل رب او ستاسو د رب پناه نیولې ده له هر تكبر كوونكي نه، چې د حساب په ورځې ایمان نه لري) [غافر سورت: ایت 27].

پایلو ته فکر وکړه!

او په چا کې چې دا صفتونه وي، د هغه نفس به فاسد شي، د هغې څخه به د هغه نیکۍ لیرې شي، او په زړه به یې زنګ ولګول شي. (كَذَٰلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ) (همداسې الله د تكبر كوونكي او جبر كوونكي په هر(جز د) زړه باندې مهر لګوي) [غافر سورت: ایت 35]، او الله -سبحانه وتعالى وفرمايل: (إِن فِي صُدُورِهِمْ إِلَّا كِبْرٌ مَّا هُم بِبَالِغِيهِ) (د دوى په سینو كې نه دى مګر كبر چې دوى دغه (د كبر مقتضا) ته رسېدونكي نه دي) [غافر سورت: ایت 56].

د متکبرانو امام ابلیس دی؛ (إِلَّا إِبْلِيسَ اسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ) (غیر له ابلیس نه، هغه لويي وكړه او شو له كافرانو څخه) [ص سورت: ایت 74]، دغه صفتونه د ظالمو پادشاهانو دي؛ لکه د فرعون او نورو ظالمانو په څېر: (وَاسْتَكْبَرَ هُوَ وَجُنُودُهُ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ إِلَيْنَا لَا يُرْجَعُونَ) (او ده او د ده لښكرو په ځمكه كې ناحقه (تكبر او) اولويي وكړه او دا يې وګڼله چې یقینًا دوى به مونږ ته نه راګرځول كېږي) [القصص سورت: ایت 39].

د چا چې مال او اولاد ډیر شي، او الله سره پرې مقابله وكړي؛ په یقین سره لويۍ د هغه زړه ته لاره موندلې، او د حق د منلو مخه يې نیولې ده؛ لکه د ولید بن المغیره په څېر: (ثُمَّ أَدْبَرَ وَاسْتَكْبَرَ) (بیا يې شا كړه او لويي يې وكړه) [المدثر سورت: ایت 23].

لويي (تکبر): د هغو ملتونو د بربادۍ لامل دی چې له حقه یې انکار کړی وو؛ (فَأَمَّا عَادٌ فَاسْتَكْبَرُوا فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ) پس عاديانو په ناحقه په ځمكه كې لويي وكړه. [فصلت سورت: ایت 15].

او الله –عزوجل- د صالح -علیه السلام- د قوم په باره کې فرمايلي: (قَالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا بِالَّذِي آمَنتُم بِهِ كَافِرُونَ) (تكبر كوونكو كسانو وویل: بېشكه مونږ په هغه څه چې تاسو پرې ایمان راوړى دى، كفر كوونكي یو) [الأعراف سورت: ایت 76].

او د متکبرانو انجام: دوزخ او بد برخلیک دی: (أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِّلْمُتَكَبِّرِينَ) (ایا په دوزخ كې د تكبر كوونكو لپاره ځاى نشته!) [الزمر سورت: ایت 60].

او په ترمذي کې نقل شوي دي: چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «يُحْشَرُ المُتَكَبِّرُونَ يَوْمَ القِيَامَةِ أَمْثَالَ الذَّرِّ فِي صُوَرِ الرِّجَالِ، يَغْشَاهُمُ الذُّلُّ مِنْ كُلِّ مَكَانٍ، يُسَاقُونَ إِلَى سِجْنٍ فِي جَهَنَّمَ، يُقَالُ لَهُ: بُولَسُ، تَعْلُوهُمْ نَارُ الأَنْيَارِ، يُسْقَوْنَ مِنْ عُصَارَةِ أَهْلِ النَّارِ: طِينَةِ الخَبَالِ» «متکبره خلک به د قيامت په ورځ د وړو میږیو په څېر چې د انسانانو په شکل وي حشر کیږي، پداسې حال کې چې له هرې خوا ذلت هغوی راګیر کړي وي، دوی به د جهنم زندان ته بوتلل شي، چې هغه ته: بُولَسُ وایي، د دوی په سر به د اورونو اور وي،او دوی ته به د دوزخيانو د وينو او زخمونو زوې ورڅښول کیږي» [صحیح حدیث دی] - الله دې مونږ له دې څخه وساتي-.

دارو (علاج):

او څوک چې په لویي (تکبر) اخته وي، هغه دې خپل باطن ته د هوښيارانو په څیر وګوري، او خپل ظاهر ته دې د حیواناتو په څیر نه ګوري!

او د خپل وجود اصل دې په یاد راولي، او دا چې له کوم ځایه راوتلی دی؟ او په دې دنیا کې یې پای.. بد بويه لرونکې مرداره ده!

ویل شوي دي : «مطرف بن عبدالله بن الشخیر مهلب بن ابی صفره ته وکتل، په داسې حال کې چې هغه یوه چپن اغوستې وه او تر شا یې ځان پسې کش کوله، او په تکبر سره روان و، ويې ويل: اې ابو عبدالله! دا څه ډول تګ دی چې الله او د هغه رسول ورڅخه کرکه کوي؟ المهلب وویل: ته ما نه پیژنې؟ هغه وویل: زه تاسو پیژنم. ستا پیل یوه وړه او ناڅیزه نطفه وه، او ستا پای یو ناپاک بدبویه جسد دی، او ستا په داخل کې ډکې او تشې متیازې دي».

که خلک د هغه څه په اړه فکر وکړي چې د دوی په ګیډو کې دي ... نه به ځوانان او نه به لویان د کبر احساس وکړي

مناوي -رحمه الله- فرمايي: «انسان بايد هيچا ته سپکاوی ونه کړي؛ شاید تحقیر شوی سړی تر ټولو پاک زړه، او تر ټولو پاک عمل، او تر ټولو خالص نیت لرونکی وي، د الله د بندګانو توهینول زیان، ذلت او بې ارزښتي را منځ ته کوي».

ابن تیمیه ویلي: "ویریدونکی ګناهګار له متکبر عبادت کوونکي څخه غوره دی".

هوښيار بايد تواضع ولري او د علماوو او ضعيفو خلکو سره ناسته او د ناروغانو پوښتنه وکړي، او څوک چې د ځنکدن په حالت کې وي او مصیبت ځپلی وي د هغه لیدلو ته باید ورشي، د متکبرانو ژوندلیک او د هغوی له حالاتو څخه دې ځان خبر کړي؛ چې هغوی څنګه وو؟ او څه شول؟

ګویا کې تا د پخوانیو خلکو په اړه ندي اوریدلي

او تا په پاتې نورو خلکو کې ونه لیدل چې وخت هغوی سره څه وکړل

که ته نه پوهیږې، نو دا د هغوی کورونه دي

له تا وروسته بادونو او قبرونو نابود کړل

اې الله! مونږ له تا څخه ستا په المتکبر (لویي) نوم سره غوښتنه کوو: ترڅو زمونږ په کمزوریو رحم وکړئ، او زمونږ عیبونه وپوښې، ګناهونه مو وبخښې، او د متکبرانو په ډله کې مو مه شمیرې، اې د جهانونو ربه!

21 - 22

د هر شي پیداکونکی او نوښتګر -جل جلاله-

اې د ځمکې سیلانیه دا طبیعت دی زموږ سره تم شه ... چې زه تاسو ته د خالق بې مثاله جوړښت دروښایم ... ستاسو شاوخوا ځمکه او اسمان ولړزیدل ... د ښو نښانو او آثارو لپاره

پاک دی هغه ذات چې کایناتو ته یې شکل ورکړی...دا شکلونه دی او هغه تقدیر ټاکونکی دی

اسمانونه او ځمکه چا پیدا کړي؟ میوه او دانه چا پیدا کړي؟ چا سهار جلا کړ او شپه یې د ارام لپاره وګرځوله، لمر او سپوږمۍ یې په حساب شوي اندازه څرخیږي؟ د انسان پیدایښت چا له خټو څخه پیل کړ؟ چا ټول مخلوق له یو نفس څخه پیدا کړ؟ او هر څه ته یې د پیداېښت بڼه ورکړه او بیا یې ورته هدایت وکړ؟

(هَٰذَا خَلْقُ اللَّهِ فَأَرُونِي مَاذَا خَلَقَ الَّذِينَ مِن دُونِهِ) (دغه د الله مخلوق دى، نو تاسو (اى مشركانو!) ما ته وښیئ څه شى دى هغه چې دغو (بتانو) پیدا كړي دي، چې غير له هغه (الله) نه دي). [لقمان سورت: ایت 11].

پاکي ده هغه ذات لره چې عظمت یې د پوهانو ذهنونه حیران کړي!

پاکي ده هغه ذات لره چې د فکر کوونکو په سترګو کې د هغه نوښتونه څرګندیږي!

پاکي دی هغه ذات لره چې د هغه وړانګې د لارې څارونکو بصیرت ځلانده کوي!

(فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ) (نو الله ډېر بركت والا دى چې تر ټولو ښه پیدا كوونكى دى) [المؤمنون سورت: ایت 14].

مونږ د الله –عزوجل- د دوو نومونو سره تمکیږو، چې هغه: الخالق او الخلاق (پیدا کوونکی او نوښتګر -جل وعلا-) دي:

الله -سبحانه وتعالى- فرمایي- : (إِنَّ رَبَّكَ هُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ) (بېشكه ستا رب، هم دى ښه پیداكوونكى، بې حده علم والا دى) [الحِجر سورت: ایت 86]، او فرمایي: (هُوَ اللَّهُ الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ) (هم دغه الله پیدا كوونكى، (له نشت نه وجود ته) راوېستونكى، صورت وركوونكى دى) [الحشر سورت: ایت 24].

او زمونږ رب هغه ذات دی چې ټول شیان یې له نشت څخه وروسته پیدا کړل، او هغه یې پرته له مخکینۍ بېلګې پیدا کړل، او د الله - سبحانه وتعالی - کړنې د هغې اندازې پورې مقدر شوي دي چې هغه ورته اندازه کړي دي.

د خالق عظمت...

په کایناتو کې هر څه د ده لخوا رامینځته شوي، او هغه یې په ربوبیت او الوهیت اعتراف کوي، او هرڅه چې ته په خپل شاوخوا کې ګورئ - او هغه څه چې تاسو یې نه ګورئ - د الله تعالی په شتون دلالت کوي؛ هغه هغه ذات دی چې ټول مخلوقات یې پیدا کړي او هغه یې په خپل حکمت سره جوړ او روغ کړي، او هغه یې په خپل حکمت سره انځور کړي، او هغه لا تر اوسه په دې ستر وصف سره یادیږي.

هډوکي یې په غوښو پوښلي، او غوښه یې پوستکي باندې پوښلې، څارويو ته یې وړۍ او ویښتان ور اغوستي، او په جنین کې یې روح د مور په ګېډه کې پو کړی، بیا یې هغه راوویست، روزي یې ورکړه، ساتنه یې وکړه، او هغه ته یې ښوونه وکړه، او انسان یې په غوره شکل کې پیدا کړ، او هغه ته یې دوه سترګې، ژبه او دوه شونډې ورکړې، او هغه ته یې د خیر او شر لاره وښودله. (الَّذِي خَلَقَكَ فَسَوَّاكَ فَعَدَلَكَ (7) (هغه ذات چې ته يې پیدا كړې، نو ته يې ښه برابر كړې. فِي أَيِّ صُورَةٍ مَّا شَاءَ رَكَّبَكَ (8)) په هر صورت (شكل) كې چې هغه غوښتل، ته يې پیوند (او جوړ) كړې) [الانفطار سورت: ایتونه 7-8]، (فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ) (نو الله ډېر بركت والا دى چې تر ټولو ښه پیدا كوونكى دى) [المؤمنون سورت : ایت 14].

او همدارنګه ګواهي ورکوي، چې الله پاک ... نوښتګر دی او ددې جسدونو بیرته را ژوندی کونکی دی

زمونږ رب – تبارک و تعالی – مخلوقات پیدا کړي دي ترڅو هغه وپېژني او عبادت یې وکړي: (وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ) (او ما پېریان او انسانان ندي پیدا كړي مګر د دې لپاره چې دوى زما عبادت وكړي) [الذاريات سورت : ایت 56].

د کائناتو همغږي:

ټول مخلوقات بې ځایه او یا د لوبو لپاره ندي پیدا شوي – الله لدې څیز څخه پاک او منزه دی! - هغه – تبارک و تعالی- فرمایي: (وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لَاعِبِينَ) (او مونږ اسمان او ځمكه او هغه څه چې د دواړو په مینځ كې دي (داسې) ندي پیدا كړي، چې لوبې كوونكي یو) [الأنبياء سورت: ایت 16].

شته ټول موجودات د رب –تبارک و تعالی- د صفتونو او ستاینو شاهدان دي، دا ټول په زړه پورې نومونو او د دوی واقعیتونو ته اشاره کوي، هغوی ته اواز کوي او هغوی ته اشاره کوي.

د مخلوقاتو کرښو ته پام وکړه، ځکه چې ... تا ته د ستر واکمن (پادشاه) څخه پیغامونه دي ... او په هغو کې لیکل شوي که په ریښتیا سره دغو کرښو ته پام وکړې ... چې له الله پرته هرڅه باطل دي

د خپل رب د صفتونو اثبات ته اشاره کوي ... چوپ او صامت کائنات لارښوونه کوي، او هغه څوک چې ګویا دی

الله -سبحانه وتعالى- فرمایلي- : (إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ) (بېشكه مونږ هر شي لره، مونږ هغه په (ازلي) اندازې سره پیدا كړى دى) [القمر سورت: ایت 49].

ډاکټران وايي: د ستونې جوړښت په خورا دقت سره اندازه شوی دی؛ ځکه چې که د اوسني حالت په پرتله لږ څه پراخه شوی وای، د انسان غږ به ورک شوی وای؛ او که د اوسني حالت په پرتله لږ څه تنګ شوی وای، تنفس کول به ستونزمن شوي وای، یا به تنفس آرام وای خو غږ به ورک شوی وای، او یا به غږ واضح وی خو تنفس به ستونزمن واي.

(صُنْعَ اللَّهِ الَّذِي أَتْقَنَ كُلَّ شَيْءٍ ۚ إِنَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَفْعَلُونَ) [(وګورئ) كاریګري د الله هغه چې هر شى يې محكم كړى دى، بېشكه هغه ښه خبردار دى په هغو كارونو چې تاسو يې كوئ] [النمل سورت: ایت 88].

که اوسني حالت څخه زموږ د سترګو لید له خپل حد څخه ډیر وای، زموږ ژوند به دوزخ وای!

که تاسو د اوبو هغه پیالې ته وګورئ چې تاسو یې اوس څښئ، تاسو به هغه روښانه، صفا، خواږه ووینئ، او که ستاسو د سترګو ځواک لږ څه زیات شوی وای، او د هغې دقت ډیر وای، نو تا به پدې پیاله کې عجیب او غریب او ناشنا ژوندي کائنات، او بې شمېره ګټور جراثیم لیدلی وای! نو هغه مهال به دې هیڅکله اوبه نه وې څکلې، (إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ) بېشكه مونږ هر شي لره، مونږ هغه په (ازلي) اندازې سره پیدا كړى دى. [القمر سورت: ایت 49].

او که د اورېدلو کچه لږه لوړه شوې وای، نو د شپې به دې خوب نه و کړای؛ ځکه چې ټول غږونه به دې تر لاسه کول، یوازې ستا په معده کې د هاضمې سیسټم غږونه تقریبا د یوې لوی کارخانې په څیر دي، (إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ) (بېشكه مونږ هر شي لره، مونږ هغه په (ازلي) اندازې سره پیدا كړى دى) [القمر سورت: ایت 49].

که د لمس حاسه زیاته شوې وی، تا به د ساکن بریښنا احساس کړې وه چې ستا ژوند به په یوه نه زغمونکي دوزخ بدل شوی و، (وَفِي أَنفُسِكُمْ ۚ أَفَلَا تُبْصِرُونَ) (او ستاسو په ځانونو كې هم، ایا نو تاسو نه وینئ) [الذاريات سورت: ایت 21].

(هَٰذَا خَلْقُ اللَّهِ فَأَرُونِي مَاذَا خَلَقَ الَّذِينَ مِن دُونِهِ) دا پيدايښت د الله دى، نو را وښاياست چې له هغه پرته دوى (باطلو معبودانو) څه پيدا كړي دي. [لقمان سورت: ایت 11].

او د ځینو هغو کسانو په اړه به حیران شې چې د فطرت معکوس او د ناروغه زړونو خاوندان دي! دوی د الله په اړه استدلال کوي، حال دا چې الله د دوی په ضمیرونو کې ځای په ځای شوی دی: (وَجَحَدُوا بِهَا وَاسْتَيْقَنَتْهَا أَنفُسُهُمْ) (او دوى له دغو (معجزو) نه انكار وكړ، حال دا چې د دوى نفسونو په دغو یقین كړى و) [النمل سورت: ایت 14].

(وَلَئِن سَأَلْتَهُم مَّنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ ۚ قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ ۚ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ) (او قسم دى كه ته له دوى نه پوښتنه وكړې چې اسمانونه او ځمكه چا پیدا كړې دي (، نو) دوى به خامخا ضرور ووايي چې الله، ته ووایه: ټول د كمال صفتونه خاص الله لره دي بلكې د دوى زیاتره نه پوهېږي) [لقمان سورت: ایت 25].

ډاډه اوسه!

او مؤمن پوهیږي چې هغه خالق ته ګران دی؛ نو پدې سره د هغه ځان ډاډمنیږي او پوهیږي چې هغه چا چې پیدا کړی دی هغه به یې له پامه ونه غورځوي، او الله به د هغه ساتنه وکړي، او دا چې هغه په خپلې سختۍ او خوښۍ، په شتمنۍ او فقر، په سختۍ او خوشحالیو ټولو حالتونو کې په خیر دی، (أَلَا إِنَّ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ) (خبر شئ! بېشكه د الله دوستان چې دي؛ پر هغوى باندې نه څه وېره شته او نه دوى غمجن كېږي) [يونس سورت: ایت 62].

اې الله! موږ له تا څخه ستا په نوم چې خالق دی، غوښتنه کوو، چې موږ د خپلو اولیاوو په ډله کې وشمیرې.

23

پیداکوونکی -جل جلاله-

د هغه -صلی الله علیه وسلم- څخه روایت دی چې هغه فرماېلي: «قَالَ سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ -عليهما السلام- : لَأَطُوفَنَّ اللَيْلَةَ عَلَى مِائَةِ امْرَأَةٍ، أَوْ تِسْعٍ وَتِسْعِينَ؛ كُلُّهُنَّ يَأْتِي بِفَارِسٍ يُجَاهِدُ فِي سَبِيلِ اللهِ، فَقَالَ لَهُ صَاحِبُهُ: إِنْ شَاءَ اللهُ، فَلَمْ يَقُلْ: إِنْ شَاءَ اللهُ، فَلَمْ يَحْمِلْ مِنْهُنَّ إِلَّا امْرَأَةٌ وَاحِدَةٌ؛ جَاءَتْ بِشِقِّ رَجُلٍ. سلیمان بن داود -علیهما السلام- وویل: زه به نن شپه په سلو ښځو، یا نهه نوي ښځو باندې وګرځم، دوی ټول به داسې غازیان دنیا ته راولي چې د الله په لاره کې به جهاد وکړي، ملګري یې ورته وویل: ان شاء الله ووایه، هغه ان شاء الله ونه ویل، له دوی څخه یوازې یوه یې حامله شوه؛ هغې هم نیمایې هلک وزیږاوه.

وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ! لَوْ قَالَ: إِنْ شَاءَ اللهُ؛ لَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللهِ فُرْسَانًا أَجْمَعُونَ» په هغه ذات مې دې قسم وي چې د محمد نفس (ساه) د هغه په لاس کې دی! که چېرته یې إِنْ شَاءَ اللهُ ویلی وی، نو دوی ټولو به د الله تعالی په لاره کې د شاهسوارانو په شکل جهاد کړی وی. [متفق عليه].

بنده د الله –عزوجل- له دروازې پرته خپلو اړتیاوو ته لاس رسی نه لري؛ نو الله هغه: (الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ ۖ لَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَىٰ ۚ يُسَبِّحُ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۖ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ) ( هم دغه الله پیدا كوونكى، (له نیشت نه وجود ته) راوېستونكى، صورت وركوونكى دى، خاص د همده لپاره تر ټولو ښكلي نومونه دي، د ده پاكې بیانوي هر هغه شى چې په اسمانونو او ځمكه كې دي، او هم دى ښه غالب، ډېر حكمت والا دى) [الحشر سورت: ایت 24].

یا الله ټوله ستاینه تا لره ده! موږ ته دی د تخلیق نعمت ډالۍ کړ چې داسې د يادولو (وړ) شى نه و: (هَلْ أَتَىٰ عَلَى الْإِنسَانِ حِينٌ مِّنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُن شَيْئًا مَّذْكُورًا) ( یقینًا په انسان باندې داسې وخت هم راغلى دى چې دى څه داسې د يادولو (وړ) شى نه و) [الإنسان سورت: ایت 1].

او الله –عزوجل- خپل لوړ ذات په البارئ -جل وعلا- نوم سره د خپل ځان ستاينه وکړه، په خپلې دې وینا سره چې فرمایي: (هُوَ اللَّهُ الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ) (هم دغه الله پیدا كوونكى، (له نیشت نه وجود ته) راوېستونكى، صورت وركوونكى دى) [الحشر سورت: ایت 24].

البرء په لغت کې: دوه معناوې لري؛ لومړی: پیدا کول.

دویم: له یو څه څخه ځان لرې کول او له هغه څخه ځان خلاصول.

او د برئ معنا: کله چې پاک او لرې شي.

زمونږ ساه اچونکی رب: پیدا کوونکی او نوښتګر دی چې له نشت څخه شته کوي، او هغه؛ هغه ذات دی چې ځینې مخلوق یې پر نورو غوره کړی دی، او یو نسل یې له بل څخه توپیر کړی، او هر مخلوق یې په داسې طریقه پیدا کړی چې د هغه د جوړښت هدف سره مناسب دی؛ هغه یو شی له هیڅ شي څخه پیدا کوي، او هغه ته داسې ځانګړتیا ورکوي چې د نورو مخلوقاتو څخه توپیر لري.

او هغه –سبحانه و تعالی- دی چې مخلوق یې له توپیر او تنافر څخه لرې ساتلی دی؛ (الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ طِبَاقًا ۖ مَّا تَرَىٰ فِي خَلْقِ الرَّحْمَٰنِ مِن تَفَاوُتٍ ۖ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرَىٰ مِن فُطُورٍ) (هغه (الله) چې اووه اسمانونه يې طبقې طبقې (لاندې باندې) پیدا كړي دي، ته به د رحمٰن په پیداكونه كې هېڅ خلل (او فرق) ونه وینې، پس سترګې بېرته راواړه، ایا ته كوم څیرې والى (او چاود) وینې) [الملك سورت: ایت 3].

زمونږ پیداکوونکی رب په خپل ذات، صفاتو او اعمالو کې له هر ډول نیمګړتیاوو او عیبونو څخه پاک دی.

او د هغه په البارئ نوم کې د هغه ټول مخلوق لیدل کیږي.

او د هغه لطفونه تل لیدل کیږي او ښکته کیږي

نو پاکې ده هغه ذات لره چې ټول مخلوق ورته سجدې کړي

کله چې هغوی تسبیح، تکبیر او تهلیل وایي

الله -سبحانه وتعالى- فرمايي- : (هُوَ اللَّهُ الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ) (هم دغه الله پیدا كوونكى، (له نیشت نه وجود ته) راوېستونكى، صورت وركوونكى دى). [الحشر:24].

الخلق: یعنې تقدیر.

البرء: له هیڅ څخه پیدا کول.

او التصویر: انځور ورکول دي.

نو کله چې الله - عزوجل – وغواړي چې یو شی پیدا کړي په خپلې پوهې او حکمت سره هغه اندازه کوي، نو هغه يې په خپل علم او حکمت سره جوړوي - يعنې: هغه پيدا کوي؛ په داسې شکل چې خپله یې اراده کړي وي او غوښتلي یې وي –سبحانه و تعالی-.

نا څاپي نه دی..

له یوه حکیم نه پوښتنه وشوه: الله دې څنګه پېژندلی؟ هغه وویل: د مخلوقاتو په پاڼو کې د وړتیا په قلمونو سره؛ (الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ) (هغه (الله) چې ښايسته كړى يې دى هر شى چې ده پیدا كړى دى) [السجدة سورت: ایت 7]، (مَا خَلَقْنَاهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ) (مونږ دوى دواړه نه دي پیدا كړي مګر په حقه سره) [الدخان سورت: ایت 39].

د ځمکې د نباتاتو په اړه فکر وکړه او وګوره ... د هغه څه نښې چې پاچا پیدا کړي ... د سپینو زرو څخه جوړې شوې چشمې ... چې د وهل شوو سرو زرو په څېر دي

سترګو په تور کې ګواکې د سرو زرو شفافه ټوټه ده ... دا پدې دلالت کوي چې الله لره هیڅ شریک نشته

(قُلِ انظُرُوا مَاذَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ) (ته (ورته) ووایه: تاسو وګورئ په اسمانونو او ځمكه كې څه (څه دلیلونه) دي) [يونس سورت: ایت 101]، آیا د هغه له جورښت او په زړه پورې تخلیق، او حیرانونکی وړتیا، او د هغه د حکمت له نخښو پرته بل څه شته؟! تر ټولو د الوهیت مستحق څوک دی؟ ايا هغه څوک چې پیدا کوونکی دی آیا تر ټولو لومړی د عبادت، ستاينې او يووالي مستحق ندی؟!

او ډیری خلک پوهیږي چې دا ټول الله پیدا کړي دي؛ لیکن ډیری یې مشرکان دي؛ (وَمَا يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُم بِاللَّهِ إِلَّا وَهُم مُّشْرِكُونَ) (او د دوى زیاتره پر الله ایمان نه لري، مګر په داسې حال كې چې دوى شرك كوونكي وي) [يوسف سورت: ایت 106]، نو خلک یې په دوه ډولو وویشل:

مؤمنان: او هغوی تر ټولو غوره مخلوق دي.

او مشركان: او دوی تر ټولو بد مخلوق دي.

او بنده خپل عمل ته ګوري؛ که ښه وي، نو د الله شکر دې ادا کړي؛ ځکه چې هغه یې د نیکۍ وړ ګرځولی، او که هغه یې خپل ځان او نفس ته پریښی و، او د الله په تقوا سره یې سپمولی نه وي؛ هغه به تر ټولو بد مخلوق وی.

له همدې امله موسی -علیه السلام- خپل قوم ته امر وکړ چې الله ته توبه وباسي، کله چې دوی په الله باندې د ایمان لرلو څخه انحراف وکړ، او د ځان لپاره یې د خوسکي په بڼه د خپلو ګاڼو څخه بت جوړ کړ: (وَإِذْ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِ يَا قَوْمِ إِنَّكُمْ ظَلَمْتُمْ أَنفُسَكُم بِاتِّخَاذِكُمُ الْعِجْلَ فَتُوبُوا إِلَىٰ بَارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنفُسَكُمْ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ عِندَ بَارِئِكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ ۚ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ) (او (ياد كړه) هغه وخت چې موسٰى خپل قوم ته وويل: اى زما قومه! يقينًا تاسو د سخي په (معبود) نيولوسره په خپلو ځانونو باندې ظلم كړى دى، لهٰذا خپل خالق ته توبه وباسئ، نو خپل ځانونه قتل كړئ، دا (وژل) ستاسو لپاره ستاسو د خالق په نيز بهتر دي، بيا هغه ستاسو توبه قبوله كړه، يقينًا هم هغه ښه توبه قبلوونكى، بې حده رحم كوونكى دى) [البقرة سورت: ایت 54].

او مؤمن هرکله چې د الله تعالی له ښکلو نومونو څخه په یو نوم پوه شي او زده یې کړي؛ د هغه په عزت او سرلوړۍ کې لوړوالی راځي، او د الله –عزوجل- سره یې شوق او مینه زیاتیږي، او د دې نوم په پیژندلو سره الله ته نږدې کیږي.

او هغه پوهیږي چې الله عزوجل - په هر څه باندې قادر دی.

اې ناشنا پیداکوونکی ذاته! پر مونږ رحم وکړه، او خپل رحمتونه پر مونږ نازل کړه.

24

صورت جوړونکی -جل جلاله-

ابن القیم -رحمه الله- فرماېلي: او که تاسو د هغه څه په اړه فکر وکړئ چې الله –سبحانه و تعالی- په خپل کتاب کې خپلو بندګانو ته د فکر کولو بلنه ورکړې؛ هغه –سبحانه و تعالی- به تاسو ته د هغه د پیژندلو، د توحید، صفات، کمال، او د هغه د عظمت ستاینو لارښوونه وکړي.

د کائناتو، ځمکې، او د ټولو افقونو په کتاب کې څومره درسونه دي ... عقلمندو، څېړونکو او د نظر خاوندانو لپاره

د زمکې په ټولو څنډو کې ... په ځان کې، په اوازونو او تصوېرونو کې

موږ د الله –تبارک وتعالی- د صورت جوړوونکي نوم سره تم کیږو:

الله -سبحانه وتعالی- فرماېلي: (هُوَ اللَّهُ الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ) (هم دغه الله پیدا كوونكى، (له نشت نه وجود ته) راوېستونكى، صورت وركوونكى دى). [الحشر سورت: ایت 24].

زموږ رب –سبحانه و تعالی-، هغه ذات چې خپل مخلوقات یې لکه څنګه چې غوښتل، جوړ کړل، او ټول موجودات یې جوړ کړل؛ هغه یې ترتیب او هر یو ته یې یو ځانګړی انځور ورکړ، او یو متفاوت شکل یې ورکړ چې د هغې په تنوع او کثرت کې توپیر لري، او هغه – سبحانه و تعالی - هر یو انځور په ځانګړي توګې سره سم جوړ کړ، څرنګه چې هغه یې غواړي. او په هغه شکل چې هغه غوره کړی وي، او په هر کیفیت سره چې ویې غواړي پلی کوي: (فِي أَيِّ صُورَةٍ مَّا شَاءَ رَكَّبَكَ) (په هر صورت (شكل) كې چې هغه غوښتل، ته يې پیوند (او جوړ) كړې) [الانفطار سورت: ایت 8].

زموږ رب – سبحانه و تعالی- هغه ذات دی چې خپل مخلوق یې چمتو کړی چې د هغوی شکلونه او بدنونه د هغه د تقدیر، پوهې او رحمت سره توافق لري، او د مخلوقاتو منافعو او ګټو سره مطابقت لري؛ دا په مختلفو انځورونو، او په مختلفو بڼو سره جوړ شوی؛ له اوږد او لنډ، ښکلا او بدرنګۍ، نارینه او ښځینه، هر یو په خپلې ځانګړې طریقې سره.

هغه – سبحانه و تعالی - فرماېلي: (وَلَقَدْ خَلَقْنَاكُمْ ثُمَّ صَوَّرْنَاكُمْ) (او یقینًا یقینًا مونږ تاسو پیدا كړئ، بیا مو ستاسو صورتونه جوړ كړل) [الأعراف سورت: ایت 11]، او فرماېلي یې دي: (وَصَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ ۖ وَإِلَيْهِ الْمَصِيرُ) (پس ستاسو صورتونه يې ډېر ښكلي كړي دي او خاص ده ته بېرته ورتګ دى) [التغابن سورت: ایت 3].

اې له مونږ په غیب او حاضر باندې پوه ذاته

اې د مخلوقاتو، جوړښت او انځور ورکولو ربه

ما ګواهي ورکړه چې ته یو او واحد ذات یې

داسې ګواهي چې نه غیر عادلانه ده او نه درواغ

په پټه او ښکاره مې ستا لورې ته خپل مخ وګرځاوه

تا لره ټولې ستاینې، تهلیلونه او تکبیرونه دي

او هغه –سبحانه و تعالی- فرماېلي: (هُوَ اللَّهُ الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ) ( هم دغه الله پیدا كوونكى، (له نیست نه وجود ته) راوېستونكى، صورت وركوونكى دى) [الحشر سورت: ایت 24]، نو دا درې نومونه: الخالق (د هر شي پیداکونکی)، البارئ (د نشت نه وجود ته راوستونکی)، المصور ( صورت جوړوونکی) که سره یوځای شي، د هر یو لپاره یوه معنی په ګوته کوي؛ دلته تخلیق: تقدیر دی، او البرء دلته: اختراع ده، او التصوير دلته: هرڅه ته خپل انځور ورکول دي، او کله چې یو له بل څخه جلا شي، معنا یې یو ده.

زموږ رب – سبحانه و تعالی-، اراده وکړه او اندازه یې کړل او فرمان یې ورکړ او بیا یې جوړ کړ، یعنې: هغه یې پیدا کړی، بیا یې هر مخلوق په مناسب شکل سره ځانګړی کړی: (سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ) (پاك دى الله له هغو خبرو نه چې دوى يې بیانوي) [المؤمنون سورت: ایت 91].

رسول الله -صلی الله علیه وسلم- به په سجده کې ویل: «اللَّهُمَّ لَكَ سَجَدْتُ، وَبِكَ آمَنْتُ، وَلَكَ أَسْلَمْتُ، سَجَدَ وَجْهِي لِلَّذِي خَلَقَهُ، وَصَوَّرَهُ، وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ، تَبَارَكَ اللهُ أَحْسَنُ الخَالِقِينَ» «اې الله، تا ته مې سجده وکړه، او په تا مې ایمان راوړ، او ما تاته غاړه کېښوده، زما مخ هغه ذات ته سجده کړې ده چې هغه یې پیدا کړی، غوږ او سترګه یې ورته جوړ کړي، الله ډیر د برکت خاوند او تر ټولو غوره خالق دی». [مسلم روایت کړی].

بشپړ دلالتونه:

د انسان پیدایښت: د فکر کونکو لپاره نخښه، د عبرت اخیستونکو لپاره عبرت، او د نصیحت اخیستونکو لپاره موعظه ده. (وَفِي أَنفُسِكُمْ ۚ أَفَلَا تُبْصِرُونَ) (او ستاسو په ځانونو كې هم، ایا نو تاسو نه وینئ) [الذاريات سورت: ایت 21].

د انسان او د هغه د خلقت په ذات کې: د هغه د خالق او پیدا کونکي په اړه ترټولو لوی دلیلونه دي.

او انسان ته تر ټولو نږدې شی: د هغه ځان دی، او هغه کې د حیرانتیا شیان دی چې د الله –جل و علا- د عظمت څرګندونه کوي - چې عمرونه به تیر شي خو مونږ به د هغو په ځینو باندې واقف شو، مګر انسان له هغه څخه مخ اړوي، او که انسان لږ فکر وکړي له خپل کفر او انکار څخه به واوړي، (قُتِلَ الْإِنسَانُ مَا أَكْفَرَهُ (17) (انسان دې هلاك كړى شي، دى څومره ډېر ناشكره دى!) مِنْ أَيِّ شَيْءٍ خَلَقَهُ (18) (دى دغه (الله) له څه شي نه پیدا كړى دى؟ مِن نُّطْفَةٍ خَلَقَهُ فَقَدَّرَهُ (19) له نطفې نه يې پیدا كړى دى، پس دى يې اندازه كړى دى. ثُمَّ السَّبِيلَ يَسَّرَهُ (20) بیا يې ده ته لاره ور اسانه كړې ده. ثُمَّ أَمَاتَهُ فَأَقْبَرَهُ (21) بیا يې دى مړ كړ، نو دى يې په قبر كې كېښود. ثُمَّ إِذَا شَاءَ أَنشَرَهُ (22)) بیا چې كله وغواړي دى به ژوندى كړي) [عبس سورت: ایتونه 17-22].

له اوو ملیاردو څخه زیات انسانان د ځمکې پر سر ژوند کوي، هر یو یې د نورو انځورونو، ځانګړتیاوو، رنګونو او بدنونو کې توپیر لري.. او پلار یې یو دی او مور یې یوه ده: آدم او حوا، مګر دا د الله –تبارک و تعالی- جوړښت دی؛ (صُنْعَ اللَّهِ الَّذِي أَتْقَنَ كُلَّ شَيْءٍ ۚ إِنَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَفْعَلُونَ) [(وګورئ) كاریګري د الله؛ هغه چې هر شى يې محكم كړى دى، بېشكه هغه ښه خبردار دى په هغو كارونو چې تاسو يې كوئ] [النمل سورت: ایت 88]، آیا دا ټول د شکر او مننې قابل ندي؟! بنده د الله –سبحانه و تعالی- نعمتونه کله چې د مور په رحم کې نطفه و ویني، بیا یې غوږ او لید جوړ کړ او په هغه کې یې روح واچاوه، بیا یې هغه ته خواړه او اوبه ورکړې، او جامې یې ورواغوستلې، هغه ته یې پناه ورکړه او هغه یې وساته، او له هرڅه څخه چې یې وغوښتل هغه ته یې ورکړل؛ (أَلَمْ نَجْعَل لَّهُ عَيْنَيْنِ (8) ایا مونږ ده ته دوه سترګې نه دي وركړي. وَلِسَانًا وَشَفَتَيْنِ (9) او یوه ژبه او دوه شونډي. وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ (10)) اومونږ ده ته دوه لارې ښودلي دي) [البلد سورت: ایتونه 8-10].

یو له سترو شکرونو څخه دا دی چې: د الله –عزوجل- نعمتونو څخه د هغه په فرمانبردارۍ کې کار واخیستل شي، او د هغه له نافرمانۍ او هغه څه څخه چې هغه ناراضه کوي ځان وساتل شي.

بالاخره..

عاقل انسان د خلکو په شکلونو او انځورونو پسې نه خاندي، ځکه چې هغه پوهېږي چې دا ټول الله تعالی پیداکړي، (هُوَ الَّذِي يُصَوِّرُكُمْ فِي الْأَرْحَامِ كَيْفَ يَشَاءُ ۚ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ) (دى همغه ذات دى چې په رَحِمونو كې ستاسو شكلونه (صورتونه) جوړوي څنګه چې وغواړي، نشته هېڅ لايق د عبادت مګر هم دى دى، چې ډېر غالبه، ښه حكمت والا دى). [آل عمران سورت: ایت 6].

نو الله : الخالق (د هر شي پیداکونکی)، البارئ (نا اشنا ډول پیداکوونکی)، المصور (صورت جوړونکی) دی؛ بد شکل لرونکی انسان هیڅ ګناه نلري ترڅو هغه ته پيغور ورکړل شي او ملامت شي، او د ښکلي شکل لرونکي انسان هیڅ غوره والی او ځواک نه لري ترڅو د هغه څخه مننه وشي او پورته وشمیرل شي.

يو سړي حکيم ته وويل: اې بد څېره لرونکیه! هغه ورته وویل: زما د مخ جوړول زما په اختیار کې نه و ترڅو چې ما ښکلی کړی و، نو که څوک د هنر کار ته سپکاوی وکړي، نو هغه د هغه جوړونکي ته سپکاوی کوي. حدیث کې راغلي: رسول الله -صلی الله علیه وسلم- فرماېلي: «كُلُّ خَلْقِ اللهِ -عز وجل- حَسَنٌ» "د الله –جل جلاله- ټول مخلوقات ښايسته دي". [«د الباني السلسلة الصحيحة» ].

که تا په مصیبت اخته کس ولیده؛ نو د هغه د رغیدو لپاره د الله ستاینه وکړه، او لکه څنګه چې ویل شوي: "په خپل ورور باندې مسخره مه کوه، ځکه چې الله به هغه روغ کړي او تا به رنځور کړي"

عبدالله بن مسعود -رضي الله عنه- به ویل: "مصیبت ویلو ته سپارل کیږي، که چیرته زه سپي باندې وخندم، زه ډارېږم چې زما څخه به سپی جوړ شي".

او د ابراهیم النخعي –رحمه الله- څخه نقل شوي، هغه وویل: " زه چې کله عیبجن شی وګورم، هیڅ شی ما نه منع کوي چې د هغه په اړه خبرې وکړم پرته لدې چې زه هم د هغه په څیر اخته نشم".

اې الله! اې الخالق (د هر شي پیداکونکی)، البارئ (نااشنا پیداکوونکی)، المصور (صورت جوړونکی) ذاته ! موږ له تا څخه سوال کوو چې: موږ د خپل غوره مخلوق څخه وګرځوه، او موږ باندې تا ته د وړاندې کیدلو په ورځ رحم وکړه.

25

د ګناه عفوه کوونکی -جل جلاله-

کله چې ګناهکارانو واورېدل: (فَأُولَٰئِكَ عَسَى اللَّهُ أَن يَعْفُوَ عَنْهُمْ ۚ وَكَانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُورًا) (نو دغه خلق (چې دي) امېد دى چې الله به هغوى ته بخښنه وكړي او الله له ازله ښه عفوه كوونكى، ښه بخښونكى دى) [النساء سورت: ایت 99]؛ د عاجزۍ لاسونه يې پورته کړل، خپل شکايتونه يې هغه ته وړاندې کړل، د هغه دروازې ته يې خپل بارونه واچول، د هغه څنګ ته يې پناه ویوړه، ډېره بخښنه يې وغوښتله، او بیا هغوی اواز وکړ: اې عفوه کوونکی او بخښونکی ذاته ! مونږ له تاسو پرته بل څوک نه لرو.

نو سخي او بخښونکي ذات د هغوی حالت ته وکتل، او د دوی رازونو باندې خبر شو؛ د هغوی څخه یې خطاګانې لرې کړې، او د هغوي ګناهونه یې له منځه یوړل، او د هغوی درجې یې لوړې کړې.

نو بخښونکي ذات لره پاکي ده! او پاکي دی هغه ذات لره چې دوی یې د بښنې لپاره غوره کړل، او هغوی یې د خپلې بخښنې لپاره غوره کړل!

که تاسو ته مصیبتونه راشي، او ناخوالي درورسیږي، او یا مو د ګناهونو بار دروند شي؛ د هغه په نوم اواز وکړه، او بخښنه ترې وغواړه.

اې ربه، که زما ګناهونه لوی او ډیر وي ... زه پوهیدلی یم چې ستا بخښنه ډیره لویه ده ... او که ستا څخه یوازې نیک انسان امید ولري ... نو مجرم به چا ته پناه یوسي او له چا څخه به مرسته وغواړي

اې ربه زه ستا څخه په عاجزۍ سره غواړم لکه څرنګه چې تاسو امر کړی ... نو که ته زما لاس خوشې کړي، پر ما به څوک رحم وکړي

الله –سبحانه و تعالی- وفرمایل: (إِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ) (بېشكه الله خامخا ډېر معافي كوونكى، ډېر بخښونكى دى) [الحج سورت: ایت 60].

زموږ رب –سبحانه و تعالی- د خپلو بندګانو ګناهونه په پراخه کچه بخښي؛ تر لامحدوده کچې پورې، هغه – جل و علا - له ګناهونو څخه تیریږي، او د ګناهونو اثار په بشپړه توګه لیرې کوي؛ او د بندګانو څخه به د قيامت په ورځ د هغې غوښتنه نه کوي، او د کرام الکاتبین له ديوان څخه به يې پاک کړي، حتا د هغوی له زړونو څخه به يې هير کړي، چې په يادولو سره يې شرمنده نه شي او د هرې بدۍ پر ځای به نیکي ثبت کړي.

او زمونږ رب – سبحانه و تعالی - هغه ذات دی چې و - او اوس هم دی - د بخښنې لپاره پیژندل شوی دی، د خپلو بندګانو لپاره د غفران او بښنې په صفت موصوف دی، هرڅوک د هغه بخښنې، رحمت او سخاوت ته اړمن دي، او د بخښنې او عفوې ژمنه یې کړی ده څوک یې چې اسباب له ځانه سره ولري.

او هغه –سبحانه و تعالی- هغه ذات دی چې بخښنه قبلوي، او هغه: اسانتیا راوستونکی دی، چې خپلو بندګانو لپاره یې د هغوی واجبات اسانه کړي دي، د هغه نیمګړتیاوو او کمزوریو له امله چې د بنده لخوا واقع کیږي، نو څوک چې د لمونځ اراده وکړي الله هغه باندې یې اودس فرض كړى دی، او کله چې يې اودس مات شي، نو د هغه چا لپاره بخښنه کوي چې تیمم وکړي هرکله چې اوبه و نه مومي، د خپلو بندګانو د ضعف په پام کې نیولو سره.

ویل شوي دي: عفو د مغفرت په پرتله ډیره اغیزمنه ده؛ ځکه چې عفوې سره د ستر او پردې احساس کوي، او مغفرت له پاکولو احساس ورکوي، نو پاکول د ستر او پردې په پرتله ډیره مؤثر دي.

او د هغه بخښنه دوه ډوله ده:

عمومي بخښنه: دا د کفارو او نورو ټولو مجرمینو لپاره ده؛ د هغو سزاګانو په ردولو سره چې له لاملونو سره ټاکل شوي دي، او د نعمتونو د قطع کیدولو سبب ګرځي، ځکه چې هغوی په ښکنځلو او شرک سره الله په تکلیفوي، حال دا چې الله هغوی ته شفا او روزي ورکوي، او د دوی لپاره دنیا پراخه کوي، هغوی ته فرصت ورکوي او خپله بخښنه او زغم سره له دوی څخه نه غافله کیږي، نو د الله خیر او نیکي په بندګانو باندې راښکته کیږي او د دوی بدۍ ورته پورته کیږي، الله د بندګانو له عبادت څخه بې نیازه دی، هغه په مینې سره دوی ته نعمتونه ورکوي، او دوی په قهر او غضب سره د هغه نافرماني کوي، حال دا چې هغوی ټول الله ته محتاج دي.

خاصه بخښنه: دا هغه بخښنه ده چې د توبه کونکو، بخښنې غوښتونکو، دعا کوونکو، عبادت کوونکو، او مصیبت ځپلو، ثواب غوښتونکو مومنانو لپاره ده.

هغه بخښوونکی دی ..

او د هغه –تبارک و تعالی- د بخښنې له عظمت څخه: دا ده چې هرچا ته چې په دې دنیا کې بخښنه وکړي، الله ډیر مهربان ذات دی لدې چې د قیامت په ورځ د خپلی بخښنې څخه په شا شي، هغه کریم او سخي دی او له خپل بخښنې څخه نه په شا کیږي، او دا د الله –جل وعلا- طرېقه ده چې له خپلو اولیاو او دوستانو سره یې کوي.

او د هغه –تبارک و تعالی- د عظمت څخه: دا ده چې په دې دنیا کې هغه توبه کوونکي ګناهکاران بخښي؛ هغه - عزوجل - په آخرت کې ټینګار کوونکو موحدینو ته بخښنه کوي.

او د هغه –عزوجل- د عظمت څخه: دا چې هغه د خپل بنده ګناه بخښي که د هغه جرم هر څه وي؛ حتی که د هغه –سبحانه و تعالی- حق هم وي، او د هغه بد عملونه په نیکیو بدلوي، نو څوک کولی شي د ګناه بدله په داسې شي سره بدله کړي بغیر له رب –سبحانه و تعالی- څخه؟ او که د هغه د بخښنې عظمت نه وای، نو ځمکه به د خپلو اوسیدونکو سره ډوبه شوې وه؛ د هغې ګناهونو په سبب چې په ځمکه کې تر سره کیږي.

د هغه –عزوجل- د بخښنې له عظمت څخه: دا دي چې خپلو بندګانو ته د هغو اسبابو لارښوونه کوي چې له مخې یې د هغه سپیڅلې بخښنه ترلاسه کیږي؛ له کارونو، اخلاقو، قولونو او عملونو څخه، ځکه چې که بنده زیات نیک عملونه ترسره کړي، نو په خپلو ډیرو ګناهونو او خطاګانو باندې برلاسی کیږي.

هغه ته وروګرځه!

بخښونکی ذات -تبارك وتعالى-؛ تا ته د اوو اسمانونو له پاسه غږ کوي او وایی: (وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ) (او ستاسو رب فرمايي: تاسو ما وبلئ چې زه ستاسو دعا قبوله كړم). [غافر سورت: ایت 60]، څه شی تاسو د هغه له سخاوت څخه سستوي؟! او څه شی تا اړ باسي چې د ډیرو رجوع کوونکو او توبه کوونکو په لیکو کې د شاملیدو لپاره ځنډ وکړې؟

نو ته د الله چې د پادشاهانو پادشاه، کریم او بخښونکی ذات دی د هغه په دربار کې په عاجزۍ سره ودریږه؛ هغه څوک چې د هغه په لاس کې د خلاصون او خوشحالۍ کليانې، عفو او بخښنه ده.

(أَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ) (ایا دوى نه پوهېدل چې یقینًا الله دى چې هغه د خپلو بنده ګانو توبه قبلوي) [التوبة سورت: ایت 104]، بلال ابن سعد وویل: «تاسو داسې رب لرئ، چې ستاسو په عذاب ورکولو سره ګړندی ندی، تیروتنه معافوي، توبه قبلوي او راستنیدونکي ته مخې ته ورځي، او شا اړوونکي سره خواخوږي کوي».

او دا د رسول الله -صلی الله علیه وسلم- له دعا څخه وه: «اللَّهُمَّ! إِنَّكَ عَفُوٌّ تُحِبُّ العَفْوَ؛ فَاعْفُ عَنِّي» «اې الله! ته بخښونکی یې او بخښنه خوښوې؛ ما وبخښه». [صحیح حدیث دی. ابن ماجه روایت کړی].

ابن القیم -رحمه الله- فرمايي: "که هغه تاسو ته بخښنه وکړي، ستاسو اړتیاوې به تاسو ته پرته له غوښتنې راشي".

سفیان ثوري -رحمه الله- ویلي: «زه نه غواړم خپله محاسبه خپل پلار او مور ته وسپارم؛ ځکه زه پوهیږم چې الله -سبحانه و تعالی- پر ما له دوی څخه ډیر مهربان دی».

او کله چې زما زړه سخت شو او لارې راتنګې شوې... ستا د بخښنې طرف ته مې خپل امید پوړۍ وګرځولې ... خپل ګناهونه راته لوی ښکاره شو نو کله چې مې پرتله کړل ... ستا د بخښنې سره، نو ستا بخښنه نوره هم ډېره لویه وه

او ته همېشه له ګناه څخه د بخښنې خاوند یې ... ته د احسان او منت له وجې سخا او بخښنه کوې

د بخښنې کیلي:

علماوو ويلي دي: الله ته تر ټولو محبوب مخلوق هغه دی: څوک چې د هغه –تبارک و تعالی- د نومونو او صفاتو د غوښتنو سره متصف وي، نو هغه –سبحانه و تعالی- رحم کوونکی دی رحم کوونکي خوښوي، بخښونکی دی بخښونکي خوښوي، نو الله –سبحانه و تعالی- د خپل بنده لپاره هغه څه دی لکه څنګه چې بنده د هغه د مخلوق لپاره دی، ځکه چې الله –عزوجل- فرمايي: (فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُمْ ۖ وَلَوْ كُنتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ) (نو (يوازې) د الله د رحمت په سبب ته د دوى لپاره نرم يې او كه چېرې ته بدخویَه، سخت زړى وَى (،نو) خامخا دوى به ستا له چاپېره نه خواره شوي وو) [آل عمران سورت: ایت 159].

او د بخښنې رسۍ تقوا ته تر ټولو نږدې درجه او مقام دی؛ بلکه د هغه د سخاوت او مهربانۍ څخه دي: دا چې هغه د بندګانو د بخښنې په مقابل کې لویه بخښنه کوي، الله –عزوجل- فرمایلي: (إِن تُبْدُوا خَيْرًا أَوْ تُخْفُوهُ أَوْ تَعْفُوا عَن سُوءٍ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا قَدِيرًا) (كه تاسو څه نېكي څرګندوئ، یا هغه پټوئ، یا د بدۍ په هكله معافي كوئ، بېشكه الله له ازله ښه معافي كوونكى، ښه قادر دى) [النساء سورت: ایت 149].

