الله -جل جلاله- أنيس المحبين وملاذ القاصدين

الله - جل جلاله-؛ د مینه والو آرامتيا

د الله جل جلاله ښکلي نومونه او د هغه غوره صفتونه له کتاب او سنت څخه

عبدالله بن مشبب بن مسفر القحطاني

د چاپ حقونه د لیکوال لپاره خوندي دي

دویم چاپ

۱۴۴۱هـ ق – ۲۰۲۰ زیږدیز کال

بسم الله الرحمن الرحيم

ډالۍ

زما مور او پلار ته..

ځینې هغه څه چې تاسو زما لپاره له څښتن تعالی څخه غوښتل؛ زه ستاسو د ډیر سخاوت او نیکۍ یوه برخه هم بیرته درګرځولی نشم..

بیا: هر هغه زړه ته چې خپل رب پیژني او هغه ته نږدې کیږي..

تاسو ته ... د هڅو محصول ډالۍ کوم؛ له الله تعالی څخه ددې عمل قبولي غواړم!

د دویم چاپ سریزه

په پیل او پای کې د الله ستاینه په ظاهر او باطن کې ادا کوم، او پر خپل پیغمبر؛ محمد - صلی الله علیه وسلم - باندې درود وایم، اما بعد:

دا دویم چاپ دی چې د ګران لوستونکي مخې ته یې ږدم وروسته لدې چې لومړۍ ګڼه چې شمیر یی (۶۰۰۰) ټوکه وو په ډیر لږ وخت کې خلاص شول چې پدې کار سره د الله تعالی منندوی یم، او وروسته لدې چې د کتاب د منځپانګې بیا کتنه، زیاتول، او حذفول تر سره شول، هیله ده چې کتاب د لوستونکو لپاره مناسب، په موضوع کې بشپړ او هدف ته د رسیدو لپاره پوره وي.

او د علم په خپرولو کې د ثواب غوښتونکی یم؛ زه په لاندې شرایطو سره د کتاب د چاپ اجازه ورکوم:

پرته له حذف او اضافه کولو، او دا چې چاپ باید مجلل او د کتاب د منځپانګې سره مناسب وي، او ددی ګرځنده شمیرې 00966564570117 یا بریښنالیک سره اړیکه وساتل شي [email protected]

د دې لپاره چې ډاډ ترلاسه شي چې په کتاب کې کوم بدلون یا اضافه والی ندی راغلی؛ او پوره والی او کمال یوازې د الله - تعالی - د کتاب لپاره دی.

بیا د دار ابن الجوزي او المتنبي کتابتون څخه د دوی د تیرو هڅو مننه کوم، د الله څخه د بریالیتوب، هدایت او قبولتیا غوښتنه کوم.

او ټوله ستاینه د رب العالمین لپاره ده

ليکوال

سريزه

ټول ستاېنه د رب العالمین لپاره ده، درود او سلام دې وي پر رسول الله صلی الله علیه وسلم او د هغه په کورنۍ او اصحابو باندې، اما بعد:

د ایمان د زیاتولو له سترو لارو څخه: د الله – سبحانه و تعالی - پیژندنه د هغه په نومونو، صفتونو او فعلونو کې ده، د الله هر نوم د ننوتلو لپاره له ګڼو دروازو څخه یوه دروازه ده . (وَلِلَّهِ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَىٰ فَادْعُوهُ بِهَا [الأعراف:180]، او خاص د الله لپاره تر ټولو ښكلي نومونه دي، نو تاسو الله په دغو (نومونو) سره رابلئ، نو د هغه کس به څه حال وي چې دغه نومونه حفظ کړي؟! د رسول الله - صلی الله علیه وسلم - څخه ثابت دی چې فرمایلي يې دي: " الله - تعالی - لره نهه نوي نومونه دي، یو کم سل، څوک چې هغه یادې - حفظ - کړي جنت ته به داخل شي" [بخاري او مسلم روایت کړی].

ما به له الله تعالی څخه دا غوښتنه کوله چې ماته یې د حفظولو شرف را نصیب کړي، نو په ۱۴۳۰ هجري قمري کال کې مې په لنډه توګه د هغه په بیانولو پیل وکړ، نو د الله - تعالی - نومونو او صفتونو ته مې د اورېدونکو لیوالتیا حس کړه..

او څرنګه کیدلی شي چې یو مؤمن یې پيژندلو ته لیوالتیا ونه لري؛ په داسې حال کې چې د هر نوم په پيژندلو سره د الله تعالی ملاقات ته د هغه مینه او شوق ورځ تربلې زیاتیږي؟!