د ابوبکر صدیق -رضي الله عنه- په واقعه کې، کله چې هغه قسم وکړ چې مسطح (د هغه د خپلوانو څخه و) ته به نفقه نه ورکوي، وروسته لدې چې د رسول الله –صلی الله علیه وسلم- پر میرمنې عایشه –رضي الله عنها- یې تور پورې کړ، د افک په مشهوره واقعه کې، الله –تبارک و تعالی- وفرمایل: (وَلَا يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنكُمْ وَالسَّعَةِ أَن يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَىٰ وَالْمَسَاكِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ۖ وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا ۗ أَلَا تُحِبُّونَ أَن يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ ۗ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ) (او په تاسو كې دې د فضیلت او پراخۍ خاوندان له دې قسم نه خوري چې نه به وركوي (نفقه) خپلوانو او مسكینانو او د الله په لار كې هجرت كوونكو ته او دوى دې معافي وكړي او تېر دې شي، ایا تاسو دا نه خوښوئ چې الله تاسو ته بخښنه وكړي او الله ښه بخښونكى، بې حده رحم كوونكى دى) [النور سورت: ایت 22].

څوک چې بخښنه وکړي او د هغه څه تمه وکړي چې له الله سره دي؛ الله –سبحانه و تعالی- به ورته په دنیا او آخرت کې د هغه څخه ډیر څه ورکړي چې هغه یې تمه درلوده.

او په صحیح حدیث کې راغلي دي چې هغه - عليه الصلاة والسلام- وفرمایل: «مَا زَادَ اللهُ عَبْدًا بِعَفْوٍ إِلَّا عِزًّا» "الله بنده ته په بخښنې سره نه ورکوي مګر عزت". [مسلم روایت کړی].

نووي -رحمه الله- فرمایلي: "هغه څوک چې د عفوې او بخښنې سره وپیژندل شو، په زړونو کې به لوي شي، او د هغه عزت او وقار به هم ډیر شي".

اموي خلیفه عبدالملک بن مروان په زړه پورې خطبه ورکړه، بیا یې خطبه ودروله، سخت یې وژړل، بیا یې وویل: «اې ربه، زما ګناهونه لوی دي، او ستا لږه بخښنه تر هغو لویه ده، ستا په لږې بخښنې سره زما لوی ګناهونه و بخښه».

دا خبره حسن البصري ته ورسېده؛ هغه وژړل او ویې ویل: که کومه خبره په سرو زرو لیکل شوي وای، دا خبره باید لیکل شوي وای!».

او یو بانډه چې دعا وکړه: «اې الله! تا موږ ته امر کړی دی چې هغه څوک معاف کړو چې پر موږ یې ظلم کړی دی، مونږ پر خپلو ځانونو ظلم کړی دی، نو مونږ ته عفوه وکړه».

او موږ تا ته دغه دعا کوو: (رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنفُسَنَا وَإِن لَّمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ) (اې زمونږه ربه! مونږ پر خپلو ځانونو ظلم كړى دى او كه چېرې ته مونږ ونه بخښې او پر مونږ رحم ونه كړې (، نو) مونږ به خامخا لازمًا له تاوانیانو څخه شو) [الأعراف سورت: ایت 23].

اې الله! ته بښونکی یي، بخښنه خوښوې؛ موږ ته بخښنه وکړه؛ اې د ډېر رحم څښتنه!

26 - 27

الغَـفُوْرُ الغَــفَّــارُ -جل جلاله- د ډيرو او لویو ګناهونو بخښونکی ذات -جل جلاله-

طبراني د ابو طويل له قوله په صحیح سند سره نقل کړی دی چې: هغه رسول الله -صلی الله عليه وسلم- ته راغی؛ ويې فرمايل: د داسې سړي په اړه څه فکر کوې چې ټول ګناهونه يې کړي وي او هيڅ يې نه وي پرېښي، په دې كې يې هيڅ كوچنى او ستر څیز يې نه وي پریښى مګر دا چې هغه یې کړی وي، نو آيا د ده لپاره توبه شته؟

ويې ويل: اسلام دې قبول کړی؟ ويې ویل: اما زه: فأشهد أن لا إله إلا الله، وحده لا شريك له، وأنك رسول الله، یعنې زه شاهدي ورکوم چې له الله پرته بل معبود نشته، هغه یوازې دی بل شریک نه لري او ته د الله رسول یې، هغه وویل: هو؛ ته نیک کارونه وکړه او بد کارونه پرېږده، نو الله به دا ټول ستا لپاره نیک وګرځوي» هغه وویل: زما خیانتونه او بد عملونه؟! ويې ويل: هو، ويې ويل: الله اکبر (الله ډېر لوی دى)! هغه تکبیرونه ویل تردې چې پناه شو.

او له الله څخه د بخښنې غوښتنه کوم

او پوهیږم چې الله عفوه او بخښه کوي

که خلک ګناهونه لوی ګڼي، نو دغه ګناهونه

که څه هم لوی وي، د الله د رحمت په مقابل کې کوچني دي

زموږ بحث د داسې نوم په اړه دی چې یو ګناهکار او مؤمن یې نه اوري مګر دا چې زړه یې ورسره تړل کیږي، او په دې سره ډیر خوشحاله کیږي، او د امید دروازې هغه ته پرانستل کیږي، هغه د الله: الغفور او الغفار – تبارک و تعالی- نوم دی.

هغه –سبحانه و تعالی- فرماېلي: (۞ نَبِّئْ عِبَادِي أَنِّي أَنَا الْغَفُورُ الرَّحِيمُ) (ته زما بنده ګانو ته خبر وركړه چې بېشكه زه، همدا زه ډېر بخښونكى، بې حده رحم كوونكى یم) [الحجر سورت: ایت 49]، او فرماېلي یې دي: (فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا) (نو ما (دوى ته) وویل: تاسو له خپل رب نه بخښنه وغواړئ بېشكه دى ډېر بخښونكى دى) [نوح سورت: ایت 10]، او فرماېلي یې دي: (إِنَّ رَبَّكَ وَاسِعُ الْمَغْفِرَةِ) (بېشكه ستا رب د بخښنې وسیع كوونكى دى) [النجم سورت: آیت 32].

الغفر په لغت کې: پټولو او پوښلو ته وایي.

او زموږ رب –سبحانه و تعالی - د خپلو بندګانو د ګناهونو پوښونکی دی، چې په خپل ستر او پردې سره یې پټوي؛ له هغه پرته د دوی ګناهونه بل څوک نه شي موندلی، او دا چې د هغوی له خطاګانو او ګناهونو څخه تیر شي.

هغه –عزوجل- د خپلو بنده ګانو ګناهونه وخت په وخت سره بې شمېره بخښي، څومره چې بنده له ګناه څخه توبه وباسي، د الله –عزوجل- له لوري بخښنه تکرارېږي.

دروازه پرانیستې ده..

طبراني او نورو ذکر کړي دي: یو سړی رسول الله -صلی الله علیه وسلم- ته راغی او ویې ویل: اې د الله رسوله! زموږ څخه یو چا ګناه وکړه؟ ويې وويل: هغه باندې به ليکل کېږي، بيا يې وويل: له هغه څخه دې بخښنه وغواړي او توبه دې وباسي؟ هغه وویل: «يُغْفَرُ لَهُ وَيُتَابُ عَلَيْهِ، وَلَا يَمَلُّ اللهُ حَتَّى تَمَلُّوا» "هغه به بخښل کیږي او توبه یې قبلیږي، او الله تر هغه پورې نه ستړي کیږي ترڅو چې تاسو ستړي نه شئ". [حسن حدیث دی. دا په "المعجم الکبیر و الاوسط" کې راغلی دی].

او هغه بخښونکی دی، که د (ځمکې) په اندازه ګناه وکړي ... پرته له شرک څخه نور ګناهونه وکړي

نو هغه به درته د هغې (ځمکې) په اندازه بخښنه وکړي ... پاکي ده هغه ذات لره چې ډیر بخښونکی دی

الله –عزوجل- د ټولو توبه کوونکو، ګناهکارانو او خطاکارانو لپاره خپله دروازه خلاصه کړې ده؛ نو هغه – سبحانه و تعالی - فرماېلي: (۞ قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَىٰ أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا ۚ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ) (ته (دوى) ته ووایه: اى زما هغو بنده ګانو چې په خپلو ځانونو يې زیاتى كړى دى! تاسو د الله له رحمت نه مه نا امېده كېږئ، بېشكه الله ټول ګناهونه بخښي، بېشكه دغه (الله)، هم دى ښه بخښونكى، بې حده رحم كوونكى دى) [الزمر سورت: ایت 53]، بلکي له اوو اسمانونو پورته يې غږ وکړ چا چې ويلي وو: الله له دریو څخه دریم دی؛ هغوی ته یې د توبې غږ وکړ؛ ترڅو هغوی ته بخښنه وکړئ؛ هغه وفرمایل: (أَفَلَا يَتُوبُونَ إِلَى اللَّهِ وَيَسْتَغْفِرُونَهُ ۚ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ) (ایا دوی ولې الله ته توبه نه وباسي او له هغه نه بخښنه نه غواړي؟! حال دا چې الله ډیر بخښونکی، بې حده مهربان دی) [المائدة سورت: ایت 74].

ټول ګناهونه بخښل کیږي؛ پرته له هغه چا چې الله ته ورشي په داسې حال کې چې مشرک وي: (إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَن يَشَاءُ ۚ وَمَن يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرَىٰ إِثْمًا عَظِيمًا) (بېشكه الله نه بخښي دا چې له هغه سره دې (څوك) شریك كړى شي او هغه بخښي هغه (ګناه) چې له دې (شرك) نه كمه وي د چا لپاره چې وغواړي او څوك چې له الله سره شریك ونیسي، نو یقینًا هغه ډېره لویه ګناه راجوړه كړله) [النساء سورت: ایت 48].

او په دې اړه آیتونه ډېر دي.

اما په حدیثو کې؛ قدسي حدیث کې راغلي: «قَالَ اللهُ -تبارك وتعالى- : يَا ابْنَ آدَمَ! إِنَّكَ مَا دَعَوْتَنِي وَرَجَوْتَنِي؛ غَفَرْتُ لَكَ عَلَى مَا كَانَ فِيكَ وَلَا أُبَالِي، يَا ابْنَ آدَمَ! لَوْ بَلَغَتْ ذُنُوبُكَ عَنَانَ السَّمَاءِ ثُمَّ اسْتَغْفَرْتَنِي؛ غَفَرْتُ لَكَ وَلَا أُبَالِي، يَا ابْنَ آدَمَ! إِنَّكَ لَوْ أَتَيْتَنِي بِقُرَابِ الأَرْضِ خَطَايَا ثُمَّ لَقِيتَنِي لَا تُشْـرِكُ بِي شَيْئًا؛ لَأَتَيْتُكَ بِقُرَابِهَا مَغْفِرَةً» «الله –تبارک وتعالی- فرمایلي: اې د آدم اولاده! که ته ما وبلې او له ما څخه هیله وکړې؛ زه به تاته د هغه څه په خاطر بخښنه کوم چې په تا کې وو او زه یې پروا نه لرم، اې د آدم اولاده! که ستا ګناهونه د اسمان ورېځو ته ورسېږي او بیا له ما څخه بخښنه وغواړې؛ زه به تا وبخښم او پروا یې نه لرم، اې د آدم اولاده! كه ته د ځمكې په اندازه ګناهونو سره ما ته راشې او زما سره ملاقات وکړې او زما سره دې هیح څیز شریک کړی نه وي، زه به تا ته د هغې په اندازه بخښنه وکړم». [صحیح حديث دی. ترمذي روایت کړی].

دا د هغه چا لپاره دی چې یوازې د بخښنې غوښتلو لپاره راځي، د بیرته نه ستنیدو هوډ لري، په توبه کې مخلص وي، او که الله د هغه په اخلاص پوه شي، نو هغه به د هغه بد عملونه په ښه عمل بدل کړي، دا د هغه سخاوت او مهرباني له خپلو بندګانو سره ده.

مه مایوسه کیږئ!

او نېک عملونه د ګناهونه کفاره دي، الله –سبحانه و تعالی- فرمايي: (إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ) (بېشكه نېكيانې بديانې لرې كوي) [هود سورت: ایت 114]، او په صحیح حدیث کې راغلي دي چې هغه -عليه الصلاة والسلام- فرمایلي دي: «وَأَتْبِعِ السَّيِّئَةَ الحَسَنَةَ تَمْحُهَا» "د هرې بدۍ وروسته نیکۍ وکړئ، دا به هغه له منځه یوسي". [حسن حدیث دی. ترمذي روایت کړی].

هغه مصیبتونه چې بنده ته رسیږي - که په خپل ځان، د هغه په اولاد یا د هغه په مال کې وي - د هغه بد عملونه کفاره کوي؛ که هغه د الله څخه د ثواب تمه ولري، صبر وکړي، او د الله –تبارک و تعالی- په حکم راضي وي.

او الله –عزوجل- د خپل بنده په توبې د هغه سړي په پرتله ډیر خوشحالیږي چې په دښته کې یې خپله سورلۍ ورکه کړي وي چې د هغه خوراک او څښاک هغې باندې بار وي او بیا یې ومومي.

او په هره پیمانه چې د بنده ګناه لويه وي او یا له هغه څخه تکرار شي؛ الله په خپل رحمت کې تر هغه لوی دی تر هغه وخته پورې چې بنده بخښنه غواړي: (وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ) (او زما رحمت هر شى راګېر كړى دى) [الأعراف سورت: ایت 156]، او له هغه - عليه الصلاة والسلام - څخه ثابت دي چې هغه د خپل رب – عزوجل- څخه روایت کوي، او فرمایي: "یو بنده ګناه وکړه؛ بیا یې وویل: اې الله! زما ګناه وبخښه، بیا هغه –تبارک و تعالی- وفرمایل: زما بنده ګناه وکړه، او پوه شو چې هغه لره رب شته چې ګناه بخښي، او ګناه باندې یې نیسي، بیا یې ګناه وکړه او ویې ویل: اې ربه! زما ګناه وبخښه، نو الله –تبارک و تعالی- وفرمایل: زما بنده ګناه وکړه، او پوه شو چې هغه لره رب شته چې ګناه بخښي، او ګناه باندې یې نیسي، ویې فرمایل: زما بنده ګناه وکړه، او پوه شو چې هغه لره رب شته چې ګناه بخښي، او ګناه باندې یې نیسی، بیا یې ګناه وکړه او ویې ویل: اې ربه! زما ګناه وبخښه، نو الله –تبارک و تعالی- وفرمایل: هر څه چې کوي وې کړه! [مسلم روایت کړی] يعنې: تر څو چې ته توبه ویستونکی، ډیر دعا کوونکی، او رجوع کوونکی اوسې.

د خپل څښتن لپاره تواضع وکړه !

او د الله –عزوجل- دروازه د ټولو توبه کوونکو او دعا کوونکو لپاره پرانیستي ده، هغه عفو کوونکی او بخښونکی و؛ او دی، او هغه چا ته یې د بخښنې او عفوې ژمنه کړې ده چې د بخښنې اسباب له ځانه سره ولري: (وَإِنِّي لَغَفَّارٌ لِّمَن تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا ثُمَّ اهْتَدَىٰ) (او بېشكه زه خامخا ډېر بخښونكى یم هغه چا ته چې توبه وباسي او ایمان راوړي او نېک عمل كوي، بیا په نېغه لار روان اوسي) [طه سورت: ایت 82]، او هغه څوک چې دومره ګناهونه او بدۍ ولري چې د حساب او شمیرلو څخه تیر وي؛ نو له الله څخه دې بخښنه وغواړي د هغه څه څخه چې الله شمیرلي او هغه باندې پوهه دی.

د دې مطلب دا ندی: چې مسلمان په خطاګانو او ګناهونو کې اسراف وکړي، او په دې بهانه دې د الله نافرمانۍ ته زړه ښه کړي: چې الله بښونکی او مهربان دی! الله –سبحانه و تعالی- فرمایلي: (رَّبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَا فِي نُفُوسِكُمْ ۚ إِن تَكُونُوا صَالِحِينَ فَإِنَّهُ كَانَ لِلْأَوَّابِينَ غَفُورًا) (ستاسو رب پر هغه څه ښه پوهه دى چې ستاسو په نفسونو كې دي كه تاسو نېكان یئ، نو بېشكه هغه له پیله د توبه كوونكو لپاره ډېر مغفرت كوونكى دى) [الإسراء سورت: ایت 25]، فضیل ابن عیاض -رحمه الله- فرمایلي: "بخښنه پرته له پریښودلو.. د درواغجنو توبه ده".

د ژغورنې رسۍ ..

هغه ټولو مخلوقاتو ته امر وکړ چې بخښنه وغواړي او د هغوی په سر کې: پیغمبران دي؛ (فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا) (نو ما (دوى ته) وویل: تاسو له خپل رب نه بخښنه وغواړئ بېشكه دى ډېر بخښونكى دى) [نوح سورت: ایت 10]، او په مستند ډول روایت شوی دی چې هغه - عليه الصلاة والسلام - فرمایلي: «وَاللهِ! إِنِّي لَأَسْتَغْفِرُ اللهَ وَأَتُوبُ إِلَيْهِ فِي اليَوْمِ أَكْثَرَ مِنْ سَبْعِينَ مَرَّةً» «په الله قسم! زه په ورځ کې له اویا ځلو څخه زیات له الله څخه بخښنه غواړم او هغه ته توبه کوم». [بخاري روایت کړی]، دا د پیغمبرانو په حق کې دی؛ د دوی څخه راښکته خلک په اولی طریقه باید بخښنه وغواړي. رسول الله -صلی الله علیه وسلم- علي بن ابي طالب -رضی الله عنه- ته وفرمایل: «أَلَا أُعَلِّمُكَ كَلِمَاتٍ إِذَا قُلْتَهُنَّ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ؛ وَإِنْ كُنْتَ مَغْفُورًا لَكَ؟»، قَالَ: «قُلْ: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ العَلِيُّ العَظِيمُ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ الحَلِيمُ الكَرِيمُ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، سُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ العَرْشِ العَظِيمِ» «آیا زه تا ته هغه کلمات در زده نه کړم چې که هغه ووایې، الله به تا وبخښي؛ حتا که ته بخښل شوی هم وې؟"هغه وفرمایل: ووایه: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ العَلِيُّ العَظِيمُ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ الحَلِيمُ الكَرِيمُ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، سُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ العَرْشِ العَظِيمِ، یعنې: له الله پرته بل معبود نشته، لوړ او لوی دی، له الله پرته بل معبود نشته، حلیم او مهربان دی، له الله پرته بل معبود نشته، پاک دی الله چې د لوی عرش څښتن دی». [صحیح حدیث دی، ترمذي روایت کړی].

او علي -رضي الله عنه- فرمايي: "حیرانتیا ده هغه چاته چې هلاک کیږي او له هغه سره نجات وي! وويل شول: هغه څه شی دی؟ ويې ويل: استغفار. قتاده -رحمه الله- ورته وويل: قرآن ستاسو د مرض او دوا په لور لارښوونه کوي؛ او ستاسو مرض ستاسو ګناهونه دي، او ستا د دوا استغفار دی".

شیخ الاسلام - رحمه الله - فرمايي: «ګناهونه د ضرر سبب دی، او استغفار د هغه اسباب له منځه وړي، لکه څنګه چې الله –سبحانه و تعالی- فرمايي: (وَمَا كَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ) (او الله دوى ته عذاب وركوونكى ندى، په داسې حال كې چې دوى بخښنه (استغفار) غواړي) [الأنفال سورت: ایت 33]".

ابن کثير وايي: «او په چا کې چې دا صفت وي، یعنې: د «استغفار» صفت، نو الله به د هغه رزق اسانه کړي. د هغه خپل شان او ځواک به محفوظ ولري».

زه تا ته د هغو ګناهونو څخه شکایت کوم چې زه له هغو څخه انکار نشم کولی ... اې زما امیده، مهرباني وکړه زما ګناهونه ما ته وبخښه ... مخکې له دې چې ته د حشر په میدان کې زما څخه پوښتنه وکړې ... کوم چې د وحشتونو په ورځ کې دې هم په یاد دی

زه ستا څخه هیله کوم، اې د احسان څښتنه چې د جزا په ورځ یې راته وبخښه .. څرنګه چی ما له تا څخه غوښتنه کوله او هماغه څیر یې راته و پوښه چې په ځمکه کې دې راته پوښلې وه.

د "لا اله الا الله" او "استغفار" د یوځای کولو راز د هغه –سبحانه و تعالی- په دې وینا کې دی: (فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَاسْتَغْفِرْ لِذَنبِكَ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ) (نو ته پوهه شه چې بېشكه شان دا دى چې د عبادت هېڅ لايق نشته مګر الله دى او د خپلې ګناه مغفرت وغواړه او د مومنو سړیو او مومنو ښځو لپاره هم) [محمد سورت: ایت 19]: "توحید د شرک ریښه لرې کوي، او استغفار د هغه څانګې له منځه وړي.

تر ټولو غوره حمد: د: لا اله الا الله، ویل دي ، یعنې له الله پرته بل معبود نشته، او تر ټولو غوره دعا: استغفر الله وییل دی، یعنې زه له الله څخه بخښنه غواړم، نو هغه ته يې په توحید سره امر وکړ، او دا چې د خپل ځان او د مؤمنانو ښځو او وروڼو لپاره بخښنه وغواړي.

اې الله! مونږ، زمونږ مور او پلار او ټولو مسلمانانو ته بخښنه وکړه؛ اې د جهانونو ربه!

28

الكَبِــيرُ -جل جلاله- د بزرګۍ خاوند -جل جلاله-

د دروازې په درشل کې ..

ستا رب –سبحانه و تعالی-، هغه ذات چې د ټولو قدرتونو اوملکوت څښتن دی، لوى او عالي دى؛ خپلې اړتیاوې د هغه دروازې ته ورسوه، او د هغه په حضور کې خپل زړه متواضع ولره؛ هغه به ستا حاجتونه پوره کړي، ستا ناروغي به لرې کړي، ستا پور به ادا کړي، او ستا اندیښنه به لرې کړي، او ستا په خوله به موسکا راولي..

هغه لوي الله –تبارک وتعالی- دی.

ستا هیلې د لوی الله سره... حقایق دي.

او ستا ارمانونه که هر څومره لوړ وي، د لوی ذات په نیز .. ډیر کوچني دي.

او ستا خواهشات د لوی ذات په نیز .. تا ته به درکړل شي، او ستا لیوالتیا به تا ته راشي.

هغه – تبارک و تعالی - لوی دی؛ د وېرې په وخت کې ستا پټنځای او مصیبتونو کې ستا مرسته کوونکی... هغه لوی الله دی. (عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ الْكَبِيرُ الْمُتَعَالِ) (د غیبو او د ښكاره و عالم دى، ډېر لوى، لوړ برتر دى) [الرعد سورت: ایت 9].

زموږ لوی څښتن – تبارک و تعالی -؛ څوک چې په خپل ذات کې لوی او لوړ دی، هیڅکله له هغه – عزوجل- څخه لوی او ستر شتون نه لري. (وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالْأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَالسَّمَاوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ) (او دغو (مشركانو) د الله تعظیم ونه كړ د هغه حق تعظیم، حال دا چې ځمكه ټوله د ده په قبضه كې ده د قیامت په ورځ كې او اسمانونه د ده په ښي لاس كې رانغاړل (راټول كړى) شوي دي) [الزمر سورت: ایت 67].

او زموږ رب – تبارک و تعالی - د هغه په صفاتو کې خورا لوی دی؛ دا صفتونه ټول د کمال، عظمت او جلال صفتونه دي، هیڅوک د هغه په نومونو کې شریک، مانند، شبیه، او ملګری شتون نلري،

او زموږ رب – تبارک و تعالی- په خپلو اعمالو کې تر ټولو لوی دی، او د هغه د مخلوق عظمت د هغه د عملونو په عظمت ګواهي ورکوي، (لَخَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ أَكْبَرُ مِنْ خَلْقِ النَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ) (یقینًا د اسمانونو او ځمكې پیدا كول د خلقو له پیدا كولو نه ډېر لوى دي او لېكن د خلقو اكثریت نه پوهېږي) [غافر سورت: ایت 57].

زمونږ رب – تبارک و تعالی - ډېر لوی او د لویۍ خاوند دی، هغه ذات چې د هغه د جلال او عظمت په مقابل کی هر لوی، کوچنی ښکاري.

او زموږ رب – عزوجل – له ټولو نیمګړتیاوو، بدیو او عیبونو څخه ډېر لوی او لوړ دی.

او زمونږ رب - عزوجل - چې له هر ډول شر ، بدۍ او ظلم څخه پورته دی؛ (الْكَبِيرُ الْمُتَعَالِ) (ډېر لوى، لوړ برتر دى) [الرعد سورت: ایت 9]، (فَالْحُكْمُ لِلَّهِ الْعَلِيِّ الْكَبِيرِ) (نو حكم خاص هغه الله لره دى چې ډېر اوچت، ډېر لوى دى) [غافر سورت: ایت 12].

ټوله ستاینه، فضل او پادشاهي تا لره ده اې زموږ ربه

هیڅ شی ستا څخه د ویاړ په لحاظ لوړ ندی

پاکي ده هغه ذات لره چې خلق د هغه د قدر درناوی نه کوي

هغه ذات چې د عرش د پاسه واحد او تنها دی

عقلونه لنډ شول!

او الله – جل و علا - له هر څه څخه لوی دی، او د هر هغه څخه لوی دی چې زموږ علم یې احاطه وشي کولی. (وَلَا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْمًا) (خو دوى په هغه (پوره) علم نه لري). [طه سورت: ایت 110].

الله – تبارک و تعالی - لدې څخه لوی دی چې مونږ د هغه د ذات یا د هغه د صفاتو په اړه وپوهیږو؛ له همدې امله مونږ د الله په اړه له فکر کولو څخه منع کړی شوي یو؛ ځکه چې مونږ په خپلو کوچنیو، نیمګړو او محدودو عقلونو سره هغه نشو درک کولی، په الاوسط کې د طبراني له قوله راغلي چې: رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: "د الله د نعمتونو په اړه فکر وکړئ او د الله –عزوجل- په اړه فکر مه کوئ". [صحیح حدیث دی] او د هغه – عزوجل- په جلال او لویۍ یوازې هغه پوهیږی؛ نه کوم نږدې ملاېک، او نه کوم رالیږل شوی پیغمبر؛ هغه یوازې الله - عزوجل – ته ځانګړی شوی دی.

غوره وینا ..

نو الله - عزوجل - له هر څه څخه لوی دی؛ د ذات، احترام، معنی، عزت او عظمت له لحاظه؛ له همدې امله ویل کیږي چې: د عربو لپاره ترټولو غوره کلمه د تعظیم او اجلال په معنی کې: د (الله اکبر) لفظ دی؛ ځکه چې دا د عظمت له صفت څخه ډیر بشپړ دی؛ او کله چې موږ ووایو: (الله اکبر) پدې کې عظمت شامل دی او په معنی کې له هغه څخه زیات دی.

له همدې امله په لمانځه او اذان کې مشروع الفاظ دي په: (الله اکبر) سره راغلي دي؛ ځکه چی دا د (الله اعظم) له ویلو څخه ډیر بشپړ دی، لکه څنګه چې په حدیث کې راغلی: «قَالَ اللهُ -عز وجل- : الكِبْرِيَاءُ رِدَائِي، وَالعَظَمَةُ إِزَارِي، فَمَنْ نَازَعَنِي وَاحِدًا مِنْهُمْا؛ قَذَفْتُهُ فِي النَّارِ» «الله –عزوجل- وفرمایل: لویي زما څادر دی او عظمت زما جامه ده، نو ددې هریو په اخیستلو کې چې څوک زما سره شخړه وکړي؛ هغه به اور ته واچوم». [صحيح حدیث دی. ابوداود روایت کړی].

امام ابن تیمیه -رحمه الله- فرمایي: نو هغه عظمت د لنګ (پرتوګ) په څیر او لویي یي د څادر په څیر معرفي کړه، او دا معلومه خبره ده چې څادر غوره ده، نو کله چې تکبیر د تعظیم په پرتله ډیر موثر و، هغه یي پدې لفظ سره بیان کړ، او پدې کې تعظیم هم شاملیږي.

بادشاه ته د ننوتلو کیلیانې:

نو لدې امله؛ دا کلمه په لمانځه کې د داخلېدو لپاره وضع شوې ده، ځکه چې مسلمان په دې سره پاچاهانو ته د غلامانو په څیر ننوځي، او کله چې د داخلېدو شرف یې حاصل کړ، نو تر ټولو موثر لفظ (الله اکبر) دی،او د هغه حال داسې وايي چې: "الله اکبر، زه له لدې لفظ سره خپل مالک، خالق او خپل روزي ورکوونکي ته ننوځم، او الله اکبر د ژوند له اندیښنو څخه ډیر لوی دی". که یې په اخلاص او فکر سره وویل؛ د الله عظمت به یې په زړه کې پیدا شي، غړي به یې عاجز شي، له الله څخه به حیا وکړي، او د هغه وقار او لویي به یې پرینږدي چې د هغه زړه له هغه پرته نورو سره مشغول شي، د دې کلمې د عظمت له امله دا کلمه د مسلمان په ډېرو عبادتونو کې ورسره مل ده، ترڅو دالله رضا ترلاسه کړي، ابن القیم -رحمه الله- فرمايي: "(وَرِضْوَانٌ مِّنَ اللَّهِ أَكْبَرُ) (او د الله له جانبه رضامندي تر ټولو لویه ده) [التوبة سورت: ایت 72]، د الله رضا د بنده څخه د جنت او هغه څه چې په کې دی لویه ده؛ ځکه چې رضا د الله صفت دی، او جنت د هغه مخلوق دی.

غالب هغه دی چې لوی ذات ته پناه یوسي..

(الله اکبر) که له زړه سره ګډ شي؛ مؤمن هغه سره وياړمن شي، او په الله باور او اعتماد وکړي، او په هغه باندې توکل وکړي، د هغه په نیز به هر څه د الله د لویۍ او عظمت په مقابل کې کوچني وي.

تاریخ پوهان وایي: "حجاج د مقام ابراهیم تر شا دوه رکعته لمونځ اداء کړ؛ د يمن له خلکو څخه يو فقیر راغی او د کعبې شاوخوا یې طواف کاوه، او د طواف پر مهال د یمني فقیر په جامو کې نېزه ونښتله او بیا د حجاج پر بدن وغورځیده؛ نو حجاج وویریده، بیا یې وویل: هغه ونیسئ! نو عسکرو ونیوه او ویې ویل: هغه ماته رانږدې کړئ؛ هغه یې ورته ورنږدې کړ.

حجاج وویل: ته ما پیژنې؟ هغه وویل: زه تا نه پیژنم! حجاج وویل: په یمن کې ستاسو والی څوک دی؟ ويې ويل: محمد بن يوسف - د حجاج ورور- ده هغه په شان ظالم او يا تر هغه بدتر دى، ويې ويل: ته نه پوهېږې چې زه يې ورور يم؟ ويې ويل: ته حجاج يې؟ ويې ويل: هو، غريب سړي وويل: ته بدبخته یې! او بدبخته ستا ورور دی! ويې ويل: زما ورور دی په یمن کې څنګه پرېښود؟ هغه وویل: ما هغه په خیټورۍ او چاقوالي حالت کې پریښود، هغه وویل: ما له تا څخه د هغه د روغتیا پوښتنه نه ده کړې، ما د هغه د عدالت په اړه وپوښتل، هغه وویل: ما هغه متجاوز او ظالم پرېښود، ویې ویل: ته نه پوهېږې چې هغه زما ورور دی؟ ته له ما څخه نه وېرېږې؟ ويې ويل: اې حجاجه، ته څه فکر کوې په کومه پیمانه چې ستا ورور په تا نازیږي زه به په خپل واحد او یکتا ذات باندې له هغه څخه زیات نه نازیږم ؟! طاووس - راوي - وویل: په الله قسم زما ویښتان ودریدل ! بیا حجاج هغه سړی خوشې کړ؛ نو هغه د کعبې طواف بیرته پیل کړ او پرته له الله څخه له هیچا څخه نه ویریده.

د هغوی کفنونه د فداکارۍ په وینو رنګ شوي وو

الله د هغې زنځيرونو څخه لوی دی چې دوی یې ورڅکول

ستا په لاس کې د لارښوونې رسۍ غښتلی اړخ لري

په لاره او زموږ د ارواحو په یو اړخ کې

هغه کوم لوی کار دی، لویه غمیزه او لویه اندیښنه ده چې د لوی الله لپاره به د هغه حل ستونزمن وي؟

نو؛ الله – عزوجل- لوی دی، او هر لوی سړی چې تاسو لیدلی وي، او یا مو اوریدلي وي او یا مو پیژندلی وي؛ الله د هغه رب دی، الله د هغه څخه لوی دی، نو هغه به څرنګه ستونزې وي چې د عزت، لویۍ او عظیم الله له ارادې سره مقابله وکولی شي؟

نو؛ الله – تبارک و تعالی- لوی ذات دی، هغه ذات چې ستاسو ستونزې به حل کړي، ستا ټول دردونه په روغتیا، او ستا ټول ارمانونه به په حقیقت او ستاسو ټولې اوښکې به په موسکاګانو بدلې کړي.

نو خپل لاسونه د الله رسۍ باندې ټینګ وساته

ځکه چې هغه ستا ستنه ده کله چې نورې ستنې تا سره جفا وکړي

اې الله! موږ له تا څخه ستا په لوی نوم غوښتنه کوو: چې پر مونږ جنت ته د ننوتلو او له اور څخه د خلاصون پیرزوینه وکړې.

29 – 30 - 31

الأَعْـلَى الـعـــَلِــيُّ المُـتَـعــَالِ -جل جلاله- د لوی مرتبې خاوند، تر ټولو لوړ او برتر ذات -جل جلاله-

کله چې مصیبت واقع شي، بدبختي او ناورین راشي؛ زړه پورته خوا ته ګرځي، لاسونه لوی څښتن ته پورته کیږي، سترګې اسمان خوا ته ګوري او د لوړ، لوی او برتر الله څخه د خلاصون په تمه وي.

زموږ رب – عزوجل – هغه: تر ټولو لوړ، ډېر لوی او برتر دی، هغه – تبارک و تعالی– فرمايلي: (وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ) (او هم هغه ډېر اوچت، ډېر لوى دى) [البقرة سورت: ایت 255]، او فرمایلي یې دي: (سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى) (ته پاكي بیان كړه د خپل رب د نامې چې تر ټولو اوچت دى) [الأعلى سورت: ایت 1]، او الله -سبحانه وتعالى -فرمایلي- : (عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ الْكَبِيرُ الْمُتَعَالِ) (د غیبو او د ښكاره و عالم دى، ډېر لوى، لوړ برتر دى) [الرعد سورت: ایت 9].

زموږ رب تر ټولو لوړ- ډېر لوی - او برتر دی: هغه ذات چې له هغه څخه لوړ نشته او هغه لپاره له ټولو اړخونو څخه مطلق لوړوالی دی:

* د ذات لوړوالی : زموږ رب –سبحانه و تعالی-، په خپل عرش باندې برقراره دی، د خپل مخلوق څخه جلا دی، هغه د ټولو مخلوقاتو څخه لوړ دی، (الرَّحْمَٰنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَىٰ) (رحمٰن په عرش باندې برقراره شو) [طه سورت: ایت 5].

* د مقام او منزلت لوړوالی : هغه – سبحانه و تعالی - د لوی مقام خاوند دی، د هغه صفات د کمال، ښکلا او عظمت صفتونه دي، دغه صفتونو ته د مخلوق هیڅ صفت نږدې کیدلی نشي او نه ورسره مشابهت لري، بلکې بندګان د هغه – سبحانه و تعالی- له صفتونو څخه یو صفت هم احاطه کولی نشي، (وَلَا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْمًا) (او دوى د هغه د علم احاطه نشي كولى) [طه سورت: ایت 110].

* د غلبې او تسلط لوړوالی: زموږ رب –سبحانه و تعالی- ټولو مخلوقاتو باندې غلبه او تسلط لري، ځکه چې ټول د هغه د تسلط، واک او عظمت لاندې دي، (وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ) (او همدى غالب دى، د خپلو بنده ګانو له پاسه دى) [الأنعام سورت: ایت 18].

په آسمانونو او د عرش د پاسه دی

د ټولو مخلوقاتو څخه توپیر لري او متصف دی

په خپلو ټولو عالي صفاتو سره چې بشپړ دی

او د ا د الله په ستاینو کې پټ شیان ندي

الله چیرته دی؟!

په صحيح مسلم کې له ستر صحابي معاويه بن الحکم السلمي -رضي الله عنه- څخه روايت دی چې فرمايي: ما يوه وينځه درلوده چې د اُحُد په اطرافو کې يې پسونه پیول، یوه ورځ مې وکتل چې لیوه د هغې له پسونو څخه یو له ځان سره یوړ، او زه بني آدم یم، په غوسه کیږم لکه څنګه چې هغوی په غوسه کیږي، مګر ما یوه څپیړه ووهله.

نو زه رسول الله -صلى الله عليه وسلم- ته راغلم، هغه ماته دا خبره ډېره لویه کړه، ما وويل: اې د الله رسوله، آيا زه يې ازاده نه کړم؟ هغه وویل: هغه ماته راولئ! نو ما هغه راوستله، هغې ورته وویل: "الله چیرته دی؟" هغې وویل: "په اسمان کې دی،" هغه وویل: "زه څوک یم؟" هغې وویل: ته د الله رسول یې، هغه وویل: «أَعْتِقْهَا، فَإِنَّهَا مُؤْمِنَةٌ». "هغه آزاد کړه، ځکه هغه مومنه ده".

دا چې الله په اسمان کې دی پدې معنی چې: په لوړه د اسمان د پاسه دی، او (په) د (پر) په معنا ده؛ لکه څنګه چې دغه معنا د الله –سبحانه و تعالی- پدې قول کې راغلی ده: (وَلَأُصَلِّبَنَّكُمْ فِي جُذُوعِ النَّخْلِ) (او زه به خامخا ضرور تاسو د كجورو په تنو كې په دار كوم) [طه سورت: ايت 71]، او داسې ګمان دې و نشی چې آسمان الله احاطه او راګیر کړی دی؛ الله تعالی لوی دی د دې نه چې د هغه مخلوق دی هغه احاطه او راګیر کړي.

زه دلته دې خبرې سره تم کیږم - ګرانه لوستونکیه! - او وایم: ايا دا جواز لري چې الله - عزوجل – په هغه څه سره یاد کړو چې هغه پرې خپل ځان نه وي توصیف کړی؛ لکه دا چې الله په هر ځای کې دی؟

شیخ الاسلام ابن تیمیه -رحمه الله- په "مجموع الفتاوی" کې ویلي دي: او هغه – سبحانه و تعالی - خپل ځان په لوړوالی سره یاد کړ، دا د هغه د ستاینې او تعظیم له صفتونو څخه دی؛ ځکه چې دا د کمال له صفتونو څخه دی، او همدارنګه هغه خپل ځان د لوی، پوهه، غالب، قادر، غالب، بردبار او داسې نورو صفتونو سره یاد کړی، او دا چې هغه ژوندی او وړتیا لرونکی دی، او همداسې نور د هغه د ښایسته نومونو له معنی څخه.

د دې د ضد صفتونو بيانول جواز نلري، او دا جواز نلري چې د( لوړ) ضد صفت باندې یاد شي چي هغه: د ټيټ صفت دی، او نه د قوي د ضد په صفت چي هغه کمزوری دی.

بلکي هغه – سبحانه و تعالی – له دې نیمګړتیاوو څخه پاک دی چې د کمال له صفاتو سره په ټکر کې دي چې د هغه لپاره ثابتې شوي دي.

دا د دوی له توحید څخه دي: لکه د هغه - سبحانه و تعالی- لوړوالی د اسمانونو څخه پورته دی، نو هغه -سبحانه و تعالی -په خپل ذات کې تر ټولو لوړ دی، او هغه؛ هغه ذات دی چې عرش باندې برقراره دی.

نو هغه -سبحانه وتعالی- په خپل ذات کې تر ټولو لوړ دی ... ځکه چې ناشونې ده چې د دې خلاف بیان شي ... او هغه؛ هغه ذات دی چې په حقه سره عرش باندې برقراره دی ... بېشکه چې د کایناتو چارې یې سمبال کړي دي

هغه -عز وجل- فرمایلي: (إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَىٰ عَلَى الْعَرْشِ) (بېشكه ستاسو رب هغه الله دى چې اسمانونه او ځمكه يې په شپږو ورځو كې پیدا كړي دي، بیا د عرش له پاسه برقرار شو). [الأعراف سورت: ایت 54].

او الله –عزوجل- په خپل کتاب کې د جبرائیل او ملائکو راکوزېدل ذکر کړي دي: (تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ) (په دغه (شپه) كې (نور) ملايك او روح (جبریل) د خپل رب په حكم سره راکوزیږي لپاره (د پوره كولو) د هر (مقرر شوي) كار) [القدر سورت: ایت 4]. او ښکته کیدل یوازې له پورته څخه کیږي.

او هغه – سبحانه و تعالی - ذکر کړي چې ملائکې هغه ته ورخیژي او پورته کیږي: (تَعْرُجُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ) (چې د ده په طرف پورته ملايكې او روح ورخېژي، په هغې ورځ كې چې د هغې مقدار پنځوس زره كاله دى) [المعارج سورت: ایت 4].

او هغه -سبحانه وتعالی- ذکر کړي چې نیک عملونه او ښې خبرې ورته پورته کیږي: (إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَالْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ) (نو خاص الله ته دى ټول عزت، همدغه (الله) ته پاكیزه خبرې پورته خېژي او نېك عمل دغه (كلمات) پورته كوي) [فاطر سورت: ایت 10].

نو عملونه چا ته پورته کیږي؟

او که زمونږ رب - سبحانه وتعالى - په هر ځای کې دی؛ په نازلیدو باندې څه کوي؟ - لوړ دی الله له هغه څه چې دوی یې وايي.

زموږ رب – عزوجل – بې شبیه، بې مثاله، بې مانند، او د هغه په څیر هیڅ څیز نشته.

زموږ رب – عزوجل – له ښځې او اولاد نیولو څخه ډیر اوچت دی: (وَأَنَّهُ تَعَالَىٰ جَدُّ رَبِّنَا مَا اتَّخَذَ صَاحِبَةً وَلَا وَلَدًا) (او بېشكه شان دا دى چې زمونږ د رب شان ډېر اوچت دى، ده نه ښځه نیولې ده او نه اولاد) [الجن سورت: ایت 3].

او زموږ رب – عزوجل – په خپل الوهیت کې له شریک نیولو څخه ډېر لوړ دی: (فَلَمَّا آتَاهُمَا صَالِحًا جَعَلَا لَهُ شُرَكَاءَ فِيمَا آتَاهُمَا ۚ فَتَعَالَى اللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ) (نو كله چې الله دوى ته روغ بچى وركړ، دوى له الله سره په هغه څه كې شریكان جوړ كړل چې دوى ته يې وركړی و، نو الله ډېر اوچت دى له هغه څه نه چې دوى يې (ورسره) شريكوي) [الأعراف سورت: ایت 190].

لار..

څوک چې د درېو نومونو په معنا پوه شي: (لوى، لوړ او تر ټولو پورته)؛ هغه پوهیږي چې الله - عزوجل - د کمال په صفتونو کې لوی، د نیمګړتیا له صفتونو څخه لوړ دی، او له مخلوق څخه پورته دی.

نو څوک چې ددې منظرې حق ادا کړي – د پوهې او عبودیت له لحاظه- بې نیازه به شي، او هغه به عزت او وقار ترلاسه کړي؛ (وَرَفَعْنَاهُ مَكَانًا عَلِيًّا) (او دى مونږ ډېر اوچت ځاى ته پورته كړى دى) [مريم سورت: ایت 57].

په دواړو جهانونو کې سرلوړي په لاندې څیزونو حاصلیږي:

په ايمان سره: (وَمَن يَأْتِهِ مُؤْمِنًا قَدْ عَمِلَ الصَّالِحَاتِ فَأُولَٰئِكَ لَهُمُ الدَّرَجَاتُ الْعُلَىٰ) (او هغه څوك چې ده ته په داسې حال كې راشي چې مومن وي، نېك عملونه يې كړي وي (،نو) د دوى لپاره ډېرې اوچتې درجې دي) [طه سورت: ایت 75].

پوهه: (يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ) (الله به په تاسو كې هغه كسان په درجو كې اوچت كړي چې ایمان يې راوړى دى او هغه كسان چې هغوى ته علم وركړى شوى دى) [المجادلة سورت: ایت 11].

او په عاجزۍ سره، دا په مستند ډول روایت شوي چې هغه -عليه الصلاة والسلام- وفرمایل: «وَمَا تَوَاضَعَ أَحَدٌ لِلهِ إِلَّا رَفَعَهُ اللهُ» "هیڅوک د الله په وړاندې عاجزي نکوي مګر دا چې الله به د هغه مقام لوړ کړي". [مسلم روایت کړی].

او کله چې له صحابه کرامو –رضی الله عنهم- څخه یو کس وغوښتل چې په جنت کې له پیغمبر -صلی الله علیه وسلم- سره ملګری شي؛ هغه ورته وویل: «فَأَعِنِّي عَلَى نَفْسِكَ بِكَثْرَةِ السُّجُودِ» «نو بیا په ډیرو سجدو کولو سره زما د ملګرتیا حاصلولو لپاره د ځان سره مرسته وکړه». [مسلم روایت کړی] او په سجده کې ذکر: (سبحان ربي الأعلى) دی، الله – عزوجل- فرمایی: (سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى) (ته پاكي بیان كړه د خپل رب د نامې چې تر ټولو اوچت دى) [الأعلى سورت: ایت 1].

له دوی څخه ځینو د سجدې په اړه دا خبره توجیه کړې ده: ځکه چې دا د بنده په نهایت عاجزۍ باندې دلالت کوي، چې د با ارزښت څیز باندې یي الله ته ترسره کوي، او هغه: د هغه مخ دی، پداسې حال کې چې په خاوره یې ږدي، نو مناسب ده چې د خپلې نهایت عاجزۍ په حالت کې د خپل رب صفت وکړي چې بېشکه دا: اوچت دی.

نو له دې امله چې د بنده وضعیت په دې شکل کې وي، نو هغه به الله –سبحانه و تعالی- ته ډیر نږدې وي، هغه – صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «أَقْرَبُ مَا يَكُوْنُ العَبْدُ مِنْ رَبِّهِ وَهُوَ سَاجِدٌ؛ فَأَكْثِرُوا الدُّعَاءَ» «بنده د سجدې په وخت کې خپل رب ته تر ټولو نږدې وي، نو ډيرې دعاګانې وکړئ». [مسلم روایت کړی].

خپل ارمان ته ورسیدي ..

او وروسته له دې چې پوهه شو چې ځمکه د ترټولو لوی او لوړ – جل و علا- لخوا اداره کیږي؛ هغه ذات چې د هغه په لاس کې د اسمانونو او ځمکې واک دی؛ نو ای رنځوره! شفا ورکوونکی په اسمان کې دی، او اې فقیره! شتمن په اسمان کې دی، او اې پریشانه! جبار ذات په آسمان کې دی، اې بې اولاده! وهاب ذات په اسمان کې دی، ای قرضداره! روزي ورکونکی په اسمان کې دی، اې غمجنه! چاره ساز او خلاصونکی په اسمان کې دی..

نو خپل زړه او مخ سره اسمان ته مخ کړه، او لوی او لوړ الله راوبله، او د هغه څه په تمه شه چې ته ورباندې خوشحالیږي؛ ځکه چې تا ته له اوو اسمانونو د پاسه د الله –عزوجل- په وینا زیری درکول شوی دی: (وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ ۖ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ ۖ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ) (او كله چې زما په باره كې له تا نه زما بنده ګان تپوس وكړي، نو یقینًا زه قریب یم، د دعا كوونكي دعا قبلوم كله چې له ما نه دعا غواړي، پس دوى دې زما حكم ومني، او پر ما دې ایمان راوړي، د دې لپاره چې دوى سمه لار ومومي) [البقرة سورت: ایت 186].

ستا ستاینه ده، اې د سخاوت، جلال او لوړ والي خاونده

ستا له برکت څخه دی چا ته چې وغواړې ورکوې او چا ته چې و نه غواړې نه ورکوې

اې زما الله، که زما ګناهونه ډیر او لوی وي

نو زما له ګناه څخه ستا بخښنه لویه او پراخه ده

اې الله ته زما حالت، فقر او غربت وینې

او ته زما پټې خبرې اورې

اې زما الله، که ته ما نا امیده کړې او ما وشړې

نو هغه څوک دی چې زه له هغه څخه امید ولرم او زما شفاعت وکړي

اې الله! مونږ ستا په لوړ نوم باندې ستا څخه غوښتنه کوو: چې په دنیا او آخرت کې زموږ مقام لوړ کړې.

32 - 33

تسلط لرونکی او پر ټولو زورور ذات -جل جلاله-

ابو یعلی په خپل "مسند" کې له ابو هریره -رضي الله عنه- څخه روایت کړی دی چې فرمایي: «فرعون د خپلې مېرمنې په لاسونو او پښو څلور میخونه وهلي وو، نو کله به چې هغوی له هغې څخه جلا شول، ملاېکو به ورباندې سیوري کړ، او هغې به ویل: (رَبِّ ابْنِ لِي عِندَكَ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ وَنَجِّنِي مِن فِرْعَوْنَ وَعَمَلِهِ وَنَجِّنِي مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ) (اى زما ربه! ته ما ته زما لپاره خپلې خوا كې په جنت كې یو كور جوړ كړه او ته ما له فرعون او د هغه له عمل نه خلاصه كړه او ته ما ته له ظالم قوم نه نجات راكړه) [التحريم سورت: ایت 11]» [صحيح حديث دی].

د ظالم فرعون له کوټې څخه د ځمکې یوه له سترو میرمنو څخه راوځي! او د هغه له ماڼۍ څخه موسی -علیه السلام- راوځي!!!

هغه فرعون چې داسې یې ویلي وو: (سَنُقَتِّلُ أَبْنَاءَهُمْ وَنَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ وَإِنَّا فَوْقَهُمْ قَاهِرُونَ) (ژر به مونږ د دوى زامن ووژنو او د دوى ښځې (جينكۍ) به ژوندۍ پرېږدو او بېشكه مونږ د دوى له پاسه زوروَر یو) [الأعراف سورت: ایت 127]، نو قهار او زورور ذات دغه سرکش باندې غالب شو، او هغه یې هغو خلکو ته چې وروسته له هغه څخه راځي عبرت وګرځاوه: (فَالْيَوْمَ نُنَجِّيكَ بِبَدَنِكَ لِتَكُونَ لِمَنْ خَلْفَكَ آيَةً ۚ وَإِنَّ كَثِيرًا مِّنَ النَّاسِ عَنْ آيَاتِنَا لَغَافِلُونَ) (پس نن ورځ به مونږ ستا بدن پر لوړ ځاى واچوو، د دې لپاره چې ته د هغه چا لپاره چې له تا نه وروسته دي، نښه جوړه شې او بېشكه په خلقو كې ډېر زمونږ له ایتونو څخه یقینًا غافلان دي) [يونس سورت: ایت 92].

نو الله – سبحانه و تعالی- د خپل لوړ ذات ستاینه وکړه او ویې ویل: (وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ ۚ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ) (او همدى غالب دى، د خپلو بنده ګانو له پاسه دى او همدى ښه حكمت والا، ښه خبردار دى) [الأنعام سورت: ایت 18].

نو زموږ رب - عزوجل – خپل واک باندې غالب دی، او خپلو کائناتو باندې تصرف کوونکی دی او هیڅ شی د هغه د ارادې مخه نه شي نیولی..

جابرانو باندې غالب شوی دی، قیصریان یې مات کړل، او سرونه ورته ټیټ شول، او ستونزې د هغه د ځواک په مقابل کې آسانه شوې، او مخونه ورته ټیټ شول، مخلوقاتو ورته غاړه کېښوده، او د هغه د عظمت او غرور له امله عاجزه شول.

او زموږ رب – سبحانه و تعالی- هغه ذات دی چې مخلوقات هغه ته خضوع او عاجزي کوي، او د هغه د عزت، ځواک، او کمال له امله تابع او ذلیله دي.

تسلط لرونکی او پر ټولو زورور ذات -عزوجل- د ټولو بره او لاندې نړۍ لپاره؛ هیڅ حادثه نه پیښیږي، او د هغه له اجازې پرته هیڅ اوسیدونکی نشي اوسیدلی، د هر څه اراده چې وکړي هغه کیږي او د څه شي اراده چې و نکړي هغه نه کیږي، دا زموږ د رب د دوو نومونو: (القاهر، القهار) معنی ده.

او همدا شان د هغه د صفتونو څخه یو قهار دی ... او مخلوق د پادشاه په ځواک سره تابع کیږي

که هغه ژوندی، غالب او زورور نه وای ... هیڅ کله به غلبې او سلطنت شتون نه و درلودلای

هغه قهار ذات دی:

مجبور او عاجز انسان ته څوک ځواب ورکوي که هغه ورته بلنه ورکړي ترڅو له هغه څخه شر لرې کړي؟ څوک هډوکي بیا راژوندي کوي کله چې خاورې شي؟ او مخلوق بیرته را ژوندی کوي لکه څنګه یې چې په لومړي ځل پیدا کړی و، او دا کار د هغه لپاره اسانه دی؟ کله چې مظلوم سره ظلم وشي څوک به د هغه ملاتړ وکړي؟ او څوک دی چې د کمزوري سره مرسته وکړي کله چې یې حق وخوړل شي؟

زموږ قاهر، حکیم رب – عزوجل-؛ هغه ذات چې هیڅ شی بې ځایه نه پیدا کوي، هیڅ شی بې ځایه نه پریږدي، او هیڅ عمل نه مني او یا قانون نه جوړوي پرته له حکمت څخه، که څوک ورباندې پوهه شو پوه به وي او که څوک ور څخه بې خبره و بې خبره به وي.

تا ته ټول کارونه بیرته راګرځي

له تا څخه امیدونه او زیري شتون لري

نو څوک د توحید او عبادت وړ دی؟ ايا الله هغه قادر ذات نه دى چې سیال نلري.

په همدې اړه یوسف -علیه السلام- له خپلو دوو ملګرو سره په زندان کې بحث وکړ او ویې ویل: (يَا صَاحِبَيِ السِّجْنِ أَأَرْبَابٌ مُّتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ) (اى د زندان دواړو ملګرو! ایا ګڼ او متفرق خدایان غوره دي یا كه هغه الله چې یو دى، ډېر قوي او غالب دى) [يوسف سورت: ایت 39].

آیا داسې مظلوم مو لیدلی چې ځان ته ګټه او یا تاوان ورسولی شي؟ نو څنګه کولای شو چې د مظلوم او ضعیف څخه غوښتنه او پر هغه توکل وکړو، او الله هغه یو، غالب ذات دی؟!

د رسول الله -صلی الله علیه وسلم- له دعاګانو څخه یوه دعا دا وه کله چې له خوب څخه وارخطا پاڅیده: «لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ الوَاحِدُ القَهَّارُ، رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا، العَزِيزُ الغَفَّارُ» "له الله پرته بل معبود نشته، هغه یو پر ټولو غالب دی، د اسمانونو او ځمکې او د هغو ټولو شیانو رب دی چې د دوی په منځ کې دي، هغه غالب، او بخښونکی دی". [صحیح حدیث دی. ابن حبان روایت کړی].

خپل کار هغه ته وسپاره..

کله چې مؤمن په دې پوه شي چې الله یو او غالب ذات دی؛ الله ته خپله تسلیمي اعلان کړي، او خپل کار یې الله ته وسپاري، او په هغه توکل وکړي، له الله پرته د بل چا تعظیم ونه کړي، او هغه له الله پرته له هیچا و نه ویریږي، او د کمزوري مخلوق ویره پریوتله؛ حتی که هغوی د ځواک او غلبې ادعا هم وکړي.

دا د فرعون جادوګران کله چې د دوی په زړونو کې ایمان داخل شو، او پوهه شول چې الله یو او غالب دی؛ کله چې فرعون هغوی ته ګواښ وکړ، هغوی د ځمکې د ظالم په ځواب کې وویل: (قَالُوا لَا ضَيْرَ ۖ إِنَّا إِلَىٰ رَبِّنَا مُنقَلِبُونَ) (هغوى وویل: هېڅ ضرر نشته، بېشكه مونږ خپل رب ته بېرته ورتلونكي یو) [الشعراء سورت: ایت 50].

او الله - عزوجل – پر ظالمانو او ګناهکارانو غالب دی: (وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ ۚ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ) (او همدى غالب دى، د خپلو بنده ګانو له پاسه دى او همدى ښه حكمت والا، ښه خبردار دى) [الأنعام سورت: ایت 18]، د نوح قوم باندې په طوفان سره غالب شو، د صالح قوم باندې په چغې سره غالب شو، د عاد قوم باندې په باد سره غالب شو، د لوط قوم باندې په تیږو سره غالب شو، او په قارون په خسف سره غالب شو، د سبأ په قوم په لوږې او تندې او د رزق په تنگۍ سره غالب شو، او په بنی اسراییلو په ویرې، د دښمنانو تسلط او ډیرو وژنو سره غالب شو، او د دوی په ځینو قومونه باندې په شکل بدلولو او طاعون سره غالب شو.

نو د الله –عزوجل- قهر او غلبه ښکاره ده: (وَمَا ظَلَمْنَاهُمْ وَلَٰكِن كَانُوا أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ) (او مونږ پر هغوى باندې ظلم نه دى كړى او لېكن هغوى وو چې پر خپلو ځانونو يې ظلم كاوه) [النحل سورت: ایت 118]، هغه الله چې د مخلوقاتو قدرت یې په خپل قدرت سره له منځه یوړ، او د ټولو مخلوقاتو قدرتونه د هغه د قدرت په مقابل کې له منځه لاړل؛ (لِّمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ ۖ لِلَّهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ) (نن ورځ د چا بادشاهي ده؟ خاص د الله (بادشاهي ده) چې یو دى، ښه غالب دى) [غافر سورت: ایت 16].

رازي -رحمه الله - وايي: «کله چې دا خطاب ښکاره شو هغه زوروران او متکبران څه شول؟!

چیر ته دي انبیاء، رسولان او مقربې ملائکې د دې ملامتيا څخه؟!

چیرته دي د ګمراهۍ، الحاد او توحید او ارشاد خاوندان؟

آدم او د هغه اولاد چیرته دي؟

ابلیس او د هغه پلویان چیرته دي؟

داسې ښکاري چې لاړل او محو شول...!

نفسونه او روحونه له منځه تللي، او جسمونه تلف شول، او اړیکې پرې شوې، یوازې هغه موجود ذات پاتې شو چې تر اوسه هم شته او تر ازله پورې به وي.

اړينه نه ده چې په دې دنيا کې ټول مسايل حل شي: داسې ظلمونه شته چې د قيامت په ورځ به له سره ليدل کېږي! او دا حقیقت د ظالمانو په زړونو کې د ګرمو سندانونو (څټکو) څخه ډیر سخت دي. ﴿ وأن مَرَدّنَا إِلَى الله ﴾ (او دا چې بېشكه زمونږ بېرته ورتلل خاص الله ته دي) [غافر سورت: ایت 43].

شافعي ویلي: "په قرآن کې یو آیت دی چې د ظالم په زړه کې لکه غشی او د مظلوم په زړه کې لکه مرهم تاثیر کوي، وویل شو: هغه کوم يو دی؟! هغه وویل د الله – سبحانه و تعالی- دغه قول: (وَمَا كَانَ رَبُّكَ نَسِيًّا) (او ستا رب هیڅكله هېروونكى نه دى) [مريم سورت: ایت 64]".

اې د ظلم او استبداد څښتنه! د بدکارانو شر او د بدکارانو دسیسو نه مو وساته.

34

الوَهـَّــابُ -جل جلاله- ډالۍ (بخشش) ورکوونکی ذات -جل جلاله-

همدارنګه د هغه د نومونو څخه الوهاب دی

د هغه ورکړه په ټولو زمانونو کې وګوره

د پورته اسمانونو او ځمکې اوسیدونکي

د هغه له ورکړو څخه نه جلا کيږي

الله د خپل لوړ ذات په ستاینه کې فرمایي: (أَمْ عِندَهُمْ خَزَائِنُ رَحْمَةِ رَبِّكَ الْعَزِيزِ الْوَهَّابِ) (ایا له دوى سره ستا د رب د رحمت خزانې دي (هغه رب) چې ډېر غالب، عطا كوونكى دى؟) [ص سورت: ایت 9].

زموږ رب – تبارک و تعالی – په پراخه پیمانه ډالۍ ورکوونکی دی، چې د ځمکې او اسمانونو ټول مخلوقات پکې شامل دي، د هغه ورکړه په اوس او راتلونکي وخت کې نه قطع کیږي، هغه پرته له پوښتنې یا وسیلې څخه ورکوي، او پرته له کوم سبب او دوکې څخه نعمتونه ورکوي: (رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً ۚ إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّابُ) (اى زمونږه ربه! زمونږ زړونه مه كږوه وروسته له دې چې تا مونږ ته سمه لار وښودله او مونږ ته له خپلې خوا نه رحمت راكړه، یقینًا هم ته، (د نعمت او رحمت) بې حده عطا كوونكى يې) [آل عمران سورت: ایت 8]، (أَمْ عِندَهُمْ خَزَائِنُ رَحْمَةِ رَبِّكَ الْعَزِيزِ الْوَهَّابِ) (ایا له دوى سره ستا د رب د رحمت خزانې دي (هغه رب) چې ډېر غالب، عطا كوونكى دى؟) [ص سورت: ایت 9].

هغه د هر شي ورکونکی دی:

ستر خالق، جواد، سخي، او ورکوونکي ذات لره پاکي ده!

الکرم: د هغه له صفتونو څخه یو صفت دی، الجود: د هغه یو له سترو صفتونو څخه دی، او العطاء: د هغه د ډالۍ لپاره دی، له هغه څخه څوک ډیر سخاوت لري؟!

مخلوقات د هغه نافرماني کوي، مګر هغه د دوی څارنه کوي، په بسترونو کې دوی داسې ساتي لکه څنګه چې دوی د هغه هیڅ نافرماني نه وي کړي، او د دوی پالنه کوي ګواکې دوی ګناه نه وي کړې، ګناهګار باندې سخاوت کوي، او نافرمان باندې فضل او مهربان کوي.

هغه څوک دی چې هغه ته یې بلنه ورکړي وي او ځواب یې نه وي ورکړی؟! یا چا ترې غوښتنه کړي وي او هغه ته یې نه وي ورکړي؟ او یا هغه څوک دی چې د هغه دروازې ته یې خپل بار اچولی وي او هغه بیرته شړلی وي؟

پاک دی هغه ذات چې په فکرونو سره امیدونه ورکوي ... هغه امیدونه چې په نفس کې وي او په ژبې سره نه وي ویل شوی

پاک دی هغه ذات چې اوس هم د هغه رزق ... د ټولو جهانیانو لپاره تضمین شوی دی

په بنده باندې د الله –تبارک و تعالی- نعمتونه له هغه وخته تر سترګو کیږي چې هغه د مور په رحم کې نطفه وه، بیا یې ورله غوږ او لید جوړ کړ او په هغه کې یې روح واچوه، بیا یې ورته خواړه ورکړل، څښاک یې ورکړ او جامې یې ورته واچولې، هغه ته یې پناه ورکړه او هغه کافي کړ، او له هر څه څخه چې یې وغوښتل هغه یې ورکړل

او الله –جل و علا- بنده ته وايي: (أَلَمْ نَجْعَل لَّهُ عَيْنَيْنِ (8) (ایا مونږ ده ته دوه سترګې نه دي وركړي) وَلِسَانًا وَشَفَتَيْنِ (9) (او یوه ژبه او دوه شونډې) وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ (10)) (اومونږ ده ته دوه لارې ښودلي دي) [البلد سورت: ایتونه 8-10]، (۞ يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ ۖ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ) (اې خلقو! هم تاسو الله ته محتاجان يئ، او الله، هم دى ښه بې پروا، ښه ستايل شوى دى) [فاطر سورت: ایت 15].

هغه ته پیدا کړې او روزي یې درکړه، تا ته یې ژوند درکړ او مړ یې کړې، مینه یې درکړه او تاته یې څیزونه درکړل، ناروغ یې کړې او روغ یې کړې، وږی یې کړې او موړ یې کړې، تږی یې کړې او اوبه یې درکړې، ته یې وخندولې او ویې ژړولې، تاته یې پوهه درکړه په هغه څه چې ته پرې نه پوهیدې، او تا ته یې هغه څه در زده کړل چې ته پرې نه پوهیدې، ستا رزق یې چمتو کړ.

هغه ستا دعاء يې قبوله کړه، ستا غوښتنه یې قبوله کړه، ستا پر دښمن غالب شو، تاته یې رسول ولېږه، تاته یې کتاب وښود، او تاته یې یوه طریقه وښوده… نو له دې وروسته هم ته د هغه نافرماني کوې؟! (قُتِلَ الْإِنسَانُ مَا أَكْفَرَهُ) (انسان دې هلاك كړى شي، دى څومره ډېر ناشكره دى)! [عبس سورت: ایت 17].

د هغه په درشل..

آیا دنیا تا باندې تنګه شوېده؟

ایا ناروغۍ دردولی يې؟

ایا پورونو تړلی یې؟

آیا فقر بې برخې کړی یې؟

آیا میرمن او اولاد غواړې؟

ایا ستا ذهن حیران دی او ستا فکرونه ګډوډ دي؟

نو په دې وخت کې ته باید ورکوونکي ذات ته رجوع وکړې، هغه چې ډیر ورکوونکی دی، یوازې خپل لاسونه پورته کړه او د هغه دروازې ته ودریږه او د هغه تر څنګ پناه ونیسه؛ ته به وګورې چې لوږه څنګه په مړښت بدلیږي، او تنده به دې ماته شي، او د شپې له ویښ پاتې کیدو وروسته به خوب درشي، او له ناروغۍ وروسته به روغتیا ومومې، او غایب به راشي، او ورک شوی به لاره پیدا کړې، کړاونه به خلاص شي، او تیاره به لرې شي.

هغه ورکونکی –سبحانه و تعالی- دی؛ هغه چې اوښکې په موسکا، ویره په امن، او ډار په خوندیتوب بدلوي، شپې ته په صبح صادق زیری ورکوي، اندیښمن ته د ناڅاپه آرامۍ زیری ورکوي، او مصیبت ځپلي ته په پټه توګه زیری ورکوي.

د الله – سبحانه وتعالی- خزانې ډکې دي او هیڅکله نه ختمیږي، او هغه فرمایي: (ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ) (تاسو ما وبلئ چې زه ستاسو دعا قبوله كړم) [غافر سورت: ایت 60]، نو څوک چې له الله څخه څه شی غواړي، باید لویه غوښتنه دی وكړي؛ ځکه چې هیڅ شی له هغه څخه لوی ندی! دا سلیمان -علیه السلام- د دنیا او آخرت خیر غواړي: (قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَهَبْ لِي مُلْكًا لَّا يَنبَغِي لِأَحَدٍ مِّن بَعْدِي ۖ إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّابُ) (ده وویل: اى زما ربه! ته ما وبخښه او ما ته داسې باچاهي راكړه چې له ما نه پس د چا لپاره هم مناسب نه وي، بېشكه هم ته ښه عطا كوونكى يې) [ص سورت: ایت 35].

او دا زکریا دی چې بوډاتوب ته رسیدلی او ښځه یې شنډه ده؛ خو هغه وايي: (رَبِّ هَبْ لِي مِن لَّدُنكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً ۖ إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعَاءِ) (اى زما ربه! ما ته له خپلې خوا نه ښه پاكیزه اولاد راكړه، یقینًا ته د دعا ښه اورېدونكى يې) [آل عمران سورت: ایت 38].

وهاب (ورکوونکي) ذات ته رجوع وکړه!

او پادشاهي، حاکمیت، مال، اولاد او هوساینه ټول د ډېر مهربان پادشاه –سبحانه و تعالی- له خوا دي، (وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَن يَشَاءُ ۚ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ) (او الله خپله بادشاهي وركوي چا ته چې يې وغواړي، او الله پراخه فضل والا، ښه عالم دى) [البقرة سورت: ایت 247]، (يَهَبُ لِمَن يَشَاءُ إِنَاثًا وَيَهَبُ لِمَن يَشَاءُ الذُّكُورَ) (چا ته چې وغواړي جینكۍ وركوي او چا ته چې وغواړي هلكان وركوي) [الشورى سورت: ایت 49].

او تر ټولو لوی شی چې یو بنده خپل رب ته دعا کوي: هغه د اهل علم دعا ده، هغه کسان چې د الله په زړه پورې نومونو سره د هغه د ویلو په راز باندې پوهیږي؛ دوی له هغه څخه د ثبات او رحمت غوښتنه وکړه: (رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً ۚ إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّابُ) (اې زموږ ربه! زموږ زړونه مه كږوه وروسته له دې چې تا مونږ ته سمه لار وښودله او مونږ ته له خپلې خوا نه رحمت راكړه، یقینًا هم ته، (د نعمت او رحمت) بې حده عطا كوونكى يې) [آل عمران سورت: ایت 8].

نو لدې کبله؛ الله – سبحانه و تعالی- په هر رکعت کې مقرر کړې او موږ یې باید تلفظ کړو، او موږ هیله لرو چې الله به هغه موږ ته راکړي، او هغه: هدایت دی: (اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ) (ته مونږ ته سَمَه (نېغه) لاره وښَيَه) [الفاتحة سورت: ایت 6].

راز د دعا په خوږوالي کې دی!

هغه د هغه چا سره مینه لري، چې له هغه څخه غوښتنه کوي، او که د دوی دعا نه وي د دوی پروا به یې نه کوله: (قُلْ مَا يَعْبَأُ بِكُمْ رَبِّي لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ) (ته (دوى ته) ووایه: زما رب ستاسو څه پروا كوي كه ستاسو دعا كول نه وي) [الفرقان سورت: ایت 77].

او د هغو دعاګانو له جملې څخه چې الله ته د نږدې کیدو لپاره زموږ رب- سبحانه و تعالی- موږ ته په خپل قول کې راښودلي دي: (وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا) (او هغه كسان دي چې وايي: اى زمونږه ربه! ته مونږ ته زمونږ له ښځو نه او زمونږ له اولادونو نه د سترګو یخ والى راوبخښه او ته مونږ د متقیانو امام وګرځوه) [الفرقان سورت: ایت 74].

بلکې هغه – سبحانه و تعالی- له دې دعا وروسته د جنت وعده ورکړه: (أُولَٰئِكَ يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِمَا صَبَرُوا وَيُلَقَّوْنَ فِيهَا تَحِيَّةً وَسَلَامًا) (دغه كسان دي چې د صبر كولو په سبب به دوى ته د اوچتو ماڼیو بدله وركولى شي او په دې (جنت) كې به د ژوند په دعا او سلام سره د دوى استقبال كولى شي) [الفرقان سورت: ایت 75].

څوک چې په الله پورې تړلی وي، او هغه ته پناه ویسي په هر هغه څه چې هغه مهم وي او غواړي یې، او د هغه دروازې ټکول یې په عاجزۍ، دعاء، او اوږد مناجات سره عادت وي؛ الله به هغه ته عزت ورکړي او ساتنه به یې وکړي، او هغه ته به د هغه څه څخه ډیر ورکړي چې هغه غوښتل، او د هغه د ژوند په اوږدو کې به د هغه لپاره مرسته او ملاتړ کوونکی وي.

پټه خبره...

او زموږ د رب - عزوجل - په دې دنیا کې ورکول د امتحان په توګه وي، او په آخرت کې یې د اجر او جزا په توګه ورکوي.

نو په دې دنیا کې د هغه ورکول د هغه له ارادې سره تړلي دي، او د خلکو ازمايل د هغه په حکمت سره دي؛ ترڅو بنده د دعا او امید په وخت کې خپل رب سره تړلی اوسي، او په خپل توحید او ایمان د دعا او قضاء تر منځ خوشحاله اوسي.

دا تر ټولو ستره ډالۍ او ورکول دي؛ که بنده د ازموینې په حقيقت پوهه شي.

او کله چې بنده په دې پوه شو، ددغې نوم له لارې به بنده د خپل رب سره مینه پیدا کړي، د هغه ستاینه او شکر ادا کوي، او تل به د هغه سره تړلی اوسي.

اې الله تا لره ثنا او ستاینه ده، اې غوره ورکوونکیه

او اې د موخو د ترلاسه کولو لپاره غوره هیلې

او اې هغه غوره ذاته چې د مصیبت د خلاصیدو تمه ور څخه کیدی شي

او اې غوره ذاته چې ډالۍ او ورکړې ورکوي

اې الله! له خپل رحمت څخه موږ ته راکړه؛ ته ورکونکی یې، مونږ، زمونږ مور او پلار او ټولو مسلمانانو ته بخښنه وکړه؛ اې د جهانونو ربه!

35

الرَّزَّاقُ -جل جلاله- روزي ورکونکی ذات -جل جلاله-

له لوږې وروسته مړښت، له تندې وروسته د تندې ماتیدا، له فقر وروسته شتمني، له شبګیرۍ وروسته خوب، له ناروغۍ وروسته روغتیا ده، پور به ادا شي، رزق به زيات شي، بنديان به ازاد شي، کړاونه به خلاص شي، او تیارې به لیرې شي، (فَعَسَى اللَّهُ أَن يَأْتِيَ بِالْفَتْحِ أَوْ أَمْرٍ مِّنْ عِندِهِ) [نو قریب ده چې الله فتح راولي، یا له خپلې خوا نه كوم بل حكم (راولي)] [المائدة سورت: ایت 52].

که اړتیاوې مو محاصره کړي، او ستونزې درته پیښې شي، او اندیښنې مو راګیر کړي، پورونه مو ډیر شي، او رزق مو کم شي؛ نو ته باید هغه روزونکي ته رجوع وکړه، چې تشویش او غم لرې کوي، او د اړمن غږ بلنې ته ځواب ورکوي.

روزونکی له نږدې وپيژنه، او په دې ستر نوم سره ژوند وکړه؛ هغه څوک چې د اورېدونکي غوږ ته په ننوتو سره يې زړه ډاډمن شي، او روح یې آرام شي، او حالت یې بدل شي.

(إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ) (بېشكه همدغه الله ښه روزي وركوونكى، قوت والا، (او) ډېر مضبوط دى) [الذاريات سورت: ایت 58].

زموږ روزي ورکوونکی رب، د روزيۍ کفالت کوونکی، او د هر نفس ساتونکی دی، د هغه رزق او رحمت ټول مخلوق ته بسنه کوي؛ الله –جل وعلا- مؤمن له کافر څخه ځانګړی کړی نه دی، او نه يې دوست له دښمن څخه ځانګړی کړی، څرنګه يې چې زورور ته رسوي کمزوري ته یې هم رسوي، د مور په ګېډه کې یې جنین ته رسوي، او مرغۍ په خپل استوگنځای کې، او مار ته يې په خپل سوري کې، او په سمندر کې يې کبانو ته رسوي. (وَكَأَيِّن مِّن دَابَّةٍ لَّا تَحْمِلُ رِزْقَهَا اللَّهُ يَرْزُقُهَا وَإِيَّاكُمْ ۚ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ) (او په ځمكه ډېر خوځنده (زنده سر) دي چې خپل رزق نه پورته كوي، الله دوى ته او تاسو ته روزي دركوي او هغه ښه اورېدونكى، ښه عالم دى). [العنكبوت سورت:ایت 60].

دغه نوم په قرآن کریم کې په واحد ډول یو ځل، او پنځه ځلې د جمعې په بڼه ذکر شوی دی.

(الرزاق) د مبالغې په بڼه راغلی؛ د دې لپاره چې تاسو خپل ځان ډاډمن کړئ، او پوهه شئ چې هغه کریم او مهربان دی، او دا چې زړونه یوازې د هغه –جل وعلا- سره تړلي وي.

له ابوهریره -رضي الله عنه- څخه روایت دی هغه وویل: یو سړي اړتیا درلوده، نو هغه دښتې ته لاړ، او د هغه میرمن وویل: اې الله! موږ ته څه راکړه چې موږ یې اوړه کړو او ډوډۍ پخه کړو.

نو هغه سړی راغی چې ګوري کاسه (لګن، خانک) له خمیره اوړو څخه ډک دي او په تناره کې غوښی پخیږي، او اسیاب (پل) غنم اوړه کوي؛ هغه وویل: دا د کوم ځایه راغلي دي؟ هغې وويل: د الله له رزق څخه، بیا یې د آسیاب (پل) شا او خوا جارو کړل.

رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «لَوْ تَرَكَهَا لَدَارَتْ -أو قال: طَحَنَتْ- إِلَى يَوْمِ القِيَامَةِ» "که هغه يې پرېښودلی وی؛ نو د قيامت تر ورځې پورې به څرخیدلی وی، او يا يې وويل: اوړه کړی وی". [صحیح حدیث دی. طبراني په المعجم الاوسط کې روایت کړی دی].

تقدیرونه لیکل شوي دي ..

که په سمندر کې په یوه ډبره کې شتون ولري

سخته، داغداره، او اطراف یې ښویه وي

د بنده لپاره رزق دی که الله هغه ټاکلی وي نو هغه به وچوي

ترڅو چې هغه ته ورکړي هر څه چې ددی په منځ کې وي

او یا ورته لاره په پورته اوو اسمانونو کې وی

نو الله به د ورختلو لپاره لار اسانه کړې وای

تر څو هغه څه ترلاسه کړي چې په لوح محفوظ کې لیکل شوي دي

هغه به د رزق خوا ته ورشي، او که نه رزق به د هغه خوا ته ورشي

په صحیح بخاري کې راغلي دي چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «إِنَّ اللهَ -عز وجل- قَدْ وَكَّلَ بِالرَّحِمِ مَلَكًا؛ فَيَقُولُ: أَيْ رَبِّ نُطْفَةٌ، أَيْ رَبِّ عَلَقَةٌ، أَيْ رَبِّ مُضْغَةٌ! فَإِذَا أَرَادَ اللهُ أَنْ يَقْضِيَ خَلْقًا قَالَ المَلَكُ: أَيْ رَبِّ! ذَكَرٌ أَوْ أُنْثَى؟ شَقِيٌّ أَوْ سَعِيدٌ؟ فَمَا الرِّزْق؟ فَمَا الأَجَلُ؟ فَيُكْتَبُ كَذَلِكَ فِي بَطْنِ أُمِّهِ». «یقینا، الله - عزوجل – په رحم باندې پرښته مقرر کړې ده؛ هغه وايي: اې د نطفې ربه، اې د وینې د ټوټې ربه، اې د غوښې د ټوټې ربه! نو کله چې الله غوښتلي وي چې یو مخلوق جوړ کړي، پرښته وایي: اې ربه! نارینه که ښځینه؟ بدبخته که خوشبخته؟ رزق یې څومره دی؟ اجل یې څه وخت دی؟ نو دا به د هغه د مور په رحم کې ورته ولیکل شي».

نو ستا رزق د روزي ورکوونکي له طرفه تضمين شوی دی، نو هغه د حرص کوونکي حرص نه شي جلبولی، او نه یې کرکه کوونکی ردولی شي.

په حدیث کې راغلي: چې نبي -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «إِنَّ الرِّزْق لَيَطْلُبُ العَبْدَ كَمَا يَطْلُبُهُ أَجَلُهُ» "بیشکه چې روزي بنده په هماغه شکل لټوي لکه څنګه يې چې اجل لټوي". [صحيح حدیث دی. د ابن حبان روایت دی].

او هغه -عليه الصلاة والسلام- فرماېلي: "یو نفس تر هغه وخته نه مري تر څو چې خپل رزق یې پوره کړی نه وي". [صحیح حدیث دی. ابن ماجه روایت کړی].

او الله په اندازه رزق نازلوي، ځکه چې هغه د خپلو بندګانو په حال ښه پوهيږي او دا چې د هغوى لپاره څه ښه دي. (۞ وَلَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبَادِهِ لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ وَلَٰكِن يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ مَّا يَشَاءُ ۚ إِنَّهُ بِعِبَادِهِ خَبِيرٌ بَصِيرٌ) (او كه چېرې الله د خپلو بنده ګانو لپاره روزي پراخه كړي، نو دوى به په ځمكه كې خامخا سركشي وكړي او لېكن هغه په یوې اندازې سره څومره چې وغواړې نازلوي يې، بېشكه هغه په خپلو بنده ګانو ښه خبردار، ښه لیدونكى دى) [الشورى سورت: ایت 27]، ابن کثير -رحمه الله- فرمايي: "هغه باخبر او ښه لیدونکی دی چې څوک د شتمنۍ مستحق دی او څوک د فقر مستحق دی".

د هغه خزانې ډکې دي..

د الله روزي نه ختمیږي، او دا ټول بې له کوم فشار، لګښت او سختۍ څخه ترسره کیږي؛ هغه پرته له توښې څخه روزي ورکوونکی دی.

په قدسي حدیث کې راغلي: «يَا عِبَادِي! لَوْ أَنَّ أَوَّلَكُمْ وَآخِرَكُمْ وَإِنْسَكُمْ وَجِنَّكُمْ قَامُوا فِي صَعِيدٍ وَاحِدٍ فَسَأَلُونِي؛ فَأَعْطَيْتُ كُلَّ إِنْسَانٍ مَسْأَلَتَهُ؛ مَا نَقَصَ ذَلِكَ مِمَّا عِنْدِي إِلَّا كَمَا يَنْقُصُ المِخْيَطُ إِذَا أُدْخِلَ البَحْرَ» «اې زما بندګانو! که ستاسو اول او اخر، انسانان او پیریان، که په یوه غونډۍ ودریږي بیا زما څخه غوښتنه وکړي؛ او زه هر یو ته د هغه غوشتنه ورکړم؛ نو دغه ورکړه به د هغه څه څخه چې زما سره دي کم نکړی، مګر دا چې له سمندر څخه هغه څه کم شي چې یوه ستنه يې له ځانه سره پورته کړي کله چې سمندر کې ننویستل شي». [مسلم روایت کړی].

که څه هم الله ټول مخلوق ته روزي ورکوي؛ دا یوه پراخه مهرباني ده، او له هغه –صلی الله علیه وسلم- څخه په مستند ډول روایت شوی دی چې فرمایي: «مَا أَحَدٌ أَصْبَرُ عَلَى أَذًى سَمِعَهُ مِنَ اللهِ، يَدَّعُونَ لَهُ الوَلَدَ، ثُمَّ يُعَافِيهِمْ وَيَرْزُقُهُمْ» "هیڅوک له الله څخه دیر صبر لرونکی ندی، دوی هغه ته د اولاد لرلو دعوه کوي، خو هغه دوی ته شفا او روزي ورکوي". [بخاري او مسلم روایت کړی].

تم شه!

د رزق کثرت د الله –سبحانه و تعالی- په مينې باندې دلالت نه کوي! دا هغه څه دي چې کافران او جاهلان فکر کوي: چې د رزق زیاتوالی د الله تعالی په مینه او رضا باندې دلالت کوي، پدې اړه الله فرمایي: (وَقَالُوا نَحْنُ أَكْثَرُ أَمْوَالًا وَأَوْلَادًا وَمَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ (35) (او دوى به ویل: مونږ د مال او اولاد په لحاظ ډېر زیات یو او مونږ به په عذاب كولى نشو. قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَن يَشَاءُ وَيَقْدِرُ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ (36)) ته ( دوى ته) ووایه: بېشكه زما رب رزق پراخوي چا ته چې وغواړي او تنګوي يې او لېكن د خلقو اكثریت نه پوهېږي) [سبأ سورت: ایتونه 35-36].

همدارنګه د روزۍ کموالی پر اهانت دلالت نه کوي؛ (فَأَمَّا الْإِنسَانُ إِذَا مَا ابْتَلَاهُ رَبُّهُ فَأَكْرَمَهُ وَنَعَّمَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَكْرَمَنِ (15) (نو هر چې انسان دى، كله چې ده لره خپل رب وازمايي، پس ده ته عزت وركړي او ده ته نعمت وركړي، نو دى وايي: زما رب ما ته عزت راكړ. وَأَمَّا إِذَا مَا ابْتَلَاهُ فَقَدَرَ عَلَيْهِ رِزْقَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَهَانَنِ (16) او خو هر كله چې دې وازمايي، پس په ده باندې د ده رزق تنګ كړي، نو دى وايي: زما رب زه سپك كړم) هیڅ کله نه) [الفجر سورت: ایتونه 15-17].

د روزۍ کیلیانی ..

یو له سترو څیزونو څخه چې بنده ته د زړه خوښي او سکون ورکوي: خپل رب باندې تکیه کول دي، په خپل روزي ورکونکي باندې توکل دی، د هغه په ساتنه او پالنه باندې اکتفا کوي، (إِنَّ وَلِيِّيَ اللَّهُ الَّذِي نَزَّلَ الْكِتَابَ ۖ وَهُوَ يَتَوَلَّى الصَّالِحِينَ) (بېشكه زما مددګار هغه الله دى چې كتاب يې نازل كړى دى او هغه د نېكانو مدد او ملګرتيا كوي) [الأعراف سورت: ایت 196].

او که الله د بنده خیال وساتي؛ تقوا به یی په زړه کې واچوي، او دا د رزق یو له سترو وسیلو څخه دی؛ او دا د ټولو اقتصادي نظریو څخه لویه نظریه ده: (وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَىٰ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَيْهِم بَرَكَاتٍ مِّنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ وَلَٰكِن كَذَّبُوا فَأَخَذْنَاهُم بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ) (او كه چېرې د كلیو اوسېدونكو ایمان راوړى وَى او پرهېزګاره شوي وَى (، نو) مونږ به خامخا په دوی باندې له اسمان او ځمكې نه بركتونه پرانستلي وى او لېكن دوى تكذیب وكړ، نو مونږ دوى د هغو عملونو په سبب ونیول چې دوى كول) [الأعراف سورت: ایت 96]، (وَمَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا (2) (او هغه څوك چې له الله نه ووېرېږي، (نو) هغه به د ده لپاره د وتلو څه ځاى پیدا كړي. وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ) او ده ته به له هغه ځایه رزق وركړي چې دى به ګمان هم نه كوي) [الطلاق سورت: ایتونه 2-3].

او د الله – عزوجل- سنت په کايناتو کې دادی چې: روزي له اطاعت سره تړلې ده: (وَلَوْ أَنَّهُمْ أَقَامُوا التَّوْرَاةَ وَالْإِنجِيلَ وَمَا أُنزِلَ إِلَيْهِم مِّن رَّبِّهِمْ لَأَكَلُوا مِن فَوْقِهِمْ وَمِن تَحْتِ أَرْجُلِهِم) (او كه یقینًا دوى (احكام د) تورات او انجیل قايم كړي وى او هغه چې دوى ته د دوى د رب له جانبه نازل كړى شوي دي (،نو) دوى به خامخا خوراك كړى و د خپل له پاسه نه او د خپلو پښو له لاندې نه) [المائدة سورت: ایت 66].

او همدارنګه ددی ضد؛ ګناهونه د رزق مخه نیسي او برکت له منځه وړي: (ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ لِيُذِيقَهُم بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ) (په وچه او لونده (بر او بحر) كې فساد خور شو، په سبب د هغو (عملونو) چې د خلقو لاسونو كړي دي، د دې لپاره چې هغه (الله) په دوى ځینې برخه (د سزا) د هغو عملونو وڅكوي چې دوى كړي دي، د دې لپاره چې دوى راواپس شي) [الروم سورت: ایت 41].

هیره شوې روزي!

ښه اخلاق، په وطن کې امن، سالم بدن، د یوې ورځې روزي، د محبوب سره ملاقات، د ورور موجودیت، د زوی خندا، ښه میرمن، ښه ملګری، د روح سکون، سترګې چې ويني، ژبه چې خبرې کوي، غوږ چې اوري، ښه خوب، او د دې څخه لوی: هغه څوک چې الله ورباندې د مور او پلار او یا د هغو څخه د یوه په شتون باندې احسان کړی وي.

او که تا ته ښه اخلاق در کړ شوی وی ... نو ته د روزۍ تقسیمونکي لخوا غوره شوی یې

نو د ځېنو خلكو نصېب مال دی او د ځېنو نصيب ... علم دی او د ځېنو نصيب ښاېسته اخلاق دي

بالاخره..

بنده باید د شیطان د ویرولو څخه خبردار اوسي چې د رزق په اړه يې ويروي؛ الله –عزوجل- فرمایي: (الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُم بِالْفَحْشَاءِ ۖ وَاللَّهُ يَعِدُكُم مَّغْفِرَةً مِّنْهُ وَفَضْلًا ۗ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ) (شیطان تاسو له غریبۍ څخه وېروي او تاسو ته د بې حیایۍ حكم كوي او الله تاسو سره له خپل جانب نه د مغفرت او فضل وعده كوي او الله پراخه فضل والا، ښه پوه دى) [البقرة سورت: ایت 268].

او له سلفو څخه يو وايي: خلکو په روزئ کې شيطان باندې باور وکړ، او په الله یې باور و نکړ!!

نفس ویریږي چې فقیر نشي

فقر تر هغې شتمنۍ غوره دی چې انسان د هغې په وجه سرکشه کېږي

د نفس شتمني کافي ده څکه چې

انکار وکړي، نو ټول هغه څه چې په ځمکه کې دي د هغې لپاره بسنه نه کوي

اې الله! موږ باندې د هدایت او تقوا، عفت او بډاینې پیرزوینه وکړه او ته تر ټولو ښه روزي ورکونکی یې.

36

الـفَــتـــَّــاحُ (اسان کوونکی) -جل جلاله-

اې له ژونده ستړی شويه، له ژونده تنګ راغليه، ای هغه څوکه چې ورځې درباندې سختې شوې، او دردونه دې څکلي دي! هلته ښکاره خلاصون، نږدې بریا، له سختیو وروسته راحت، او له سختۍ وروسته اسانتیا شته، ستا له مخې او تر شا پټ لطف او مهربانۍ، روښانه هیله او د خیر څخه ډک راتلونکی، او رښتینې ژمنه شتون لري: (وَعْدَ اللَّهِ ۖ لَا يُخْلِفُ اللَّهُ وَعْدَهُ) (وعده كول د الله، الله د خپلې وعدې مخالفت نه كوي) [الروم سورت: ایت 6].

له الفتاح ذات سره ستا خفګان خلاص او پای مومي، او له الفتاح سره ستا پریشانۍ راحت دی.

الله – سبحانه و تعالی- د خپل ځان په اړه فرمايي: (وَهُوَ الْفَتَّاحُ الْعَلِيمُ) (او هم دى ښه فیصله كوونكى، ښه عالم دى) [سبإ سورت: ایت 26].

زموږ رب – تبارک و تعالی - د زړونو بندونه په هدایت، ایمان او تقوی سره خلاصوي.

او زموږ رب – سبحانه وتعالی- هغه ذات دی چې په آخرت کې د خپلو بنده ګانو په منځ کې په حقه سره پرانیزي، قضاوت او فیصله کوي؛ هغه قضاوت چې په هغه کې بې انصافي، انحراف او بې عدالتي نه وي، بلکې هغه به انصاف او حق وي، او الله تر ټولو غوره پرانیستونکی دی: (قُلْ يَجْمَعُ بَيْنَنَا رَبُّنَا ثُمَّ يَفْتَحُ بَيْنَنَا بِالْحَقِّ وَهُوَ الْفَتَّاحُ الْعَلِيمُ) (ته ووایه: زمونږ رب به زمونږ په مینځ كې جمع وكړي، بیا به زمونږ په مینځ كې په حقه سره فیصله وكړي او هم دى ښه فیصله كوونكى، ښه عالم دى) [سبأ سورت: ایت 26].

او زموږ رب – سبحانه و تعالی- له خپلو بنده ګانو څخه تکليفونه لرې کوي، ژر راحت ورکوي، مشقت لرې کوي، مشکلات لرې کوي، او رحمتونه خوروي، د روزۍ دروازې پرانيزي، او خپلو بندګانو ته دنياوي چارې خلاصوي چې د هغوی ژوند سره اړخ ولګوي او ژوند یې سم شي. (مَّا يَفْتَحِ اللَّهُ لِلنَّاسِ مِن رَّحْمَةٍ فَلَا مُمْسِكَ لَهَا ۖ وَمَا يُمْسِكْ فَلَا مُرْسِلَ لَهُ مِن بَعْدِهِ ۚ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ) ( هر هغه شى چې الله يې د خلقو لپاره له رحمته پرانیزي، نو د هغه (رحمت) هیڅوك بندوونكى نشته او هر شى چې هغه يې بند كړي، نو د هغه راخلاصوونكى نشته د هغه (الله) نه بعد، همغه ښه غالب، ښه حكمت والا دى) [فاطر سورت: ایت 2].

او زموږ رب –سبحانه و تعالی-، هغه ذات دی چې د علم، حکمت، پوهې او بصیرت دروازې یې د خپلو پیغمبرانو، اولیاوو او صالحو بندګانو پر مخ پرانیستې دي: (وَاتَّقُوا اللَّهَ ۖ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ ۗ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ) (او له الله نه ووېرېږئ، او الله تاسو ته ښودنه كوي، او الله په هر شي باندې ښه پوه دى) [البقرة سورت: ايت 282].

او زموږ رب – سبحانه و تعالی- هغه څوک دی چې د خپلو نیکو او مومنو بندګانو لپاره یې سلطنتونه او ښارونه پرانیستي. (إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُّبِينًا) (بېشكه مونږ تا ته فتح دركړې ده، ښكاره فتح) [الفتح سورت: ايت 1].

او زموږ رب – سبحانه و تعالی – هغه ذات دی چې نافرمانانو ته هر ډول نعمتونه پرانیزي؛ ترڅو هغوی راګیر کړي: (فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ أَبْوَابَ كُلِّ شَيْءٍ حَتَّىٰ إِذَا فَرِحُوا بِمَا أُوتُوا أَخَذْنَاهُم بَغْتَةً فَإِذَا هُم مُّبْلِسُونَ) (نو كله چې دوى هغه شى هېر كړ په څه سره چې دوى ته نصیحت شوى و، بیا نو مونږ په دوى باندې د هر شي دروازې پرانستلې تر دې چې دوى لويي وكړه، په سبب د هغه څه چې دوى ته وركړل شوي وو (،نو) مونږه دوى ناڅاپه ونیول، بيا نو دوى ناګهانه نا امېده وو) [الأنعام سورت: ایت 44] .

همدا ډول الفتاح د هغه له نومونو څخه یو نوم دی ... او فتحه د هغه په اوصافو کې دوه حکمونه دي ... د حکم له مخې فتح، او دا زموږ د الله قانون دی ... او د تقدیر فتح دوهمه فتحه ده

او رب پدې دواړو صفتونو سره فتاح دی ... د رحمان ذات فتح په عدل او احسان کې ده

حقیقت ..

ما په دې تعریف کې هغه څه ذکر کړي چې علماوو د الله د نوم (الفتاح) د تعریف په اړه ذکر کړي دي: او هغه جامع تعریف دی، خو په دې کرښو کې به د هغه –عزوجل- پر دې قول تم کیږم: (مَّا يَفْتَحِ اللَّهُ لِلنَّاسِ مِن رَّحْمَةٍ فَلَا مُمْسِكَ لَهَا ۖ وَمَا يُمْسِكْ فَلَا مُرْسِلَ لَهُ مِن بَعْدِهِ ۚ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ) الله چې خلكو ته خپل څه رحمت را پرانيزي نو د هغه څوک بندوونكى نشته، او څه چې بند كړي نو بيا له ده وروسته يې څوک جاري كوونكى نشته او همغه برلاسى او د حكمت والا دى. [فاطر سورت : ایت 2]:

هغه حقیقت چې مؤمن باید تل په یاد ولري، هغه دا دی چې: د الله –عزوجل- له لارې پرته هیڅ شی نشي تیریدلی، او د الله –عزوجل- د میدان پرته بل هیڅ اړتیا شتون نلري، او د الله –عزوجل- له لوري پرته د هیڅ شي منځ ته راتلی نشي، هغه یوازې ذات دی چې په جهان کې هیڅ ځواک او قوت نشته مګر د الله –عزوجل- لخوا.

دا ممکنه نه ده چې یوه حجره حرکت وکړي، او نه یوه ذره چې شتون ولري، او نه یو تبخیر شوی څاڅکی، او نه پاڼه رالویږي پرته د هغه –عزوجل- د ځواک او قدرت - په واسطه.

او ټوله نړۍ نشي کولی د هغې بدۍ مخه ونیسي چې الله –عزوجل- نه وي غوښتلې، او ټوله نړۍ نشي کولی چې له تا څخه د هغه شر مخه ونیسي چې الله –عزوجل- ستا لپاره مقرر کړی وي.

ځینو سلفو خپل یو ورور ته لیکلي وو: اما بعد؛ که الله درسره وي، له چا څخه وېرېږئ؟ او که ستا پر خلاف وي، نو له چا څخه هیله لرې؟!

کلیانې د هغه په لاس کې دي...

وروسته لدې چې دردونه ناروغ په تکلیف کړي او دردونه یې ستړی کړي، نړۍ پرې راتنګه شي، او ډاکټران بې وسې شي، نو هغه روغتیا ته ضرورت لري، او د درملو دروازې د هغه پر مخ بندې شي، نو الرحمن، الفتاح، العلیم، الشافي هغه ته د سبب له لارې شفا ورکوي، او په یو ضعیف او نږدې سبب سره او یا بغیر له کوم سبب څخه شفا ورکوي... یقینا هغه –تبارک و تعالی- الفتاح دی.

حالات مو ماتوي، کړاوونه او کړکېچونه دې مخې ته راځي، دردونه مو په زړه کې درېږي، او دروازه مو پر مخ بندېږي؛ آن تر دې چې ته به فکر وکړې چې دغه اندیښنه او کړاو به نه لرې کیږي؛ نو الفتاح ذات به خپله فتحه په آسانۍ سره درولیږي، او د هغه اراده ترسره کیږي لکه څنګه چې هغه وغواړي.

فقر دې راګیر کړي، او پورونه دې لاندې کړي، او څیرې به مو بدلې شي، د اولاد په يادولو مو زړه مات شي، له پور ورکوونکي څخه ډارېږي، فکر دې نارامه شي؛ او فکرونه مو ګډوډ شي. او دروازه دې پر مخ وتړل شي.

دلته هغه الفتاح - عزوجل – ذات په پټه توګه خلاصون راولیږي؛ نو پور پرې شي، او فقر له منځه لاړ شي، روح به خوشاله شي.. دا الفتاح ذات دی؛ چا چې د روزۍ دروازې خلاصې کړې.

زوی لاړ شي، پلار مسافر شي، محبوب او ملګری لاړ شي، دنیا تنګه شي؛ روح تنګ شي، فکرونه ګډوډ شي، او کله چې غایب را په یاد شي زړه ولړزیږي؛ دلته مومن د الفتاح پادشاه دروازې ته پریوځي، د غایب د بیرته راستنیدو او ساتلو غوښتنه وکړي؛ که هغه بندي وي او يا مسافر، نو پدې وخت که زيری د اوو اسمانونو له پاسه راشي؛ د غایب په رارسیدو، د بندي په خلاصیدو، او د محبوب بیرته راستنیدلو؛ (أَمَّن يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ) (بلكې هغه ذات (غوره دى) چې د مجبور ( او عاجز) سوال قبلوي، كله چې دغه (الله) وبلي او هغه تكلیف (او سختي) لرې كوي) [النمل سورت: ایت 62].

هغه ته ورمخ کړه!

هغه آسان کوونکی او پوه ذات – جل و علا-؛ څومره لوړ مقام والا دی، تر ټولو لوړه مرتبه لري، خپل مخلوق ته تر ټولو نږدې، او د خپلو بندګانو لپاره ډېر مهربان دی.

د خلاصوونکي (آسانوونکی) ذات دروازه خلاصه ده، نو کله دې چې ولیده چې رسۍ ټینګیږي؛ نو پوه شه چې هغه پرې کیږي، او کله چې تیاره ډیره شي؛ نو د نږدې سهار زیري راتلونکي ته په تمه شه، د لوی څښتن او خلاصوونکي ذات څخه مه ستړی کیږه، ځکه چې د یو حالت دوام ناممکن دی، او ترټولو غوره عبادت: د خلاصون انتظار دی، او ورځې تغیر کوي، او وخت بدلیږي، او شپې امیدواري دي، او غیب پټ دي، الفتاح (كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ) (هر وخت هغه په یوكار كې دى) [الرحمن سورت: ایت 29]، و(لَعَلَّ اللَّهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذَٰلِكَ أَمْرًا) (كېداى شي چې الله له دغه نه وروسته كوم (ښه) كار پیدا كړي) [الطلاق سورت: ایت 1]، (فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا(5) (نو بېشكه له سختۍ سره اساني شته) إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا (6)) (بېشكه له سختۍ سره اساني شته) [الشرح سورت: ایتونه 5-6].

ډاکټر ته ووایه، کله چې مرګ ورته ورسیده:

اې ډاکټره ستا له طبابت سره سره چا مړ کړې؟

ناروغ ته ووایه چې هغه وژغورل شو او روغ شو وروسته لدې چې

د طبابت هنرونه ناکام شول: ته چا روغ کړې؟

روغ کس ته ووایه چې بغیر له کوم علت څخه مړ شي:

اې روغ کسه چا په مرګ باندې پوهه کرې؟

دا حیرانتیاوې دي ترڅو چې هغې څخه واخلې

ستا سترګې او ستا غوږونه پرې خلاص شي

اې انسانه، آرام شه، څه شي

د الله جل جلاله په اړه ته دوکه کړی یې؟

ځانګړې فتح ..

روزي د آسانوونکي ذات لخوا تقسیم شوې، نو ممکن دی د یو کس په اوږد لمونځ سره آسانه شوي وي خو د زیاتې روژې له امله نه وي، او بل کس لپاره په صدقه ورکولو سره آسانه شوي وي خو د علم له امله نه وي، او بل کس لپاره په قرآن سره آسانتیا وي خو د نیکو کارونو له امله نه وي، او بل کس لپاره په عزت او له خپل مور او پلار سره په نيکۍ کولو آسانتیا وي... نو مبارک دې وي د هغه چا لپاره چې آسانتیاوې ورته شتون ولري.

نو کله چې الله د خپل بنده باطن خوښ کړي ... په هغه باندې به د الفتاح ورکړې څرګندې شي

او کله چې الله ته د مصلح نیت پاک وي ... هغه ته به بنده ګان په خپلو روحونو باندې رامایله شي

اې الله! موږ لپاره د ځمکې او اسمانونو برکتونه پرانیزه، او زموږ لپاره د خپل رحمت دروازې خلاصې کړه، او موږ د نیکۍ کېلي او د بدیو بندوونکي وګرځوه. اې آسانوونکيه، اې د علم څښتنه!