څنګه به یو مؤمن د الله نومونو او صفتونو پيژندلو ته نه لیواله کیږي؟ پداسې حال کې چې هغه پدې پوه شوی چې: هغه د هر غم ځپلي، مظلوم، قرضدار، ناروغ، زنداني او حیران لپاره د ژغورنې وسیله ده؟!

څنګه به یو مؤمن د الله نومونو او صفتونو پيژندلو ته نه لیواله کیږي؟ پداسې حال کې چې پوه شي چې دا: د خلاصون، نیکمرغۍ او خزانو کونجیاني دي؟! بلکې چا چې - دا نومونه - په حقه وپيژندل نو نیمګرغي به ترې هیڅکله جلا نه شي.

لدې ځایه؛ مې له الله - تعالی- نه وغوښتل چې د داسې یو کتاب د لیکلو توفیق راکړي چې زما لپاره یو اثر او ښایسته چینه وي چې خلک ترې خړوبه کیږي، نو ما یوازې د راټولولو او جوړولو طریقه غوره کړه، زه په لیکلو کې د خپلې ناتوانۍ او د خپل علمیت له کمښت څخه خبر یم؛ زه نه ماهر آس چلوونکی یم او نه ماهر پیاده تلونکی یم.

نو ما ټول هغه څه راټول کړل چې زما سترګو لیدلي و، او هغه څه مې ولیکل چې ما په کې د راحتۍ احساس کاوه، په دې هیله چې زه به په هغه څه کې ښه کار وکړم چې زه یې راټولولو ته ترجیح ورکوم، په اسماو او صفاتو کې مې د مخکنیو صالحینو عقیده تعقیب کړې ده.

بیا مې هغه په نوې بڼه کې جوړ کړ، چې د عظمت او ښکلا په جامو پوښل شوی وي، البته د زده کونکو او پوهانو د طبقې په نظر کې نيولو سره، او له بشپړې اکاډیمیکې طریقې څخه مې لرې ساتلی دی.

او صحیح او حسن حدیث باندې مې بسنه کړې، آثار او تاریخ مې په کې ندي څیړلي.

او موخه مې: د اسانتیا راوستل، تشویقول او لوستونکي په خورا اسانه لار او لنډ وخت کې هدف ته رسول دي.

په دې هیله چې دا به خوشحالۍ راولي، اندیښنه به لرې کړي، زړه به پراخه کړي، ایمان به پیاوړی کړي، پوهه به ډیره کړي، زړه به ډک کړي، زړه ته به عمر وبخښي، او فکر ته به وده ورکړي.

او ددی کار احسان او منت یوازې الله – عزوجل- لره دی، بیا د علم او احسان خاوندانو ته چې ما له هغو څخه خورا خوندورې میوې راټولې کړې وې، که ما سم کار کړی وي نو هغه به د الله –جل و علا- لخوا وي، او د الله ډیر شکر ادا کوم، او که ما تیروتنه کړې وي، نو هغه به زما او د شیطان لخوا وي او ما پدې کار سره یوازې خیر او نیکي غوښتي؛ نو زه د الله څخه بخښنه غواړم او هغه ته توبه کوم!

او په پای کې؛ دغه لږ کوښښ، او د بې وزله وړتیا ده، د دې کتاب د بشپړیدلو لپاره د الله شکر ادا کوم، هیله ده چې الله یې زما څخه قبوله کړي، او لدې ویره لرم چې هغه یې رد کړي، الله –سبحانه و تعالی- په ګواهۍ نیسم چې له هغه سره مینه لرم، او د هغه په اړه ښه ګمان لرم.

او زه د الله څخه غوښتنه کوم چې زما لپاره او د هغه چا لپاره چې ما له هغوی څخه دا راټول کړي دي ډیر اجر ورکړي، او د هر هغه چا لپاره چې په بیاکتنه، تصحیح، تنسیق او تنظیم، کاپي او چاپ کولو، یا مشوره یا نظر ورکولو کې برخه اخیستی ډیر اجرونه ورکړي.

همدارنګه د الله –عزوجل- څخه غوښتنه کوم چې دغه کار سم وگرځوي، او د ځان لپاره یې خالص وگرځوي، د هغه د مینې منندوی یم، او د هغه رضا ته نږدې کیدل غواړم، او دا چې ماته او زما مور او پلار، زما شیخانو، زما کورنۍ او ټولو مسلمانانو ته بخښنه وکړي؛ بیشکه چې ښه اوریدونکی او د دعا قبلونکی دی!