37

السَّمـِـيـعُ (اوریدنکی) ذات -جل جلاله-

په داسې وخت کې چې الله غواړي چې ته پوهه شې: چې هغه د عرش د پاسه برقراره دی، هغه غواړي چې تاسو ډاډه شئ: چې هغه ستا خبرې اوري او ستا کارونه ویني؛ او له هغه څخه ستا هیڅ شی پټ ندی، ستا مناجات، غږ او خبرې اوري، ستا خاطرې د هغه لپاره روښانه دي، ستا دعاګانې اورېدل کېږي، ستا غوښتنه منل کېږي، ستا د بخښنې غوښتنه او توبه قبلېږي.

آیا دردونو مات کړی یې؟ آیا ستا روح د خپل رب په شوق کې ژاړي؟ الله ستا ژړا اوري، او هغه ستا د شا (څټ) رګ څخه هم تا ته نږدې دی؛ هغه تا ته ځواب درکوي، ستا غم محو کوي، ستا پریشانۍ خلاصوي ... هغه اوریدونکی، ښه پوه ذات دی.

هغه – سبحانه و تعالی- د خپل ځان په ستاینه کې فرمایي: (وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ) (او هم هغه ښه اورېدونكى، ښه پوه دى) [البقرة سورت: ایت 137]، د الله (السمیع) نوم: د هغه ګران کتاب کې په څلور پنځوس ځایونو کې ذکر شوی دی.

زموږ رب – سبحانه و تعالی- اوریدونکی دی؛ د هغه اوریدل ټول آوازونه را ګیروي، د پورته او ښکته نړۍ ټول غږونه اوري؛ پټ او ښکاره غږونه، ګواکې دا ټول یو غږ وي، د هغه په نیز غږونه یو له بل سره نه ګډېږي، او ټولې ژبې له هغه څخه نه پټېږي، نږدې او لرې، پټ او ښکاره ورته برابر دي، هغه – سبحانه و تعالی- فرمایي : (سَوَاءٌ مِّنكُم مَّنْ أَسَرَّ الْقَوْلَ وَمَن جَهَرَ بِهِ وَمَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بِاللَّيْلِ وَسَارِبٌ بِالنَّهَارِ) (د هغهٔ په وړاندې ټول) (يو برابر دي، څوك چې په تاسو كې خبره ورو وكړي او څوك چې يې څرګنده وكړي او هغه څوك چې هغه په شپه كې پټېدونكى دى او په ورځ كې ظاهرېدونكى دى) [الرعد سورت: ایت 10].

او پدې نوم کې د خالق –سبحانه و تعالی- اشتراک له مخلوق سره د مشابهت په معنی ندی –الله تردې ډیر لوړ دی!-؛ ځکه چې د مخلوق صفتونه د هغه د ضعف، کمزورۍ او د هغه د خلقت سره مطابقت لري، او د خالق –تبارک و تعالی- صفات د هغه د کمال او عظمت سره ښایي . (لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ ۖ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ) (د هغه په مثل هېڅ شى نشته او هم دغه ښه اورېدونكى، ښه لیدونكى دى) [الشورى سورت: ایت 11].

دلته د اورېدا معنا: اورېدل او احاطه کول دي. (قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا وَتَشْتَكِي إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ يَسْمَعُ تَحَاوُرَكُمَا ۚ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ) (یقینًا الله د هغې ښځې خبره واورېدله چې له تا سره يې د خپل خاوند په باره كې بحث (او سوال و جواب) كاوه او الله ته يې شكایت كاوه او الله ستاسو د دواړو سوال او جواب اورېده، بېشكه الله ښه اورېدونكى، ښه لیدونكى دى) [المجادلة:1]، او د: ځواب ورکولو او قبلولو په معنا راځي: (إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعَاءِ) (بېشكه زما رب خامخا د دعا ښه اورېدونكى دى) [إبراهيم سورت: ایت 39].

او هغه اوریدونکی دی، چې هر څه ویني او اوري

پټ او ښکاره په کاېناتو کې

او د هر غږ لپاره حاضر غوږ لري

نو پټ او ښکاره هغه ته یو شان دی

او اورېدل د هغه نه پراخه اواز والا دي چې

پټ دي او همدارنګه نږدې

هغه اوریدونکی او نږدې دی:

په “صحيحینو” کې راغلي دي: چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم – له صحابه و-رضي الله عنهم – څخه واوریدل چې په لوړ اواز یې خپل رب رابله: هغه -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «أَيُّهَا النَّاسُ! ارْبَعُوْا عَلَى أَنْفُسِكُمْ؛ فَإِنَّكُمْ لاَ تَدْعُوْنَ أَصَمَّ وَلَا غَائِبًا، وَلَكِنْ تَدْعُوْنَ سَمِيعًا بَصِيرًا»، "اې خلکو! ځانونو باندې رحم وکړئ؛ ځکه چې تاسو کوڼ او غایب نه رابلئ، بلکه تاسو اوریدونکی او لیدونکی رابلئ". او هرکله چې بنده خپل غږونه او مناجات پای ته ورسوي نو اجابت به راڅرګند شي.. ځکه چې هغه ښه اوریدونکی او ډیر پوه دی.

هغه د مجبورانو غږ اوري، د اړمنو دعا قبلوي، د مصیبت ځپلو سره مرسته کوي، او د ثنا ویونکو ثنا اوري، او د دعا کونکو دعا اوري، په توره شپه کې د ښویه ډبرې پر سر د تور میږې د پښو غږ اوري، د زړونو خاطرې اوري، د نفسونو اندیښنې اوري، او د ضمیرونو مناجات اوري.

یوه ښځه راغله چې له رسول الله -صلی الله علیه وسلم- سره د خپل میړه د شخړې په اړه خبرې وکړي - او هغه خوله – رضی الله عنها – او عایشه -رضی الله عنها- د کور په کونج کې وې، هغه وايي چې هغې به یوه کلمه اوريدله او یوه کلمه به یې نه اوریدله، او له دې بحث وروسته جبرائیل -علیه السلام- پر محمد -صلی الله علیه وسلم- د الله – عزوجل- دغه قول نازل کړ: (قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا وَتَشْتَكِي إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ يَسْمَعُ تَحَاوُرَكُمَا ۚ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ) (یقینًا الله د هغې ښځې خبره واورېدله چې له تا سره يې د خپل خاوند په باره كې بحث (او سوال و جواب) كاوه او الله ته يې شكایت كاوه او الله ستاسو د دواړو سوال او جواب اورېده، بېشكه الله ښه اورېدونكى، ښه لیدونكى دى) [المجادلة سورت: ایت 1]، څومره عجیب نږدې والی، لویه پوهه، او د اوریدلو احاطه لري!

الله خپلو اولیاوو ته غوږ نیسي: هغه هم د ځواب، ساتنې او توفیق اورېدا، داسې اوریدا چې د هغوی ویره آراموي لکه څرنګه چې یې د موسی -علیه السلام- ویره آرامه کړه، کله چې هغه د فرعون په لوري له تګ څخه ویره اعلان کړه، نو هغه – جل و علا - ورته وفرمایل: (لَا تَخَافَا ۖ إِنَّنِي مَعَكُمَا أَسْمَعُ وَأَرَىٰ) [(الله) وویل: تاسو مه وېرېږئ، بېشكه زه له تاسو سره یم، زه اورم او زه وینم] [طه سورت: ایت 46].

الله د دوی ساتونکی دی او الله له دوی سره حساب كونکی دی؛ او هغه کافي دی د حسابۍ لپاره !

د خلاصون کیليانې:

که ویرې تا په څپیړه ووهي، او مشکلات درباندې راشي؛ نو خپل رب ته په دې ستر نوم سره ځان نږدې کړه؛ لکه څنګه چې انبیاوو -علیهم السلام- پدې نوم سره الله تعالی ته ځان نږدې کړی و، هغه ذات چې مناجات اوري، د اړتیا په وخت کې ځواب ورکوي، او شر لمنځه وړي .. نو بل چا ته خپل مشکل مه څرګندوه، هغه ته په سجده پریوځه، د هغه په دروازه کې خپله سوارلۍ ښکته کړه، له هغه سره خبرې وکړه او د هغه په وړاندې وژاړه، بیا د خلاصون په تمه شه.

زکریا -علیه السلام- الله هغه ته هغه څه ورکړل چې د هغه په زړه کې و وروسته له دې چې هغه په پټه رابللی و؛ (إِذْ نَادَىٰ رَبَّهُ نِدَاءً خَفِيًّا) (كله چې ده خپل رب ته اواز وكړ ډېر ورو اواز) [مريم سورت: ایت 3]، نو هغه ته یې صالح اولاد ورکړ؛ وروسته لدې چې د هغه په نوم یې تضرع او غوښتنه وکړه: (رَبِّ هَبْ لِي مِن لَّدُنكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً ۖ إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعَاءِ) (اې زما ربه! ما ته له خپلې خوا نه ښه پاكیزه اولاد راكړه، یقینًا ته د دعا ښه اورېدونكى يې) [آل عمران سورت: ایت 38].

ابراهیم -علیه السلام- په دې نوم له الله څخه غوښتنه کوي چې عمل یې قبول کړي؛ کله چې هغه او د هغه زوی اسماعیل -علیهما السلام- د کعبې د جوړولو کار پای ته ورساوه: (رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا ۖ إِنَّكَ أَنتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ) (اى زمونږه رَبه! زمونږ نه (دا عمل) قبول كړه، ته چې يې، خاص ته، ښه اورېدونكى، ښه عالم يې) [البقرة سورت: ایت 127].

په دې مبارک نوم سره ابراهیم -علیه السلام- د الله شکر ادا کړ چې د هغه دعا یې قبوله کړه: (الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَهَبَ لِي عَلَى الْكِبَرِ إِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ ۚ إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعَاءِ) (ټوله ثنا خاص د هغه الله لپاره ده چې ما ته يې سره له زوړوالي نه اسماعیل او اسحاق رابخښلې دي، بېشكه زما رب خامخا د دعا ښه اورېدونكى دى) [إبراهيم سورت: ایت 39].

په دې نوم سره، د عمران میرمن د خپل کار په منلو سره خپل رب ته نږدې کیږي؛ کله چې هغې په هغه څه نذر وکړ چې د هغې په ګېډه کې و: (إِذْ قَالَتِ امْرَأَتُ عِمْرَانَ رَبِّ إِنِّي نَذَرْتُ لَكَ مَا فِي بَطْنِي مُحَرَّرًا فَتَقَبَّلْ مِنِّي ۖ إِنَّكَ أَنتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ) (كله چې د عمران ښځې وویل: اې زما ربه! بېشكه ما تا لپاره نذر منلى دى د هغه چې زما په ګېډه كې دى، په دې حال كې چې ازاد به وي، نو ته يې له ما نه قبول كړه، بېشكه هم ته ښه اورېدونكى، ښه پوه يې) [آل عمران سورت: ایت 35].

د فاسدو پلانونو له مخې دنیا په یوسف -علیه السلام- باندې راتنګه شوه؛ نو خپل رب ته یې یې اواز وکړ: (رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ ۖ وَإِلَّا تَصْرِفْ عَنِّي كَيْدَهُنَّ أَصْبُ إِلَيْهِنَّ وَأَكُن مِّنَ الْجَاهِلِينَ (33) (هغه وویل: اې زما ربه! بندي خانه ما ته ډېره خوښه ده له هغه كار نه چې دوى ما هغه ته بلي او كه ته زما څخه د دوى مكر و فریب وانه ړوې (، نو) زه به دوى ته مايله شم او شم به له جاهلانو نه. فَاسْتَجَابَ لَهُ رَبُّهُ فَصَرَفَ عَنْهُ كَيْدَهُنَّ ۚ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (34)) (نو خپل رب يې د ده دعا قبوله كړه، نو له ده نه يې د دوى مكر او فریب وګرځاوه، بېشكه هغه، هم هغه ښه اورېدونكى، ښه پوه دى) [يوسف سورت: ایتونه 33-34].

یونس -علیه السلام- د کب په ګېډه کې غږ کوي: (لَّا إِلَٰهَ إِلَّا أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ) (نشته هېڅ لايق د عبادت مګر ته يې، ته پاك يې، بېشكه هم زه له ظالمانو څخه یم) [الأنبياء سورت: ایت 87]، هغه کمزوری غږ چې له دریو تیارو څخه راوتلی اسمان یې څیري کړ، نو بیا اوریدونکي او پوه ذات – جل و علا- هغه له غمه وژغوره: (فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ) (نو مونږ د هغه دعا قبوله كړه او مونږ هغه له غم نه خلاص كړ) [الأنبياء سورت: ایت 88].

او الله – سبحانه و تعالی- خپل بنده ازمایي ترڅو د هغه شکایتونه، زارۍ او دعاګانې واوري، الله –سبحانه و تعالی- فرمايي: (قَالَ إِنَّمَا أَشْكُو بَثِّي وَحُزْنِي إِلَى اللَّهِ) (هغه وویل: بېشكه همدا خبره ده چې زه د خپلې پرېشانۍ او غم فرياد الله ته كوم) [يوسف سورت: ایت 86].

اوریدونکی ذات ستا ساتنه کوي..

انسي او جني شیطانان به په تا راټول شي؛ نو تا ته به وسوسې او قهر در اچوي تر څو ته خفه او غمجن شې، نو الله تا ته امر کوي چې له هغه څخه مرسته وغواړه او له هغوی څخه د هغه په دوو نومونو (السميع العليم) سره پناه وغواړه: (وَإِمَّا يَنزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ ۚ إِنَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ) (او كه چېرې د شیطان له طرفه كومه وسوسه تا (په ګناه كولو) ورتېز كړي، نو په الله پورې پناه ونيسه، بېشكه هغه ښه اورېدونكى، ښه پوه دى) [الأعراف سورت: ایت 200].

د کعبې کور ته نږدې دوه قريشي او یو ثقفي يا دوه ثقفي او یو قريشي سره يو ځای کيږي؛ او د صحابه کرامو په اړه وايي: د دوی په ګیډو کې غوړ ډېر دي، خو زړونه یې لږ عقل لري، یو یې وویل: ته فکر کوې چې الله –تعالی- هغه څه اوري چې موږ یې وایو؟

بل وویل: که په لوړ غږ خبرې وکړو هغه یې اوري، او که پټې خبرې وکړو هغه یې نه اوري.

او بل وویل: که هغه واوري کله چې موږ په لوړ غږ خبرې وکړو؛ نو هغه زموږ پټې خبرې هم اوري! بیا الله – سبحانه و تعالی- دغه آیت نازل کړ: (وَمَا كُنتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَن يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَلَا أَبْصَارُكُمْ وَلَا جُلُودُكُمْ وَلَٰكِن ظَنَنتُمْ أَنَّ اللَّهَ لَا يَعْلَمُ كَثِيرًا مِّمَّا تَعْمَلُونَ (22) (او تاسو به (د ګناه د كولو په وخت كې) ځان له دې نه نه پټولو چې په تاسو به ستاسو غوږونه او ستاسو سترګې او ستاسو څرمنې ګواهي وركړي او لېكن تاسو به دا خیال كاوه چې بېشكه الله په ډېرو هغو كارونو نه پوهیږي چې تاسو يې كوئ. وَذَٰلِكُمْ ظَنُّكُمُ الَّذِي ظَنَنتُم بِرَبِّكُمْ أَرْدَاكُمْ فَأَصْبَحْتُم مِّنَ الْخَاسِرِينَ (23)) (او دغه ستاسو هغه (خراب) ګمان دى چې تاسو به په خپل رب (دغه) ګمان كاوه، دغه تاسو هلاك كړئ، نو له تاوانیانو ځنې شوئ) [فصلت سورت: ایتونه 22-23].

پند او نصېحت ..

زموږ نبي -صلی الله علیه وسلم- به په دغو دوو نومونو:(السميع العليم) پناه غوښته، كله چې د شپې لمانځه لپاره پاڅېده؛ هغه به ویل: «أَعُوذُ بِاللهِ السَّمِيعِ العَلِيمِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ؛ مِنْ هَمْزِهِ وَنَفْخِهِ وَنَفْثِهِ» "زه هغه الله ته پناه غواړم چې اوریدونکی او پوهه دی د رټل شوي شیطان څخه؛ د هغه د هڅولو، او پو کولو څخه". [صحیح حدیث دی. ابوداود روایت کړی].

او هغه – صلی الله علیه وسلم- په دغو دوو نومونو سره (السميع العليم) پناه غوښتله، له هر هغه مصیبت څخه چې ورته رسیده: «مَنْ قَالَ: بِسْمِ اللهِ الَّذِي لَا يَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَيْءٌ، فِي الأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ، وَهُوَ السَّمِيعُ العَلِيمُ، ثَلَاثَ مَرَّاتٍ؛ لَمْ تُصِبْهُ فَجْأَةُ بَلَاءٍ حَتَّى يُصْبِحَ، وَمَنْ قَالَهَا حِينَ يُصْبِحُ ثَلَاثُ مَرَّاتٍ؛ لَمْ تُصِبْهُ فَجْأَةُ بَلَاءٍ حَتَّى يُمْسِـيَ» "چاچې وویل: د هغه الله په نامه چې ضرر نشي رسولی د هغه له نوم سره هیڅ یو شی پر ځمکه او نه په آسمان کې او هغه اورېدونکی او پوهه دی، درې ځلې، نو تر سهاره پورې به ورته هیڅ شی ضرر ونه رسوي، او چا چې سهار درې ځلې وویل، نو تر شپې پورې به ورته هیڅ شی ضرر ونه رسوي". [صحیح حدیث دی. ابوداود روایت کړی].

او د دې نوم (السمیع) په احساس کولو سره تا دې ته هڅوي چې دایم هغه –سبحانه و تعالی- ته نږدې اوسې.

اې اوریدونکیه.. اې د علم څښتنه! موږ له هغو کسانو څخه وګرځوه چې ستا نه یې غواړي او ته یې ځواب ورکوې، او هغه تاته تضرع او عاجزي کوي او ته ورباندې ورحمیږې.

38

البــــَصِـــيرُ (هر څه لیدونکی) ذات -جل جلاله-

ابو نعيم په الحليه كې ليكلي دي چې امير المؤمنين عمر بن الخطاب -رضي الله عنه- د شپې له خوا د مدينې په کوڅو كې تېر شو؛ له یوې بوډۍ ښځې یې واورېدل چې خپلې لور ته یې وویل: «شیدې له اوبو سره ګډې کړه، نجلۍ ورته وویل: ته نه پوهېږې چې عمر -رضی الله عنه- د شیدو له اوبو سره ګډول منع کړي؟ بوډۍ وویل: او عمر چیرته دی چې مونږ وویني؟! نجلۍ چې د الله – تبارک و تعالی- لخوا یې د هغوی دواړو په لیدلو یقین درلود وویل: که عمر مونږ ونه ویني؛ د عمر رب خو مو ویني!».

په دې دنیا کې داسې خلک شته چې په لوړ مقام، دايمي امن، دايمي خوښۍ، او په حق کې استقامت، او له بندګۍ څخه خوند اخلي؛ او دا یوازې د دې لپاره دي چې دوی پوهیږي چې: الله هر هغه څه ګوري چې دوی یې کوي.

د الله (البصیر) نوم په قرآن کریم کې په دوه څلویښتو ځایونو کې ذکر شوی دی، هغه – سبحانه و تعالی - فرمایلي: (إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ) (بېشكه الله هغه عمل لره ښه ليدونكى دى چې تاسو يې كوئ) [البقرة سورت: ایت 110]،

زمونږ رب چې هر څه ویني؛ که هرڅومره دقیق او واړه وي، نو هغه په توره شپه کې د تور میږي د پښو اواز اوري چې په خویه ډبرې روان وي، هغه هر هغه څه ګوري چې د اوو ځمکو لاندې دي، لکه څرنګه یې چې د اوو اسمانونو څخه پورته ويني.

هغه د هر څه لیدونکي، په ټولو حالاتو او په پټو چارو پوه دی: با خبر دی، د باطني چارو په اړه معلومات لري.

او هغه لیدونکی دی، د تور مېږي ګرځیدا ويني ...د ځمکې او ډبرې لاندې ... او د هغې په غړو کې د خوړو لارې ويني ... او هغه د دوی د سپینوالي رګونه په واضح ډول ګوري

او د سترګو خیانتونه ويني ... او همدارنګه د سترګو د بڼو اوړېدل راوړېدل هم ویني

زمونږ رب – سبحانه و تعالی - د ځان لپاره د (لیدلو) صفت ثابت کړی دی نو الله لره دوه ریښتینې سترګې دي څنګه چې د هغه د ذات – سبحانه و تعالی- سره لایقې دي - موږ په هغو باندې باور لرو پرته له تحریف، تعطیل، تمثیل، او تاویل څخه. (لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ ۖ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ) (د هغه په مثل هېڅ شى نشته او هم دغه ښه اورېدونكى، ښه لیدونكى دى) [الشورى سورت: ایت 11].

او په دې نوم کې له خالق سره د مخلوق تړاو د مشابهت معنا نلري: ځکه د مخلوق صفتونه د هغه د ضعف، عاجزۍ او د خلقت په تناسب دي، او د خالق صفتونه د هغه –سبحانه و تعالی- د کمال او عظمت لایق دي؛ (لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ ۖ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ) (د هغه په مثل هېڅ شى نشته او هم دغه ښه اورېدونكى، ښه لیدونكى دى) [الشورى سورت: ایت 11].

او د هغه –عزوجل- له رحمت څخه په خپلو بندګانو باندې دا دي: چې هغوی په رحمت سره مخاطب کړي، او هغوی د خپل ځان اطاعت او اخلاص ته وهڅوي؛ سربیره پر دې چې هغه ذات له هغوی څخه بې نیازه دی؛ او د غالب الله په کتاب کې هغه – سبحانه و تعالی- فرمایی: (إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ) ، بیشکه چې الله هغه څه ویني چې تاسو یې کوئ، تر څلویښت ځله ډیر یاد کړی دی، ترڅو مؤمن ته تذکر حاصل شي، او غافلانو ته خبر ورکړي چې الله د دوی په اعمالو باندې خبر دی.

د اطاعت (تابعدارۍ) خوږوالی ..

څوک چې پوهه شي چې د هغه رب یې ګوري؛ هغه شرمیږي چې الله هغه په خپلو نافرمانیو یا په هغه څه کې چې د هغه نه خوښیږي وګوري؛ او څوک چې پوه شي چې الله هغه ویني؛ هغه خپل عمل او عبادت په ښه شکل ترسره کوي، او په خپل عمل او عبادت کې به دومره اخلاص وکړي تر دې چې د احسان مقام ته ورسیږي؛ کوم چې د اطاعت لوړ مقام دی؛ چې محبوب -صلی الله علیه وسلم- یې په اړه فرمایلي: «أَنْ تَعْبُدَ اللهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ، فَإِنَّ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ» «د الله داسې عبادت وکړه لکه څنګه چې ته هغه ګورې، که چیرته ته هغه نه وینئ، نو هغه تا ویني» [بخاري او مسلم روایت کړي]

نو کله چې هغه دې مقام ته ورسید هغه به له الله سره د بندګانو په خاص معیت کې وي، لکه څرنګه چې الله – تبارک و تعالی- په قدسي حدیث کې فرمایلي دي: «وَمَا يَزَالُ عَبْدِي يَتَقَرَّبُ إِلَيَّ بِالنَّوَافِلِ حَتَّى أُحِبَّهُ، فَإِذَا أَحْبَبْتُهُ؛ كُنْتُ سَمْعَهُ الَّذِي يَسْمَعُ بِهِ، وَبَصَرَهُ الَّذِي يُبْصِرُ بِهِ» "او زما بنده په نوافلو سره ما ته نږدې کیږي ترڅو چې زه هغه سره مینه وکړم، نو کله چې زه هغه سره مینه وکړم؛ زه د هغه لپاره غوږ یم چې په هغه سره اوري، او د هغه لپاره سترګه یم چې په هغه سره ویني". [بخاري روایت کړی].

څوک چې پوه شي چې الله هغه ګوري چې له څه ازموینې سره مخ دی، زړه به یې آرامه شي، د نفس لپاره به یې سکون راشي، او ډاډه به شي چې خلاصون نږدې دی.

او څوک چې پوه شي چې هغه یې ویني نو له الله څخه به حیا وکړي چې هغه په ​​خپلو اعمالو او خبرو کې خیانت کوونکی وویني او پداسې حال چې بندګانو ته یې فریب ورکوي..

ابن عمر -رضي الله عنه- له خپلو څو ملګرو سره مکې ته روان شو، په لاره کې يې استراحت وکړ، يو شپون له غره څخه راښکته شو، ابن عمر -رضی الله عنه- ورته وويل: اې شپونه! پر موږ یوه پسه خرڅ کړه!

شپون وویل: زه مریا یم - یعنې زه یو اخیستل شوی غلام یم.

ابن عمر -رضي الله عنه- ورته وویل: خپل بادار ته ووایه: لیوه وخوړ، شپانه ورته وویل: الله چیرته دی؟

ابن عمر وژړل، غلام (شپون) یې له خپل بادار څخه واخیست او ازاد یې کړ.

که چیرته کوم وخت په خلوت کې وې، مه وایه

چې یواځې یم، لیکن ووایه چې ما باندې څارونکی شته

او دا فکر مه کوه چې الله به یوه لحظه درڅخه غافل وي

او نه هغه څه چې پټ وي له هغې څخه به غایب وي

ځینو هڅه وکړه چې یوې کوچۍ ښځې سره زنا وکړي؛ نو هغه ورته وویل: یواځې ستوري موږ ویني، هغې ورته وویل: ددې ستورو خالق چیرته دی؟

ويل شوي دي: چا چې الله په خپلو خيالونو كې څارونکی وګڼه؛ الله به هغه د غړو په حرکاتو کې وساتي.

او كه ته هغه اوو كسانو ته وګورې چې الله به په هغه ورځ هغوی تر خپل سيوري لاندې راولي چې د هغه له سیوري پرته به بل سيوری نه وي؛ ته به د هغوی ترمنځ مشترک شی دا ومومې: چې هغوی په سمه طریقه ایمان راوړی و، داسې چې الله یې ویني؛ نو دوی د هغه عبادت کاوه لکه څنګه چې دوی هغه ویني؛ نو له دوی امله هغوی دغه منزلت ترلاسه کړ.

په دغه نوم سره يې د موسی -علیه السلام- د قوم څخه یو صالح سړي دعا وکړه، او الله – تبارک و تعالی- ته يې پناه یوړه، او د فرعون او د هغه د قوم د مکر او فریب څخه یې پدې نوم باندې منګولې ولګولې: (وَأُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ) (او زه خپل كار الله ته سپارم، بېشكه الله (خپلو) بنده ګانو لره ښه لیدونكى دى) [غافر سورت: ایت 44]، نو پایله یې څه وه؟

الله د هغه دعا قبوله کړه: (فَوَقَاهُ اللَّهُ سَيِّئَاتِ مَا مَكَرُوا ۖ وَحَاقَ بِآلِ فِرْعَوْنَ سُوءُ الْعَذَابِ) (نو الله هغه د دوى د مكرونو له بديو نه بچ وساته او (پخپله) اٰل فرعون ډېر سخت عذاب ګېر كړل) [غافر سورت: ایت 45] .

ای هغه څوکه چې د مچیو قطار شوي وزرونه ویني

د شپې په تکه توره تیاره کې

او د هغه رګونه چې د هغې په غاړه کې دي

او د ضعیفو هډوکو مغز هم وینې

ما باندې د توبې ویستلو احسان وکړه چې پاک شي

هغه څه چې ما مخکې کړي وو

پند او نصېحت ..

مؤمن ته له پټو ګناهونو او په هغه باندې د اصرار کولو څخه خبرداری ورکول کیږي او دا چې توبه هم و نه باسي، په صحیح حدیث کې له ثوبان -رضي الله عنه- څخه نقل شوي، چې وایي: رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «لَأَعْلَمَنَّ أَقْوَامًا مِنْ أُمَّتِي يَأْتُونَ يَوْمَ القِيَامَةِ بِحَسَنَاتٍ أَمْثَالَ جِبَالِ تِهَامَةَ بِيضًا، فَيَجْعَلُهَا اللهُ -عز وجل- هَبَاءً مَنْثُورًا»، «زه به پوه شم چې زما د امت ځینې خلک به د قیامت په ورځ د تهامې د سپینو غرونو په څیر د نیکو عملونو سره راشي، نو الله –عزوجل- به یې عملونه برباد کړي»، ثوبان وويل: ای د الله رسوله! مونږ ته یې بیان کړه، موږ ته یې واضح کړه؛ داسې نه چې مونږ د هغوی له ډلې څخه نه شو او مونږ به خبر هم نه یو! هغه وفرمایل: «أَمَا إِنَّهُمْ إِخْوَانُكُمْ، وَمِنْ جِلْدَتِكُمْ، وَيَأْخُذُونَ مِنَ اللَّيْلِ كَمَا تَأْخُذُونَ، وَلَكِنَّهُمْ أَقْوَامٌ إِذَا خَلَوْا بِمَحَارِمِ اللهِ انْتَهَكُوهَا» «خبردار! دوی ستاسو ورونه دي، او ستاسو له جنس څخه دي، او دوی د شپې څخه اخلي لکه څنګه چې تاسو یې اخلی (د شپي عبادت کوي)، مګر دا هغه خلک دي چې کله د الله د محرماتو سره یواځې شي سرغړونې کوي». [ابن ماجه روایت کړی] او هغوی ریا کاران دي چې د خلکو لپاره عبادت کوي او الله نه یادوي مګر لږ.

او خلوت لوړوي او یا راښکته کوي، نو څوک چې په خلوت کې د الله تعظیم وکړي، خلک به د هغه په ښکاره کې تعظیم وکړي.

ابن رجب الحنبلي -رحمه الله- فرمايي: «کوچنی نفاق د باطن او ظاهر توپیر له امله رامنځته کیږي»، او ویې ویل: «ښه پایله نشي راتلی مګر د چا چې باطن یې ښه وي؛ ځکه چې د مرګ شیبه نشي جعلي کیدلی، نو په هغه وخت کې نه راوځي مګر هر هغه څه چې دننه په زړه کې وي».

اې الله اې لیدونکی ذاته! زموږ په کمزوریو رحم وکړه او زموږ له نیمګړتیاو او زموږ له تیروتنو څخه تیر شه او د مسلمانۍ مرګ مو په نصیب کړه؛ اې د جهانونو ربه.

39

الـتَّــوَّ ابُ (ډير ژر توبه قبلونکی) ذات -جل جلاله-

عمر بن الخطاب -رضي الله عنه- فرمايي: "توبه کوونکو سره کښینئ! ځکه چې هغوی نرم زړونه لري".

بدي مې وکړه او ښه مې ندي کړي او تا ته توبه کوونکی راغلی یم ... او غلام کله کولی شي چې د خپل بادار څخه وتښتي

د بخښنې امید لري نو که نا امیده شو ... نو په ځمکه کې به د هغه نه بل څوک نا امیده پیدا نشي

مونږ د الله – جل وعلا- د (التواب) له نوم سره پاتي کیږو:

د الله (التواب) نوم څومره خوږ دی! دغه نوم ګناهګار ته امید ورکوي چې نوې د خوښۍ مرحله پیل کړي، او هغه پرې د نا امیدۍ او تیارو له دایرې څخه راووځي، (أَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَيَأْخُذُ الصَّدَقَاتِ وَأَنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ) (ایا دوى نه پوهېدل چې یقینًا الله دى چې هغه د خپلو بنده ګانو توبه قبلوي او صدقې اخلي او دا چې بېشكه الله، هم دى ښه توبه قبلوونكى، بې حده مهربان دى) [التوبة سورت: ایت 104].

زموږ رب –سبحانه و تعالی- توبه قبلوونکی دی، هغه خپل ځان په توبه قبلونکي (التواب) د مبالغې صیغې سره وصف کړی، له دې امله چې د هغه بندګان پرله پسې ګناهونه کوي؛ لدې امله د مبالغی د صیغې په بڼه راغلی، ترڅو د لویو خطاګانو په مقابل کې پراخه توبه قرار ولري.

هغه – سبحانه و تعالی – د توبه کوونکو توبه قبلوي، او د رجوع کونکو ګناهونه معافوي؛ حتا که توبه تکرار شي، قبلیدل هم تکراریږي تر لا یتناهی پورې.

الله -سبحانه وتعالى- فرمایي- : (فَمَن تَابَ مِن بَعْدِ ظُلْمِهِ وَأَصْلَحَ فَإِنَّ اللَّهَ يَتُوبُ عَلَيْهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ) (نو چا چې له خپل ظلم نه پس توبه وكړه او (د ځان) اصلاح يې وكړه، نو بېشكه الله د ده توبه قبلوي، بېشكه الله ډېر بخښونكى، بې حده مهربان دى) [المائدة سورت: ایت 39].

په المستدرک کې راغلي: يو سړی رسول الله -صلی الله عليه وسلم- ته راغی او ويې ويل: اې د الله رسوله! له موږ څخه يو کس ګناه کوي، هغه وفرمايل: هغه باندې ليکل کېږي، بيا يې وويل: له هغه څخه بخښنه غواړي او توبه وباسي، ويې فرمايل: «يُغْفَرُ لَهُ وَيُتَابُ عَلَيْهِ، وَلَا يَمَلُّ اللهُ حَتَّى تَمَلُّوا» "هغه بخښل کیږي او توبه یی قبلیږي، او الله نه ستړي کیږي تر هغه چې تاسو ستړي نشئ". [حسن حدیث دی].

هر څوک چې الله ته نصوحا توبه وباسي؛ الله یې توبه قبولي.

الله څومره مهربان دی!

او د الله سخاوت ته وګوره چې خپل بنده ته عزت ورکوي چې د توبې قبلول یې د بنده د توبې څخه مخکې او وروسته له توبې څخه ټاکلی دي، نو د بنده توبه د خپل رب –سبحانه و تعالی- د دوو توبو په منځ کې ده، : مخکې او وروسته.

لومړی الله د هغه توبه قبوله کړه: د اجازې، توفیق او الهام له مخې؛ کله چې د هغه زړه یې توبې ته په حرکت راوست، بیا يې توبه وویسته، او دا احسان د مهربان، رحم کوونکي او بخښوونکي الله له طرفه دی.

بیا چې کله هغه په رښتیا توبه وباسي نو الله يې توبه قبوله کړي، ګناهونه او خطاګانې يې ورته وبخښي، الله – سبحانه و تعالی- فرمايي: (ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوبُوا ۚ إِنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ) (بیا هغه (الله) پر دوى مهرباني وكړه، د دې لپاره چې دوى توبه وباسي، بېشكه چې الله، هم دى ښه توبه قبلوونكى، بې حده مهربان دى) [التوبة سورت: ایت 118].

له الله پرته بل معبود نشته، هغه لره د اول او آخري توبې احسان دی.

همدارنګه د هغه له صفاتو څخه دا دي چې توبه قبلوي ... او توبه د هغه په صفتونو کې دوه ډوله ده

بنده ته د توبې اجازه ورکول او د هغې قبلول ... وروسته د توبې نه د احسان کوونکی ذات په احسان سره

همدارنګه د نيک عمل اجر په همدې شکل دی؛ بنده ته یې الهام کړی، بیا یې اجر ورکړی؛ نو الله په احسان او فضل سره پیل کوونکی دی، او په ورکړه او مهربانۍ سره احسان کوونکی دی.

پند او نصېحت ..

او توبه: پر ټولو انسانانو واجب ده، د ژوند په ټولو پړاوونو کې د مؤمنانو او نافرمانو په ګډون؛ ځکه الله – سبحانه و تعالی- فرمایلي دي: (وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ) (او تاسو ټول الله ته توبه وباسئ اې مومنانو! د دې لپاره چې تاسو كامیاب شئ) [النور سورت: ایت31].

توبه: له هغه کمال څخه ده چې الله تعالی یې خوښوي، کوم کمی نه دی، او الله – سبحانه و تعالی- فرمایلي دي: (إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ) (یقینًا الله ډېر توبه وېستونكي خوښوي او ښه پاك اوسېدونكي خوښوي) [البقرة سورت: ایت 222]، او الله -سبحانه وتعالى- فرمایلي دي - : (لَّقَد تَّابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنصَارِ) (یقینًا الله په مهربانۍ سره رجوع وكړه په خپل نبي او مهاجرو او انصارو باندې) [التوبة سورت: ایت 117]،.

هغه -سبحانه وتعالى- د ادم -علیه السلام- په اړه وفرمایل: (فَتَلَقَّىٰ آدَمُ مِن رَّبِّهِ كَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ) (نو ادم له خپل رب نه څو كلمې زده كړې، نو د هغه توبه يې قبوله كړه) [البقرة سورت: ایت 37].

او د إبراهيم او إسماعيل -عليهما السلام- په اړه یې وفرمایل: (وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا ۖ إِنَّكَ أَنتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ) (او مونږ ته زمونږ د عبادت طرىقې وښَيَه او زمونږه توبه قبوله كړه، يقينًا همدا ته ډېر ښه توبه قبلوونكى، بې حده رحم كوونكى يې) [البقرة سورت: ایت 128].

او د موسی -علیه السلام- په اړه یې وفرمایل: (فَلَمَّا أَفَاقَ قَالَ سُبْحَانَكَ تُبْتُ إِلَيْكَ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُؤْمِنِينَ) (نو كله چې په خود شو، ويې ويل: زه ستا پاكي بیانوم، زه تا ته توبې وباسم او زه تر ټولو اول ایمان راوړونكى یم) [الأعراف سورت: ایت 143].

دا معلومه خبره ده: چې پیغمبران د لویو او کوچنیو ګناهونو له اقرار څخه پاک دي او په هغه څه سره چې هغه یې د توبې په اړه ویلي دي، د دوی درجې لوړوي او د دوی نیک عملونه لویوي؛ ځکه چې هغه؛ هغه کسان خوښوي چې توبه کوونکي او پاک وي.

او په صحیح البخاري کې له هغه - عليه الصلاة والسلام - څخه روایت دی چې فرمایي: «وَاللهِ! إِنِّي لَأَسْتَغْفِرُاللهَ وَأَتُوبُ إِلَيْهِ فِي اليَوْمِ أَكْثَرَ مِنْ سَبْعِينَ مَرَّة». «په الله قسم! زه په ورځ کې له اویا ځلو څخه زیات له الله څخه بخښنه غواړم او هغه ته توبه کوم».

که چېرته تاسو ګناه نه کولی..

او الله پوهيږي چې بندګان يې له نيمګړتياوو او کمیو خالي ندي، او په همدې ډول يې پيدا كړي دي؛ ترڅو په دوی کې خپل رحم، بخښنه او توبه وښيي، او هغه - عليه الصلاة والسلام – فرمایی: «لَوْ أَنَّكُمْ لَمْ تَكُنْ لَكُمْ ذُنُوْبٌ يَغْفِرُهَا اللهُ لَكَمْ، لجَاءَ اللهُ بِقَوْمٍ لهُمْ ذُنُوْبٌ يَغْفِرُهَا لهُمْ» "که تاسو کومه ګناه نه درلوده چې الله به یې تاسو ته بخښي، نو الله به داسې خلک راوستی وای چې هغوی ګناهونه لرل ترڅو یې هغوی ته بخښنه کړې وای". [مسلم روایت کړی]

هغه - عليه الصلاة والسلام- وفرمایل: «كُلُّ ابْنِ آدَمَ خَطَّاءٌ، وَخَيْرُ الخَطَّائِينَ التَّوَّابُونَ» "د آدم ټول اولاد خطا کوونکي دي، او تر ټولو غوره خطا کوونکي هغه دي چې توبه وباسي" [صحیح حدیث دی. ترمذي روایت کړی].

الله – تبارک و تعالی- د خپلو بندګانو د توبې په قبلولو سره د خپل ځان ستاینه کړې ده. هغه وویل: (غَافِرِ الذَّنبِ وَقَابِلِ التَّوْبِ شَدِيدِ الْعِقَابِ ذِي الطَّوْلِ ۖ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ إِلَيْهِ الْمَصِيرُ) (د ګناهونو بخښونكى او د توبې قبلوونكى دى، ډېر سخت عذاب والا د لوى فضل والا دى، نشته دى هېڅ حق معبود مګر هم دى دى، خاص هم ده ته بېرته ورتلل دي) [غافر سورت: ایت 3].

او الله غواړي: چې د هغه بندګان پوهه شي : چې هغه د خپل بنده توبه قبلوي؛ حتی که د هغه ګناهونه لوی وي. (إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا) (بېشكه الله ټول ګناهونه بخښي) [الزمر سورت: ایت 53].

زمونږ رب له مونږ او زمونږ له عبادت څخه بې پروا دى، خو لدې سره هم د خپل بنده په توبه ډېر خوشحالیږي، كله چی توبه وكړي، نو الله څومره عزتمند دی! او الله څومره ښکلی دی! او الله څومره مهربانه دی!

په صحیحینو کې له رسول الله - عليه الصلاة والسلام- څخه روایت دی چې فرمایي: «لَـلَّهُ أَشَدُّ فَرَحًا بِتَوْبَةِ عَبْدِهِ المُؤْمِنِ مِنْ رَجُلٍ فِي أَرْضٍ دَوِّيَّةٍ مَهْلِكَةٍ، مَعَهُ رَاحِلَتُهُ عَلَيْهَا طَعَامُهُ وَشَرَابُهُ، فَنَامَ فَاسْتَيْقَظَ وَقَدْ ذَهَبَتْ، فَطَلَبَهَا حَتَّى أَدْرَكَهُ العَطَشُ. "الله د خپل مومن بنده په توبه دومره خوشحالیږي لکه چې په تباه کوونکې دښته کې د یو سړي خپله سوارلۍ وي چې په هغې باندې د هغه خواړه او څښاک وي، او هغه ویده شي او کله چې ویښ شي، ګوري چې سوارلۍ یې تللې ده، نو هغه یې و لټوي تر څو چې تنده پرې راشي.

ثُمَّ قَالَ: أَرْجِعُ إِلَى مَكَانِيَ الَّذِي كُنْتُ فِيهِ؛ فَأَنَامُ حَتَّى أَمُوتَ، فَوَضَعَ رَأْسَهُ عَلَى سَاعِدِهِ لِيَمُوتَ، فَاسْتَيْقَظَ وَعِنْدَهُ رَاحِلَتُهُ، وَعَلَيْهَا زَادُهُ وَطَعَامُهُ وَشَرَابُهُ، فَاللهُ أَشَدُّ فَرَحًا بِتَوْبَةِ العَبْدِ المُؤْمِنِ مِنْ هَذَا بِرَاحِلَتِهِ وَزَادِهِ». بیا له ځان سره ووایي: زه به بیرته هغه ځای ته لاړ شم چیرې چې زه وم؛ او ویده به شم ترڅو چې مړ شم، نو هغه خپل سر په خپل مټ کېښود چې مړ شي، نو کله چې را ویښ شو ګوري چې سوارلۍ یې تر څنګ ولاړه ده، او په هغې باندې د هغه غوټي اوخوراک او څښاک دی، نو الله د مؤمن بنده په توبه تر دې هم زیات خوشحالیږي چې دغه سړی په خپلې سوارلۍ او غوټې خوشحاله شو».

ابن تیمیه - رحمه الله - فرمایي: "هرڅوک چې توبه کوي نو هغه د الله محبوب دی". (إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ) (یقینًا الله ډېر توبې وېستونكي خوښوي او ښه پاك اوسېدونكي خوښوي) [البقرة سورت: ایت 222].

نو هغه ذات چې پر خپلو بندګانو باندې دغسې د رحمت صفت ولري: ټوله مینه باید هغه ته ورکړل شي، او یوازې د هغه عبادت وشي پرته له شریک نیولو څخه، او د دې مینې اغیزې د هغه په خالص عبادت کولو سره ښکاره شي، او هغه ته د هغه د اطاعت او له هغه چا سره مینه کول چې هغه له هغوی سره مینه کوي، او د هغه چا څخه نفرت وکړي چې هغه له هغوی څخه نفرت کوي.

بلال بن سعد وویل: تاسو لره داسې رب دی چې په تاسو کې یو چا ته په عاجله توګه سزا نه ورکوي، خنډ لرې کوي، توبه قبلوي، او رجوع کوونکی ته مخ کوي، او په شا تګ کوونکی سره خواخوږي کوي. (وَهُوَ الَّذِي يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَيَعْفُو عَنِ السَّيِّئَاتِ وَيَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ) (او دى همغه ذات دى چې د خپلو بنده ګانو توبه قبلوي او د بدیو معافي كوي او په هغو كارونو پوهېږي چې تاسو يې كوئ) [الشورى سورت: ایت 25].

د دروازې په درشل کې ..

توبه: له نافرمانۍ څخه اطاعت ته، له بدۍ څخه نېکۍ ته، او د نافرمانۍ له وحشت څخه د مهربان ذات نږدې کېدلو ته تېښته ده.

دا د خالق څخه د هغه دروازې ته تیښته ده، دا د خالق څخه د هغه د دروازې خولې ته تېښته ده، او د جبار ذات څخه د هغه ساحې ته، او د هغه له عذاب څخه د هغه په بخښنې سره پناه غوښتل، او د هغه له عقاب څخه بخښنې ته، او د هغه څخه پر هغه باندې چې مونږ د هغه ثنا ویل نشو شمیرلی، او پرته له هغه څخه د خلاصون هیڅ څه نشته، او له هغه څخه تیښته نشته مګر د هغه خوا ته؛ (فَفِرُّوا إِلَى اللَّهِ ۖ إِنِّي لَكُم مِّنْهُ نَذِيرٌ مُّبِينٌ) (نو تاسو الله ته وتښتئ، بېشكه زه ستاسو لپاره د هغه له جانبه ښكاره وېروونكى یم) [الذاريات سورت: ایت 50].

اې ربه، که زما ګناهونه لوی او ډیر وي ... نو بېشکه زه پوهېږم چې ستا بخښنه ډیره لویه ده

نو که له تا څخه له نیکانو پرته بل څوک امید و نلري ... نو مجرم به له چا څخه مرسته وغواړي او چا ته به پناه ویسي؟

علي بن ابي طالب -رضي الله عنه- فرمايي: «تعجب دی د هغه چا لپاره چې هلاک شي او له هغه سره نجات وي! وويل شول: هغه څه دي؟ ويې ويل: توبه او استغفار».

ابن القیم -رحمه الله- فرماېلي: «ډیری هغه څه چې یو مسلمان ګناه ته اړ باسي (په توبه باندې تکیه کول دی) او که چیرې هغه پوه شي چې د تکیه کولو او د توبې تر منځ به ممکن مانع راشي نو ویره به یې راپورته شي».

او رښتیني توبه یوازې په دې کیدی شي: د ګناه پریښودل، پښیمانه کیدل، د هغې د نه تکرارولو هوډ کول، او د هغه په ځای نیک عمل سره کول، بیا که حقوق العبد وي هغه باید د هغه څښتن ته وسپارل شي.

شقیق البلخي –رحمه الله- ویلي: «د توبې نخښه: د هغه څه لپاره ژړل چې مخکې شوي دي، په ګناه کې د اخته کیدو ویره، د بدانو پریښودل، او د ښو خلکو سره پاتې کیدل دي».

صادقانه توبه قبلیږي پرته له دوو وختونو څخه: کله چې لمر له لویدیځ څخه پورته شي، او د ځنکدن په وخت کې.

د بیدارۍ ټکان ..

او الله –عزوجل- به خپل مؤمن بنده ازمايي چې د هغه څه په واسطه د بنده بندګي بشپړه کړي، او هغه خپل رب ته تضرع، عاجزي، او رجوع وکړي.

نو څومره خلک له الله څخه لرې شوي دي؛ او الله –عزوجل- هغوی باندې تنګستیا راوستلې تر څو هغه بیرته راستون شي، او کله چې بیرته راستون شي نو د هغه د نږدې کیدو خوند وڅکي، او د استقامت او توبې د نعمت احساس وکړي؛ هغه د دې مصیبت او سختۍ لپاره د الله شکر ادا کړي چې د هغه د نجات او بریالیتوب لامل وګرځید. (وَلَنُذِيقَنَّهُم مِّنَ الْعَذَابِ الْأَدْنَىٰ دُونَ الْعَذَابِ الْأَكْبَرِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ) (او مونږ به خامخا هرومرو په دوى د نژدې (لږ) عذاب نه وڅكوو، له ډېر لوى عذاب نه مخكې، د دې لپاره چې دوى (له كفر نه اسلام ته) راوګرځي) [السجدة سورت: ایت 21].

نو كه له خپلې سرغړونې او انحراف سره پریښودل شوې او توبه دې ونه ویستله، او نعمتونه دې خپلې مخې ته ولیدل؛ نو پوه شه چې هغه ستا څخه کرکه لري، او دا چې دا د هغه له خوا ستا د راګیرولو لپاره یو فرصت دی؛ ځکه الله –عزوجل- فرمايلي: (فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ أَبْوَابَ كُلِّ شَيْءٍ حَتَّىٰ إِذَا فَرِحُوا بِمَا أُوتُوا أَخَذْنَاهُم بَغْتَةً فَإِذَا هُم مُّبْلِسُونَ) (نو كله چې دوى هغه شى هېر كړ په څه سره چې دوى ته نصیحت شوى و، بیا نو مونږ په دوى باندې د هر شي دروازې پرانستلې تر دې چې دوى لويي وكړه، په سبب د هغه څه چې دوى ته وركړل شوي وو (،نو) مونږه دوى ناڅاپه ونیول، بيا نو دوى ناګهانه ناامېده وو) [الأنعام سورت: ایت 44].

نو کله دې چې توبه اعلان کړه؛ نو له الله څخه د استقامت غوښتنه وکړه، ځکه دا د رسول الله -صلی الله علیه وسلم- له دعاوو څخه وه: «اللَّهُمَّ يَا مُقَلِّبَ القُلُوْبِ! ثَبِّتْ قَلْبِي عَلَى دِينِكَ» "اې الله، د زړونو بدلوونکېه! زما زړه په خپل دین ټینګ وساته" [صحیح حدیث دی. بخاري په «الادب المفرد» کې روایت کړی].

اې الله! زموږ توبه قبوله کړه، ځکه ته تر ټولو زیات توبه قبلوونکی او مهربان یې، او موږ او زموږ مور او پلار ته بخښنه وکړه؛ ځکه ته بخښونکی او مهربان یې.

40

الـعـــَلِــيمُ (پراخ علم لرونکی) ذات -جل جلاله-

سینې په خیالونو، فکرونو، نیتونو او ارادو پوښلې دي، چې د هغې د اوریدلو هیڅ کومه لاره نشته، هیڅ لید ورته نه رسیږي؛ مګر حکیم او پوه ذات له هغې څخه باخبره دی.

ضمیرونه د افکارو له ذخیرو څخه پټ ساتل کیږي؛ نه نږدې ملاېکې، نه رالېږل شوی پیغمبر، نه کوم محبوب دوست، او نه یو باصلاحیته عالم، او نه هم یو سرکښ شیطان په دې پوهیږي؛ مګر په غیبو پوه ذات هغو باندې پوهیږي.

جنین د مور په رحم کې د یوې پردې تر شا په بله پرده کې پوښل کیږي؛ نو معلومه نه وي چې ژوندی دی که مړ؟ نارینه ده که ښځینه؟ بد نصیب دی که خوش نصیب؟

هغه نه خپل ژوند، خپل معاش او نه خپل عمر پېژني! هغه څوک چې په هرڅه پوهیږي په دې پوهیږي. (وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ) (او الله په هر شي باندې ښه پوه دى) [البقرة سورت: ایت 282].

پوهه: د ناپوهۍ ضد دی.

او زموږ د رب – سبحانه و تعالی- پوهه ظاهر او باطن، پټ او ښکاره، پورته او لاندې نړۍ، تیر زمان، حاضر او راتلونکي باندې احاطه لري. (يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْمًا) (دغه (الله) پوهېږي په هر هغه څه چې د دوى په وړاندې دي او په هر هغه څه چې د دوى وروسته دي او دوى د هغه د علم احاطه نشي كولى) [طه سورت: ایت 110].

او هغه – عزوجل- هر هغه څه باندې خبر دی چې د هغه مخلوق په سینو پټ کړي دي؛ د ایمان او کفر، حق او باطل، خیر او شر له لحاظه. (إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ) (بېشكه الله ښه پوهه دى پر هغو (خبرو) چې په سینو (زړونو) كې دي) [آل عمران سورت: ایت 119]، (وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ) (او الله په هر شي باندې ښه پوه دى) [البقرة سورت: ایت 282].

پټې خبرې د هغه په نیز په لوړ اواز خبرې دي، او رازونه هغه لره ښکاره دي، او پټ شیان د هغه په نیز څرګند دي.

او هغه په هر څه پوه دی، او د هغه علم په هرڅه احاطه کړې ده ... په کاېناتو کې له پټو او ښکاره وو ... او په هر شي باندې د هغه پاک ذات پوهه دی ... لرې شیان هغه ته تر نږدې شیانو ډیر نېږدې دي

هېح ناپوهي د هغه په پوهې باندې مخکې نه ده او نه هېڅکله ... څه شی هېروي لکه څنګه چې انسان هېروي

هغه پوه ذات دی:

پاڼه د هغه په پوهې سره غورځېږي، ټیټ اواز د هغه په پوهې سره منځ ته راځي، او خبره د هغه په پوهې سره کېږي، نیت د هغه په پوهې سره تړل کېږي، او څاڅکی د هغه په پوهې سره راښکته کېږي.

د ژوندي او مړ، لوند او وچ، حاضر او غائب، پټ او لوړ، ډیر او لږ معلومات: (۞ وَعِندَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ لَا يَعْلَمُهَا إِلَّا هُوَ ۚ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ ۚ وَمَا تَسْقُطُ مِن وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُهَا وَلَا حَبَّةٍ فِي ظُلُمَاتِ الْأَرْضِ وَلَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ) (او خاص له الله سره د غیبو چابیانې دي، يوازې هغه پر دغو عالم دى او هغه عالم دى پر هغه څه چې په وچه او سمندر كې دي، او هېڅ یوه پاڼه نه غورځېږي مګر هغه پرې عالم دى او د ځمكې په تیارو كې نه یوه دانه (پرېوځي) او نه لوند څیز او نه وچ مګر (دا ټول) په څرګند كتاب (لوح محفوظ) كې دي) [الأنعام سورت: ایت 59].

او ځینو صحابه وو له خپل ځان سره خبرې وکړې او چا ته یې څرګندې نکړې، بلکه هغه یې پټې وساتلې؛ نو الله – عزوجل- دا نازل کړ: (عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ كُنتُمْ تَخْتَانُونَ أَنفُسَكُمْ) (الله ته معلوم دي چې یقینًا تاسو له خپلو ځانونو سره خیانت كاوه) [البقرة سورت: ایت 187].

او رسول الله -صلى الله عليه وسلم- خپلو ځينو ميرمنو ته يوه خبره بيان كړه، نو ځينې يې بیان کړ او له نورو څخه يې مخ واړوه، هغې وويل: دا چا درته وويل؟ (قَالَ نَبَّأَنِيَ الْعَلِيمُ الْخَبِيرُ) (ده وویل: ما ته ډېر پوه (او) ښه خبردار ذات خبر راكړ) [التحريم سورت: ایت 3].

عمیر بن وهب او صفوان بن امیه – له بدر وروسته – د شپې کعبې سره نږدې کېناستل او د رسول الله -صلی الله علیه وسلم- د وژلو پلان یې جوړاوه؛ بیا الله – عزوجل- خپل پیغمبر ته د دوی د دسیسې خبر ورکړ او د دوی له کړنو یې خبر کړ: (قَالَ رَبِّي يَعْلَمُ الْقَوْلَ فِي السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ ۖ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ) [(رسول دوى ته) وویل: زما رب په اسمان او ځمكه كې په هره خبره پوهېږي او هم هغه ښه اورېدونكى، ښه عالم دى]. [الأنبياء سورت: ایت 4].

او په تبوک کې منافقینو یو بل سره خبرې وکړې او د رسول الله -صلی الله علیه وسلم - او صحابه وو – رضي الله عنهم- او د دین په اړه یې توهین او ملنډې ووهلې؛ نو په غیبو پوهیدونکي ذات خپل پیغمبر ته د دوی له مکر، چالاکۍ، او ملنډو څخه خبر ورکړ. (أَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ سِرَّهُمْ وَنَجْوَاهُمْ وَأَنَّ اللَّهَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ) (ایا دوى پر دې نه دي پوه شوي چې بېشكه الله د دوى پر پټو (نیتونو) او د دوى پر پټو مشورو عالم دى او (دوى پر دې نه دي پوهه شوي) چې بېشكه الله پر ټولو پټو خبرو ښه عالم دى) [التوبة سورت: ایت 78].

د الله پوهه بشپړه او پراخه ده:

(إِنَّمَا إِلَٰهُكُمُ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۚ وَسِعَ كُلَّ شَيْءٍ عِلْمًا) (بېشكه همدا خبره ده چې ستاسو معبود هغه الله دى چې نشته هېڅ لايق د عبادت مګر هم دى دى، ده د علم په لحاظ هر شى، راګېر كړى). [طه سورت: ایت 98].

هیڅ یو مخلوق د هغه –عزوجل- د پوهې په کمال کې ورته والی نلري: (لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ ۖ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ) (د هغه په مثل هېڅ شى نشته او هم دغه ښه اورېدونكى، ښه لیدونكى دى). [الشورى سورت: ایت 11].

(فَعَلِمَ مَا لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِن دُونِ ذَٰلِكَ فَتْحًا قَرِيبًا) (پس هغه ته معلوم دي هغه څه چې تاسو ته معلوم ندي، نو له دغې نه مخكې يې نژدې برى عطا كړ). [الفتح سورت: ایت 27]، او که انسانان یو څه باندې پوهه ترلاسه کړي، هغه د الله –سبحانه وتعالی- له تعلیم څخه دي چې هغوی ته یې ورکړی دی؛ او هره شرعي او قدري پوهه غالب او حکیم الله – سبحانه و تعالی- ته ورگرځي؛ (قَالُوا سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَا إِلَّا مَا عَلَّمْتَنَا ۖ إِنَّكَ أَنتَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ) (هغوى وويل : ته پاك يې، مونږ ته هېڅ علم نشته سِوا له هغه نه چې تا مونږ ته راښودلى دى، بېشكه، خاص ته، ښه عالم، ښه حكمت والا يې). [البقرة سورت: ایت 32].

او الله -سبحانه وتعالى- فرمایی- : (وَعَلَّمَكَ مَا لَمْ تَكُن تَعْلَمُ) (او تا ته يې هغه څه درزده كړي دي چې ته پرې نه پوهېدلې). [النساء سورت: ایت 113].

او که خلک خپله پوهه او هغه څه چې دوی یې معلومات لري راټول کړي؛ دا به د الله د پراخې پوهې په تړاو خورا بې ارزښته وي؛ (وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ ۖ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُم مِّنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا) (او دوى له تا نه د روح په باره كې پوښتنه كوي ته (ورته) ووایه: روح زما د رب له امره ځنې دى او تاسو ته له علم ځنې څه برخه نه ده دركړل شوې مګر ډېره لږه). [الإسراء سورت: ایت 85].

خضر موسی -علیه السلام- ته وویل کله چې دوی په کښتۍ کې سپاره شول، نو یوه مرغۍ یې ولیدله چې د کښتۍ په څنډه کیناسته، نو مښوکې باندې یې په سمندر کې یوه یا دوه ځلې ټونګه ووهله، خضر ورته وویل: "اې موسی! زما او ستا پوهې د الله په پوهه کې څه کمښت نه دی راوستی مګر څومره چې د مرغۍ مښوکې له سمندر څخه کمه کړېده...".

حـقـيـقـت..

او زموږ رب – عزوجل- ، د غیبو په پوهې باندې ځانګړی دی: (۞ وَعِندَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ لَا يَعْلَمُهَا إِلَّا هُوَ) (او خاص له الله سره د غیبو چابیانې دي، يوازې هغه پر دغو عالم دى) [الأنعام سورت: ایت 59]، او له هغه څخه يې پنځه ياد کړل: (إِنَّ اللَّهَ عِندَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْأَرْحَامِ ۖ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَّاذَا تَكْسِبُ غَدًا ۖ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ ۚ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ) (بېشكه الله چې دى، خاص له هغه سره د قیامت علم دى او هغه باران نازلوي او هغه (په يقيني طريقه، بې له وسايلو) پوهېږي په هر هغه څه چې په رحمونو كې دي او هېڅ یونفس نه پوهېږي چې هغه به سبا ته څه كار كوي او هېڅ یو نفس نه پوهېږي چې په كومه ځمكه (سيمه) كې به مري، بېشكه الله ښه عالم، ښه خبردار دى) [لقمان سورت: ایت 34].

دا د غیبو پنځه چابیانې دي چې یوازې الله هغه باندې پوهیږي:

1- د قیامت پوهه: د اخرت د ژوند لپاره د پیل چابي.

2- د باران ورل : د نباتاتو سره د ځمکې د ژوند چابي.

3- د رحمونو پوهه: د دنیا د ژوند چابي.

4- په دې پوهیدل چې سبا به څه کیږي: په راتلونکي کې د ترلاسه کولو چابي.

5- د مرګ د ځای پوهه: د برزخ د ژوند چابي، او د هر انسان قیامت د دې پر اساس وي.

د غیب علم بې له شکه تر دې زیات او پراخ دی چې یوازې تر دغو پنځو پورې محدود وي، او دلته خبر ورکول دا دی: د ځینو مهمو بیانول، نه د ټولو په ادعا سره، ځکه چې الله فرمایي: (قُل لَّا يَعْلَمُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلَّا اللَّهُ) (ته (دوى ته) ووایه: هر هغه څوک چې په اسمانونو او ځمكه كې دي په غیبو نه پوهېږي غیر له الله نه او دوى نه پوهېږي) [النمل سورت: ایت 65].

او څوک چې دا دعوه کوي چې له الله – سبحانه و تعالی- پرته بل څوک په غیبو پوهیږي هغه په هغه څه کفر وکړ چې پر محمد -صلی الله علیه وسلم- نازل شوی دی.

او پیغمبران په غیبو هیڅ نه پوهیږي؛ پرته له هغه څه چې الله ورته ویلي وي، عایشه -رضی الله عنها- وايي: «څوک چې دا دعوه کوي چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- له هغه څه نه خبر ورکوي چې سبا به کیږي؛ نو هغه په الله باندې لوی تهمت ویلی دی!» (وَلَوْ كُنتُ أَعْلَمُ الْغَيْبَ لَاسْتَكْثَرْتُ مِنَ الْخَيْرِ وَمَا مَسَّنِيَ السُّوءُ) (او كه چېرې زه پر غیبو عالم وَى (، نو) ما به خامخا ډېر خیر حاصل كړى و او ما ته به هېڅ تكلیف نه و رارسېدلى) [الأعراف سورت: ایت 188]، نو د هغه چا به څه حال وي چې د دوی نه په ټېټه مرتبه کې دي؟!

په دې کې ستا برخه ...

چاته چې الله پوهه وركړې ده، كه څه هم لږه وي؛ الله –عزوجل- هغه ته منزلت ورکړی: (يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ) (الله به په تاسو كې هغه كسان په درجو كې اوچت كړي چې ایمان يې راوړى دى او هغه كسان چې هغوى ته علم وركړى شوى دى) [المجادلة سورت: ایت 11]، نو د هغه کس مقام به څه وي چې یو متقي عالم او الله وپیژني، او د هغه حق ادا کړي؟

هغوی د الله په علم یقین لري؛ نو هغه لره د هغوی ویره او تعظیم ډیر شو، نو له همدې امله الله د هغوی پاکوالی له اوو اسمانونو د پاسه بیان کړ؛ او فرمایي: (إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ) (بېشكه هم دا خبره ده چې له الله نه د هغه په بنده ګانو كې يوازې عالمان وېرېږي). [فاطر سورت: ايت 28].

نو پوهه: د عزتمند صفتونو اصل دی، کوم چې انسان لوړو مقامونو ته رسوي.

او دې مقام ته رسیدل نه کیږي مګر په علم سره او دا چې له الله څخه یې په دوامداره توګه وغواړي، او زموږ د رسول الله -صلى الله عليه وسلم- د دعا په متابعت سره چې الله ورته ښوولي دي: (وَقُل رَّبِّ زِدْنِي عِلْمًا) (اى زما ربه ما ته (زما) په علم كې زیاتوالى راكړې). [طه سورت: ايت 114].

ابن حزم -رحمه الله- فرمایلي: او په علومو کې تر ټولو عزتمند: هغه ده چې تا خپل رب ته نږدې كړي.

ابن القیم -رحمه الله- فرمايي: "که چیرته د ډیرو خلکو ناپوهي ددې خوند –د پوهې خوند- او منزلت څخه نه وای؛ نو هغوی به ددې خوند د تر لاسه کولو لپاره په تورو یو بل سره جګړه کړی وای،خو دا د سختيو په پرده پوښل شوې ده، او هغوی له هغه څخه د ناپوهۍ په پرده کې پټ پاتې شوي دي؛ ترڅو الله د هغه لپاره هغه څوک غوره کړي چې هغه غوښتي وي، او الله د لوی فضل والا دی".

(اې الله، اې پوه ذاته! موږ ته هغه څه را زده کړه چې موږ ته ګټه رسوي، او موږ ته د هغه څه څخه ګټه راکړه چې تا موږ ته را زده کړي دي، او زموږ پوهه زیاته کړه).

41

العـــَظـِـيــمُ (لوی او د عظمت څښتن) ذات -جل جلاله-

تا لره پاکي ده اې عظیم ذاته!

له هر چا څخه چې وغواړې واک اخلې، له شتمنۍ وروسته یې بې وزله کوې، له لوړتیا وروسته یې ټيټوې، له عزت وروسته یې ذلیلوې، له ځواک وروسته یې کمزوری کوې، که وغواړې د چا مقام لوړوې، چا ته چې وغواړې توفیق ورکوې، چا ته چې وغواړې مقبولیت وربخښې، چا ته چې وغواړې ورکوې یې او چا ته چې و نه غواړې نه یې ورکوې؛ ټول خیر او نیکي ستا په اختیار کې دي؛ ته هر څه باندې ځواکمن یې.

له تا پرته بل معبود نشته، لوی او حلیم ذاته.

ستا صفتونه ډېر دي، اې ستر ذاته، نا شونی ده چې

تا باندې د ثنا ویوونکي ثنا وشمیرل شي

العظیم -عزوجل-: د الله له نیکو نومونو څخه یو نوم دی، زموږ د لوی رب یو لوی نوم دی، چې په اساس او معنا کې: جلال او عظمت، عزت او لوړ مقام ته ویل کیږي.

د لوى وقار، پياوړي وینا، او لوړې معنا لرونکی دی، هغه – تبارک و تعالی - فرمایلي: (وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ) او هغه لوى اوچت ذات دى. [البقرة سورت: ایت 255].

او العظیم- عزوجل -: د عظمت ، ستر او لوړ مقام لرونکی دی، او هغه؛ هغه ذات دی چې د عقل له حد څخه تیر شوی دی چې د هغه د ماهیت او حقیقت د پوهیدو تصور نشئ کیدلی.

زمونږ رب په خپل ذات کې لوی دی، په عظمت او لويۍ کې د هغه په شان هېڅ څېز نشته..

د هغه له عظمت څخه: دا دي چې د هغه په لاس کې اسمانونه او ځمکه د خردل (سرسۍ) له دانې څخه هم کوچنی دی. (وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالْأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَالسَّمَاوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ ۚ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَىٰ عَمَّا يُشْرِكُونَ) (او دغو (مشركانو) د الله تعظیم ونه كړ د هغه حق تعظیم، حال دا چې ځمكه ټوله د ده په قبضه كې ده د قیامت په ورځ كې او اسمانونه د ده په ښي لاس كې رانغاړل (راټول كړى) شوي دي، ده لره پاكي ده او هغه ډېر اوچت دى له هغو څیزونو نه چې دوى يې (له هغه سره) شریكوي) [الزمر سورت: ایت 67].

او له هغه - علیه الصلاة و السلام - څخه صحیح روایت دی چې هغه فرمایلي دي: «ما السَّمَاوَاتُ السَّبعُ فِي الكُرْسِيِّ إِلَّا كَحَلْقَةٍ مُلْقَاةٍ بِأَرْضِ فَلَاةٍ، وَفَضْلُ العَرْشِ عَلَى الكُرْسِيِّ كَفَضْلِ تِلْكَ الفَلَاةِ عَلَى تِلْكَ الحَلْقَةِ» "اوه اسمانونه په کرسۍ کې ندي مګر لکه داسې چې یوه کړۍ (رنګ) په یوه لویه دښته کې غورځول شوی وي؛ او د عرش لوی والی (غوره والی) په کرسۍ باندې داسې دی لکه د دغې دښتې لوی والی (غوره والی) په دغې کړۍ (رنګ) باندې». [صحیح حدیث دی. ابن ابي شیبه روایت کړی].

دا عظمت په کرسۍ او عرش کې دی - او دا د هغه له مخلوقاتو څخه دي -؛ نو د الله -سبحانه و تعالی- عظمت به څه ډول وي – چې تر ټولو لوړ مثال لري- ، هغه ذات چې پر عرش باندې برقراره شوی، او هغه -جل جلاله- د خپل ټول مخلوق څخه لوړ دی.

او زمونږ رب – عزوجل – په خپلو صفاتو کې لوی دی، او هغه د کمال په ټولو صفتونو سره یاد شوی، په خپل رحمت کې لوی دی، په خپل توان کې لوی دی، په خپلو په ډالیو او ورکړو کې لوی دی، او په خپله ښکلا کې لوی دی.

په قدسي حدیث کې راغلي: «الكِبْرِيَاءُ رِدَائِي، وَالعَظَمَةُ إِزَارِي، فَمَنْ نَازَعَنِي وَاحَدًا مِنْهُمْا؛ قَذَفْتُهُ فِي النَّارِ» ”غرور زما څادر دی او عظمت زما لنګ دی، نو څوک چې په دې دواړو کې له یوه څخه زما سره شخړه وکړي؛ هغه به اور ته واچوم". [صحیح حدیث دی. ابوداود روایت کړی].

او زموږ رب په خپلو عملونو کې لوی دی؛ ځکه چې دا د حکمت، عدالت، فضل او ارادې وړتیا وړاندوینه کوي.

او هغه په هر لحاظ لوی دی چې د هغه تعظیم ته اړتیا لري ... چې هیڅ انسان د هغه شمیرل نشي کولی

نو الله – عزوجل- په خپلې لویۍ کې بشپړ دى: (وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالْأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَالسَّمَاوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ ۚ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَىٰ عَمَّا يُشْرِكُونَ) (او دغو (مشركانو) د الله تعظیم ونه كړ د هغه حق تعظیم، حال دا چې ځمكه ټوله د ده په قبضه كې ده د قیامت په ورځ كې او اسمانونه د ده په ښي لاس كې رانغاړل (راټول كړى) شوي دي، ده لره پاكي ده او هغه ډېر اوچت دى له هغو څیزونو نه چې دوى يې (له هغه سره) شریكوي) [الزمر سورت: ایت 67].

خپل لاسونه پورته کړه!

هغه لره مسایل لویي ندي؛ که څومره لوي او بې شمیره هم وي، صحیح روایت دی چې هغه -علیه الصلاة والسلام- فرماېلي: «إِذَا دَعَا أَحَدُكُمْ فَلَا يَقُلْ: اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي إِنْ شِئْتَ! وَلَكِنْ لِيَعْزِمِ المَسْأَلَةَ وَلْيُعَظِّمِ الرَّغْبَةَ؛ فَإِنَّ اللهَ لَا يَتَعَاظَمُهُ شَيْءٌ أَعْطَاهُ» «کله چې یو کس ستاسې نه دعا کوي نو داسې دې نه وايي: یا الله ما ته بخښنه وکړه که ستا خوښه وي! لېکن کلکه غوښتنه دې وکړي او خپله غوښتنه دې په ښې طرېقې سره وغواړي، بېشکه الله تعالی نه هېڅ لوی شی نه غوښتل کېږي مګر هغه یې ورکوي». [بخاري او مسلم روایت کړی - او دا یې لفظ دی -].

او زموږ رب په خپل رحمت او بخښنه کې لوی دی، په زغم کې لوی دی، او په خپلې مهربانۍ او لوی سخاوت کې لوی دی، د هغه په نیز هیڅ شی لوی نه دی چې هغه وبخښي.

په « صحیحینو» کې د شفاعت په حدیث کې راغلي دي: چې نبي - صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «..يَا مُحَمَّدُ! ارْفَعْ رَأْسَكَ، وَقُلْ يُسْمَعْ، وَسَلْ تُعْطَهْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ! "اې محمده! خپل سر پورته کړه، ووایه هغه به اوریدل کیږي، او وغواړه هغه به تاته درکړل شي، او شفاعت وکړه ستا شفاعت به قبول شي!

فَأَقُولُ: يَا رَبِّ! ائْذَنْ لِي فِيمَنْ قَالَ: لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ، فَيَقُولُ: وَعِزَّتِي وَجَلاَلِي وَكِبْرِيَائِي وَعَظَمَتِي! لَأُخْرِجَنَّ مِنْهَا مَنْ قَالَ: لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ». بیا به ووایم: اې ربه! د هغه چا په اړه اجازه راکړئ چې : لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ، یې ویلي وي، بیا به هغه وفرمایي: زما په عزت، جلال، کبریاء او عظمت قسم! زه به له هغه څخه هغه کسان وباسم چې : لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ یې ویلي وي».

او کله چې زما زړه سخت شو، او لارې مې تنګې شوې ... ما خپل امید ستا د بخښنې طرف ته زینه وګرځوله،

په ما باندې زما ګناه درنه شوه نو کله مې چې پرتله کړه ... ستا د بخښنې سره نو ستا بخښنه ډیره لویه شوه

چا چې لوی ذات ته پناه یوړه وژغورل شو..

له رسول الله -صلی الله علیه وسلم- څخه روایت دی: چې کله به جومات ته داخل شو نو ویل به یې: «أَعُوذُ بِاللهِ العَظِيمِ، وَبِوَجْهِهِ الكَرِيمِ، وَسُلْطَانِهِ القَدِيمِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ»، قال: «فَإِذَا قَالَ ذَلِكَ؛ قَالَ الشَّيْطَانُ: حُفِظَ مِنِّي سَائِرَ اليَوْمِ» «زه په ستر الله، او د هغه په عزتمند مخ، او د هغه په قدیمي پادشاهۍ سره له رټل شوي شیطان څخه پناه غواړم» (پېغمبر صلی الله علیه وسلم) وویل: «کله چې داسې ووايي، نو شیطان ووايي: ټوله ورځ له ما څخه ساتل شوی دی». [صحیح حدیث دی. ابوداود روایت کړی].

او څوک چې په خپله ژبه د الله –عزوجل- لویی بیان كړي؛ هغه بریالی شو، د قيامت په ورځ به يې تله درنه وي، په صحيح روايت سره راغلي دي چې هغه -عليه الصلاة والسلام- فرمایلي: «كَلِمَتَانِ خَفِيفَتَانِ عَلَى اللِّسَانِ، ثَقِيلَتَانِ فِي المِيزَانِ، حَبِيبَتَانِ إِلَى الرَّحْمَن: سُبْحَانَ اللهِ وَبِحَمْدِهِ، سُبْحَانَ اللهِ العَظِيمِ» "دوه کلمې چې په ژبه سپکې، په تله کې درنې، رحمن ته محبوبې دي: سُبْحَانَ اللهِ وَبِحَمْدِهِ، سُبْحَانَ اللهِ العَظِيمِ." (پاکي وایم د الله تعالی په ستاینې د هغه سره، پاکي وایم د لوی الله تعالی). [بخاري او مسلم روایت کړي].

بلکه، هغه خپلو بندګانو ته امر کړی چې د دې نوم سره تسبیح وکړي؛ هغه – عزوجل- فرمایلي: (فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ) (نو ته د خپل عظیم رب د نوم پاكي بیانوه). [الواقعة سورت: ایت 74].

او رسول الله -صلی الله علیه وسلم- خپل امت ته امر کړی چې په خپلو لمونځونو کې د الله -جل جلاله- په دغه نوم سره تسبیح ووایي: «فَأَمَّا الرُّكُوعُ فَعَظِّمُوا فِيهِ الرَّبَّ -عز وجل- » "اما په رکوع کې، د رب –عزوجل- تعظیم وکړئ". [مسلم روایت کړی].

د خلاصون چابي:

که تاسو ته کوم آفت راشي، ستاسو سینه ستړې شي، او تاسو په اندیښنه کې ډوب شوئ؛ نو ووايئ: «لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ العَظِيمُ الحَلِيمُ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ رَبُّ العَرْشِ العَظِيمِ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَرَبُّ الأَرْضِ، وَرَبُّ العَرْشِ الكَرِيمِ» "له الله پرته بل معبود نشته، لوى او د زغم خاوند دى، له الله پرته بل معبود نشته، د لوى عرش څښتن دى، له الله پرته بل معبود نشته، د اسمانونو او ځمكې او لوی عرش څښتن دى". [بخاري او مسلم روایت کړی].

او که له پادشاه څخه ووېرېدې؛ د الله پادشاهي لویه ده، عبدالله بن مسعود ویلي: "اې الله! د اوو اسمانونو او د لوی عرش څښتنه؛ زما ګاونډ او مرستندوی شه د فلان زوی د فلان څخه او د هغه له ډلې چې ستا له مخلوقاتو څخه دي، د دې نه چې هغوی په ما باندې برلاسي شي او یا ما باندې ظلم وکړي؛ ستا ګاونډ غالب دی، او ستا ستاینه لویه ده، او له تا پرته بل معبود نشته".

او هغه – صلی الله علیه وسلم- به هر سهار او ماښام د الله په عظمت سره پناه غوښتله له دې چې په ځمکه کې ډوب شي؛ هغه به ویل: «اللَّهُمَّ! أَعُوذُ بِعَظَمَتِكَ مِنْ أَنْ أُغْتَالَ مِنْ تَحْتِي» «اې الله! زه ستا په عظمت پناه غواړم له دې چې زه له لاندې خوا څخه ووژل شم». [صحیح حدیث دی. ترمذي روایت کړی].

له همدې کبله؛ څوک چې لوی ذات ته پناه یوسي، او لوی ذات ته نږدې شي، هغه به له متقیانو څخه وي؛ هغه به د دنیا امنیت او د آخرت اجر ترلاسه کړي، نو الله - عزوجل - فرمایلي دي: (وَمَن يَتَّقِ اللَّهَ يُكَفِّرْ عَنْهُ سَيِّئَاتِهِ وَيُعْظِمْ لَهُ أَجْرًا) (او هغه څوك چې له الله نه ووېرېږي، هغه به له ده نه د ده ګناهونه لرې كړي او د ده لپاره به اجر ډېر لوى كړي). [الطلاق سورت: ایت 5].

او د الله په نیز تر ټولو لویه درجه: د هغه چا لپاره ده چې الله – عزوجل- د هغوی په کله فرمایي: (الَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِندَ اللَّهِ ۚ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ) (هغه كسان چې ایمان يې راوړى دى او هجرت يې كړى دى او د الله په لاره كې يې په خپلو مالونو او ځانونو سره جهاد كړى دى، د الله په نیز په درجه كې تر ټولو لوى دی، اوهمدغه كسان كامیاب دي). [التوبة سورت: ایت 20].

او څوك چې له الله سره شريك راوړي، او ايمان يې د الله –عزوجل- له عظمت څخه كم شي؛ نو سزا د عمل له جنس څخه ده، او هغه به: دوزخ وي - الله دې مونږ له هغه څخه وساتي! (خُذُوهُ فَغُلُّوهُ (30) [(وبه ویل شي:) دى ونیسئ، پس دى په زولنو سره وتړئ. ثُمَّ الْجَحِيمَ صَلُّوهُ (31) بیا یې دوزخ ته واچوئ. ثُمَّ فِي سِلْسِلَةٍ ذَرْعُهَا سَبْعُونَ ذِرَاعًا فَاسْلُكُوهُ (32) بیا یې په یو ځنځیر كې چې د هغه ګزونه (اوږدوالى) اویا ګزه وي، پس دى ننه باسئ. إِنَّهُ كَانَ لَا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ الْعَظِيمِ (33)) بېشكه ده په ډېر لوى الله باندې ایمان نه راوړ] [الحاقة سورت: ایتونه 30-33].

مسلمان به څنګه د خپل رب تعظیم کوي؟

د الله –تبارک و تعالی- تعظیم: د هغه د نومونو او صفتونو په تعظیم کې وي، او په زړه کې د هغه تعظیم کول پر دې چې هغه سره مینه، د هغه په عظمت اعتراف، او د هغه پر وړاندې عاجزي وکړي، د امام احمد په مسند کې راغلي: «مَنْ تَعَظَّمَ فِي نَفْسِهِ، أَوْ اخْتَالَ فِي مِشْيَتِهِ؛ لَقِيَ اللهَ وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ» «چا ته چې خپل ځان لوړ ښکاره شي، او یا په خپل تګ کې غرور وکړي؛ هغه به الله سره په داسې حال کې ملاقات وکړي چې هغه به له هغه څخه ناراضه وي». [صحیح حدیث دی]

د الله – تبارک و تعالی- تعظیم په ژبه، او په ډیر ذکر سره کیږي، (فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ) نو د خپل لوى پالونکي په نوم پاکي بيانوه. [الواقعة سورت: ایت 74].

او د هغه – تبارک و تعالی – د تعظیم له جملې څخه د غړو په کارولو په اطاعت کې سره کیږي؛ او د هغه تعظیم دا دی: چې د هغه اطاعت وشي او نافرماني ونه شي، او د هغه یادونه وشي او هیر نشي، مننه وشي او کفران یې ونه شي.

او د هغه – تبارک و تعالی – د تعظیم له جملې څخه: د هغه د رسولانو، ملاېکو، عبادتونو؛ لکه لمونځ، زکات، روژه، حج او عمره او د هغه د دین نورو عبادتونو او احکامو تعظیم وشي؛ (ذَٰلِكَ وَمَن يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِن تَقْوَى الْقُلُوبِ) (دغه (حكم بیان شو) او څوك چې د الله د نښو تعظیم وكړي، نو بېشكه دا د زړونو له تقوىٰ څخه دى). [الحج سورت: ایت 32].

او د هغه – تبارک و تعالی – د تعظیم له جملې څخه: د هغه د لوی کتاب تعظیم کول دي ، نو الله – سبحانه و تعالی- د خپل لوی کتاب په اړه فرمایي: (وَلَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعًا مِّنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ) [او یقینًا یقینًا مونږ تا ته بیا بیا لوستل كېدونكي اوه ایتونه دركړي دي او عظیم قرآن (هم)]. [الحجر سورت: ایت 87].

او د هغه – تبارک و تعالی – د تعظیم له جملې څخه: د هغه او د مومنانو د حرمتونو (احكامو) تعظیم دی. (ذَٰلِكَ وَمَن يُعَظِّمْ حُرُمَاتِ اللَّهِ فَهُوَ خَيْرٌ لَّهُ عِندَ رَبِّهِ) (دغه (حكم بیان شو) او څوك چې د الله د حرمتونو (احكامو) تعظیم كوي، نو دغه (كار) د ده لپاره د خپل رب په نیز ډېر غوره دى). [الحج سورت: ایت 30].

او د هغه – تبارک و تعالی- له تعظیم څخه دا دي: چې بنده د خپل رب په خبره د بل چا خبرې ته لومړیتوب ورنکړي؛ که د هغه هر ډول مقام وي: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ ۖ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۚ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ) (اې هغو كسانو چې ایمان يې راوړى دى! تاسو د الله او د هغه د رسول په مخكې مه وړاندې كېږئ، او له الله نه ووېرېږئ، بېشكه الله ښه اورېدونكى، ښه پوه دى). [الحجرات سورت: ایت 1].

اې د مخلوق پیدا کوونکی نوښتګر او ضامن ذاته

د ټولو روزي، او ستا سخاوت د ورېځو په څير راښکته کېږي

ستا صفتونه ډیر اوچت دي، اې ستر ذاته! او ناشونې ده چې

چې ویوونکي ستا ستاېنه وشمېرلی شي

دغه ده زه راغلم او زما ښه ګومان زما شفاعت کوونکی دی

او زما وسېله پښېمانتیا او روانې اوښکې دي

نو خپل بنده ته د تېرو کړنو بخښنه وکړه او هغه ته

توفېق د هغه څه ورکړه چې ته یې خوښوي، ځکه ستا مهرباني پوره ده

او هغه څه ورسره وکړه چې ته د کومو ښېګڼو کوونکی یې

او ګومان او ټول ګومان دا دی چې تاسو به دغه وکړئ

زه له لوی الله څخه سوال کوم: چې موږ د پرهېزګارانو له ډلې څخه وګرځوي چې د نعمتونو جنتونه وګټي!

42

الـقَـوِيُّ (د قوت خاوند) ذات -جل جلاله-

اې ربه، زه ستا انګړ ته توبه ایستلی راغلی یم

تسلیم شوی او نیوونکی ستا د رسۍ یم

زما یې څه له زورور سره چې ته اې

زما ربه لوی مقام والا یې او ستا ځواک څومره ډیر دی

زه په ژوند کې ټولو پناه ځایونو ته تللی یم

مګر ستا له پناه ګاه څخه مې عزتمند ځای و نه موند

زمونږ موضوع زمونږ د رب –سبحانه وتعالی- په اړه ده چې فرمايي: (إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ) (بېشكه هم دغه الله ښه روزي وركوونكى، قوت والا، (او) ډېر مضبوط دى) [الذاريات سورت: ایت 58]، او ویونکی: (وَرَدَّ اللَّهُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِغَيْظِهِمْ لَمْ يَنَالُوا خَيْرًا ۚ وَكَفَى اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ الْقِتَالَ ۚ وَكَانَ اللَّهُ قَوِيًّا عَزِيزًا) (او الله كافران سره له خپلې غصې نه بېرته وشړل، په داسې حال كې چې هېڅ خیر يې ونه موند او الله مومنان له جنګ نه وساتل، الله ډېر زورور، ښه غالب دى) [الأحزاب سورت: ایت 25]، او ویونکی: (إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ) (بېشكه الله ډېر قوي، ښه غالب دى) [الحديد سورت: ایت 25].

زمونږ قوي رب -عزوجل- هغه څوک دی چې ضعف یا نیمګړتیا نه ورسیږي، او د سستۍ او بې حسۍ څخه نه متاثره کیږي.

او زموږ رب – عزوجل – هغه ذات دی چې هیڅ غالب هغه باندې غالبیدلای نشي، او نه کوم مانع هغه منعه کولای شي، او نه کوم دافع هغه دفعه کولای شي، او نه د هغه فیصله څوک بیرته راګرځولی شي، هغه د بشپړ قدرت او بشپړې ارادې خاوند دی.

او هغه - عزوجل – غیر متناهي قدرت لرونکی دی.

او زموږ رب - عزوجل - په خپل قدرت کې بشپړ دی، په هر څه قادر دی؛ هغه په هیڅ حالت کې ناتوانه یا ضعیف ندی، او د هغه –سبحانه و تعالی- حکم په هر وخت کې چې وغواړي پلی کیږي؛ په ځمکه او آسمانونو کې.

هغه – عزوجل- په خپل نیولو او عذاب کې قوي دی.

په قدرت کې یواځې دی، (أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا) (چې یقینًا قوت ټول خاص د الله لپاره دى) [البقرة سورت: ایت 165].

او د هغه په وصف کې هغه په خپل ځواک کې ځواکمن دی ... او هغه په تا باندې قادر دی، اې پادشاه وروره

ځواک د هغه څخه دی..

مونږ باندې څه شوي دي چې خپل زړونه د هغه خوا ته متوجه نکړو؟! او مونږ باندې څه شوي دي چې په خپلو دندو او اړتیاوو کې پر هغه تکیه ونکړو؟! مونږ د هغه زور او شتمنۍ ته څومره بې وزله یو!!

موږ د هغه – تبارک و تعالی- له قدرت او توفیق پرته بل هیڅ ځواک نه لرو، او موږ د هغه له لارې پرته د نافرمانۍ او د نفس د بدیو د مخنیوي لپاره هیڅ ځواک نه لرو.

دغه ځواک د الله - عزوجل- له خوا چا ته چې هغه وغواړي ورکول کیږي؛ د عامې روزۍ په څیر.

او انسان کمزوری دی.. کمزوری پیدا شوی، کمزوری زیږیدلی، او کمزوری به مري؛ الله – تبارک و تعالی- وفرمایل: (وَخُلِقَ الْإِنسَانُ ضَعِيفًا) (او انسان ډېر كمزورى پیدا كړى شوى دى). [النساء سورت: ایت 28]، او الله تعالی فرمایلي: (۞ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُم مِّن ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِن بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِن بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا وَشَيْبَةً ۚ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ ۖ وَهُوَ الْعَلِيمُ الْقَدِيرُ) (الله هغه ذات دى چې تاسو يې له ضعف نه پیدا كړئ، بیا يې له كمزورۍ نه بعد قوت پیدا كړ، بیا يې له قوت نه پس كمزوري او بوډاوالى (دوېښتو سپین والى) پیدا كړ، څه چې هغه وغواړي پیدا كوي یې، او همغه ښه عالم، ښه قدرت والا دى). [الروم سورت: ایت 54].

د الله ورځې ..

کله چې ډیری بندګانو دا حقیقت هیر کړ - چې په انسان کې اصل دا دی چې هغه ضعیف دی، او له الله پرته بل هیڅ ځواک او واک نلري؛ شیطان هغوی په خپل قوت باندې غولولي دي؛ تر دې چې هغوی د الله –عزوجل- ځواک هېر کړ، نو هغوی په خپله سرکشۍ کې نور هم مخکې لاړل!

او دا د عاد قوم دی، په اړه یې الله –عزوجل- فرمايي: (فَأَمَّا عَادٌ فَاسْتَكْبَرُوا فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَقَالُوا مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّةً ۖ أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ الَّذِي خَلَقَهُمْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُمْ قُوَّةً ۖ وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يَجْحَدُونَ) (نو هر چې عادیان وو، نو دوى خو په ځمكه كې ناحقه لويي وكړه او ويې ويل: په قوت كې زمونږ نه څوك زیات سخت (او مضبوط) دي؟! ایا دوى نه ویني چې بېشكه هغه الله چې تاسو يې پیدا كړي یئ؛ هغه له تاسو نه په قوت كې ډېر سخت دى. او دغو به زمونږ له ایتونو نه انكار كاوه) [فصلت سورت: ایت 15].

او کله چې هود -علیه السلام- هغوی ته وویل: له الله څخه ووېرېږئ او یوازې د هغه عبادت وکړئ! هغوی وویل: (مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّةً) (زمونږ نه څوك زیات سخت (او مضبوط) دي؟!) [فصلت سورت: ایت 15]، موږ بندګان تسخیر کړي دي، او موږ د خپل قوت په زور د هر ډول عذاب د شنډولو توان لرو ...!! هغوی د بدن اوږدوالي وغولول، ابن عباس -رضی الله عنهما- وايي: "په هغوی کې تر ټولو اوږد قد لروونکی: سل ګزه وو، او تر ټولو لنډ قد لروونکی شپیته ګزه وو".

نو کله چې ننګونه خپل اوج ته ورسېده او نافرماني خپلې انتها ته ورسېده؛ الله – عزوجل- په دوى باندې په څو ډېرو سپېرو ورځو كې ډېر زورور یخ باد راخوشې كړ، الله – تبارک وتعالی- وفرمايل: (فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا صَرْصَرًا فِي أَيَّامٍ نَّحِسَاتٍ لِّنُذِيقَهُمْ عَذَابَ الْخِزْيِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ۖ وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَخْزَىٰ ۖ وَهُمْ لَا يُنصَرُونَ) (نو مونږ په دوى باندې په څو ډېرو سپېرو ورځو كې ډېر زورور یخ باد راخوشې كړ، د دې لپاره چې مونږ په دوى باندې په دنيايي ژوند كې د رسوايۍ عذاب وڅكو، او یقینًا د اخرت عذاب ډېر رسواكوونكى دى، په داسې حال كې چې د دوى به مدد نه شي کېدلی) [فصلت سورت: ایت 16].

او دا په ځمکه کې د الله -سبحانه وتعالی- د طرېقو نه یوه طرېقه ده، او د تاریخ په اوږدو کې هم دي: هر هغه څوک چې په خپل ځواک سره مغرور او متکبر وي د هغه اخري انجام د عادیانو په شان وي، د جبار او بادشاه ذات قوت یې رانېسي.

نو؛ هغه - سبحانه وتعالی- وفرمایل: (قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ ثُمَّ انظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ) (ته ووایه: تاسو په ځمكه كې وګرځئ، بیا تاسو وګورئ چې د دروغ ګڼونكو انجام څنګه و؟) [الأنعام سورت: ایت 11]، شاید دوی د پخوانیو قومونو د هلاکت څخه عبرت واخلي! په لسګونو قومونه په الله او د هغه پر رسولانو کافران شوي وو، او په ځمکه کې دوی په ځواک، چارو او ودانیو باندې دوکه شول؛ نو الله دوی ونیول، د غالب او ځواکمن ذات په نیولو سره: (فَكُلًّا أَخَذْنَا بِذَنبِهِ ۖ فَمِنْهُم مَّنْ أَرْسَلْنَا عَلَيْهِ حَاصِبًا وَمِنْهُم مَّنْ أَخَذَتْهُ الصَّيْحَةُ وَمِنْهُم مَّنْ خَسَفْنَا بِهِ الْأَرْضَ وَمِنْهُم مَّنْ أَغْرَقْنَا ۚ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلَٰكِن كَانُوا أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ) ( نو (په دوى كې) هر یو مونږ په خپلې ګناه سره ونیوه، نو په دوى كې ځینې هغه دي چې مونږ پرې كاڼي وېشتونكى باد راخوشې كړ او ځینې په دوى كې هغه دي چې دوى سختې چغې ونیول او ځینې په دوى كې هغه دي چې مونږ هغوى په ځمكه كې ننه اېستل او ځینې په دوى كې هغه دي چې مونږ (په اوبو كې) غرق كړل او الله له سره داسې نه و چې په دوى يې ظلم كړى وى او لېكن دوى په خپلو ځانونو (پخپله) ظلم كاوه) [العنكبوت سورت: ایت 40].

مشرکینو رسول الله -صلی الله علیه وسلم – او د هغه صحابه –رضی الله عنهم- محاصره کړل: د احزاب په غزوه کې هغوی غوښتل چې دوی د ځمکې څخه محوه کړي؛ نو الله –عزوجل- د خپلو لښکرو څخه یو لښکر راولېږه: یو توند باد، چې بالاخره هغوی یې د ښار شاوخوا څخه وتښتېدل: (وَرَدَّ اللَّهُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِغَيْظِهِمْ لَمْ يَنَالُوا خَيْرًا ۚ وَكَفَى اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ الْقِتَالَ ۚ وَكَانَ اللَّهُ قَوِيًّا عَزِيزًا) (او الله كافران سره له خپلې غصې نه بېرته وشړل، په داسې حال كې چې هېڅ خیر يې ونه موند او الله مومنان له جنګ نه وساتل، الله ډېر زورور، او غالب دى). [الأحزاب سورت: ایت 25].

یو ماشوم پادشاه له منځه وړي، اوبه یو قوم ډوبوي، سمندر یو لښکر له منځه وړي، میاشی نمرود ذلیلوي، ځمکه قارون تیروي، او مرغان ابرهه نابودوي..

هغه پیاوړی ذات دی؛ هغه –سبحانه و تعالی- به تا په خپل ځواک سره حیران کړي.

د مخلوق هرڅیز د الله لپاره دی ... او مخلوق لره د هیڅ څیز صلاحیت نشته

آیا تا خبر نکړم؟!

هرڅومره چې د بنده پوهه د الله د (القوي) په نوم ډیره شي؛ د هغه توکل به پر الله -عزوجل- باندې ډیر شي، او خپل ځواک به د هغه له ځواک څخه ترلاسه کړي، او هغه هغه وخت تر لاسه کولای شي چې له خپل ځواک او قوت څخه تیر شي، او هغه -عليه الصلاة والسلام- خپل یو صحابي ته وفرمایل: «أَلاَ أَدُلُّكَ عَلَى كَلِمَةٍ هِيَ كَنْزٌ مِنْ كُنُوزِ الجَنَّةِ؟ لاَ حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللهِ» «ایا زه تا ته د یوې کلمې لارښوونه ونکړم چې هغه د جنت له خزانو څخه یوه خزانه ده؟ لاَ حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللهِ. یعنې نشته د ګناه نه اړول په او نېکۍ باندې طاقت ورکول مګر د الله تعالی په مرسته ». [بخاري او مسلم روایت کړی دی، – او دا لفظ د بخاري دی –]، يعنې حالت له يو حالت څخه بل ته نه بدليږي، او نه هم د دې توان لري چې د الله – تبارک وتعالی- له مرستې او ملاتړ پرته بدل شي.

عبدالله ابن مسعود -رضي الله عنه- فرمايي: " لا حول ولا قوة إلا بالله: د الله له نافرمانۍ څخه ګرځیدل پرته د الله له عصمت څخه ناشوني دي، او د هغه د مرستې پرته د هغه د اطاعت کولو ځواک نشته".

ابن القیم -رحمه الله- وایي: «او دغه کلمه په سختو کارونو کې، د سختیو په زغملو، د پاچاهانو او د هغو کسانو څخه چې له هغوی څخه یې ویره کیږي، او د ستونزو په لرلو سره خورا اغیزه لري، او د فقر په له منځه وړلو کې هم اغیزه لري!».

او الله – سبحانه و تعالی- خوښوي چې تا عاجز ووینئ او د هغه ځواک یاد کړې؛ (وَلَوْلَا إِذْ دَخَلْتَ جَنَّتَكَ قُلْتَ مَا شَاءَ اللَّهُ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ ۚ إِن تَرَنِ أَنَا أَقَلَّ مِنكَ مَالًا وَوَلَدًا) (او كله چې ته خپل باغ ته داخل شوې تا ولې ونه ویل چې مَاشَاءَ اللهُ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللهِ (كېږي هغه چې الله يې اراده وكړي، هېڅ طاقت نشته مګر د الله په توفیق سره) كه ته ما له خپل ځان نه په مال او اولاد كې كم وینې). [الكهف سورت: ایت 39].

او د متواضعو خلکو لپاره د الله مینه؛ هغه د مؤمنانو په منځ کې غښتلي او قوي مومنان خوښوي، او هغه –عليه الصلاة والسلام- وفرمایل: «المُؤْمِنُ القَوِيُّ خَيْرٌ وَأَحَبُّ إِلَى اللهِ مِنَ المُؤْمِنِ الضَّعِيف، وَفِي كُلِّ خَيْرٌ» "قوي مؤمن د ضعیف مؤمن په پرتله د الله تعالی په نیز غوره او محبوب دی، او په ټولو کې خیر دی". [مسلم روایت کړی].

او دا دوه صفتونه د هغه –عزوجل- په دې قول کې سره یو ځای شوي دي: (أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ) (په مومنانو به ډېر نرمي كوونكی وي او په كافرانو باندې به ډېر سخت وي) [المائدة سورت: ایت 54]، د یو ملت لپاره د علم او عمل پرته بل هیڅ ځواک نشته؛ ځکه چې الله – سبحانه و تعالی- فرمایلي دي: (وَأَعِدُّوا لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَمِن رِّبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِن دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ) ( او تاسو قوت او تړلي اسونه تیار كړئ څومره چې استطاعت لرئ، چې په دې سره به تاسو د الله دښمنان او خپل دښمنان وېروئ او له دوى نه سوا نور خلق (هم) چې تاسو هغوى نه پېژنئ، الله هغوى پېژني). [الأنفال سورت: ایت 60].

د الله لپاره په داسې شکل اوسه لکه څرنګه چې هغه یې غواړي، هغه به تا ستا لپاره د هغه څه څخه پورته وي چې ته یې غواړې!

اې الله، اې قوي، اې عزت والا! ظالمو خلکو باندې موږ ته بری راکړه.

43

المَــتِــينُ (د ډير قوت خاوند) ذات جل جلاله

له ابو هریره -رضي الله عنه- څخه روایت دی هغه وویل: یو سړي اړتیا درلوده، نو هغه دښتې ته لاړ، او د هغه میرمن وویل: اې الله! موږ ته څه راکړه چې موږ یې اوړه کړو او ډوډۍ پخه کړو.

نو هغه سړی راغی چې ګوري لګن (خانک) له ډوډئ څخه ډک دی، او په تندور کې غوښی پخیږي، او پل غنم اوړه کوي؛ هغه وویل: دا د کوم ځایه راغلي دي؟ هغې وويل: د الله له رزق څخه، بیا یې د پل غاړې جارو کړې.

رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «لَوْ تَرَكَهَا لَدَارَتْ -أو قال: طَحَنَتْ- إِلَى يَوْمِ القِيَامَةِ» "که هغه يې پرېښودلی وی؛ نو د قيامت تر ورځې پورې به څرخیدلی وی، يا يې وويل: اوړه کړی وی". (صحیح حدیث دی. طبراني په المعجم الاوسط کې روایت کړی دی).

دغه پیغام هغه چا ته دی چې غم او پریشانۍ را ګیر کړی وي، حالت یې کمزوری وي، له ژونده ستړی شوی وي، ورځې ورباندې تنګې شوې وي، او پرله پسې ستونزو سره لاس او ګریوان وي؛ زه تا ته زیری درکوم چې هلته نږدې خلاصون، ښکاره بریا، له سختۍ وروسته اسانتیا، او له کمزورۍ وروسته قوت شتون لري. (وَعْدَ اللَّهِ ۖ لَا يُخْلِفُ اللَّهُ وَعْدَهُ) د الله ژمنه ده، الله له خپلې ژمنې مخالفت نه كوي. [الروم سورت: ایت 6].

موږ د الله یو له خورا ښکلي نومونو المتین –جل جلاله- سره تم کیږو:

(إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ) (بېشكه هم دغه الله ښه روزي وركوونكى، قوت والا، (او) ډېر مضبوط دى) [الذاريات سورت: ایت 58].

نو زمونږ رب – سبحانه و تعالی- المتین دی، یعنې: ترټولو قوي او پیاوړی دی.

الله – سبحانه و تعالی - په ځواک او قدرت کې آخري حد ته رسیدلی دی؛ نو هغه ډیر ځواکمن دی، د هغه ځواک نه قطع کیږي، د هغه په اعمالو کې سختي نه راځي، او هغه ته ستوماني نه راځي، یوازې هغه لره ټول عزت دی، او هغه په خپل کار کې غالب دی، او هغه قادر ذات دی چې کمزوري ورته نه راځي.

هغوی چیرته دي؟!

او الله چې پیاوری او پاک دی: موږ ته د هغو قومونو په اړه خبر راکړ چې د هغه له امر او د هغه د رسولانو په وړاندې یې سرکشي وکړه، او حتا د قدرت او ظلم دعوا یې وکړه، نو هغوی سره یې کلک حساب وکړ: (فَأَمَّا عَادٌ فَاسْتَكْبَرُوا فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَقَالُوا مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّةً ۖ أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ الَّذِي خَلَقَهُمْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُمْ قُوَّةً ۖ وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يَجْحَدُونَ) (نو هر چې عادیان وو، نو دوى خو په ځمكه كې ناحقه لويي وكړه او ويې ويل:په قوت كې زمونږ نه څوك زیات سخت (او مضبوط) دي؟! ایا دوى نه ویني چې بېشكه هغه الله چې تاسو يې پیدا كړي یئ؛ هغه له تاسو نه په قوت كې ډېر سخت دى. او دغو به زمونږ له ایتونو نه انكار كاوه) [فصلت سورت: ایت 15].

نو پایله دا شوه لکه څنګه چې هغه – تبارک و تعالی- وفرمایل: (فَأَصْبَحُوا لَا يُرَىٰ إِلَّا مَسَاكِنُهُمْ ۚ كَذَٰلِكَ نَجْزِي الْقَوْمَ الْمُجْرِمِينَ) (نو دوى سبا ته داسې شول چې يوازې د دوى (خالي) كورونه لیدل كېدل، مونږ همداسې مجرم قوم ته بدله وركوو) [الأحقاف سورت: ایت 25].

هغه پاچاهان او هغه څوک چې په ځمکه کې اوسیدل چیرته دي

دوی له هغه څه څخه جلا شوي دي چې دوی جوړ کړي وو او پکې اوسیدل

او دوی چې هر څه کړي وو اوس د قبر ګرو شوي دي

هغوی خاورې شول وروسته له دې چې وراسته شول

سرتیري چیرته دي، نه یې څه دفع کړل او نه یې ګټه ورسوله

چیرته دي هغه څه چې یې راټول کړي او خوندي کړي وو

د عرش د څښتن فرمان دوی ته په بیړه راغی

مال ونتوانید چې هغوی وژغوري او مرسته ورسره وکړي

ستا هیله پوره کیږي..

ریښتینی مومن بنده پوهیږي: چې الله –عزوجل- قوي او پیاوړی دی، او دا چې الله په هر څه ځواکمن دی، هیلې پوره کوي، لرې نږدې کوي، او خوبونه په حقیقت بدلوي.

او دا ابراهیم -علیه السلام- خپله کورنۍ یوې بې کرونده درې ته بیایي؛ او هغه ضعیفه ښځه او کوچنی ماشوم به په دې دره کې اوسیږي؛ او الله باندې پر توکل سره وايي په داسې حال کې چې د الله پر ځواک باور لري: (رَّبَّنَا إِنِّي أَسْكَنتُ مِن ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِندَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ) ، (اې زمونږه ربه! بېشكه ما و اوسول خپل ځینې بچي په داسې ناو (دره) كې چې د فصل والا نه دى، ستا د عزتمن كور په خوا كې)، زما ربه! ما دوی ستا دروازې ته نږدې کړل، او له تاسو پرته د دوی امیدونه پرې شول: (رَبَّنَا لِيُقِيمُوا الصَّلَاةَ) ، (اې زمونږ ربه! د دې لپاره چې دوى لمونځ قايم كړي) زما ربه! د دې لپاره چې ستاسو خدمت وکړي، تاسو زما په پرتله دوی ته ډیر مهم یاست. (فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِّنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ) (نو ته د خلقو زړونه راوګرځوه، چې په مینې سره د دوى خوا ته راځغلي) [إبراهيم سورت: ایت 37]، نو د بندګانو زړونه ورته وګرځوه هرکله چې هغوی ته کومه اړتیا پیدا شي؛ ته د هر څه کولو توان لرې.

که ته ضعیف وې او ستا رب ځواکمن او پیاوړی وي؛ نو ته مه وېرېږه! څوک چې پر الله توکل کوي هغه د هغه لپاره کافي دی، او څوک چې الله باندې بې نیاز او شتمن وي هغه به الله بې نیاز کړي، او الله –تبارک و تعالی- غیرت کوي چې د مؤمن زړه له هغه پرته نورو سره تړلی وي، او یا په نورو باندې تکیه وکړي، او یا د خپل مخ اوبه د بل چا په وړاندې بوځي.

د يوسف –علیه السلام- کيسه يو له غوره، روښانو او څرګندو کيسو څخه ده؛ ځکه چې په هغه کې له یو حالت څخه بل حالت ته، له مصیبت څخه انعام او احسان ته، له ذلت څخه عزت ته، له غلامۍ څخه پادشاهۍ ته، له بیلتون او جدایۍ څخه ملاقات او یو ځای کیدو ته، له غم څخه خوښۍ ته، له سوکالۍ څخه فقر ته او سوکالۍ ته، او له انکار څخه اعتراف ته دی.

نو بیا د قوي په اړه ضعیف ته شکایت مه کوه.

او که بني آدم ته شکایت وکړې نو دا پدې معنا ده ... چې له مهربان ذات څخه هغه چا ته شکایت کوې چې رحم نکوي

نو ځواک: دا دی چې له الله -عزوجل– پرته بل هیچا باندې تمسک او اعتماد ونشي؛ که هغه اشخاص وي او یا ملتونه وي، ایا ته د اسلامي امت حالت نه ګورې کله یې چې پر الله توکل پریښود، او د هغه له دښمن سره یې خپلې هیلې وتړلې؟! هغوی د الله په نیز لویدلي دي، او همدارنګه د خپلو دښمنانو له سترګو څخه وغورځیدل! نو هغوی په ذلت او تاوان کې دي، او هیڅکله به عزت او برلاسي دوی ته نه راګرځي تر څو چې دوی په ځواکمن او پیاوړي الله باندې کلک نه وي ودریدلې، هغه ذات چې هیڅ شریک نه لري.

الله – سبحانه و تعالی- فرماېلي: (كَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَرُسُلِي ۚ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ) (الله لیكلي دي چې خامخا (او) لازمًا به زه غالب كېږم او زما رسولان، بېشكه الله ډېر قوي، ښه غالب دى) [المجادلة سورت: ایت 21].

اې الله! موږ ستا پیاوړي (المتین) نوم باندې له تا څخه غواړو: چې موږ او زمونږ مور او پلار او ټولو مسلمانانو ته بخښنه وکړې.

44 – 45 - 46

د قدرت خاوند، مطلق قادر، او د قدرت ښکاره کوونکی ذات -جل جلاله-

څوک چې د الله –عزوجل- حكم تطبيق كړي، نو الله به د هغه کار سم کړي، او څوک چې خپل شته امکانات د الله لپاره مسخر او وقف کړي، نو الله به هغه لپاره خپل ټول امکانات مسخر او وقف کړي، او دا ټول كاينات د الله په لاس او تصرف كې دي؛ هغه – تبارک و تعالی- مطلق قادر، او د قدرت خاوند دی.

مسلم په خپل صحیح کې روایت کړی چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «بَيْنَمَا رَجُلٌ بِفَلاةٍ مِنَ الأَرْض، فَسَمِعَ صَوْتًا فِي سَحَابَةٍ: اسْقِ حَدِيقَةَ فُلَانٍ؛ فَتَنَحَّى ذَلِكَ السحاب، فَأَفْرَغَ مَاءَهُ فِي حَرَّةٍ، فَانْتَهَى إِلَى الحَرَّةِ، فَإِذَا هُوَ فِي أَذْنَابِ شِرَاجٍ، وَإِذَا شَرَاجَةٌ مِنْ تِلْكَ الشِّرَاجِ قَدِ اسْتَوْعَبَتْ ذَلِكَ المَاءَ كُلَّهُ، فَتَبِعَ المَاءَ؛ فَإِذَا رَجُلٌ قَائِمٌ فِي حَدِيقَتِهِ، يُحَوِّلُ المَاءَ بِمِسْحَاتِهِ، فَقَالَ لَهُ: يَا عَبْدَ اللهِ! مَا اسْمُكَ؟ قَالَ: فُلانٌ -بِالاسْمِ الَّذِي سَمِعَ فِي السَّحَابَةِ-. «یو سړی په صحرا کې و، په ورېځ کې یې غږ واورېد چې : د فلاني باغ ته اوبه ورکړئ؛ نو هغه ورېځه راغله او خپلې اوبه يې په یوې دښته کې توی کړې، اوبه کاړجنې دښتې ته ورسېدې، نو کله چې د درې بیخ ته ورسیدې، نو د دې درې څخه یوې ویالې دغه ټولې اوبه راجمع کړې، نو هغه سړي د اوبو مسیر تعقیب کړ؛ ګوري چې یو سړی په خپل باغ کې ولاړ دی او خپله چارۍ (بیل) سره اوبه را ګرځوي، هغه ورته وویل: اې د الله بنده! ستا نوم څه دی؟ هغه وویل: فلان - هماغه نوم چې دې په ورېځو کې اورېدلی وو- .

فَقَالَ لَهُ: يَا عَبْدَ اللهِ! لِمَ سَأَلْتَنِي عَنِ اسْمِي؟ قَالَ: إِنِّي سَمِعْتُ صَوْتًا فِي السَّحَابِ الَّذِي هَذَا مَاؤُهُ، يَقُولُ: اسْقِ حَدِيقَةَ فُلانٍ بِاسْمِكَ، فَمَا تَصْنَعُ فِيهَا؟ هغه ورته وویل: اې د الله بنده! ولې دې زما نوم وپوښت؟ ويې ويل: په وريځو کې مې يو غږ واورېد، چې دا یې اوبه دي، ويل يې: د فلاني – ستا په نوم- باغ ته اوبه ورکړه، نو ته پدې باغ کې څه کوې؟

قَالَ: أَمَّا إِذَا قُلْتَ هَذَا؛ فَإِنِّي أَنْظُرُ إِلَى مَا خَرَجَ مِنْهَا؛ فَأَتَصَدَّقُ بِثُلُثِهِ، وَآكُلُ أَنَا وَعِيَالِي ثُلُثَهُ، وَأَرُدُّ ثُلُثَهُ». ويې ويل: نو كه خبره داسي وي؛ زه د باغ محصولاتو ته ګورم؛ زه د هغې دریمه برخه صدقه ورکوم، زه او له خپلې کورنۍ سره د هغې دریمه برخه خورو، او دریمه برخه یې بیرته ورکوم».

(وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعْجِزَهُ مِن شَيْءٍ فِي السَّمَاوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ ۚ إِنَّهُ كَانَ عَلِيمًا قَدِيرًا) (او الله كله هم داسې نه دى چې هغه لره دې عاجزه كړي هېڅ كوم شى په اسمانونوكې او په ځمكه كې، بېشكه هغه (الله) له ازله ښه پوه، ښه قادر دى) [فاطر سورت: ایت 44]، (أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ يُعَذِّبُ مَن يَشَاءُ وَيَغْفِرُ لِمَن يَشَاءُ ۗ وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ) (ایا ته پوه نه يې چې بېشكه خاص د الله لپاره د اسمانونو او ځمكې بادشاهي ده، چا ته چې وغواړي عذاب وركوي او چا ته چې وغواړي بخښنه كوي او الله پر هر شي باندې ښه قادر دى). [المائدة سورت: ایت 40].

زموږ رب - عزوجل - په هر څه قادر دی، هیڅ شی هغه نشي عاجزولی، او له هغه څخه هیڅ شی نه پاتي کیږي، د هغه د مخلوقاتو برعکس، نو هغه – تبارک و تعالی- ته عجز او سستي نه رسیږي.

او زموږ رب – عزوجل- هغه ذات دی چې هر څیز باندې ځواک لري، او هغه باندې قادر دی، نو هغه –تبارک و تعالی- بشپړ قدرت لري؛ په خپل قدرت سره یې موجودات پیدا کړل، په خپل قدرت سره یې اداره کړل، او په خپل قدرت سره یې جوړ او مضبوط کړل، او په خپل قدرت سره ژوندي کول او مړه کول کوي، او بندګان د بدلې لپاره بیرته راژوندي کوي؛ نیکانو ته د نیکیو بدله ورکوي،او بدکارانو ته د بدکاریو سزا ورکوي.

(زموږ رب -عز وجل- هغه ذات دی چې (إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَن يَقُولَ لَهُ كُن فَيَكُونُ) كله د یو شي اراده وكړي، دا چې هغه ته ووايي چې پیدا شه، نو هغه پیدا شي). [يس سورت: ایت 82].

زورور دی، او هیڅ شی هغه نشي عاجزولی کله چې ... د یو شي اراده وکړي د واک څښتن

د هغه د ځواک بشپړتیا ..

او زموږ د ځواکمن رب – عزوجل- له قدرت څخه: دا دی چې هغه: (يُعَذِّبُ مَن يَشَاءُ وَيَغْفِرُ لِمَن يَشَاءُ ۗ وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ) (چا ته چې وغواړي عذاب وركوي او چا ته چې وغواړي بخښنه كوي او الله پر هر شي باندې ښه قادر دى) [المائدة سورت: ایت 40]، او هغه -تبارك وتعالى- : (الْقَادِرُ عَلَىٰ أَن يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَابًا مِّن فَوْقِكُمْ أَوْ مِن تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعًا وَيُذِيقَ بَعْضَكُم بَأْسَ بَعْضٍ) (همغه قادر دى په دې باندې چې پر تاسو باندې ستاسو له پاسه نه عذاب راولېږي، یا ستاسو د پښو له لاندې طرف نه، یا تاسو د بېلو، بېلو ډلو په جوړولو سره ګډوَډ كړي او په ځینو باندې د ځینو نورو (د) جنګ (مزه) وڅكي) [الأنعام سورت: ایت 65].

او د هغه د ځواک دلیل: دا چې هغه کولی شي مونږ راولي او موږ جمع کړي هر چیرې چې یو او هر چیرې چې لاړ سو. (أَيْنَ مَا تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعًا ۚ إِنَّ اللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ) (په هر ځاى كې چې تاسو یئ الله به تاسو (ټول) په جمع راولي، یقینًا الله په هر شي باندې ښه قادر دى) [البقرة سورت: ایت 148].

او له هغه څه څخه چې زموږ رب – تبارک و تعالی- د خپل لوی قدرت په اړه موږ وپوهولو: دا چې هغه به د قیامت په ورځ ځمکه په خپل لاس کې قبضه کړي، او اسمانونه به په خپل ښي لاس کې رانغاړي، هغه – سبحانه و تعالی- وفرمایل: (وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالْأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَالسَّمَاوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ ۚ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَىٰ عَمَّا يُشْرِكُونَ) (او دغو (مشركانو) د الله تعظیم ونه كړ د هغه حق تعظیم، حال دا چې ځمكه ټوله د ده په قبضه كې ده د قیامت په ورځ كې او اسمانونه د ده په ښي لاس كې رانغاړل (راټول كړى) شوي دي، ده لره پاكي ده او هغه ډېر اوچت دى له هغو څیزونو نه چې دوى يې (له هغه سره) شریكوي). ، [الزمر سورت: ایت 67].

تقديرونه لیکل شوي دي..

او زموږ رب – سبحانه و تعالی- چې د مقدارونو ټاکونکی او ویشونکی دی، هغه د شیانو په اندازه او وخت د دوی له پیدا کولو د مخه پوهیده، بیا یې هغه څه پیدا کړل چې د هغه په اړه دمخه پوهیده چې هغه به شتون ولري؛ (ذَٰلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ) (دغه د ډېر غالب، ښه پوهه ذات مُقَدر (اندازه) كول دي). [يس سورت: ایت 38].

او الله د مخلوق د پیدا کولو څخه زرګونه کاله دمخه د هغوی اندازې لیکلې وې، او هغه -عليه الصلاة والسلام- وفرمایل: «كَتَبَ اللهُ مَقَادِيرَ الخَلَائِقِ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ بِخَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ، وَعَرْشُهُ عَلَى المَاءِ» «الله د اسمانونو او ځمکې له پیدا کولو څخه پنځوس زره کاله مخکې د مخلوق اندازې لیکلې وې، او د هغه عرش د اوبو د پاسه وو». [مسلم روایت کړی].

نو؛ دا هماغه ایمان دی چې؛ کله جبرائیل -علیه السلام- له رسول الله -صلی الله علیه وسلم- څخه د ایمان په هکله پوښتنه وکړه، هغه وفرمایل: «أَنْ تُؤْمِنَ بِاللهِ، وَمَلَائِكَتِهِ، وَكُتُبِهِ، وَرُسُلِهِ، وَاليَوْمِ الآخِرِ، وَتُؤْمِنَ بِالقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ» "دا چې په الله، د هغه پر ملائکو، د هغه پر کتابونو، د هغه پر رسولانو او د آخرت په ورځ، او د خیر او شر په تقدیر ایمان ولرې". [بخاري او مسلم روایت کړی –او لفظ د هغه دی-].

مه حیرانیږه!

زموږ رب – تبارک و تعالی- په خپل کتاب کې زموږ لپاره د خپل قدرت په اړه دغه وینا بیان کړې ده: (وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعْجِزَهُ مِن شَيْءٍ فِي السَّمَاوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ ۚ إِنَّهُ كَانَ عَلِيمًا قَدِيرًا) (او الله كله هم داسې نه دى چې هغه لره دې عاجزه كړي هېڅ كوم شى په اسمانونو كې او په ځمكه كې، بېشكه هغه (الله) له ازله ښه پوهه، ښه قادر دى) [فاطر سورت: ایت 44].

كه الله – عزوجل- له تاسره مرسته وكړي؛ یو څه چې معمولا سبب نه وي هغه به ترټولو لوی سبب وګرځي.

او که قدیر ذات – عزوجل- وغواړي تاته عزت درکړي؛ د هغه چا په واسطه به عزت درکړي چې د هغه څخه د خیر تمه نه وي او هغه به ستا لپاره د لوی ډالۍ لامل وګرځول شي.

او که قادر ذات – عزوجل- وغواړي چې له تا څخه د بدۍ مخه ونیسي؛ بدي به تاته نه ښکاره کوي، او یا به بدي ستا لوري ته لاره و نه مومي.

او كه هغه – عزوجل- وغواړي تا له نافرمانۍ څخه وساتي؛ له هغه سره به ستا کرکه پیدا کړي، یا به یې ترلاسه کول درته ستونزمن کړي، یا به تا له هغه څخه لرې کړي، او یا به ته و هڅول شې چې هغه ګناه ترسره کړې مګر دا چې یو څه او یا څوک راشي او له هغه څخه مو منصرف کړي.

نو مونږ څومره اړ یو چې د ځواکمن – عزوجل- دروازه وټکوو!

ابراهیم الخلیل -علیه السلام- خپله کورنۍ خپل رب – عزوجل- ته سپاري او دعا کوي: (فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِّنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ) (نو ته د خلقو زړونه راوګرځوه چې په مینې سره د دوى خوا ته راځغلي) [إبراهيم سورت: ایت 37]، نو مکه د وخت په اوږدو کې د زړونو ارمان وګرځیده.

او دا سلیمان -علیه السلام- دعا کوي: (رَبِّ هَبْ لِي حُكْمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ) (اې زما ربه! ما ته حكم (علم وحكمت) راكړه او ما له نېكانو سره پیوست كړه) [الشعراء سورت: ایت 83]، نو الله – عزوجل- هغه لره پیریان تابع کړل.

یونس -علیه السلام- د شپې، سمندر او د کب خېټی په تیارو کې دعا کوي: (لَّا إِلَٰهَ إِلَّا أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ) (نشته هېڅ لايق د عبادت مګر ته يې، ته پاک يې، بېشكه هم زه له ظالمانو څخه یم) [الأنبياء سورت: ایت 87]؛ نو د کب ګیډه د هغه لپاره یوه لوښې جوړ شو.

او د رسول الله -صلی الله علیه وسلم- له دعاوو څخه یوه دعا دا وه: « اللَّهُمَّ! إِنِّي أَسْتَخِيرُكَ بِعِلْمِكَ، وَأَسْتَقْدِرُكَ بِقُدْرَتِكَ، وَأَسْأَلُكَ مِنْ فَضْلِكَ؛ فَإِنَّكَ تَقْدِرُ وَلَا أَقْدِرُ» «اې الله! زه ستا په پوهې سره ستا څخه د خیر غوښتنه کوم، زه ستا په ځواک سره د ځواک غوښتنه کوم، او ستا څخه د مهربانۍ غوښتنه کوم؛ ځکه چې ته توان لرې او زه یې نلرم». [بخاري روایت کړی].

او د الله – جل و علا- قدرت باندې له هر شر او ضرر څخه پناه غوښتل کیږي؛ او دغه دعا کې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- ناروغ ته ښوودلي دي: «أَعُوذُ بِعِزَّةِ اللهِ وَقُدْرَتِهِ مِنْ شَرِّ مَا أَجِدُ، سَبْعَ مَرَّاتٍ» "زه د الله په عزت او قدرت پناه غواړم د هغه څه له شر څخه چې زه یې مومم، اوه ځلې". [مسلم روایت کړی].

او د الله – عزوجل- دغه قول چې فرمايي: (وَاللَّهُ قَدِيرٌ ۚ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ) (او الله ښه قادر دى، او الله ډېر بخښونكى، بې حده رحم كوونكى دى) [الممتحنة سورت: ایت 7]، په دې کې: اشاره شوې ده چې د هغه –عزوجل- بخښنه او په بندګانو باندې د هغه رحمت د بشپړ ځواک څخه دی، نو هیڅ ګناه د هغه لپاره دومره لویه نه ده چې هغه و نه بخښي، او هیڅ عیب د هغه لپاره دومره لوی نه دی چې هغه پټ نکړي، او هیڅ رحمت نشته چې هغه و نه لیږدوي.

نو ټول داسې ندي چې توان او قوت ولري او په هغه چا رحم وکړي او وې بخښي چې هغه باندې برلاسی وي.

او نه هغه څوک چې بخښنه او رحم کوي قدرت لرونکی دی، نو هغه – سبحانه و تعالی- د بشپړتیا توان سره، بیا هم بخښونکی، او ډیر رحم کوونکی دی.

هر څه لپاره اندازه شته:

او الله –سبحانه و تعالی- وفرمایل: (وَمَن يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ ۚ إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ ۚ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْرًا) (او هغه څوك چې په الله باندې توكل وكړي، نو همدى د ده لپاره بس (او كافی) دى، بېشكه الله خپل كار ته رسېدونكى دى، یقینًا الله د هر شي لپاره یوه اندازه مقرر كړې ده) [الطلاق سورت: ایت 3]، څوک چې له خپل رب څخه ووېرېږي او په هغه توکل وکړي؛ نو د الله مرسته د هغه لپاره ځند نه کوي، او د هغه له مهربانۍ څخه نه مایوسه کیږي، او هغه د رحمت څخه نا امیده کیږي؛ خلاصون به ضرور راځي؛ ځکه چې الله – عزوجل- په هر څه قادر دی.

مګر الله - عزوجل - د هرڅه لپاره اندازه ټاکلې ده؛ هغه لپاره ټاکل شوی وخت دی چې هغه نه تجاوز نکوي، او داسې وخت چې له هغه څخه نه تیریږي، نو هرکله چې ټاکل شوې نیټه راشي؛ نو یو ساعت نه ځنډیږي او نه هم مخکې کیږي.

بنده به د یو کار په نه کیدلو باندې نا امیده ویده شي، او کله چې پاڅیږي هغه کار به شوی وي؛ (وَكَانَ اللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ مُّقْتَدِرًا) (او الله په هر شي باندې قدرت لرونكى دى). [الكهف سورت: ایت 45].

د ستونزو لپاره ټاکلی وخت وي او بیا له منځه ځي، او د هغه لپاره یو وخت دی او بیا ځي؛ ځکه چې الله – عزوجل- د هر څه لپاره اندازه ټاکلې ده.

ونه تر هغه وخته پورې ميوه نه نيسي تر څو چې خپل وخت یې نه وي راغلی، او لمر تر هغه وخته پورې نه راخیژي چې وخت يې نه وي راغلی، او حامله ښځه تر هغه وخته پورې زيږون نه کوي چی نیټه یې نه وي راغلې. (قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْرًا) (یقینًا الله د هر شي لپاره یوه اندازه مقرر كړې ده). [الطلاق سورت: ایت 3].

اې الله! موږ ته بخښنه وکړه او پر موږ رحم وکړه؛ تاسو د هر څه کولو توان لرئ.

47

الحَــفِــيظُ (غوره ساتونكى) ذات -جل جلاله-

په "صحیحینو" کې راغلي: چې عامر بن طفيل او اربد بن قيس رسول الله -صلی الله عليه وسلم- ته ورغلل او د هغه د وژلو هڅه يې وکړه؛ نو هغوی ته یې ښیرا (بد دعا) وکړه.

نو عامر بن طفیل؛ د بنو سلول د یوې ښځې په کور کې و چې په ستوني کې یوه غده پیدا شوه، نو پر خپل آس باندې یې خیز کړ، او غشی یې را واخیست، او خپل آس خوا ته نږدې شو او ویې ویل: د اوښ په څیر غده، او د یوې سلولۍ ښځې په کور کې مرګ! نو همدغه یې حال و تر هغه چې له خپل آس څخه په ځمکه مړ پریوت.

او اربد بن قیس؛ هغه له اوښ سره ووتلو ترڅو یې خرڅ کړي، نو الله پر هغه او د هغه په اوښ باندې تندر ولېږه او دواړه یې وسوځول. نو رسول الله -صلی الله علیه وسلم- چا وساته؟! هغه ساتونکی الله دی.

او په خپل کتاب کې فرمايي: (فَاللَّهُ خَيْرٌ حَافِظًا ۖ وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ) (نو الله ډېر غوره ساتونكى دى او هغه تر ټولو زیات رحم كوونكى دى). [يوسف سورت: ایت 64].

زموږ رب – سبحانه و تعالی- د اسمانونو او ځمکې او هغه څه چې د هغو په منځ کې دي ساتنه کوي، او د هغو دوام د هغه په قدرت سره ترسره دی، او هغوی نه له منځه ځي او نه لرې کیږي، او هغوی حمل کول هغه نشي عاجزولی؛ ځکه چې هغه د بشپړ قدرت او ځواک څښتن دی، آیا تا د هغه – سبحانه و تعالی- وینا ندي اوریدلې: (۞ إِنَّ اللَّهَ يُمْسِكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ أَن تَزُولَا ۚ وَلَئِن زَالَتَا إِنْ أَمْسَكَهُمَا مِنْ أَحَدٍ مِّن بَعْدِهِ) (بېشكه چې الله اسمانونه او ځمكه ساتي او (نیسي يې) چې زايل نشي او قسم د ى كه دواړه په زوال شي (نو) له هغه (الله) نه غیر به يې هیڅوك ونه ساتلى شي) (ونه نیولى) شي). [فاطر سورت: ایت 41].

او زموږ رب – سبحانه و تعالی- د خپل مخلوق خیر او شر، پټ او ښكاره، كوچني او ستر کارونه ټول حفظوي، د هغوى خبرې یې شمیرلي دي، او نيتونو باندې پوهه دی؛ نو له هغه څخه هیڅ څیز نه غاېبیږي، (وَعِندَنَا كِتَابٌ حَفِيظٌ) (او زمونږ سره یو ښه یاد ساتونكى كتاب دى). [ق سورت: ایت 4].

او هغه – سبحانه و تعالی- خپل بنده له خطرونو، مصیبتونو، بدو پایلو څخه ساتي، او د هغه لپاره یې له ملایکو څخه ساتونکي نیولي دي او هغوی: یو بل پسې راتلونكي (ملايك) دي، هغه – سبحانه و تعالی- وفرمایل: (لَهُ مُعَقِّبَاتٌ مِّن بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ) (د دغه (انسان) لپاره د ده له مخې او د ده له شا نه نوبت په نوبت په یو بل پسې راتلونكي (ملايك) دي چې د الله په امر سره د ده ساتنه كوي). [الرعد سورت: ایت 11].

او الله خپل مخلوق په دوه ډوله ساتي:

عمومي، چې هغه: د هغه ساتنه د ټولو مخلوقاتو لپاره ده؛ چې د هغوی لپاره یې د هغوی مصلحتونه اسان کړي دي، هغه – سبحانه و تعالی- فرمایې: (إِنَّ رَبِّي عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ) [هود:57]. (بېشكه زما رب په هر شي باندې ښه نګران او ساتونكى دى).

او ځانګړې ساتنه - او دا په دواړو ډولونو کې غوره ساتنه ده– او هغه: د هغه ساتنه د خپلو دوستانو لپاره د هغوی په دنیوی مصلحتونو، بدنونو، ماشومانو، او مال کې ده، نو د دوی د ساتنې لپاره یې یو بل پسې راتلونكي (ملايك) ګمارلي دي، او د دوی دين يې له شکونو، شهوتونو، او د دوی د دښمنانو له انسي او جني شيطانانو څخه خوندي کړی، او بيا هغوی په ايمان سره وفاتوي، هغه – سبحانه و تعالی- فرمايلي: (لَهُ مُعَقِّبَاتٌ مِّن بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ) (د دغه (انسان) لپاره د ده له مخې او د ده له شا نه نوبت په نوبت په یو بل پسې راتلونكي (ملايك) دي چې د الله په امر سره د ده ساتنه كوي). [الرعد سورت: ایت 11].

او زمونږ رب چې د خپل ګران کتاب د ساتنې تضمین یې کړی؛ د عصرونو او زمانو په اوږدو کې له تحريف او بدلون څخه: (إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ) (بېشكه همدا مونږ پخپله ذكر نازل كړى دى او بېشكه مونږ د ده خامخا ساتونكي یو). [الحجر سورت : ایت 9].

کعبه یې له زوال څخه وژغورله؛ که څه هم دا په یوه نا کرل شوې دره کې د تیږو کور دی؛ تر څو د هغه د ساتنې د عظمت، او د هغه د لوی وړتیا او د هغه د ځواک ګواه پاتې شي.

ستا ملاتړ کوي ..

د قریشو کافران د یو غار په شاوخوا کې راټول شوي چې دوه سړي په کې دي: محمد -صلی الله علیه وسلم - او ابوبکر -صدیق رضی الله عنه - چې غواړي دوی ووژني، نو د ابوبکر -رضي الله عنه- په زړه کې ویره خپره شوه، نو د هغه ستر ملګري ورته وکتل او یې ویل: «مَا ظَنُّكَ بِاثْنَيْنِ اللهُ ثَالِثُهُمَا؟» «د هغو دوو کسانو په اړه ستا څه ګمان دی چې د هغوی دریم الله وي»؟ [بخاري او مسلم روایت کړی]

او که چیرته د ساتنې سترګې تا باندې ولږیږي ... نو ته ویده شه او ټولې وېرې امان دي

هغه ساتونکی دی... !

طاغوتیان او ظالمان اولیاوو ته دسیسې جوړوي؛ او الله د خپلو اولیاوو ساتنه کوي، لکه څرنګه چې موسی -علیه السلام- فرمایي: (رَبَّنَا إِنَّنَا نَخَافُ أَن يَفْرُطَ عَلَيْنَا أَوْ أَن يَطْغَىٰ (45) (اې زمونږه ربه! بېشكه مونږ له دې نه وېرېږو چې دى به زمونږ سره زیاتى وكړي، یا به سركشي شروع كړي. قَالَ لَا تَخَافَا ۖ إِنَّنِي مَعَكُمَا أَسْمَعُ وَأَرَىٰ (46)) (وویل: تاسو مه وېرېږئ، بېشكه زه له تاسو سره یم، زه اورم او زه وینم) [طه سورت: ایتونه 45-46]؛ نو الله هغه ته زیری ورکړ، هغه یې وساته، او دښمن باندې یې بریا ورکړه.

نو پر دښمنانو باندې څوک برلاسی دی؟ هغه الله دی د خپلو اولیاوو ساتونکی؛ حتا که د هغوی شمیر لږ هم وي؛ (وَإِن يَكُن مِّنكُمْ أَلْفٌ يَغْلِبُوا أَلْفَيْنِ بِإِذْنِ اللَّهِ) (او كه په تاسو كې زر تنه (صبر كوونكي) وي (،نو) پر دوه زره به غالبه شي، د الله په حكم سره). [الأنفال سورت: ایت 66]، (وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ) (او تاسو مه كمزوري كېږئ او مه غمجن كېږئ، پداسې حال كې چې هم تاسو به غالبه یئ، (خو) كه تاسو مومنان یئ). [آل عمران سورت: ایت 139].

رباني انعام:

ساتونکی – عزوجل- د خپلو اولیاوو د اولاد ساتنه كوي؛ د هغوی په ژوندانه کې او د هغوی د مړینې نه وروسته؛ نو دا یعقوب -علیه السلام- دی، الله تعالی له ډېرو کلونو وروسته خپل محبوب یوسف -علیه السلام- ته ور وګرځاوه، او ویې فرمایل: (فَاللَّهُ خَيْرٌ حَافِظًا ۖ وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ) (نو الله ډېر غوره ساتونكى دى او هغه تر ټولو زیات رحم كوونكى دى). [يوسف سورت: ایت 64].

او د موسى او خضر -عليهما السلام- په خبر كې راغلي، كله چې دوى د يوه كلي خلكو ته ورغلل او د هغه له خلكو څخه يې خواړه وغوښتل؛ هغوی د دوی له میلمه کولو څخه انکار وکړ، نو دوی په هغه کلي کې یو دیوال وموند، نږدې وه چې ړنګ شي، نو خضر -علیه السلام- هغه ودراوه: (وَأَمَّا الْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلَامَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ وَكَانَ تَحْتَهُ كَنزٌ لَّهُمَا وَكَانَ أَبُوهُمَا صَالِحًا فَأَرَادَ رَبُّكَ أَن يَبْلُغَا أَشُدَّهُمَا وَيَسْتَخْرِجَا كَنزَهُمَا رَحْمَةً مِّن رَّبِّكَ ۚ وَمَا فَعَلْتُهُ عَنْ أَمْرِي ۚ ذَٰلِكَ تَأْوِيلُ مَا لَمْ تَسْطِع عَّلَيْهِ صَبْرًا) (او پاتې شو دېوال، نو هغه د دوه یتیمو هلكانو و، چې په ښار كې وو، او له هغه نه لاندې د هغو دواړو لپاره خزانه وه او د دغو دواړو پلار نېك (سړى) و، نو ستا رب اراده وكړه چې دوى دواړه خپلې ځوانۍ (او قوت) ته ورسيږي او (بیا) خپله خزانه راوباسي، ستا د رب د مهربانۍ په وجه او دغه (كار) ما (له خپله ځانه) په خپل حكم نه دى كړى، دغه حقیقت د هغه څه دى چې تا په هغو د صبر كولو طاقت ونشو كولاى). [الكهف سورت: ایت 82].

عادل خلیفه عمر بن عبدالعزیز په داسې حال کی وفاتیږي چی اووه زامن او اوه لورګانې یې پرېښودې، او له الله – عزوجل- پرته یې هیڅ شی هغوی ته پرینښوده، نو الله د هغه د اولادونو ساتنه وکړه، علماوو وویل: د هغه زامن په خلکو کې تر ټولو شتمن وو.

یوه ارزښتناکه سپارښتنه:

رسول الله -صلی الله علیه وسلم- ابن عباس -رضي الله عنهما- ته سپارښتنه کوي: «يَا غُلاَمُ! إِنِّي أُعَلِّمُكَ كَلِمَاتٍ: احْفَظِ اللهَ يَحْفَظْكَ! احْفَظِ اللهَ تَجِدْهُ تُجَاهَكَ!» "اې ځوانه! زه تاته یو څو کلمې در زده کوم: د الله حدود او احکام عملي کړه نو الله به ستا ساتنه وکړي! د الله حدود او احکام عملي کړه نو ته به الله ستا په وړاندې ومومي!». [صحیح حدیث دی. ترمذي روایت کړی].

او کله چې محب الدین الطبري – او هغه لوی شافعی امام دی- ته وویل شو: «تاسو په داسې حال کې له کښتۍ څخه ټوپ واچاوه چې ته د ډیر عمر لرونکی یې؟ هغه وویل: - داسې خبره یې وکړه چې په تاریخ کې ثبت شوه-! -: دا د بدن هغه غړي دي چې موږ په ماشومتوب کې د هغی محافظت کړی وو؛ نو الله هغه زموږ لپاره په بوډاتوب کې ساتلې دي». (فَاللَّهُ خَيْرٌ حَافِظًا ۖ وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ) (نو الله ډېر غوره ساتونكى دى او هغه تر ټولو زیات رحم كوونكى دى). [يوسف سورت: ایت 64].

علماء فرمايي: د الله -تعالی- د اوامرو ساتنه د هغه په اطاعت سره وکړه، او د هغه د نواهیو څخه په ډډه کولو سره، او د هغه د حدودو په نه تیریدو سره؛ نو هغه به ستا ځان، دین، مال، اولاد او په هر هغه څه کې چې الله -تعالی- په دې دنیا کې له خپل فضل څخه درکړي، حفاظت کوي، هغه – صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «احْفَظِ اللهَ يَحْفَظْكَ! احْفَظِ اللهَ تَجِدْهُ تُجَاهَكَ!» «د الله حدود او احکام عملي کړه نو الله به ستا ساتنه وکړي! د الله حدود او احکام عملي کړه نو ته به الله هر مهال ستا په وړاندې ومومې!». [صحیح حدیث دی. ترمذي روایت کړی].

او په آخرت کې؛ الله هغوی ته د سترې بریا زیری ورکړ او ویې فرمایل: (وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ ۗ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ) (او د الله د حدودو حفاظت كوونكي دي او ته مومنانو ته زېرى وركړه). [التوبة سورت: ایت 112].

او تر کومه حده چې تاسو د الله د حدودو ساتنه کوئ، په هماغه به ددوستۍ اندازه وي، او پدې کې دا شامل دي:

د توحید ساتنه، او د دین د شعائر (اعمالو) ساتنه؛ په ځانګړي توګه لمونځ: (حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلَاةِ الْوُسْطَىٰ وَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِينَ) (د لمونځونو ساتنه كوئ او (خصوصًا) د بېخې منځني لمونځ، او الله ته ودرېږئ اطاعت كوونكي). [البقرة سورت: ایت 238].

غوږونه، سترګې او زړه یې له حرامو څخه وساتل: (إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَٰئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا) (بېشكه غوږونه او سترګې او زړه، په دغو كې د هر یو باره كې به تپوس کیږي). [الإسراء سورت: ایت 36]، (فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِّلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ) (نو نېكې ښځې اطاعت كوونكې دي او د الله په ساتنې سره پسې شا (د ځان او مال) حفاظت كوونكې دي). [النساء سورت: ایت 34].

او د فرج (د شهوت ځایونه) ساتل: (وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ) (او هغه چې هغوى د خپلو فرجونو (د شهوت ځایونو) ساتونكي دي). [المؤمنون سورت: ایت 5].

او د قسمونو ساتل: (وَاحْفَظُوا أَيْمَانَكُمْ) (او تاسو د خپلو قسمونو حفاظت كوئ). [المائدة سورت: ایت 89].

په صحیح روایت کې راغلي چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- به دا دعا کوله: «اللَّهُمَّ! احْفَظْنِي مِنْ بَيْنِ يَدَيَّ وَمِنْ خَلْفِي، وَعَنْ يَمِينِي وَعَنْ شِمَالِي، وَمِنْ فَوْقِي، وَأَعُوذُ بِعَظَمَتِكَ مِنْ أَنْ أُغْتَالَ مِنْ تَحْتِي» «اې الله! له وړاندې او وروسته، له ښي او چپ خوا، او د پورته لخوا زما ساتنه وکړه، او ستا لویۍ ته پناه غواړم چې له لاندې خوا څخه ترور نشم». [صحیح حدیث دی. ترمذي روایت کړی]، او کله یې چې غوښتل ویده شي، نو هغه –صلی الله علیه وسلم- له الله څخه د ساتنې غوښتنه کوله.

زیری..

کله چې یو نیک بنده یو څه الله ته وسپاري، هغه به یې ساتنه وکړي؛ څرنګه چې روایت دی چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- ابوهریره -رضي الله عنه- ته وفرمایل: «أَسْتَوْدِعُكَ اللهَ الَّذِي لَا تَضِيعُ وَدَائِعُهُ» "زه تا الله ته سپارم، هغه چې امانتونه یې هیڅکله نه ضایع کیږي". [ صحیح حدیث دی. ابن ماجه روایت کړی].

په بل حدیث کې راغلي: رسول الله -صلی الله علیه وسلم- فرمایلي: «إِنَّ اللهَ إِذَا اسْتُودِعَ شَيْئًا حَفِظَهُ» " کله چې یو څه الله ته وسپارل شي، د هغه ساتنه کوي". صحیح حدیث دی. بیهقي په سنن الکبری کې روایت کړی دی.

څومره غوره ده چې خپلو اولادونو ته دې د پناه غوښتنه وکړې لکه څرنګه چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- کول؛ حسن او حسین -رضي الله عنهما- ته به یې د پناه غوښتنه کوله - او کله چې دې هغوی الله ته وسپارل پدې معنا چې ساتونکي ذات –سبحانه و تعالی- ته دې سپارلي دي؛ (فَاللَّهُ خَيْرٌ حَافِظًا ۖ وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ) (نو الله ډېر غوره ساتونكى دى او هغه تر ټولو زیات رحم كوونكى دى). [يوسف سورت: ایت 64].

اې الله! مونږ خپل ځان، خپل مور او پلار، خپل اولاد او هر هغه نعمت چې تا موږ ته راکړی دی تا ته سپارو.

48

الغَــنِــيُّ(بې نیازه) ذات -جل جلاله-

په صحیح بخاري کې راغلي دي چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرماېل: «بَيْنَا أَيُّوبُ يَغْتَسِلُ عُرْيَانًا، فَخَرَّ عَلَيْهِ جَرَادٌ مِنْ ذَهَبٍ؛ فَجَعَلَ أَيُّوبُ يَحْتَثِي فِي ثَوْبِهِ. "پداسې حال کې چې ایوب بربنډ غسل کاوه، د سرو زرو ملخان ورباندې راولوېدل؛ نو ایوب شروع شو چې په خپلو جامو کې یې راټولول.

او د هغه رب ورته غږ وکړ: اې ایوبه! ایا ته ما نه وې مالداره کړی د دې څه نه چې ته یې وېنې؟ ویې ويل: ولې نه ستا په عزت مې دې قسم وي! مګر ستاسو له برکت څخه زه بې نېازه پاتي کېدلی نشم».

شاید یو انسان ته مال ورکړل شي، املاک ورکړل شي، اولادونه ورکړل شي، د منزلت خاوند شي، یا لوی مقام تر لاسه کړي، او لوړه درجه ترلاسه کړي، پراخه رهبري یا ځواکمنه رهبري ترلاسه کړي.. کیدای شي نوکران د هغه شا او خوا را تاو وي، سرتیرو احاطه کړی وي، او لښکر د هغه ساتنه وکړي ، خلک هغه ته تابع وي، سرونه ورته ښکته وي، او خلک یې تابع وي ...

ددې هر څه باوجود -دا ټول- هر یو الله –جل و علا- ته محتاجه دي: (۞ يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ ۖ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ) (اې خلقو! هم تاسو الله ته محتاجان يئ، او الله، هم دى ښه بې پروا، ښه ستايل شوى دى). [فاطر سورت: ایت 15].

او زموږ رب – عزوجل- بې حاجته دی؛ هغه ذات چې له هغه پرته څوک بې نیازه نشي پاتې کیدلی، او ټول هغه لره بې وزله او اړمن دي.

زموږ رب په خپل ذات، صفات او واک کې بې حاجته دی، په خپله بډاینه کې بشپړ دی، نو هیچا ته اړتیا نلري.

او زمونږ د رب له کمالاتو څخه: دا چې د اطاعت کوونکي اطاعت ورته ګټه نه رسوي او نه د نافرمانو نافرماني هغه ته زیان رسوي؛ که ټوله نړۍ هم کافران شي! هغه - عزوجل - وفرمایل: (وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ) (او څوك چې كافر شو، نو بېشكه الله له مخلوقاتو نه بېخي بې پروا دى). [آل عمران سورت: ایت 97].

او د هغه د بډایتوب له کمال څخه: دا دي چې هغه د خپلو بندګانو خیر غواړي، او له هغوی څخه شر لرې کوي؛ دا کار نکوي مګر د مهربانۍ او احسان له مخې. (وَرَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَةِ) (او هم ستا رب ښه بې پروا، (او) رحمت والا دى). [الأنعام سورت: ایت 133].

او د هغه د بډاینې له کمال څخه: دا دي چې هغه له نیمګړتیاوو او عیبونو څخه پاک دی، او هر هغه څه چې د هغه د بډاینې سره په ټکر کې وي، نو نه یې ځان لپاره ښځه او نه یې زوی نیولی، نه یې په بادشاهۍ کې شریک لري، او نه یې د ذلت له مخې ځان لپاره دوست نیولی، او د هغه سره هیڅوک سیال ندی، زموږ رب – عزوجل- فرمایي: (وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا وَلَمْ يَكُن لَّهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ وَلَمْ يَكُن لَّهُ وَلِيٌّ مِّنَ الذُّلِّ ۖ وَكَبِّرْهُ تَكْبِيرًا) (او ته ووایه: ټوله ثنا هغه الله لره خاص ده چې نه يې څوك اولاد نیولى دى او نه د هغه لپاره په بادشاهۍ كې څوك شریك شته او نه د هغه لپاره د عاجزۍ په وجه څوك دوست شته او ته د هغه لويي بیانوه، لويي كامله). [الإسراء سورت: ایت 111].

او د هغه د بډایتوب او سخاوت له کمال څخه: دا دي چې هغه خپلو بندګانو ته د هغه د رابللو امر کوي او د دوی دعاګانو ته د قبولتیا ژمنه کوي: (وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ) (او ستاسو رب فرمايي: تاسو ما وبلئ چې زه ستاسو دعا قبوله كړم). [غافر سورت: ایت 60]، او په صحیح روایت کې راغلي دی چې هغه - عليه الصلاة والسلام - وفرمایل: «لَيْسَ شَيْءٌ أَكْرَمَ عَلَى اللهِ -عز وجل- مِنَ الدُّعَاء» "د الله – عزوجل- په نیز له دعا څخه بل څه د قدر وړ نشته". [حسن حدیث دی. ترمذي روایت کړی].

ټوله نړۍ الله لره اړمن دي ..

ټوله نړۍ؛ پیریان او انسانان، بډایه او فقیران، زاړه او ځوانان، د دوی حاکم او ټیټ خلک، ځواکمن او کمزوري: دوی ټول الله لره اړمن دي، او په هر ساعت کې هغه ته اړتیا لري.

او د الله له سخاوت څخه: دا چې هغه خپل نوم (الغني) یې له خپل (الرحمة) صفت سره یو ځاي کړی دی، د هغه – سبحانه و تعالی- پدې قول کې: (وَرَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَةِ) (او هم ستا رب ښه بې پروا، (او) رحمت والا دى). [الأنعام سورت: ایت 133]؛ دا د دې لپاره چې بندګانو ته ووایي چې: هغه د دوی له عبادت څخه مستغني دی، او د دې سره سره په هر څه کې پر دوی رحم کوي. حتی په عبادتونو او مکلفیتونو کې، او د هغه له رحمت څخه: دا چې هغه لږ قبلوي او په ډیرو یې شمیري.

د هغه له سخاوت څخه دا هم دي چې خپل نوم (الغني) یې له خپل نوم (الحمید) سره یوځای کړی، الله – سبحانه و تعالی- فرمايي: (وَقَالَ مُوسَىٰ إِن تَكْفُرُوا أَنتُمْ وَمَن فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا فَإِنَّ اللَّهَ لَغَنِيٌّ حَمِيدٌ) (او موسٰى وويل: كه كافران شئ تاسو او هغه څوك چې په ځمكه كې دي، ټول، نو بېشكه الله خامخا ډېر بې پروا، ډېر ستايل شوى دى). [إبراهيم سورت: ایت 8]، پدې معنا چې: ډیر د ستاینې وړ دی؛ د خپلو سترو نعمتونو په لرلو سره.

نو ټول ورته اړتیا لري؛ په هر کوچني او لوی، او په هر ساعت او هره ثانیه کې.

او دا تر ټولو کامل مخلوق په بندګۍ کې خپل رب ته دعا کوي، او هغه ته د خپلې بې وزلۍ او اړتیا څرګندونه کوي، او د سترګو د رپیدو په اندازه هم له هغه څخه بی نیازه نشي پاتی کیدلی، نو د هغه - عليه الصلاة والسلام- له دعاوو څخه دي: «أَصْلِحْ لِي شَأْنِي كُلَّهُ، وَلَا تَكِلْنِي إِلَى نَفْسِي طَرْفَةَ عَيْنٍ» "زما ټول کارونه زما لپاره سم کړه، او ما د سترګو د رپیدو په اندازه هم ځان ته مه پریږده". [صحیح حدیث دی. نسائی روایت کړی].

ته په هر ساعت کې بې نیازه ذات ته اړتیا لرې، څومره چې خپله فقر هغه ته وښیې، نو په هماغه پیمانه به بدله درکړي.

او په یاد ولره: چې الله غني دی، او د هغه بډاینه ذاتی ده، حتا که د اسمانونو او ځمکې خلک وغواړي او هر یو ته د هغه غوښتنه ورکړی شي، نو د هغه په بادشاهۍ کې به هیڅ کموالی رانشي. په «صحیح مسلم» کې راغلي دي: «لَوْ أَنَّ أَوَّلَكُمْ وَآخِرَكُمْ وَإِنْسَكُمْ وَجِنَّكُمْ قَامُوا فِي صَعِيدٍ وَاحِدٍ، فَسَأَلُونِي؛ فَأَعْطَيْتُ كُلَّ إِنْسَانٍ مَسْأَلَتَهُ، مَا نَقَصَ ذَلِكَ مِمَّا عِنْدِي إِلَّا كَمَا يَنْقُصُ المِخْيَطُ إِذَا أُدْخِلَ البَحْرَ». "که ستاسو لومړي او وروستي، انسانان او پیریان، پر یوې غونډۍ پورته شي، او زما څخه وغواړي؛ نو زه هر انسان ته د هغه غوښتنه ورکړم، دا د هغه څه څخه نه کمیږي چې زه یې لرم، مګر په دومره اندازه لکه د سمندر څخه چې څه کم شي کله چې ستنه ورننویستل شي".

د بې نیازۍ چابي:

زه څنګه بې نیازۍ ته ورسیږم؟

ځواب: لکه څنګه چې په قدسي حدیث کې راغلي: «ابْنَ آدَمَ! تَفَرَّغْ لِعِبَادَتِي أَمْلَأْ قَلْبَكَ غِنًى، وَامْلَأْ يَدَيْكَ رِزْقًا. "اې د آدم اولاده! خپل ځان زما عبادت ته وقف کړه، زه به ستا زړه په مالدارۍ او ستا لاسونه په رزق سره ډک کړم.

اې د آدم اولاده! زما څخه مه لرې کیږه، بیا به زه ستا زړه له بې وزلۍ، او ستا لاسونه به له کار څخه ډک کړم». [صحیح حدیث دی. حاکم په مستدرک کې روایت کړی دی].

نو کله چې زړه په الله - عزوجل - بې حاجته شي، او هغه باندې قناعت وکړي، او په هغه څه خوشحاله شي چې الله ورته ورکړی وي؛ هغه به د خپل خالق په واسطه له ټول مخلوق څخه بې نیازه شي، د خپل رزق په واسطه تر ټولو به باعزت مخلوق وي، او د خپل مالک په واسطه به تر ټولو پیاوړی ضعیف وي، نو دا بې نیازي پرته له مال، او ځواک پرته له واک، او عزت پرته له قبیلې څخه دی، نو څومره ستره بې حاجتي ده؛ او څومره د ارزښت وړ ده!

په صحیح حدیث کې رسول الله – صلی الله علیه وسلم- فرمایلي: «قَدْ أَفْلَحَ مَنْ أَسْلَمَ، وَرُزِقَ كَفَافًا، وَقَنَّعَهُ اللهُ بِمَا آتَاهُ» "چا چې اسلام قبول کړ، کامياب شو، هغه ته کفایت ورکړل شو، او الله په هغه څه راضي کړ چې هغه ورته ورکړي". [مسلم روایت کړی].

که انسان د ټولې دنیا مالک هم شي هغه به موړ نشي؛ تر څو چې په زړه کې مالداري نه وي، او لکه څرنګه چې په "صحیح ابن حبان" کې راغلي: رسول الله - عليه الصلاة والسلام- وفرمایل: «يَا أَبَا ذَرٍّ! أَتَرَى كَثْرَةَ المَالِ هِيَ الغِنَى؟ إِنَّمَا الغِنَى غِنَى القَلْبِ وَالفَقْرُ فَقْرُ القَلْبِ» «اې ابوذره! ایا ته فکر کوې چې د مال ډیر والی مالدراي ده؟ بلکې مالداري د زړه مالدراي ده او فقر د زړه فقر دی». [صحیح حدیث دی]

څوک چې د زړه بډاينه ولري؛ هغه ته به هیڅ ضرر نه رسيږي چې په دنيا کې ورسره مخامخ کيږي، او د چا چې په زړه کې فقر وي؛ نو د نړۍ ډیر شیان یې هم نشي بډایه کولی، په صحیح حدیث کې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- فرمایلي دي: «وَارْضَ بِمَا قَسَمَ اللهُ لَكَ تَكُنْ أَغْنَى النَّاسِ» "په هغه څه راضي شه چې الله درته تقسیم کړی وي، نو ته به تر ټولو بډایه اوسې". [حسن حدیث دی. ترمذي روایت کړی].

او په بل حدیث کې راغلي: «وَمَنْ يَسْتَعْفِفْ يُعِفَّهُ اللهُ، وَمَنْ يَسْتَغْنِ يُغْنِهِ اللهُ» «او څوک چې له سوال کولو څخه ځان وساتي الله تعالی به یې د خلکو د سوال کولو نه وساتي، او څوک چې له خلکو څخه ځان بې نیازه وګڼي، الله به یې بډایه کړي». [بخاري او مسلم روایت کړي].

نفس د غریب کیدلو څخه ویره لري

فقر تر هغې مالدارۍ غوره دی چې انسان سرکښه کوي

او د نفس بې حاجتي کافي ده او که

انکار وکړي، نو ټول هغه څه چې په ځمکه کې دي د هغې لپاره به بسنه ونکړي

نو په اسلام کې شتمن هغه څوک دی: څوک چې په زړه کې له خلکو څخه شتمن وي، او الله –سبحانه و تعالی- ته فقیر وي، هغه –صلی الله علیه وسلم- فرماېلي: «شَرَفُ المُؤْمِنِ صَلَاتُهُ بِاللَّيْلِ، وَعِزُّهُ: اسْتِغْنَاؤُهُ عَمَّا فِي أَيْدِي النَّاسٍ» "د شپې لمونځ مؤمن لپاره شرف دی، او د هغه عزت: شتمن اوسیدل له هغه څه څخه چې د خلکو په لاس کې دي". [حسن حدیث دی. حاکم روایت کړی].

او کله چې اعرابي ته وویل شو: یوه ډوډۍ په یو دینار شوه!

هغه ځواب ورکړ: په الله قسم! زه یې په کیسه کې نه یم؛ حتا که د غنمو یوه دانه په دینار هم شي! زه د الله عبادت کوم لکه څرنګه چې هغه ماته امر کړی دی او هغه ماته روزي راکوي لکه څرنګه چې هغه ما سره ژمنه کړې ده!

نسفي -رحمه الله- فرمايي: واسطي ويلي دي: «هغه څوک چې الله باندې ځان بې نیازه کړي هیڅکله به بل چاته محتاج نشي، او څوک چې د الله په واسطه عزتمن او غالب شي هغه به هیڅکله نه ذليل کيږي؛ او حسين ویلي: په هره پیمانه چې بنده الله ته ځان محتاج کړي، په هماغه پیمانه به په الله باندې غني او بې نیازه وي».

یو حکیم ویلي: "یو سړی به ماسره جفا وکړي، نو کله چې له هغه څخه په الله باندې خپله شتمنتیا په یاد راولم، زما په ځیګر کې یخ والی پیدا کیږي".

ابن سعدي -رحمه الله- فرمايي: " شتمني د زړه شتمني ده، څومره خلک دي چې شتمن وي خو زړه به یې فقیر او پښیمانه به وي؟"

زه د خپل ځواک، ټول عمر او قوت څخه بې زاره یم

او زه خپل مالک ته په خورا فقر کې یم

د انسان شتمني پر رحمان ذات باندې له شتمنۍ څخه زیاته شتمني ده

په دې سره د هیبت او عزت جامې اغوستل کیږي

اې الله! مخکې له دې چې مونږ یې له تا څخه وغواړو تا مونږ ته هر څه راکړي؛ نو که مونږ یې له تا څخه وغواړو څنګه به وي؟!

اې الله! مونږ خپل ځانته په اړمنېدلو سره شتمن کړه، او مونږ مه بې وسې کوه چې ستا څخه بې نیازه شو؛ یقینا چې ته بې نیاز یې، له تا پرته بل الله نشته.

اې الله! ستا له حرامو څخه مونږ په حلالو شتمن کړه، او ستا په فضل مو له تا پرته له نورو مستغني کړه.

49 - 50

الحَكَمُ الحَكِـيمُ (د مخلوقاتو مطلق حاکم، د لوی حکمت خاوند) ذات -جل جلاله-

په سنن نسائي کي د هاني څخه روايت دی چي کله رسول الله -صلی الله عليه وسلم- ته یو پلاوی راغی نو له هغه (پلاوي) څخه یې واوريدل، چې هغوی به هاني په: ابا الحکم کنیې سره یاداوه؛ نو رسول الله -صلی الله علیه وسلم- راوغوښت او ویې فرمایل: «إِنَّ اللهَ هُوَ الحَكَمُ، وَإِلَيْهِ الحُكْمُ، فَلِمَ تُكْنَّى أَبَا الحَكَمِ؟»، فقال: إن قومي إذا اختلفوا في شيء أتوني، فحكمت بينهم؛ فرضي كلا الفريقين؛ فقال رسول الله -صلى الله عليه وسلم- : «مَا أَحْسَنَ مِنْ هَذَا! فَمَا لَكَ مِنَ الوَلَدِ؟» قال: لي شريح، ومسلم، وعبد الله، قال: «فَمَنْ أَكْبَرُهُمْ؟»، قلت: شريح، قال: «فَأَنْتَ أَبُو شُرَيْحٍ» الله الحکم دی، او ټول حکم هغه لره دی، نو تا ولې خپل ځان باندې ابا الحکم نوم ایښی دی؟ هغه وویل: هر کله چې زما قوم کې اختلاف پیدا شي نو هغوی ما ته راځي، زه د هغوی په منځ کې فیصله کوم؛ نو دواړه خواویې راضي کیږي؛ نو رسول الله – صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: " دا څومره ښه خبره ده! آیا ته زوی لرې؟" ويې ويل: زه شریح، مسلم او عبدالله لرم، ويې ويل: په دوی کې تر ټولو لوى څوک دى؟ ما ويل: شریح، هغه وفرمایل: ته ابو شريح يې". [صحیح حدیث دی]

زمونږ د رب – عزوجل- له نومونو څخه: الحکم او الحکیم (د مخلوقاتو مطلق حاکم، د لوی حکمت خاوند) دی، الله – سبحانه و تعالی- فرمایي: (لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ) (نشته دی هېڅ لايق د عبادت مګر هم دى دى، چې ډېر غالبه، ښه حكمت والا دى). [آل عمران سورت: ایت 6]، او هغه -سبحانه وتعالى- وفرمایل- : (أَلَا لَهُ الْحُكْمُ وَهُوَ أَسْرَعُ الْحَاسِبِينَ) (د حكم (او فيصلې كولو) ټول اختيار خاص د هغه دى، او هغه تر ټولو ژر حساب كوونكى دى) [الأنعام سورت: ایت 62].

«الحکیم دوه معناوې لري:

لومړی: هغه څوک چې ټول شیان یې محکم او مکمل کړي وي، او الله –تبارک و تعالی– حکیم دی؛ ځکه چې هغه په خپلو خبرو او کارونو کې تر ټولو ماهر او محکم دی؛ د هغه خبرې او عمل ټول سم دي، اوچت کمال ته رسېدلي دي.

او په هغه کې مهارت شتون لري چې د حکمت هدف دی: دا دی چې هر څیز یې په خپل ځای کې ایښی دی؛ او خپل مخلوق یې په غوره توګه اداره کړی، او خپل مخلوق یې په غوره توګه جوړ کړی، نو د هغه په اداره کولو او ارزونو کې هیڅ عیب نه راځي، او د هغه په کار کې هیڅ ډول کموالی او نیمګړتیا نه پیدا کیږي، او د هغه په کار کې هیڅ ډول تیروتنه او خطا شتون نلري، او الله – تبارک و تعالی- رښتیا ویلي دي: (صُنْعَ اللَّهِ الَّذِي أَتْقَنَ كُلَّ شَيْءٍ) [(وګورئ) كاریګري د الله هغه چې هر شى يې محكم كړى دى]. [النمل سورت : ایت 88].

او لکه څنګه چې هغه خپل مخلوق مضبوط کړی د خپل کتاب –چې هغه قران کریم- دی ایتونه یې هم مضبوطې کړې دي؛ هغه –جل جلاله– فرمایلي دي: (فَيَنسَخُ اللَّهُ مَا يُلْقِي الشَّيْطَانُ ثُمَّ يُحْكِمُ اللَّهُ آيَاتِهِ ۗ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ) (نو الله هغه لرې كوي چې شیطان يې غورځوي، بیا الله خپل ایتونه مضبوطوي، او الله ښه عالم، ښه حكمت والا دى). [الحج سورت: ایت 52]، او خپل کتاب یې په حکمت لرونكي کتاب باندې وصف کړی: (تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ الْحَكِيمِ) (دغه د حكمت لرونكي كتاب ایتونه دي). [لقمان سورت: ایت 2].

د الحکیم دویمه معنا: دا ده چې هغه –تبارک و تعالی- د خپلو بندګانو په منځ کې قضاوت کوونکی او حاکم دی، نو الله -عزوجل- د خپلو بندګانو په منځ کې قاضي او حاکم دی، یعنې: هغه د خپلو بندګانو تر منځ قضاوت کوي، او د خپل قانون او شریعت له مخې د هغوی تر منځ فیصله کوي.

او ځان یې په پریکړې کولو سره ځانګړی کړی؛ نو د هیچا لپاره جواز نلري چې د هغه څه څخه سرغړونه وکړي، چې هغه د ځان لپاره ځانګړی کړی، ځکه چې الله - عزوجل - فرمایلي دي: (إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ ۖ يَقُصُّ الْحَقَّ ۖ وَهُوَ خَيْرُ الْفَاصِلِينَ) (حكم (د فيصلې اختيار) يوازې له الله سره دى، هغه حق بیانوي او هغه ډېر غوره فیصله كوونكى دى). [الأنعام سورت: ایت 57]، او الله -عز وجل- فرمایي-: (أَلَا لَهُ الْحُكْمُ وَهُوَ أَسْرَعُ الْحَاسِبِينَ) (د حكم (او فيصلې كولو) ټول اختيار خاص د هغه دى، او هغه تر ټولو ژر حساب كوونكى دى). [الأنعام سورت: ایت 62]".

او الله د قاضي او حاکم په توګه غوره کول د هغه د کتاب او د هغه د رسول -صلی الله علیه وسلم- د سنتو په تحکیم سره کیږي هر کله چې اختلاف پیدا شي؛ الله فرمایي: (وَمَا اخْتَلَفْتُمْ فِيهِ مِن شَيْءٍ فَحُكْمُهُ إِلَى اللَّهِ) (او هر هغه شى چې تاسو په هغه كې اختلاف وكړئ، نو د هغه حكم (فیصله) الله ته ده). [الشورى سورت: ایت 10].

هغه یوازې الله –عزوجل- دی چې د خپلو بندګانو په منځ کې د قضاوت وړ دی؛ ځکه چې هغه د دوی رب، خالق او معبود دی. (أَفَغَيْرَ اللَّهِ أَبْتَغِي حَكَمًا وَهُوَ الَّذِي أَنزَلَ إِلَيْكُمُ الْكِتَابَ مُفَصَّلًا) (ایا نو زه له الله نه سِوا بل كوم حَكم (عادل قاضي) ولټوم، حال دا چې همغه دى چې تاسو ته يې كتاب نازل كړى دى، چې ښه تفصیل يې شوى دى). [الأنعام سورت: ایت 114].

او زمونږ رب تر ټولو ډېر ښه حکم او فیصله کونکی دی، ځكه هغه –تبارک و تعالی- په هر څه پوهېږي، او د هرې مسئلې لپاره مناسب حكم وركوي؛ الله – عزوجل- فرمايي: (وَاتَّبِعْ مَا يُوحَىٰ إِلَيْكَ وَاصْبِرْ حَتَّىٰ يَحْكُمَ اللَّهُ ۚ وَهُوَ خَيْرُ الْحَاكِمِينَ) (او ته متابعت كوه د هغه څه چې تا ته وحې کیږي او صبر كوه تر هغه پورې چې الله فیصله وكړي او هغه تر ټولو غوره فیصله كوونكى دى). [يونس سورت: ایت 109].

مؤمن تر هغه وخته مؤمن نه دی چې تر څو د الله -تعالی- شریعت ته غاړه کې نه ږدي، او په هغه کې چې هر څه راغلي وي ورته تسلیم نشي، الله – تبارک و تعالی- وفرمایل: (فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤْمِنُونَ حَتَّىٰ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لَا يَجِدُوا فِي أَنفُسِهِمْ حَرَجًا مِّمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا تَسْلِيمًا) (پس داسې نه ده، ستا پر رب مې دې قسم وي! دوى مومنان كېدى نشي تر هغه پورې چې دوى په خپل مینځ كې په پېښو جګړو كې تا فیصله كوونكى ومني، بیا په خپلو نفسونو كې ستا د كړې فیصلې په باره كې هېڅ تنګي ونه مومي او په ښو منلو سره يې ومني). [النساء سورت: ایت 65].

او هغه امت چې د اسلام دعوه کوي هغوی لره بریا نشته ترڅو چې د الله شریعت خپل قانون جوړ کړي.

د حکمت والا ذات جایزه ..

او چا ته چې حکمت ورکړل شو، نو ډېر خیر ورکړل شوی دی، او الله له خپلو بندګانو څخه چا ته چې وغواړي حکمت ورکوي. (وَلَقَدْ آتَيْنَا لُقْمَانَ الْحِكْمَةَ) (او یقینًا مونږ لقمان ته حكمت وركړى و). [لقمان سورت: ایت 12]، او ټولو پیغمبرانو ته حکمت ورکړل شوی وو او هغه کې پر یو بل باندې برتری ورکړی شوی وه.

په صحیحینو کې راغلي: رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «كَانَتِ امْرَأَتَانِ مَعَهُمَا ابْنَاهُمَا، جَاءَ الذِّئْبُ فَذَهَبَ بِابْنِ إِحْدَاهُمَا، فَقَالَتْ لِصَاحِبَتِهَا: إِنَّمَا ذَهَبَ بِابْنِكِ، وَقَالَتِ الأُخْرَى: إِنَّمَا ذَهَبَ بِابْنِكِ. "دوه ښځې وې چې هرې یوې سره د هغې زوی هم و، لیوه راغی او د یوې زوی یې له ځان سره یوړ، نو یوې یې بلې ته وییل: لیوه ستا زوی یې له ځانه سره یوړ، هغې بلې وویل ستا زوی یې یوړ.

فَتَحَاكَمَتَا إِلَى دَاوُدَ -عليه السلام- ؛ فَقَضَى بِهِ لِلْكُبْرَى، فَخَرَجَتَا عَلَى سُلَيْمَانَ ابْنِ دَاوُدَ -عليهما السلام- فَأَخْبَرَتَاهُ؛ فَقَالَ: ائْتُونِي بِالسِّكِّينِ أَشُقُّهُ بَيْنَهُمَا. نو هغوی دواړو د فیصلې لپاره داود -علیه السلام- ته ورغللې؛ نو هغه پرې د مشرې لپاره فیصله وکړه، نو هغوی دواړه سلیمان بن داود -علیهما السلام- ته لاړلې او کیسه یې بیانه کړه؛ هغه وویل: ماته یو چاقو راوړئ چې ستاسو تر منځ یې دوه ټوټې کړم.

فَقَالَتِ الصُّغْرَى: لاَ تَفْعَلْ -يَرْحَمُكَ اللهُ!- هُوَ ابْنُهَا؛ فَقَضَى بِهِ لِلصُّغْرَى». نو کشرې وويل: داسې مه کوه -الله دې په تا رحم وکړي- هغه د هغې زوی دی؛ نو هغه کشرې ښځې لپاره فیصله وکړه».

ډاډه اوسه!

او په یاد ولره: چې الله لوی حکمت لري؛ هغه پرته له حکمت څخه نه ورکوي، او پرته له حکمت څخه نه منع کوي، او هغه څه چې الله یې ستا لپاره غوره کوي ستا له غوره کولو څخه ښه دی، (وَكَانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحِيمًا) او هغه پر مومنانو ډېر مهربان دى. [الأحزاب سورت: ایت 43].

سفیان الثوري وویل: «د هغه منع کول ورکړه ده؛ او دا ځکه چې هغه د بخل او کموالي له مخې نه منع کوي؛ بلکې د بنده خیر ته په کتلو سره د خپل اختیار او ښه نظر له مخې یې له هغه څخه منع کوي». تاسو ممکن ته هغه څه وغواړي چې پایله یې د ستایلو نه وي، او ممکن هغه کې ستا مرګ وي!

ابن مسعود -رضي الله عنه- فرمايي: «بنده به د تجارت او رهبرۍ د تر لاسه کولو په لټه کې شي ترڅو چې هغه لاس ته راوړي، نو الله به ورته وګوري؛ او ملاېکو ته به ووايي: دغه کار له هغه څخه لرې کړئ، ځکه چې که دغه کار ورته اسانه کړم، نو هغه به اور ته داخل کړم؛ نو الله به هغه کار له هغه څخه لرې کړي، او هغه به په وړاند وینو پیل وکړي او وایي به چې: فلانی له ما څخه مخکې شو، فلاني له ما څخه یې واخیست، هغه نه ورکول نه وو مګر د الله- عزوجل- فضل او احسان وو».

له ځینو سلفو څخه روایت دي چې یو سړي د الله څخه د جهاد غوښتنه کوله، په خوب کې یې یو اواز واورېد: "که ته جهاد وکړې، ته به ونیول شي، او که ته ونیول شې، ته به نصراني شې!". (وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ) (او الله ښه پوهیږي او تاسو نه پوهیږئ). [البقرة سورت: ایت 216] .

هغه برکت والا دی، ځکه چې هغه الله جل جلاله دی ... هغه سخي، کریم او بشپړ دی مثال یې نشي ورکول کېدلی

او هغه د خپل قضاوت په واسطه څه چې وغواړي پریکړه کوي ... زغمونکی ذات دی، او د هیڅ شي د تیریدلو څخه ویره نلري چې عجله وکړي

ځان وساته!

بیا هم ځان وساته د دې نه چې په الله باندې بد ګوماني وکړې کله چې حکمت له تا څخه پټ وي، او خپل ځان ته جهل منسوب کړه! ځکه چې عقلونه د هغه د حکمت په مطالعه کې نیمګړي دي، ملاېکې -الله ته د دوی نږدېوالي او د هغه د عظمت او ځواک په پوهیدو سره هم- ځمکې ته د ادم په راښکته کېدلو کې د هغه حکمت باندې پوهې نه شوې؛ نو هغوی وویل: (أَتَجْعَلُ فِيهَا مَن يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ ۖ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ) (ايا ته په هغې كې داسې څوك پيدا كوې چې په هغې كې به ورانى كوي او وينې به تُويَوي؟ حال دا چې مونږ ستا له ستايلو سره تسبيح وايو او ستا پاكوالى بيانوو، (الله) وويل: يقينًا زه پوهېږم پر هغه څه چې تاسو پرې نه پوهېږئ). [البقرة سورت: ایت 30].

له الله سره خاموش اوسه کله چې د هغه تقدیر او عمل راشي؛ تر څو تا ته خپلې ډیرې مهربانۍ ښکاره کړي.

عمر -رضي الله عنه- وفرمایل: "که مونږ ته له غیب څخه پرده پورته شي، نو هیچا به له مونږ څخه د ځان لپاره کوم شی نه وي غوره کړی مګر هغه چې الله تعالی ورته غوره کړی دی".

د حدیبیې په سوله کې عمر -رضي الله عنه- رسول الله -صلی الله علیه وسلم- ته راغی؛ ويې ویيل: ای د الله رسوله ! ألسنا على حق وهم على باطل؟! آیا مونږ پر حق او هغوی پر باطل ندي؟!

قال: «بَلَى». هغه وویل: ولې نه.

قال: أليس قتلانا في الجنة وقتلاهم في النار؟! ويې ويل: آيا زموږ مړي په جنت کې او د هغوی مړي په دوزخ کې ندي؟!

قال: «بَلَى». هغه وویل: ولې نه.

قال: ففيم نعطي الدنية في ديننا ونرجع ولما يحكم الله بيننا وبينهم؟! ويې ويل: نو ولې مونږ په خپل دين کې کموالی راولو او بېرته وګرځو، او لا تراوسه الله زمونږ او د دوى ترمنځ فيصله نه ده کړې؟!

فقال: نو هغه وویل: «يَا ابْنَ الخَطَّابِ! إِنِّي رَسُولُ اللهِ، وَلَنْ يُضَيِّعَنِي اللهُ أَبَدًا»؛ فأنزل الله سورة (الفتح)، فعلم الناس أن الصلح: فتح. "اې د خطاب زویه! زه د الله رسول یم او الله به هیڅکله ما ضایع نه کړي. بیا الله د الفتح سورت نازل کړ، بیا خلک پوه شول چې سوله: فتحه او بریا ده. [بخاري او مسلم روایت کړی].

قلمونه پورته شوي دي، او صحیفې وچې شوي دي، او پریکړه شوې ده، او اندازې لیکل شوي دي؛ (قُل لَّن يُصِيبَنَا إِلَّا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَنَا هُوَ مَوْلَانَا ۚ وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ) (ته ( دوى ته) ووایه: مونږ ته به له سره مصیبت راونه راسېږي مګر هغه چې الله زمونږ لپاره لیكلى دى، همغه زمونږ كارساز دى او پس لازم ده چې مومنان خاص په الله باندې توكل وكړي). [التوبة سورت: ایت 51].

او الله له ټولو رحم کوونکو څخه ډیر رحم کوونکی دی، او هغه تر ټولو ښه قضاوت کوونکی دی؛ د چټکې آرامۍ او خلاصون زیري په تمه اوسه؛ له اوښکو وروسته موسکا ده، له وېرې وروسته آرامي ده، او له وېرې وروسته سکون دی، خو ته یوازې له الله څخه ووېرېږه.

آلوسي ویلي: "څوک چې له الله –سبحانه و تعالی- څخه ووېرېږي، د هغه له زړه څخه به د حکمت چينې وبهېږي، او د هغه د تقوا له مخې به هغه ته دقیق رازونه راڅرګند شي". (وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ) (او له الله نه ووېرېږئ، د دې لپاره چې تاسو كامیاب شئ). [آل عمران سورت:130 و200 ایتونه].

اې د حكمت څښتنه! موږ ته د خپل حکمت دروازې خلاصې کړه، او په هغه څه مو راضي كړه چې تا مونږ ته ویشلي دي؛ ته په هر څه پوه او د حكمت څښتن يې.

51

اللَّـطـِـيـفُ (په بارکیو پوه) ذات -جل جلاله-

مونږ د الله –جل و علا- د : (اللطیف -جلا جلاله-) له نوم سره تم کیږو؛ د هغه له رڼاګانو څخه برخمن کیږو او د هغه له سیوري څخه برخمن کیږو:

هغه –سبحانه و تعالی- فرمایي: (إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِّمَا يَشَاءُ ۚ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ) (بېشكه زما رب باریك تدبیر والا دى، د هغه (شي) لپاره چې اراده يې وكړي، بېشكه هغه، هم هغه، ښه عالم، ښه حكمت والا دى). [يوسف سورت: ايت 100].

او الله -سبحانه وتعالى- فرمایي- : (لَّا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصَارَ ۖ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ) (سترګې د هغه ادراك نشي كولى او هغه د سترګو ادراك كوي او هغه ډېر باریكبین، ښه خبردار دى). [الأنعام سورت: ايت 103].

او لطف په لغت کې: نیکۍ، ښه راغلاست، عزت، مهربانۍ او دقیقو کارونو باندې پوهې ته وایي.

هر کله چې عمل کې مهرباني او لطف کې ادراک یوځای شي، د اللَّـطـِـيـف (په بارکیو پوه) معنا بشپړیږي.

زمونږ رب – جل و علا– په بارکیو پوه دی؛ هغه څوک چې له هغه څخه بل هیڅ څوک لطیف او په باریکیو پوه ندی؛ خپلو بندګانو باندې مهربان دی؛ پر ګناه باندې سمدستي عذاب نه ورکوي، هغه څخه څیز پټ نه پاتې کیږي؛ که هر څومره دقیق، باریک، او کوچنی وي.

او زموږ رب –سبحانه و تعالی- هغه ذات چې پر خپلو بندګانو مهربان او هغوی باندې احسان کوونکی دى له هغه ځايه پر دوى مهربان دى چې دوی نه پوهېږي. (اللَّهُ لَطِيفٌ بِعِبَادِهِ يَرْزُقُ مَن يَشَاءُ) (الله په خپلو بنده ګانو ډېر مهربان دى، هغه روزي وركوي چا ته چې وغواړي). [الشورى سورت: ایت 19]، او هغه؛ هغه ذات دی چې دوی ته یې له هغه ځایه څخه روزي چمتو کړې چې د هغوی تمه نه کیدله.

او زموږ رب – سبحانه وتعالی- هغه ذات دى، چې نه په حواسو سره راګېرېږي، او نه په سترګو ليدل كېږي: (لَّا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصَارَ ۖ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ) (سترګې د هغه ادراك نشي كولى او هغه د سترګو ادراك كوي او هغه ډېر باریكبین، ښه خبردار دى). [الأنعام سورت: ایت 103].

الله هغوی ته له بسنې څخه ډیر ورکړ، او د هغوی د ځواک څخه یې په لږ څیز مکلف کړل، او د هغوی لپاره یې په لنډ وخت کې خوښیو ته د رسیدلو اسانتیاوې برابرې کړلې: (إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِّمَا يَشَاءُ) (بېشكه زما رب باریك تدبیر والا دى، د هغه (شي) لپاره چې اراده يې وكړي). [يوسف سورت: ایت 100].

او هغه پر خپل بنده مهربانه دی ... او د هغه په وصف کې نرمي په دوه ډوله ده ... په خپلې پوهې سره د څیزونو رازونه درک کوي ... او مهربانۍ د نیکیو په ځايونو کې

ترڅو تا ته خپل عزت او مهربانۍ ښکاره کړي ... او بنده له دې عالي شان کار څخه غافل دی

هغه په بارکیو پوه دی:

ستا مهربان او په بارکیو پوه رب – تبارک و تعالی-؛ تا ته خپل احسان په نرمۍ مهربانۍ سره دررسوي، او هغه ستا په حالت ستا څخه ښه پوه دی، او ستا څخه تا باندې ډیر مهربان دی.

نو كله چې په باریکیو پوه ذات –جل و علا- وغواړي چې پر تا رحم وكړي؛ نو ستا نفس لره د ايمان رڼا درلېږی؛ نو ستا سینه به د هغې په رڼا سره ځلیږي، د بد کاریو او فتنو څخه به نفرت کوي، د نافرمانیو څخه به ډډه کوي، (وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ) (او هغه ډېر باریكبین، ښه خبردار دى). [الأنعام سورت: ایت 103].

نو كله چې په باریکیو پوه ذات – جل و علا- وغواړي چې تا سره مرسته وکړي داسې څیز باندې به امر وکړي چې معمولا دغه کار له اسبابو څخه نه وي؛ نو دا به ستا د بریا تر ټولو ستر لامل وګرځي؛ واقعا چې هغه: (اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ) ( ډېر باریكبین، ښه خبردار دى). [الأنعام سورت: ایت 103].

كله چې په باریکیو پوه ذات –جل و علا- غواړي چې تا ته شفا درکړي؛ ستا د شفا لپاره به یو عجیب سبب درولیږي، او شاید ترټولو ضعیف سبب وي؛ (اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ) (او هغه ډېر باریكبین، ښه خبردار دى). [الأنعام سورت: ایت 103].

هرکله چې په باریکیو پوه ذات – تبارک و تعالی - غواړي چې تاسو ته روزي درکړي؛ کارونه به اسانه کړي چې ممکن ستا څخه پټ وي، مګر الله هغې باندې پوه دی، ممکن یو فقیر انسان تا ته واستوي او ته هغه لپاره یو څه ورکړې، او هغه ستا لپاره دعا وکړي؛ نو د هغه دعا لپاره د اسمان دروازې پرانستل شي، او تا ته روزي در واستول شي، او هغه څه ترسره کیږي چې د هغه اراده وي، او ته د هغه درک نشي کولی؛ چې هغه : (اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ) (او هغه ډېر باریكبین، ښه خبردار دى). [الأنعام سورت: ایت 103].

ایا د هغه د ملاقات شوق نه درځي؟!

که بنده پوه شي چې په باریکیو پوهه ذات د هغه لپاره څه تدبیر نیسي؛ د هغه ملاقات لپاره به یې زړه اوبه شي.

په څومره ناروغیو به اخته کیدلې نو هغه یې له تا څخه لرې کړې...!

څومره مصیبتونه به ستا خوا ته راغلي وي او هغه به یې ستا څخه ګرځولي وي ...!

څومره پورونه به یې پرې کړي وي...!

او څومره غمونه به یې خلاص کړي وي...!

ستا د ځواک یا قوت په واسطه نه، مګر د هغه په مهربانۍ او سخاوت سره!

که خلک د پادشاهانو دروازې ټکوي؛ ته د لوی پادشاه دروازه وټکوه.

او که هغوی د امیر دروازې ته ودریږي؛ نو ته د مهربان الله دروازې ته ودریږه.

او که ناروغي تا ته ورسیږي، او پور تا باندې بار شي، او غایب پسې غمجن شې، او ماشوم باندې وویریږي، او بې وزلي مو ستړي کړي؛ نو په یاد ولره چې هغه : (اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ) (ډېر باریكبین، ښه خبردار دى). [الأنعام سورت: ایت 103].

ځکه هغه هغه څوک دی چې د خلاصون کیلیانې ورسره دي، او خزانې یې ډکې دي، او شپه او ورځ د الله په لاس کې دي. (وَإِن مِّن شَيْءٍ إِلَّا عِندَنَا خَزَائِنُهُ) (او نشته هېڅ څیز مګر زمونږ سره د هغه خزانې دي). [الحجر سورت: ایت 21].

خوښي له هغه سره ده، امنیت له هغه سره دی، راحت له هغه سره دی، قناعت له هغه سره دی، شفا له هغه سره ده، او د هغه په لاس کې د هر څه پادچاهي ده، او هغه پر هر څه واک لري.

نو ته د هیڅ څه اندیښنه مه کوه کچیرې ته له الله –تبارک و تعالی- سره اوسې؛ كه څه هم د دنيا کړاونه تا باندې زيات شي، نو پوهه شه چې دغه کړاونه به تا لوړ مقام ته ورسوي؛ لکه څرنګه یې چې یوسف -علیه السلام - ورساوه.

ستا له ژوند څخه که څومره شیان پناه (ورک) شي او ته به فکر کوې چې هغه به ستا د خوښۍ لامل و، ډاډ ه اوسه چې الله هغه شیان له تا څخه لرې کړي دي مخکې لدې چې ستا د بدبختۍ لامل شي.

د خوښۍ چابې:

او که غواړې چې د مهربان الله – عزوجل- په ملتیا کې اوسې؛ نو د هغه په شريعت خوشحاله اوسه، د هغه په نعمت شکر وباسه، د هغه په پادشاهۍ کې فکر وکړه، د هغه په یاد کې خوشحاله اوسه، د هغه له ویناوو څخه خوند واخله، هغه د رب په توګه، او د هغه کتاب د لارښود په توګه، او د هغه پیغمبر د رسول په توګه ومنه.

د الله – تبارک و تعالی- ملتیا له سبب پرته نه راځي، او لاس ته نه راځي پرته له ستړيا څخه، نو په هغه وخت کې به ستا په زړه کې اُنس او صمیمیت پیدا شي، او ستا اندیښنې به له منځه لاړې شي، د ژوند ستړیاوې او د دنیا مصیبتونه به هیرې کړې.

په باریکیو پوه ذات لپاره تواضع وکړه!

زموږ رب (په باریکیو پوه) مهرباني خوښوي، او له تاسره مینه کوي کچیرته له مخلوق سره په مهربانۍ او رحم چلند وکړې.

له هغه صلی الله علیه وسلم څخه روایت دی چې فرمایي: «أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِمَنْ يَحْرُمُ عَلَى النَّار -أَوْ بِمَنْ تَحْرُمُ عَلَيْهِ النَّارُ-: عَلَى كُلِّ قَرِيبٍ هَيِّنٍ سَهْلٍ» "ایا زه تاسو خبر نکړم چې څوک په اور باندې حرام دی– او یا اور د چا لپاره حرام دی: پر هر نږدې، نرم، او اساني کوونکي باندې". [ صحیح حدیث دی. ترمذي روایت کړی].

هرکله مو چې د الله مهربانۍ ته اړتیا پیدا شوه ترڅو تاسو له هغه څه څخه روغ کړي چې تاسو ته یې زیان رسیدلی؛ نو الله ته خپل ضعف او کمزوري څرګنده کړه، او پر مسلمانانو مهربانه اوسه؛ په ځانګړې توګه ضعیفانو باندې.

اې زما الله، ته د احسان وړ یې ... او ستا لپاره سخاوت او لویه مهرباني ده ... اې زما الله، زما په زړه کې غمونه دي ... او زما حال باندې دوست نه خوشحالېږي

اې زما الله، زما لپاره بخښنه وکړه ځکه چې زه ... پر دروازو باندې متواضع او ذلیل ولاړ یم

اې الله! پر مونږ رحم وکړه، موږ لره ستا خوا ته نږدې والی په برخه کړه، ستا په اطاعت کولو باندې زموږ سره مرسته وکړه، او مونږ ته ښه پایله راکړه.

52

الخَبــِــيرُ (خبرداره) ذات -جل جلاله-

نسائي په صحیح سند سره روایت کړی دی چې یو اعرابي رسول الله -صلی الله علیه وسلم- ته راغی؛ نو هغه پرې ايمان راوړ او د هغه متعابعت يې وکړ، بيا يې وويل: زه له تا سره هجرت کوم، نو رسول الله -صلى الله عليه و سلم- خپلو ځينو اصحابو ته د هغه په هکله سپارښتنه وکړه.

کله چې د خیبر غزا پای ته ورسیدله رسول الله -صلی الله علیه وسلم- اسیران ونیول، نو هغه یې تقسیم کړل او هغه ته یې هم تقسیم ورکړ، او هغه شا ساتله، نو هر کله چې اعرابي راغی نو هغوی اسیر ورته وړاندې کړ، هغه وویل: دا څه شی دی؟ هغوی وویل: دا هغه برخه ده چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- تا ته وېشلې ده. نو هغه يې له ځانه سره واخیست او رسول الله -صلى الله عليه وسلم- ته يې راوړ؛ او ويې ويل: دا څه دي؟ هغه وویل: دا ستا برخه ده چې ما ستا لپاره تقسیم کړی دی، هغه وویل: ما ددې لپاره ستا متابعت نه وو کړی، مګر ما ددې لپاره ستا متابعت کړی وو چې دلته ولګیږم -او خپلې ستونې ته یې اشاره وکړه- او مړ شم، او جنت ته ننوځم.

نو رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «إِنْ تَصْدُقِ اللهَ يَصْدُقْكَ»، فلبثوا قليلًا، ثم نهضوا في قتال العدو، فأتي به النبي -صلى الله عليه وسلم- يحمل قد أصابه سهم حيث أشار. پدې معنا چې که ته له الله سره ریښینی اوسې هغه به ستا خبره ریښتیا کړي، لږه موده وروسته د دښمن سره جګړې لپاره پاڅیدل، نو کس رسول الله –صلی الله علیه وسلم- ته راوړل شو او په هماغه ځای کې چې اشاره کړې وه یو غشی لګیدلی و.

نو رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «أَهُوَ هُوَ؟»، قالوا: نعم، قال: «صَدَقَ اللهَ فَصَدَقَهُ»، ثم كفنه النبي -صلى الله عليه وسلم- في جبة النبي -صلى الله عليه وسلم- ، ثم قدمه فصلى عليه، فكان فيما ظهر من صلاته: پدې معنا چې «ایا دا هماغه دی؟» هغوی وویل: «هو»، هغه وویل: «الله ته یې رښتیا وویلې، نو هغه هم د هغه رښتینولي قبوله کړه» بیا رسول الله -صلی الله علیه وسلم- په خپل چپن کې کفن ورکړ، او بیا یې هغه مخکې کیښود او د جنازې لمونځ یې ادا کړ، د هغه له دعاوو څخه دا څرګنده شوه: «اللَّهُمَّ هَذَا عَبْدُكَ خَرَجَ مُهَاجِرًا فِي سَبِيلِكَ فَقُتِلَ شَهِيدًا؛ أَنَا شَهِيدٌ عَلَى ذَلِكَ». "اې الله دغه بنده ستا په لاره کې مهاجر وتلی وو او شهید مړ شو؛ او زه هغه باندې ګواه یم".

د غړو عملونه د زړونو د عملونو تابع وي؛ د قیامت په ورځ ژغورنه د زړه د سلامتیا پر بنسټ وي؛ (يَوْمَ لَا يَنفَعُ مَالٌ وَلَا بَنُونَ (88) (په هغې ورځ چې نه به مال نفع رسوي او نه زامن. إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ (89)) مګر هغه چا ته چې الله ته په ډېر سلامت زړه راغلى وي). [الشعراء سورت: ایتونه 88-89].

له پوهه او باخبر الله څخه پرته زړونو باندې څوک خبر ندي! الله – تبارک و تعالی- د خپل ځان په اړه فرمايي: (وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ) (او الله پر هغو عملونو چې تاسو يې كوئ؛ ښه خبردار دى). [البقرة سورت: ایت 234].

زمونږ رب د خپلو بندګانو په رازونو، او هغه څه چې د هغوی په زړونو کې پټ وي، له هغه څخه باطني خبرې پټې ندي، او د هغه په پادشاهۍ او کایناتو کې هیڅ شی نه پیښیږي، او د ذرې په اندازه څیز هم حرکت نه کوي او نه مستقر کیږي، او هیڅ نفس ته پریشاني او ډاډ نه پیښیږي مګر دا چې د هغو په اړه هغه لره معلومات شته.

هغه په ظاهري، باطني، پټ او ښکاره، مکلفیتونو، ناممکنو، ممکنو، پورته او ښکته نړۍ، په تیرو، حاضرو او راتلونکو کارونو باندې پوه دی؛ او له هغه څخه هیڅ څیز پټ نه دی.

هغه د څیزونو د پایلو او د هغو د مصیر په اړه خبر ورکوي او دا چې څه به پیښیږي، (الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَىٰ عَلَى الْعَرْشِ ۚ الرَّحْمَٰنُ فَاسْأَلْ بِهِ خَبِيرًا) هغه چې آسمانونه، ځمكه او د هغو تر منځ هر څه يې په شپږو ورځو كې پيدا كړل بيا پر عرش پورته شو، هغه ډېر مهربان دى، نو له كوم ښه باخبر څخه يې پوښتنه وكړه. [الفرقان سورت: ایت 59].

الله د څیزونو په ښکاره وو باندې پوه دی، او د څیزونو په باطن باندې باخبر دی.

په حقایقو او معناوو باندې باخبر دی ... پوهه دی، او دلیل ویلو او موافقت کولو ته اړتیا نلري

احاطه کوونکی دی او هیڅ څیز له هغه څخه نه خطا کیږي ... او هغه څه چې پټ دي له هغه څخه پټ نه دي

د احسان مقام:

څوک چې پوه شي چې الله د هغه په باطن باندې پوه دی، او هغه یې ویني؛ هغه له الله څخه حیا کوي چې هغه په داسې کار وویني چې د هغه نه خوښیږي، بیا خپل عمل سم او په اخلاص سره عبادت وکړي؛ تر څو چې هغه د احسان مقام ته ورسیږي؛ کوم چې په صحیح حدیث کې راغلي دي: «أَنْ تَعْبُدَ اللهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ، فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ» «دا چې د الله داسې عبادت وکړې چې ګواکې ته هغه وینې، نو که ته هغه نشې لیدلی هغه به تا هرومرو ویني». [بخاري اومسلم روایت کړی].

ابو حاتم وويل: "په دنیا کې د انسان د طاعتونو قطب: د پټو کارونو اصلاح، او د ضمیر د خرابولو پریښودل دي".

راز په زړه کې دی!

تاسو به یو ښه کار وګورئ چې دوه سړي یې کوي؛ له یوه څخه قبلیږي او له بل څخه نه قبلیږي! یو کس لمونځ کوي او قبلېږي، او بل کس چې د ده تر څنګ لمونځ کوي، نو هغه به له خپل لمونځ څخه ګټه نه پورته کوي پرته له هغه څه چې هغه له خپل لمونځ څخه پوهیدلی وي، هغه –صلی الله علیه وسم- وفرمايل: «إِنَّ الرَّجُلَ لِيُصَلِّي الصَّلَاةَ، وَلَعَلَّهُ لَا يَكُونُ لَهُ مِنهَا إِلَّا عُشْرُهَا، أَوْ تُسْعُهَا، أَوْ ثُمُنُهَا، أَوْ سُبُعُهَا، أَوْ سُدْسُهَا»؛ حتى أتى على العدد. "په حقیقت کې یو سړی لمونځ کوي، او ممکن هغه ته د دې لمونځ لسمه، یا نهمه، یا اتمه، یا اوومه، او یا شپږمه برخه ثواب ورسیږي" تر هغه چې شمیرې ته راغی. [صحيح حدیث دی. ابن حبان روایت کړی].

او دا یو کس صدقه او خیرات ورکوي؛ او هغه الله قبلوي او د هغه لپاره به یې وده کوي -لکه څنګه چې مونږ خپل آس ته وده ورکوو- او بل کس به هم صدقه او خیرات ورکوي؛ نو الله به هغه بیرته وګرځوي او قبوله به یې نکړي، او حتی د هغه په وجه به عذاب ورکړي! (إِن تُبْدُوا الصَّدَقَاتِ فَنِعِمَّا هِيَ ۖ وَإِن تُخْفُوهَا وَتُؤْتُوهَا الْفُقَرَاءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ ۚ وَيُكَفِّرُ عَنكُم مِّن سَيِّئَاتِكُمْ ۗ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ) (كه تاسو خیراتونه په ښكاره وكړئ، نو دا یو ښه كار دى او كه تاسو دا په پټه وكړئ او فقیرانو ته يې وركړئ، نو دا ستاسو لپاره ډېر غوره دی او هغه (الله) به له تاسو نه ستاسو ځینې ګناهونه لرې كړي، او الله پر هغو (كارونو) چې تاسو يې كوئ ؛ ښه خبردار دى). [البقرة سورت: ایت 271].

هغه څوک چې د خلکو په مخ کې سترګې ښکته کوي او ځان ښودنه کوي ! بیا چې کله یوازې شي نو حرامو ته ګوري او حرام څیزونه ترسره کوي؛ ایا له هغه، د هغه له زړه او له با خبر او لیدونکي ذات پرته بل څوک پرې خبر لري؟ (يَعْلَمُ خَائِنَةَ الْأَعْيُنِ وَمَا تُخْفِي الصُّدُورُ) [هغه د سترګو په خیانت پوهېږي او په هغو خبرو چې سینې يې پټوي (او رازونه وي)]. [غافر سورت: ایت 19].

د اطاعت او نافرمانۍ تر منځ د ژوند کولو یو خطر دا دی چې ته نه پوهیږې چې پایله (خاتمه) به په کوم وخت کې وي.

خلوت یا لوړوي يا ښكته كوي، نو څوک چې په یوازیتوب کې د الله تعظیم وکړي، خلک به د هغه په ښکاره کې تعظیم وکړي.

امام مالک -رحمه الله- فرمايي: "که څوک خوښوي چې زړه کې یې پراخي راشي، او د مرګ د سخت ځنکدن او د قیامت د ورځې له وحشتونو څخه وژغورل شي؛ نو د هغه د پټې عمل باید له ښکاره څخه ډیر وي".

ابن رجب -رحمه الله- فرمايي: "ښه پایله نشي رامنځته کیدلی پرته له هغه چا څخه چې باطني ژوند یې ښه وي، ځکه چې د مرګ شیبه جعلي نه شي کیدلی، او یوازې هغه څه به را ښکاره شي چې زړه کې وي".

او الله – سبحانه و تعالی- د خپل ځان په اړه فرمایي چې هغه له هر څه څخه باخبر دی، بلکه هغه –عزوجل- خپل نوم (الخبیر) سره شل ځلي تړلی دی، چې هغه د انسان د هر فعل، عمل، او کړنې باندې پوه دی؛ ترڅو هغه تقوا ته وهڅوي؛ (اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ ۖ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۚ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ) (عدل كوئ، دا تقوا ته ډېر نژدې دى او له الله نه ووېرېږئ، بیشكه الله ښه خبر دى پر هغو كارونو چې تاسو يې كوئ). [المائدة سورت: ایت 8].

او هغه یې و هڅاوه ترڅو خپل باطني، او ظاهري کړنو ته وګوري، نو پدې نوم (الخبیر) سره که د چا ایمان زیات شو؛ نو هغه پوهیږي چې د هغه په نړۍ کې څه تیریږي، او د هغه نړۍ: د هغه زړه، بدن، او هغه رازونه چې زړه هغه باندې یادیږي؛ له دوکې، خیانت او د شر پټولو څخه.

او الله- عزوجل - شکلونو ته نه ګوري، مګر زړونو او عملونو ته ګوري. (۞ أَفَلَا يَعْلَمُ إِذَا بُعْثِرَ مَا فِي الْقُبُورِ (9) (ایا نو دى نه پوهېږي كله چې هغه (مړي) راوښكل شي چې په قبرونو كې دي؟ وَحُصِّلَ مَا فِي الصُّدُورِ (10) او هغه څه راښكاره كړى شي چې په سینو كې دي. إِنَّ رَبَّهُم بِهِمْ يَوْمَئِذٍ لَّخَبِيرٌ (11)) بېشكه د دوى رب په دغې ورځ كې په دوى باندې یقینًا ښه خبردار دى). [العاديات سورت : ایتونه 9-11].

ملتیا:

او کله چې مؤمن بنده خپله برخه د الله له نوم (الخبیر- جل وعلا -) څخه واخلي؛ نو هغه به د الله ملتیا او نږدیوالی له ځانه سره ولري، او کله چې د هغه نږدیوالی له ځانه سره ولري، نو هغه لوړوي او پاکوي يې، او نورو ته د نږدې کیدلو څخه يې مشغولوي، او په تلپاتې احتياط او پرله پسې وېره کې يې ساتي، او الله ورته په دنيا کې کفایت ورکوي، او دنیا ورته مجبور کیږي چې ورشي، او هغه به له خپلې کورنۍ سره یو ځای کړي، او په هر هغه څه کې به برکت واچوي چې هغه ورته روزي ورکړې ده، او هغه لره خفګان، اندیښنه او شیطان لاره نشي موندلی؛ ځکه چې الله – تبارک و تعالی- وفرمایل: (وَمَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا) (او هغه څوك چې له الله نه ووېرېږي، (نو) هغه به د ده لپاره د وتلو څه ځاى پیدا كړي) [الطلاق سورت: ایت 2].

اې هغه ذاته چې هر څه چې په ضمیر کې دي هغه ویني او اوري ... ته چمتو کوونکی یې د هر هغه څېز چې تمه یې کېږي ... اې هغه ذاته چې د ټولو سختیو لپاره یوازې له هغه څخه د امید تمه کیږي ... اې هغه ذاته چې د شکایت او ویرې په وخت کې هغه ته رجوع کېږي ... ما ته ستا لپاره زما له فقر نه پرته بله وسیله نشته ... نو تا ته په عاجزۍ سره خپله بې وزلي له منځه وړم.

ستا د دروازې د ټکولو پرته بله چاره نه لرم ... نو که زه بېرته وګرځول شوم، نو زه به بیا کومه دروازه وټکوم ... لرې خبره ده چې ستا د جلال او مقام څخه ګنهکار نا امیده شي ... نو ستا فضل او احسان ډیر دی او ستا ورکړه پراخه ده.

اې الله! پر مونږ لطف وکړه، اې باخبر ذاته .. اې په رازونو او وجدانونو باندې پوه ذاته!

53

الحَـلِـيمُ (ډير تحمل والا) ذات -جل جلاله-

العز بن عبدالسلام -رحمه الله- فرمایي: «د الله – عزوجل- پیژندنه او د هغه د ښکلو نومونو او لوړو صفاتو پیژندل له غوره اعمالو څخه دي د عزت، ثمره لرونکو او اغیزمنو کارونو له پلوه».

مونږ د الله – عزوجل- له نومونو څخه یو نوم سره تم کیږو: او هغه الحلیم - جل و علا- دی.

الله -سبحانه وتعالى- وفرمايل- : (وَاللَّهُ غَنِيٌّ حَلِيمٌ (او الله ډېر بې پروا، ډېر تحمل والا دى) [البقرة:263]، و (إِنَّهُ كَانَ حَلِيمًا غَفُورًا) (بېشكه هغه له ازله ډېر تحمل والا، ډېر بخښونكى دى) [الإسراء:44].

زمونږ رب – عزوجل – بخښونکی او صبر کوونکی دی، هغه څوک چې غوسه یې نه پاروي، د جاهل ناپوهي او د ګناهکارانو ګناه د هغه شان ښکته نه راولي، د خپلو بندګانو په شرک، کفر او د هغوی ډیرو ګناهونو باندې د عذاب ورکولو بیړه نلري.

له هغه څخه څوک ډیر تحمل والا دی؟! مخلوق د هغه نافرماني کوي، او هغه د دوی څارنه کوي، دوی په خپلو بسترونو کې داسې ساتي لکه څنګه چې دوی د هغه هیڅ نافرماني نه وي کړي، او د دوی د ساتنې مسولیت اخلي ګواکې هغوی هیڅ ګناه نه وي کړي، هغه په ګناهکار مهرباني کوي، او مجرم باندې خپل فضل او احسان جاري ساتي.

هغه (حلیم ) ډېر تحمل والا ذات دی!

یو اړمن او بې وسه کس د هغه پر وړاندې ودریږي پداسې حال کې چې هغه نافرمان او ګناهکار وي؛ نو الله د هغه بلنه قبلوي، او له هغه څخه یې وغواړي نو ورته یې ورکوي، (فَإِذَا رَكِبُوا فِي الْفُلْكِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ إِذَا هُمْ يُشْرِكُونَ) (نو كله چې دوى په كشتۍ كې سپاره شي (، نو) دوى الله بولي، په داسې حال كې چې خاص هغه لره دین خالص كوونكي وي، نوكله چې هغه (الله) دوى ته وچې ته نجات وركړي (نو) ناڅاپه دوى (له الله سره) شریكان نیسي). [العنكبوت سورت: ایت 65].

له الله پرته بل معبود نشته! هغه د فضل خاوند دی او له هغه څخه د فضل تمه کیږي، هغه سخي دی او له هغه څخه د سخاوت تمه کیږي، هغه تحمل والا دی او له هغه څخه د زغم تمه کیږي.

او هغه تحمل والا دی، او خپل بنده ته ... د نافرمانۍ له امله په تلوار سره عذاب نه ورکوي تر څو توبه و باسي

او په "صحیحینو" کې له ابو موسی اشعري -رضي الله عنه- څخه روايت دی چې رسول الله -صلی الله عليه وسلم- وفرمايل: «مَا أَحَدٌ أَصْبَرَ عَلَى أَذًى يَسْمَعُهُ مِنَ اللهِ -تَعَالَى-؛ إِنَّهُمْ يَجْعَلُونَ لَهُ نِدًّا وَيَجْعَلُونَ لَهُ وَلَدًا، وَهُوَ -مَعَ ذَلِكَ- يَرْزُقُهُمْ، وَيُعَافِيهِمْ، وَيُعْطِيهِمْ!». «هیڅوک به د الله – تعالی- څخه ډیر صبر والا نه وي کله چې هغه څیز واوری چې هغه ورباندې اذیت کیږي؛ دوی هغه لره مثل او زوی نیسي، او هغه –ددې با وجود- دوی ته روزي، شفا، او نور نعمتونه ورکوي!».

الله څومره تحمل والا دی!

زمونږ څومره تیروتنې الله پوښلي دي؟! په څومره ګناهونو مونږ نه یو نیول شوي؟! او څومره ګناهونه مو کړي دي؛ او هغه مونږ ته غږ کوي - او هغه زمونږ څخه بډای دی -: (۞ نَبِّئْ عِبَادِي أَنِّي أَنَا الْغَفُورُ الرَّحِيمُ) ( ته زما بنده ګانو ته خبر وركړه چې بېشكه زه، همدا زه ډېر بخښونكى، بې حده رحم كوونكى یم). [الحجر سورت: ایت 49].

نو پاکي ده تحمل والا ذات لره! پیدا کوي مګر د بل کس عبادت کیږي، روزي ورکوي مګر د بل کس څخه مننه کیږي، بندګانو لپاره د هغه خیر راښکته کیږي او د دوی شر ورته پورته کیږي، هغه د نعمتونو په واسطه دوی ته ځان محبوبوي پداسې حال کې چې هغه له دوی څخه بډای دی، او دوی د هغه په نافرمانۍ سره د نفرت سبب ګرځي حال داچې دوی د هغه لپاره خورا بې وزله دي. (وَلَوْ يُؤَاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِظُلْمِهِم مَّا تَرَكَ عَلَيْهَا مِن دَابَّةٍ وَلَٰكِن يُؤَخِّرُهُمْ إِلَىٰ أَجَلٍ مُّسَمًّى ۖ فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً ۖ وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ) (او كه چېرې الله خلق د ظلم په وجه نیولى (، نو) هغه به د دې (ځمكې) پر سر هېڅ خوځنده نه و پریښى او لېكن هغه دوى تر مقررې نېټې وروسته كوي، نو كله چې د دوى نېټه راشي (بيا به نو) دوى یوه ګړۍ نه وروسته كېږي او نه مخكې كېږي). [النحل سورت: ایت 61].

پټه خبره!

د هغه – تبارک و تعالی- له غضب څخه باید ځان وساتو؛ ځکه چې زغم کوونکی که په غوسه شي، هیڅ شی د هغه د غصې مخه نه شي نیولی، او د هغه –سبحانه و تعالی- زغم د هغه د ځواک او وړتیا څخه وي، او زغم کوونکی الله نه په غصه کیږي مګر په هغه چا چې د رحمت مستحق نه وي، او د هغه لپاره زغم کول مناسب نه وي هغه هم وروسته لدې چې مهلت او فرصت وکړي.

هغه – تبارک و تعالی - وفرمایل: (فَلَمَّا آسَفُونَا انتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنَاهُمْ أَجْمَعِينَ) (نو كله چې دوى مونږ خفه كړو (،نو) مونږ له دوى نه انتقام واخيست، پس مونږه دوى ټول غرق كړل). [الزخرف سورت: ایت 55].

الله به کافرانو باندې رحم وکړي او روزي به ورکړي، او په دنیا کې به عذاب نه ورکوي؛ خو هغه – سبحانه و تعالی- یې په اخرت کې له هغوی څخه نه سپموي، او نه به يې بخښي؛ بلکې ملاېکې به هغوی اور ته دننه کوي؛ د دوی لپاره به هیڅ عذر او زارۍ ونه منل شي، او نه به د دوی څخه عذاب سپک شي، (فَوَرَبِّكَ لَنَحْشُرَنَّهُمْ وَالشَّيَاطِينَ ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِيًّا (68) (نو قسم دى ستا په رب چې مونږ به خامخا ضرور دوى او شیطانان ټول راجمع كړو، بیا به مونږ دوى خامخا ضرور د دوزخ چاپېره په ګونډو پراته راحاضر كړو. ثُمَّ لَنَنزِعَنَّ مِن كُلِّ شِيعَةٍ أَيُّهُمْ أَشَدُّ عَلَى الرَّحْمَٰنِ عِتِيًّا (69)) بیا به خامخا ضرور مونږ له هرې ډلې نه راوباسو هر هغه څوك چې د سركشۍ په لحاظ په رحمٰن باندې ډېر سخت دى) [مريم سورت: ایت 68-69]، (يَسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذَابِ وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكَافِرِينَ) (او دوى د عذاب په راتلو سره په تا تلوار كوي، حال دا چې جهنّم خو كافرانو لره خامخا راګېروونكى دى). [العنكبوت سورت: ایت 54].

د اطاعت خوږوالی!

او بنده د دې سپېڅلي صفت په خپلولو سره هلې ځلې کوي؛ او هغه د: (زغم لرلو) صفت دی، او هغه –تبارک و تعالی-: (زغم کوونکی) دی او په خپلو بندګانو کې یې زغم کوونکي خوښیږي، سخاوت کوي او سخاوت کوونکي یې خوښیږي.

خبردار اوسې چې د یو کس زغم تر ټولو لويه فیصدي ده ... چې د هغه د اوچت مقام په واسطه د کریم ذات سره افتخار لاسته راوړي

نو اې ربه ما ته زغم راوبخښه ځکه چې زه ... فکر کوم چې له زغم کولو څخه به حلیم کس پښېمانه نه شي

او الله – تبارک و تعالی- د خپل پیغمبر ابراهیم الخلیل -علیه السلام- ستاینه وکړه او ویې فرمایل: (إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لَحَلِيمٌ أَوَّاهٌ مُّنِيبٌ) (بېشكه ابراهیم یقینًا ډېر حلم والا، ډېر نرم زړى (او الله ته) رجوع كوونكى و). [هود سورت: ایت 75]، دا د اسماعیل -علیه السلام- له ځانګړنو څخه دی: (فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلَامٍ حَلِيمٍ) (نو مونږ ده ته د ډېر حلم والا هلك زېرى وركړ). [الصافات سورت: ایت 101].

او زموږ پیغمبر - صلی الله علیه وسلم- د دې اخلاقو څخه لویه برخه درلوده.

په صحیحینو کې له انس -رضي الله عنه- څخه روایت دی چې هغه وفرمایل: زه له رسول الله -صلی الله علیه وسلم- سره وم او د هغه پر غاړه نجرانۍ چپنه وه چې کلکه غاړه یې درلوده، يو اعرابي راغی؛ نو هغه یې کلک را کښ کړ، نو ما د رسول الله -صلی الله علیه وسلم- غاړې ته وکتل چې د چپنې غاړې په کې نښه کړې وه، بیا یې وویل: اې محمده! د الله هغه مال چې له تاسره دی امر وکړه چې له هغه څخه ما ته راکړل شي، نو هغه ورته مخ کړ او ویې خندل، بيا يې هغه ته د ورکولو امر وکړ.

رسول الله -صلی الله علیه وسلم- د اشج بن عبدالقیس -رضي الله عنه- ستاینه وکړه او ویې فرمایل: «إِنَّ فِيكَ لَـخَصْلَتَيْنِ يُحِبُّهُمَا اللهُ: الحِلْمُ، وَالأَنَاةُ» "تا کې دوه ځانګړتیاوې دې چې الله یې خوښوي: نرمي، او زغم". [د مسلم روایت].

له میمون بن مهران څخه روایت دی: «چې یوه ورځ د هغه وينځه له یوې کاسې سره چې په هغې کې ګرمه شوربا وه راغله، او هغه سره مېلمانه وو، نو د هغې پښه وښویدله؛ او شوربا هغه باندې توی شوه، نو ميمون غوښتل چې هغه ووهي، نو وينځې وويل: اې زما مالکه! د الله – تبارک و تعالی- کلام وکاروه: (وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ) (يعنې چې غصې لره زغمونكي وي) هغه ورته وویل: و مې کړ، هغې وویل: هغه څه وکړه چې له هغې وروسته راځي: (وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ) (يعنې خلقو ته معافي كوونكي وي) ويې ويل: ما بخښلې یې، وينځې وويل: (وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ) (یعنې الله نېكي كوونكي خوښَوي) [آل عمران:134]، ويې ويل: ما له تا سره احسان وکړ، ته د الله تبارک و تعالی- په خاطر آزاده يې».

ابو حاتم – رحمه الله- وفرمایل: کله چې یو عاقل په قهر او غصه شي نو په کار ده چې: د ده په وړاندې د الله زغم رایاد کړي، کله چې هغه د الله د نافرمانیو سرغړونو او د هغه له حرمتونو سرغړونې کوي، بیا یې هم په وړاندې له زغم څخه کار اخلي، او د هغه غصه هغه دې ته نه اړ باسي چې د ګناهونو لاملونو ته مخه کړي.

په پای کې..

که تاسو ته مصیبت یا بدبختي راشي؛ نو الله ته دعا وکړئ او د (حلیم) نوم په دعا کې یاد کړئ؛ رسول الله -صلی الله علیه وسلم- به په سختیو کې دا دعا ویله: «لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ العَظِيمُ الحَلِيمُ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ رَبُّ العَرْشِ العَظِيمِ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَرَبُّ الأَرْضِ، وَرَبُّ العَرْشِ الكَرِيمِ» "له الله پرته بل معبود نشته، لوى او زغم والا دى، له الله پرته بل معبود نشته، د لوى عرش څښتن دى، له الله پرته بل معبود نشته، د اسمانونو او ځمکې او عرش څښتن دى". [بخاري او مسلم روایت کړی].

اې الله! لکه څنګه چې ته د خپلو بندګانو په وړاندې له زغمه کار اخلې، نو خپل زغم زموږ لپاره په دواړو جهانونو کې د خوښۍ سبب وګرځوه.

54

الـرَّؤُوْفُ (ډیر شفقت کوونکی) ذات -جل جلاله-

په صحیحینو کې له رسول الله -صلی الله علیه وسلم- څخه راغلي دي چې فرمایي: «أَسْرَفَ رَجُلٌ عَلَى نَفْسِهِ، فَلَمَّا حَضَرَهُ المَوْتُ أَوْصَى بَنِيهِ؛ فَقَالَ: إِذَا أَنَا مِتُّ فَأَحْرِقُونِي، ثُمَّ اسْحَقُونِي، ثُمَّ اذْرُونِي فِي الرِّيحِ فِي البَحْرِ، فَوَاللهِ! لَئِنْ قَدَرَ عَلَيَّ رَبِّي لَيُعَذِّبَنِّي عَذَابًا مَا عَذَّبَهُ أَحَدًا. "یو سړي خپل ځان سره زیاتی کړی و، او کله چې مرګ ورته راغی، نو خپلو زامنو ته یې امر وکړ؛ ويې ويل: كله چې زه مړ شوم، ما وسوځوئ، بيا مې میده او خاورې کړئ، بيا مې باد ته په سمندر كې وغورځوئ، قسم په الله! که زما رب ما ومومي ما ته به داسې عذاب راکړي چې هیچ چا ته به یې نه وي ورکړی.

نو هغوی هماغسې وكړل، هغه ځمکې ته وويل: څه دې چې اخستي دي هغه بیرته راكړه، تر دې چې هغه کس بېرته په خپلو پښو ودرید، نو هغه ته یې وویل: ته څه مجبور کړي چې دا کار وکړې؟ هغه وویل: ای ربه ستا له ویرې -یا به ووایي: ستا له ډاره- نو هغه ته یې په دې وجه بخښنه وکړه».

او زموږ رب - عزوجل - د خپل ځان ستاینه وکړه او هغه – سبحانه و تعالی- خپلو بندګانو ته د دې په ویلو سره زیری ورکړ: (إِنَّ رَبَّكُمْ لَرَءُوفٌ رَّحِيمٌ) (بېشكه ستاسو رب یقینًا ډېر نرمي كوونكى، بې حده مهربان دى). [النحل سورت: ایت 7].

الرأفة: شدید او بشپړ رحمت ته وایي.

او هغه په هر لحاظ غوره دی، هغه – تبارک و تعالی- وفرمایل: (إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَّحِيمٌ) (بېشكه ستاسو رب یقینًا ډېر نرمي كوونكى، بې حده مهربان دى). [البقرة سورت: ایت 143].

او زموږ رب – عزوجل- هغه ذات دی چې انسان یې پیدا کړ، د هغه ساتنه یې وکړه، په هغه یې رحم وکړ، د هغه سره یې احسان وکړ، ټول کاینات یې د هغه تابع کړل، د هغه څخه یې بدي لرې کړه، او خیر یې ورته نږدې کړ؛ دا د هغه د مهربانۍ او سخاوت څخه دي.

بلکه د هغه – عزوجل- د مهربانۍ څخه دا دي چې هغه د اطاعت کوونکو اطاعت قبلوي، که هر څومره کوچنی وي، او د هغه چا ایمان ساتي چې په هغه یې ایمان راوړی وي او له لاسه یې ورنکړي، او دا د هغه –سبحانه و تعالی- له احسان څخه دي چې له خپلو اولیاوو سره یې کوي : (وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَّحِيمٌ) (او الله كله هم داسې نه دى چې ستاسو ایمان (لمونځونه) ضايع كړي، یقینًا الله پر خلقو باندې خامخا ډېر نرمي كوونكى، بې حده رحم كوونكى دى). [البقرة سورت: ایت 143].

بشپړې نښانې:

او د هغه د مهربانۍ له عظمت څخه: دا دي چې خپلو بندګانو ته یې خبرداری ورکړ، هغوی یې وهڅول او ویې ویرول، وعده یې ورکړه او اخطار یې ورکړ، د مهربانۍ له مخې، د هغوی د صلاح او د مصلحتونو په پام کې نیولو سره، (وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ ۗ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ) (او الله كله همداسې ندى چې ستاسو ایمان (لمونځونه) ضايع كړي، یقینًا الله پر خلقو باندې خامخا ډېر نرمي كوونكى، بې حده رحم كوونكى دى). [آل عمران سورت: ایت 30].

د هغه د مهربانۍ له نښو څخه دا هم دی چې په خپل رسول باندې يې کتاب نازل کړ تر څو خلک له تيارو څخه رڼا ته راوباسي، هغه – عزوجل- فرمايي: (هُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ عَلَىٰ عَبْدِهِ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ لِّيُخْرِجَكُم مِّنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ ۚ وَإِنَّ اللَّهَ بِكُمْ لَرَءُوفٌ رَّحِيمٌ) (دى همغه ذات دى چې په خپل بنده باندې څرګندې نښې (دلیلونه) نازلوي، د دې لپاره چې دغه (الله) تاسو له تیارو نه رڼا ته وباسي او بېشكه الله پر تاسو باندې یقینًا ډېر نرمي كوونكى، بې حده رحم كوونكى دى). [الحديد سورت: ایت 9].

د هغه د مهربانۍ له دلایلو څخه دا دی: چې هغه زموږ لپاره د انتقال وسایل تابع کړي دي؛ لکه په پخوانیو زمانو کې آسونه، کچرې او خره، او په اوسنۍ زمانه کې موټر، الوتکې، ریل ګاډي او داسې نور، الله – سبحانه و تعالی- فرمايي: (وَتَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ إِلَىٰ بَلَدٍ لَّمْ تَكُونُوا بَالِغِيهِ إِلَّا بِشِقِّ الْأَنفُسِ ۚ إِنَّ رَبَّكُمْ لَرَءُوفٌ رَّحِيمٌ) (او دوى ستاسو درانه بارونه پورته كوي هغه ښار ته چې تاسو هغه ته رسېدونكي نه وئ مګر د ځانونو په مشقت سره، بېشكه ستاسو رب یقینًا ډېر نرمي كوونكى، بې حده مهربان دى). [النحل سورت: ایت 7].

او د هغه د عظمت له مهربانۍ څخه: دا دي چې هغه څه چې د دوی د ژوند او د دوی د مالونو څخه یې اخیستي دي یوازې د هغه خالص ملکیت دی، نو هغه –تبارک و تعالی- د دوی څخه خپل ملکیت په بې شمیره قیمت اخلي، هغه – تبارک وتعالی- فرمایلي: (وَمِنَ النَّاسِ مَن يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ ۗ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ) (او بعضې له خلقو نه هغه څوك دي چې د الله د رضا لټولو لپاره ځان خرڅوي، او الله په بنده ګانو باندې ډېر نرمي كوونكى دى). [البقرة سورت: ایت 207].

او د هغه د مهربانۍ له عظمت څخه: دا چې هغه د خپلو اولیاوو دعا ته قبلوي، هغه –عزوجل- فرمایلي: (وَالَّذِينَ جَاءُوا مِن بَعْدِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ وَلَا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلًّا لِّلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَءُوفٌ رَّحِيمٌ) (او د هغو كسانو لپاره دي چې له دوى (هجرت كوونكو او انصارو) نه وروسته راغلي دي؛ دوى وايي: اى زمونږه ربه: ته مونږ ته مغفرت وكړه او زمونږ هغو وروڼو ته چې زمونږ نه يې په ایمان سره سبقت (او ړومبى والى) یې كړى دى او ته زمونږ په زړونو كې د هغو كسانو لپاره هېڅ بغض (او كینه) مه پیدا كوه چې ایمان يې راوړى دى اى زمونږه ربه! بېشكه ته ډېر نرمي كوونكى، بې حده رحم كوونكى يې). [الحشر سورت: ایت 10].

او د هغه د رحم له عظمت څخه: دا دي چې هغه حدود ټاکلي چې د هغه حدونو مخه نیسي چې د تقوا مخه نیسي، ځکه چې رحمت پر رحمت شوي کس باندې راځي؛ ځکه چې دا تر ټولو نرم او تر ټولو غوره رحمت دی، الله – عزوجل- فرمايي: (وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ وَأَنَّ اللَّهَ رَءُوفٌ رَّحِيمٌ) (او كه پر تاسو باندې د الله فضل او د هغه رحمت نه وي او دا چې بېشكه الله ډېر نرمي كوونكى، بې حده رحم كوونكى دى). [النور سورت: ایت 20].

د هغه د رحمت له نخښو څخه: کفارو او ګناهکارانو لپاره مهلت ورکول دي چې دوی ته په ناڅاپه ډول عذاب ورکړي، په داسې حال کې چې دوی نه پوهیږي، بلکې هغوی ته مهلت ورکوي، شفا ورکوي، او روزي ورکوي، هغه –تبارک و تعالی- وفرمايل: (أَوْ يَأْخُذَهُمْ عَلَىٰ تَخَوُّفٍ فَإِنَّ رَبَّكُمْ لَرَءُوفٌ رَّحِيمٌ) (یا دوى په وېره ونیسي، پس یقینًا ستاسو رب خامخا ډېر نرمي كوونكى، بې حده مهربان دى). [النحل سورت: ایت 47].

(السَّمَاءَ أَن تَقَعَ عَلَى الْأَرْضِ إِلَّا بِإِذْنِهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَّحِيمٌ) او د هغه د مهربانۍ له دلایلو څخه دا دي چې هغه ( اسمان ساتي له دې نه چې په ځمكه راولوېږي مګر (خو) د هغه په حكم سره، بېشكه الله په خلقو باندې خامخا ډېر نرمي كوونكى، مهربان دى). [الحج سورت: ایت 65].

پیغام ..

هر هغه چا ته چې په فقر کې راګیر وي، په کړاوونو کې ډوب وي، د هغه څیره بدله شوې وي، او زړه یې مات شوی وي.

هغه چا ته چې پور ورباندې بار وي، فکر یې حیران وي، ذهن یې ګډوډ وي، او داسې فکر وکړي چې دنیا هغه باندې تنګه شوې ده.

هغه چا ته چې دردونو کړولی او ستړی کړی وي، او ډاکټرانو د بې وسۍ ځواب ورکړی وي، او دروازه یې پر مخ تړلی وي.

هغه چا ته چې اندېښمن وي، په غم کې ډوب وي، او دنیا ورته شا کړي وي؛ دنیا د ټولې پراخۍ سره پرې راتنګه شوي وي.

هغه چا ته چې زوی یې ورڅخه لرې شوی وي، محبوب یې مسافر شوی وي، او ملګری یې تللی وي، له ځان څخه تنګ وي، روح يې تنګ شوی وي؛ زړه یې ولړزیږي؛ ګل ازغی وګرځي، او ښکلې نړۍ غمجنه او مړاوې شي..

نو د هغه –عزوجل- وینا په یاد ولره چې فرمایي: إِنَّ رَبَّكُمْ لَرَءُوفٌ رَّحِيمٌ) (بېشكه ستاسو رب یقینًا ډېر نرمي كوونكى، بې حده مهربان دى) [النحل سورت: ایت 7]، او دا تکرار کړه: (وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ) (او الله په بنده ګانو باندې ډېر نرمي كوونكى دى) [البقرة سورت: ایت 207]، او غږ وکړه: اې رؤف ذاته! زما په حال رحم وکړه، زما په ضعف رحم وکړه، زما پریشانۍ او بدۍ لرې کړه.

ابن القیم وویل: "او الله – سبحانه وتعالی- خپل بنده ازمایي، ترڅو د هغه شکایتونه، عاجزي او دعاګانې واوري". (قَالَ إِنَّمَا أَشْكُو بَثِّي وَحُزْنِي إِلَى اللَّهِ) (هغه وویل: بېشكه همدا خبره ده چې زه د خپلې پرېشانۍ او غم فرياد الله ته كوم). [يوسف سورت: ایت 86].

او دلته؛ د آرامۍ او خلاصون لپاره انتظار وباسه؛ الله – عزوجل- فرمایلي: (أَمَّن يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَاءَ الْأَرْضِ ۗ أَإِلَٰهٌ مَّعَ اللَّهِ ۚ قَلِيلًا مَّا تَذَكَّرُونَ) (بلكې هغه ذات (غوره دى) چې د مجبور ( او عاجز) سوال قبلوي، كله چې دغه (الله) وبلي او هغه تكلیف (او سختي) لرې كوي او تاسو د ځمكې خلیفه ګان جوړوي، ایا له الله سره بل معبود شته؟ تاسو ډېر لږ شانته نصیحت قبلوئ). [النمل سورت: ایت 62].

هغه –سبحانه و تعالی- رؤوف او مهربان دی، نو هغه څومره لوی شان او لوړ مقام والا دی! او خپل مخلوق ته نږدې دی! او پر خپلو بندګانو رحم کوونکی دی!

که تا چیرته ولیدل چې رسۍ ټینګیږي؛ نو پوه شه چې هغه به پرې کیږي، او که چیرته تیاره زیاته شي؛ نو د نږدې سهار د زیری څرګندونه کوي.

له رؤوف او مهربان رب –جل و علا- څخه مه ستړی کیږه، د یو حال او وضعیت دوام ناشونی دی، او غوره عبادت: د خلاصون لپاره انتظار دی، او ورځې بدلیږي، زمانه بدلیږي، او شپو کې دننه رازونه دي، او غیب پټ دي، او الرؤوف ذات فرمایلي: (كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ) (هر وخت هغه په یوكار كې دى). [الرحمن سورت: ایت 29]، او هغه -جل وعلا- وفرمايل- : (لَعَلَّ اللَّهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذَٰلِكَ أَمْرًا) ښايي له هغه وروسته الله څه بل كار راپېښ كړي. [الطلاق سورت: ایت 1]، او الله -سبحانه وتعالى- فرمايلي- : (فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا (5) (نو بېشكه له سختۍ سره اساني شته. إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا (6)) بېشكه له سختۍ سره اساني شته). [الشرح سورت: ایتونه 5-6].

زړونو سجده وکړه..

الله – سبحانه و تعالی- خپل رسول -صلی الله علیه وسلم- په دې صفت سره یاد کړی دی چې فرمایلي دي: (لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِّنْ أَنفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُم بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَّحِيمٌ) (یقینًا یقینًا تاسو ته له هم ستاسو له جنسه نه رسول راغلى دى، هغه څه چې تاسو په تكلیف كې اچوي؛ پر ده ډېر سخت (او درانه) دي، ستاسو (د هدایت) لپاره پر تاسو باندې ډېر حرصناک دى، په مومنانو باندې ډېر نرمي كوونكى، ډېر مهربان دى). [التوبة سورت: ایت 128]، یعنې: هغه پر مؤمنانو ډېر مهربان او رحم کوونکی دی، حتا د هغوی د مور او پلار څخه ډېر مهربان دی.

له همدې کبله؛ د هغه حق پر مخلوق باندې په ټولو حقونو لومړیتوب لري، او ټول مکلفيت لري چې پر هغه ايمان راوړي، د هغه تعظيم، عزت او احترام وکړي.

رسول الله -صلی الله علیه وسلم- به ټوله شپه په دې ایت سره لمونځ کاوه: (إِن تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ ۖ وَإِن تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ) (كه چېرې ته دوى ته عذاب وركوې، نو یقینًا دوى ستا بنده ګان دي او كه چېرې ته دوى ته بخښنه كوې، نو بېشكه هم ته ډېر غالب، ښه حكمت والا يې). [المائدة سورت: ایت 118]، نو د هغه رب –عزوجل- چې الرؤوف ذات دی ورته وویل چې موږ به تا په خپل امت باندې راضي کړو.

او مؤمن په خپل ځان رحم کوي، او هغه د نجات لارو ته رسوي، او د هلاکت له لارو څخه یې ساتي، او همدا ډول هغه د نورو په اړه همدا فکر وي.

ابن رجب -رحمه الله- فرمايي: "څوک چې د الله د بندګانو سره سخي وي، الله به ورسره د خپل عطا او فضل سره سخاوت وکړي، او بدله د کار له جنس څخه وي".

الهی! ته زما حالت، زما فقر، او بې وزلي ګورې

او ته زما پټې خبرې اورې

الهی! ستا د بخښنې خوند ما باندې وڅکه هغه ورځ چې

نه اولاد او نه مال ګټه رسولی شي

اې الله موږ له تا څخه غوښتنه کوو، اې رؤوف ذاته! چې مونږ خپل جنت ته داخل کړې، او له خپل اوره مو وساتې.

55

الـوَدُوْدُ (ډير محبت کوونکی) ذات -جل جلاله-

او کله چې مونږ په داسې یو مجلس کې ناست وو، چې شبنم پرې راورېده

په یو ښکلی باغ او ځايناستې کې

موږ لره د ځاي ښکلا را څرګنده شوه

او موږ هیله وکړه، او ته زموږ هیله وګرځیدې

زمونږ ډير محبت کوونکی رب –سبحانه و تعالی-؛ د فرمانبردارانو دوست، د تښتیدونکو پټنځاى، د پناه وړونکو لپاره پناه ځاى، او د ویریدونکو لپاره د امنیت ځاى.

د توبه کوونکو او پاکي خوښونکو لپاره دوست، د سخاوت کوونکو څخه ډیر سخي، او مخکې لدې چې څوک ور څخه غوښتنه وکړي هغه ته یې ورکوي.

په ورکولو کې تر ټولو سخي، په رحم کولو کې تر ټولو ډېر رحم کوونکی، او تر ټولو کریم چې د هغه په لورې اراده کوي، په سختۍ کې د پناه ځای، په يوازيتوب کې آرامتیا، او په لږ شمیر کې مرسته کوونکی دی –سبحانه وتعالی-.

د الله (الودود) – سبحانه و تعالی- د نوم په اړه خبرې کوو:

هغه – سبحانه و تعالی- فرمایلي: (إِنَّ رَبِّي رَحِيمٌ وَدُودٌ) (بېشكه زما رب ډېر مهربان، بې حده مینه كوونكى دى). [هود سورت: ایت 90]، او هغه -سبحانه وتعالى- وفرمايل- : (وَهُوَ الْغَفُورُ الْوَدُودُ (14) (او هم دى ډېر بخښونكى، ډېر محبت كوونكى دى. ذُو الْعَرْشِ الْمَجِيدُ (15)) (د عرش مالك دى، لوى شان (او عزت) والا دى) [البروج سورت: ایتونه 14-15].

الود: مینې ته وایي.

زموږ رب –سبحانه و تعالی- خپلو اولیاوو ( دوستانو) سره د خپل ځان د معرفت، او ښکلي صفتونو له لارې مینه او خواخوږي کوي..

دغه مینه او خواخوږي د اولیاوو او پرهیزګارانو لپاره ځانګړې ده؛ نو د هغوی لپاره یې د هغه سره د مینې او خواخوږۍ لاملونه برابروي، او د هغوى زړونه د هغه مينه جذبوي، نو هغوى ته يې ښكلي نومونه، پراخ، لوی، او ښكلي صفتونه ور یاد کړل؛ نو هغه لره روغ او مستقیم زړونه جذب شول.

او زما زړه ستا سره له مينې کولو څخه مخکې خالي وه

او د مخلوق په یاد کې به یې خوشحالۍ او لوبې کولې

کله چې زما زړه ستا د مینې غوښتنه وکړه، هغې قبوله کړه

زه فکر نکوم چې هغه به ستا څخه لرې شي

او زموږ رب – تبارک و تعالی - ډير محبت کوونکی دی، هغه د خپلو نافرمانو او توبه کوونکي مخلوق سره مینه او خواخوږي کوي؛ هغوی ته یې د بخښنې د ترلاسه کولو اسباب او د بخښنې لارې، او د هغه د رحمت د پراخوالي دلایل بیان کړي دي.

هغه –سبحانه و تعالی- وفرماېل: (۞ قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَىٰ أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا ۚ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ) (ته (دوى) ته ووایه: اى زما هغو بنده ګانو چې په خپلو ځانونو يې زیاتى كړى دى! تاسو د الله له رحمت نه مه ناامېده كېږئ، بېشكه الله ټول ګناهونه بخښي، بېشكه دغه (الله)، هم دى ښه بخښونكى، بې حده رحم كوونكى دى). [الزمر سورت: ایت 53]، او هغه -سبحانه وتعالى- وفرمايل: (وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ) (او زما رحمت هر شى راګېر كړى دى). [الأعراف سورت: ایت 156].

او زموږ رب –تبارک و تعالی- خپلو بندګانو سره په خپلو نعمتونو او سترو ظاهري او باطني نعمتونو له لارې مینه او خواخوږي کوي، ځکه چې هغه؛ هغه ذات دی چې دوی یې پیدا کړي، دوی یې ساتلي، دوی یې ژوندي کړي، اصلاح کړي یې دي، د دوی کارونه یی بشپړ کړي، او دوی ته یې ایمان او اسلام ته لارښوونه کړی ده؛ چې دا تر ټولو ستر نعمت دی.

او هغه ډير محبت کوونکی دی چې له هغوی سره مینه کوي ... او د هغه دوستان د هغه سره مېنه کوي او فضل او منت د منان ذات لپاره دي ... او هغه؛ هغه ذات دی چې مینه یې د هغوی په زړونو کې ځای پر ځای کړې ده ... او په مقابل کې یې هغوی ته دويمه مېنه ورکړی ده

دا واقعاً لوی احسان دی ... چې هېڅ بدله یې نشته او نه د هغوی نه د مننې تمه لري

خالص احسان:

که د الودود نوم معنی یو بنده لره څرګنده شي؛ زړه به یې له خپل رب سره وتړل شي؛ هغه به په مینه، لیوالتیا او خوښوالي کې مشغول شي چې له هغه څخه به بل نه خوږ او نه پاک څیز وموندل شي!

او دا تر ټولو لوی هغه څه دي چې عبادت کوونکي یې پرې عبادت کوي، او هغه ته نږدې کیدونکی پرې نږدې کیږي؛ (يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ) [(الله) به له دوى سره مینه كوي او دوى به له هغه (الله) سره مینه كوي]. [المائدة سورت: ایت 54].

او د حالت پاکوالی د الله د نومونو او صفتونو د پوهې د پاکوالي له مخې وي.

او مؤمن بنده پوهېږي چې دغه حالت د بنده د زور او قوت له لارې نه را منځته کیږي، بلکې دا د هغه الودود ذات لخوا دی کله چې له خپل بنده سره مینه وکړي، نو په زړه کې یې مینه اچوی، او كله چې بنده د خپل رب –سبحانه و تعالی- په توفیق سره له هغه سره په رښتينې توګه مينه وكړي، الله به هغه لره یوه بله مینه هم ورکړي، او هغه همدغه خالص احسان دی؛ ځکه چې سبب او مسبب دواړه د الله له لوري ترسره کیږي.

او کله چې بنده له خپل رب سره ریښتینې مينه وکړي د عبودیت اخلاص به یوازې هغه لره څرګند شي، او دا به د دې سبب شي چې بنده له هغه چا سره مینه وکړي چې الله او بنده له هغه سره مینه کوي، او له هغه چا څخه نفرت كوي چې پخپله او الله له هغه څخه نفرت كوي، او د ولاء او براء ( دوستي او بې زاري) حقيقت دى؛ (لَّا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ ۚ أُولَٰئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ وَأَيَّدَهُم بِرُوحٍ مِّنْهُ ۖ وَيُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ۚ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ۚ أُولَٰئِكَ حِزْبُ اللَّهِ ۚ أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ) (ته به داسې قوم ونه مومې چې په الله او په ورځ د اخرت ایمان لري، چې دوى به له هغو كسانو سره دوستي كوي چې د الله او د هغه د رسول مخالفت كوي اګر چې دغه خلق د دوى پلرونه وي، یا د دوى زامن، یا د دوى وروڼه، یا د دوى قبیله وي، دغه كسان دي چې هغه (الله) د دوى په زړونو كې ایمان لیكلى دى او دوى يې په هغه روح سره قوي كړي دي چې د ده له جانبه دى او هغه به دوى داسې جنتونو ته داخل كړي چې د هغو له لاندې ولې بهېږي، چې دوى په هغه كې تل تر تله وي، الله له دوى نه راضي شو او دوى له هغه نه راضي شول، دغه كسان د الله لښكر دى اګاه شئ! بېشكه د الله لښكر، هم دوى كامیاب دي). [المجادلة سورت: ایت 22].

یوازې د مینه والو لپاره!

او رښتینی مؤمن په نیکو عملونو سره الله لره نږدیوالی غواړي چې د الله –عزوجل- د مینې سبب ګرځي؛ له اقوالو او اعمالو څخه، او تر ټولو لوی یي: د الله –عزوجل- او د هغه د رسول -صلی الله علیه وسلم- اطاعت دی، او هغه –سبحانه و تعالی- فرمایلي: (قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ) [(اې نبي!) ته ووایه: كه چېرې یئ تاسو چې له الله سره مینه كوئ، بیا نو زما پيروي وكړئ، الله به له تاسو سره مینه وكړي]. [آل عمران سورت: ایت 31].

او بنده هغه څه ته ادامه ورکوي کوم چې الله عزوجل- یې خوښوي، او په هغه څه کې چټکتیا کوي چې د هغه مالک یې غواړي، تر هغه چې د هغه مینه او نږدېوالی لاس ته راوړي. «إِذَا أَحَبَّ اللهُ العَبْدَ نَادَى جِبرِيلَ: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ فُلاَنًا فَأَحْبِبْهُ! فَيُحِبُّهُ جِبرِيلُ، فَيُنَادِي جِبرِيلُ فِي أَهْلِ السَّمَاءِ: إِنَّ اللهَ يُحِبُّ فُلاَنًا فَأَحِبُّوهُ! فَيُحِبُّهُ أَهْلُ السَّمَاءِ، ثُمَّ يُوضَعُ لَهُ القَبُولُ فِي الأَرْضِ» «کله چې الله له بنده سره مینه ولري، نو جبرائیل ته غږ وکړي: الله له فلاني سره مینه لري، نو له هغه سره مینه وکړه! نو جبرئیل له هغه سره مینه وکړي، بیا جبرائیل د اسمان پر اوسیدنوکو غږ کوي: الله له فلاني سره مینه لري، نو له هغه سره مینه وکړئ! نو د اسمان اوسیدونکي هم له هغه سره مینه وکړي، بیا په ځمکه کې هغه لره قبولوالی حاصل شي». [بخاري روایت کړی].

هغه –سبحانه و تعالی- وفرمایل: (إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَٰنُ وُدًّا) (بېشكه هغه كسان چې ایمان يې راوړى دى او نېك عملونه يې كړي دي ژر به رحمٰن د دوى لپاره (د خلقو په زړونو كې) مینه (او محبت) پیدا كړي). [مريم سورت: ایت 96].

«سَمْعَهُ الَّذِي يَسْمَعُ بِهِ، وَبَصَرَهُ الَّذِي يُبْصِرُ بِهِ، وَيَدَهُ الَّتِي يَبْطِشُ بِهَا، وَرِجْلَهُ الَّتِي يَمْشِي بِهَا» او کله چې الله –عزوجل- له بنده سره مینه وکړي؛ نو «الله به د هغه غوږ اوسي چې هغه باندې اوري، او د هغه سترګه به شي چې هغه باندې ویني، او د هغه لاس به شي چې هغه سره نیول کوي، او د هغه پښه به شي چې هغه ورباندې ګرځي». [بخاري روایت کړی].

ابن القیم -رحمه الله- فرمايي: هغه اسباب چې د الله –عزوجل- مینه منځ ته راولي لس دي:

یو له هغو څخه: د قرآن کریم لوستل او د هغه په معنی پوهیدل او هغه څه چې هغه یې غواړی..

دويم: له فرض لمانځه وروسته په نفلي اعمالو سره الله ته نږدې کېدل..

دریم: په هر حالت کې د هغه د ذکر دوام؛ په ژبه، زړه، کار او حال کې ...

څلورم: هغه څه ته ترجیح ورکول چې هغه یې خوښوي او ستا زړه یې غواړي کله چې ستاسو خواهشات غلبه وکړي.

پنځم: له زړه نه د هغه د نومونو او صفتونو مطالعه کول، او د هغو لیدل او هغو باندې ځان پوهول.

شپږم: د هغه د نیکۍ، احسان، نښانې، باطني او ظاهري نعمتونو لیدل...

اووم - او دا خورا حیرانونکی دی -: د الله – سبحانه و تعالی- پر وړاندې په بشپړ ډول د زړه ماتیدل ( تواضع کول)...

اتم: د نزول په وخت کې له هغه سره د مناجات او دعاء لپاره خلوت کول...

نهم: له ریښتینو مینه والو سره کښېناستل او د هغوی د خبرو خوندورې میوې اخیستل...

لسم: د هر هغه سبب لرې کول چې د زړه او الله –عزوجل- تر منځ مانع وي.

د مینې دلیل:

هره سترګه د محبوب لپاره د سترګو یخوالی نه وي ... او نه هر څوک چې را وبلل شي ځواب ورکوي.

مینه وال د محبوب لوري ته د اواز کوونکي غږ اوري (حي الفلاح!): نو هغوی خپلې بسترې پریږدي، او خوب له ځانه لرې کړي، او په پښو ودریږي؛ د لمر په ګرمۍ او یا د یخنۍ په شدت کې، داسې روان وي لکه چې دا په ورېښمو د پاسه روان وي، او د هغوی غوږونو کې دا اوري چې : ( د مبارزې خوا ته ودرومئ!) هغوی خپله خوښي، روح، او نفس قربانوي، او پدې لاره کې خپلې وینې تویوي.

په هغوی دا ایت لوستل کېږي : (أَنفِقُوا مِمَّا رَزَقْنَاكُم) (له هغه (مال) نه څه حصه خرچ كوئ چې مونږ تاسو ته دركړى دى) [البقرة سورت: ایت 254]؛ نو دوی خورا قیمتي شیانو کې یو بل سره سیالي کوي، او دوی ترټولو ګران او غوره شیان ورکوي چې دوی یې خوښوي، او د الله په لاره کې داسې ورکړې کوي چې د فقر څخه هیڅ ویره ونلري. او هغوی ته دا ایت تلاوت شي: (وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ) (او خاص د الله لپاره په خلقو باندې د (هغه د) كور حج كول فرض دي) [آل عمران سورت: ایت 97]؛ نو دوی له هرې ژورو او لرو دښتو او درو څخه راځي، ګډوډو ویښتانو او تشو خیټو او تږو زړونو سره وایي: اې الله زه حاضر یم! زه حاضر یم تا لره هیڅ شریک نشته زه حاضر یم!

د دوی او نورو حالت داسې دی لکه شاعر چې ویلي دي:

څوک چې د مینې په ډک زړه سره خوب نشي کولی ... هغه نه پوهیږي چې ځیګر څنګه ماتیږي

جلال الدین رومي وايي: «مینه ترخه خوږوي، او خاوره سره زر جوړوي، او ناپاکه پاکوي، او درد دوا کوي، زندان باغ جوړوي، له ناروغۍ څخه نعمت جوړوي، او غصه مهربانۍ ته اړوي، او اوسپنه نرموي، ډبره ویلي کوي، مړی راژوندی کوي، او هغه لره ژوند ورکوي».

اې کاش چې ته خوږ شې ځکه چې ژوند تریخ دی ... او کاش چې ته راضي شې او اګر که خلک غصه وي ... او اې کاش چې زما او ستا تر منځ لارې ودانې شي ... او زما او د مخلوقاتو تر منځ لارې خرابې وي

که زه ستا مینه ترلاسه کړم، نور هر څه به اسانه شي ... او هر څه چې د خاورې پر سر دي خاورې دي

ابن القیم -رحمه الله- د مینې په اړه وايي: او دا: د بندګۍ راز او د هغه توحید دی: دا پر هغه باندې شاهدي ورکول دي (لا إله إلا الله) نشته بل معبود پرته له الله څخه.

رسول الله -صلی الله علیه وسلم- له خلکو سره خبرې کولې یو اعرابي ورته وویل: قيامت به کله وي يا رسول الله؟ هغه وفرمایل: «مَا أَعْدَدْتَ لَهـَا»، قال: ما أعددت لها من كثير صلاة ولا صوم ولا صدقة؛ ولكني أحب الله ورسوله، قال: «أَنْتَ مَعَ مَنْ أَحْبَبْتَ» «د هغې لپاره دې څه تيار کړي دي، ويې ويل: ما د هغې لپاره ډېر لمونځ، روژه او صدقه نه ده تياره کړې؛ خو زه له الله او د هغه له رسول سره مینه لرم، هغه وویل: ته به له هغه چا سره یې چې مینه ورسره لرې». [بخاري او مسلم روایت کړی].

زه له صالحانو سره مینه لرم خو له هغوی څخه نه یم ... امید دی چې د هغوی د مېنې په وجه به زما سپارش وشي

او له هغو کسانو څخه کرکه لرم چې د هغوی تجارت نافرمانۍ وي ... حتا که موږ په توکو او توښه کې یو شان هم اوسو.

نښه..

هرم بن حیان ویلي: «هیڅ بنده د زړه له کومې الله –عزوجل- ته نه راګرځي؛ مګر دا چې الله تعالی د مؤمنانو زړونه هغه ته را ګرځوي تر څو چې هغه ته د دوی مینه ورکړي».

نو مؤمن: مینه ناک وي؛ هغه له خلکو سره مینه کوي او هغوی له هغه سره مینه کوي، او هغه له خلکو سره الفت کوي او هغوی له هغه سره الفت او مینه کوي، لکه څرنګه چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- فرمایي: «المُؤْمِنُ يَأْلَفُ وَيُؤْلَفُ» "مومن مینه کوي او مینه ورسره کیږي". حسن حدیث دی. طبراني په «المعجم الاوسط» کې روایت کړی دی. دا ځکه چې هغه د خپلو مسلمانو ملګرو لپاره نیکي خوښوي او له هغوی څخه شر لرې کوي، او په صحیح حدیث کې راغلي دي چې رسول الله –صلی الله علیه وسلم- به دغه دعا ویله: «اللَّهُمَّ! وَأَسْأَلُكَ حُبَّكَ، وَحُبَّ مَنْ يُحِبُّكَ، وَحُبَّ عَمَلٍ يُقَرِّبُنِي إِلَى حُبِّكَ» «اې الله! او زه له تا څخه ستا د مینې او د هغه چا د مینې غوښتنه کوم چې تا سره مینه لري او د هغو عملونو مینه چې ما ستا مینې ته نږدې کوي». [صحیح حدیث دی. ترمذي روایت کړی].

اې ډير محبت کوونکیه ذاته! موږ له تا څخه ستا د مینې او د هغه چا د مینې غوښتنه کوو چې تا سره مینه لري او د هغو عملونو مینه چې ما ستا مینې ته نږدې کوي.

56

الــبــــَرُّ(ښه سلوک کوونکی) ذات-جل جلاله-

اې فقیر بنده! د خپل مهربان رب دروازه تینګه ونیسه، او په غالب، او پوه رب باندې پیاوړی اوسه، او د هغه په اطاعت سره هغه ته نږدې شه؛ ځکه چې هغه ښه سلوک کوونکی او مهربان ذات دی.

بیا دلته؛ هغه پر تا باندې د خپلو نعمتونو فضل کوي؛ او که ته د هغه اطاعت وکړې هغه به تا ته عزت او فضل درکړي، او که تا هغه څه چې تیر شوي ضایع کړل، هغه به په تا باندې رحم وکړي او تا ته به مهلت او فرصت درکړي، نو که تا توبه وکړه او له ګناهونو څخه پښیمانه شوې، ستا څخه به مننه وکړي، او که تا نافرماني او بد چلند وکړ ستا ستر او پرده به وکړي.

چا چې د هغه د بندګۍ او محبت خوند څکلی وي نو څنګه به د هغه لرې والی وزغمي؟ یا هغه چا چې د هغه پر وړاندې د ذلت خوند څکلی وي نو هغه به څنګه د هغه لوري ته نه ورګرځي؟!

که د سرګردانو مینانو برخه په مخلوقاتو کې

لیلا او سلما وي چې زړه او عقل اخلي

نو بیا د هغه مین به څه حال وي چې

زړه یې وغواړي چې پورته اسمان خوا ته لاړ شي

او هغه چا ریښتیا ویلي چې ویلي یې دي: «په الله قسم! هغه لاره څومره د وحشت او تیارو لاره ده چې الله د هغې لارې تامینوونکی نه وي، او هغه لاره به څومره د ورکې لاره وي چې د هغې لارې لارښود نه وي".

ښه سلوک کوونکي او مهربان ذات لره پاکي ده! چې د هغه احسان، خیر او نیکمرغي د ځمکې او اسمانونو ټولو اوسیدونکو لپاره ظاهري او باطني خیر او نیکي؛ هر وخت کې خپره کړې ده.

او الله تعالی وفرمایل: (وَأَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَبَاطِنَةً) (او پر تاسو باندې يې خپل نعمتونه، چې ظاهري او باطني دي ؛ پوره كړي دي). [لقمان سورت: ايت 20]، او الله د خپل لوړ ذات ستاینه په دې وینا سره کړې ده: (إِنَّهُ هُوَ الْبَرُّ الرَّحِيمُ) (بېشكه هم دى ډېر احسان كوونكى، بې حده رحم كوونكى دى). [الطور سورت: ایت 28].

زمونږ رب –سبحانه و تعالی- چې پر خپلو بندګانو عطف کوونکی، مهربان، او هغوی باندې له نرمۍ څخه کار اخلي، د هغوی دنیوي او شرعي چارو ته سمون ورکوي.

او د هغه –تبارک و تعالی- د نیکۍ له کمال څخه دا دی چې هغه د نیکۍ کار کوونکي ته څو چنده اجر ورکولو باندې احسان کوي، ظالم او تیری کوونکو ته په بخښنې باندې احسان کوي.

او زموږ رب پر خپلو بندګانو مهربان دى؛ هغه د دوی لپاره اسانتیا غواړي او سختي نه غواړي.

هغه خپلو اولیاوو باندې احسان کوونکی دی؛ ځکه چې هغوی یې خپلې دوستۍ باندې ځانګړي کړل، هغوی یې د خپل عبادت لپاره غوره کړل، او له هغوی څخه یې هر ډول شر، بدي، او آفتونه لرې کړل.

د هغه د نیکۍ وړتیا په هغه څه کې څرګندیږي چې هغه د خپل ابدیت په کور کې د خپلو ساتونکو لپاره چمتو کړی دي: (إِنَّا كُنَّا مِن قَبْلُ نَدْعُوهُ ۖ إِنَّهُ هُوَ الْبَرُّ الرَّحِيمُ) (بېشكه مونږ له دې نه مخكې هم دغه (الله) باله، بېشكه هم دى ډېر احسان كوونكى، بې حده رحم كوونكى دى). [الطور سورت: ایت 28] .

او پاکي ده هغه لره ده چې نیکي د هغه له صفتونو څخه ده

او هغه احسان او دنیکو کارونو ډیر والی دی

له نیکۍ څخه یې سرچینه اخیستې ده چې هغه د هغه وصف دی

نو پدې اساس نیکي په دوه ډوله ده

وصف او فعل دی، نو هغه نیکی او احسان کوونکی دی

د ښو ورکوونکی او تل احسان کوونکی دی

نو الله –سبحانه و تعالی-: پر خپلو بندګانو باندې احسان کوونکی دی، دوی باندې مهربانه، دوی باندې احسان کوونکی، دوی په نیکۍ، سخاوت، فضل، شکر او قبلیدو سره نازوي؛ (وَأَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَبَاطِنَةً) (او پر تاسو باندې يې خپل نعمتونه، چې ظاهري دي او باطني دي؛ پوره كړي دي). [لقمان سورت: ایت 20].

ټول ستا په خدمت کې دي..

هغه ملاېکې چې د رحمٰن د عرش حمل کوونکی او د هغې په شاوخوا کې دي؛ دوی تا ته د بخښنې دعا کوي!

هغه ملاېکې چې تا باندې مقررې شوي دي ستا ساتنه کوي، او هغه ملاېکې چې په اوبو او بوټو باندې مقررې شوي دي ستا د رزق لپاره هڅه کوي او په هغې کې کار کوي.

فلکونه او سیارې ستا د ګټو لپاره مسخرې شوي دي، لمر، سپوږمۍ او ستوري ستا لپاره مسخرې شوي دي، په دوامداره توګه په حرکت کې دي ترڅو ستا د وخت او زمان محاسبه وکړي، او ستا رزق تنظیم کړي.

نو ټوله ښکته نړۍ ستا لپاره تابع ده؛ ځمکه، غرونه، سمندرونه، ونې، میوې، نباتات، حیوانات… هر څه چې په کې دي ستا دي؛ (وَسَخَّرَ لَكُم مَّا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا مِّنْهُ ۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ) (او تاسو لپاره يې په كار لګولي دي هر هغه څه چې په اسمانونو كې دي او هر هغه څه چې په ځمكه كې دي، په داسې حال كې چې دا ټول د هغه له جانبه (مسخر) دي، بېشكه په دغو كې د هغه قوم لپاره یقینًا ډېرې نښې دي چې غور فكر كوي). [الجاثية سورت: ایت 13].