ستاسو ورور:

عبدالله بن مشبب القحطاني

[email protected]

موبایل (د واتساپ پیغامونو لپاره):

00966564570117

اې زما ربه ..

څومره ستر موقف دی، څومره ستر مقام دی، او څومره سخت کار دی!

کلمې عاجزی دي، او زړه لړزیږي، او ژبه بندیږي، او جملې لنډېږي، او عقل حیرانیږي، او ستا کمزوری بنده ستا په وړاندې ولاړ دی؛ هغه غواړي چې ستا ستاینه وکړي، او هغه څه چې په خپل ځان کې یې دي تاسو ته بیان کړي، په داسې حال کې چې تاسو د هغه له حال څخه با خبر یاست.

ډالۍ کوونکي په ستاینې سره تا ته نشي رسیدلی ... حتا که دوی مبالغه هم وکړي، ځکه هغه څه چې په تاسو کې دي ډیر لوی دي.

اې ربه!

موږ پوهیږو چې کله موږ ستا ستاینه او ستا ویاړ بیانوو، او ستاسو د عظمت درناوی کوو، او ستا یاد کوو، دا ټول پر مونږ باندې ستا نعمتونه او منتونه دي؛ ته هغه ذات یې چې موږ ته دې هدایت وکړ، او موږ ته دې لارښوونه وکړه..

او موږ پوهیږو چې ته - اې زموږ ربه - د هغه څه څخه پورته یې چې ستاینه کوونکي ستا ستاینه کوي، او د هغه څه څخه پورته یې څوک چې ستا ستاینه کوي.

نو – اې الله - هغه څه چې تا ماته او د دې لیکنو لوستونکو ته ورکړي دي قبولې کړه او زموږ نیمګړتیاوې وبخښه.

الله ته زه خپله ستاینه او ثنا ډالۍ کوم ... او په زړه پورې خبرې چې هیڅکله پای ته نه رسیږي

1 - 2

اللهُ الإِلَــهُ -جل جلاله-

په هغه لوی او خوږ نوم پیل کوو چې بشریت پېژندلی دی، په نومونو کې غوره، او تر ټولو ښکلي توري، چې په ژبو ویل کیږي ... او روحونه په هغه سره آرامتیا مومي ... روح ته نږدې ... او زړه ته محبوب ...

هغه: د الله (تبارک و تعالی) نوم دی، (هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِيًّا) ایا ته د ده كوم همنام پېژنې! [مريم: ٦٥].

د الله – تبارک و تعالی – نوم په ټولو عالمیانو کې ځانګړی دی؛ دا یوازې د هغه نوم دی، له هغه پرته یې په بل چا یې اطلاق نه کیږي، او نه یې له مخلوقاتوو څخه څوک دعوا کوي، الله –سبحانه و تعالی- د جاهلانو زړونه او ژبې یې نیولي دي چې په دې نوم سره ونومول شي.

هغه الله دی – تبارک و تعالی - د جلال، ښکلا، عظمت، وقار او ځواک خاوند دی.

هر څومره چې ستا په عظمت کې موږ لیکل وکړو، مقدسې کلمې دی چې روحونه پرې پیاوړې کیږي.

نو ای ربه ته تر ټولو لوی یې... او له ټولو کلمو څخه ستاسو جلال لوی دی.

د الله -تبارك وتعالى- نوم که په لږ څه کې یاد شي زیاتوي یې، که د ویرې پر مهال واخستل شي له منځه یې وړي، تکلیف لرې کوي، غم او اندیښنه خلاصوي، تنګي او مصیبت له منځه وړي، که کمزوری ورسره تعلق وساتي پیاوړی کوي یې، ذلیل انسان څخه ته قدرمن کوي، غریب انسان شتمنوي، او مغلوب انسان بریا ته رسوي.

دا هغه نوم دی چې مصیبتونه پرې پای مومي، برکتونه نازلیږي، دعاګانې پرې قبلیږي، ښه عملونه پرې راجلبیږي، او بد عملونه شړي، تېروتنې ورسره بخښل کیږي.. د الله له جلال څخه لوی څه نشته!

او د الله –تبارک و تعالی- د نوم اصل: إله دی، او هغه د معبود په مانا دی، هغه –سبحانه و تعالی- فرمایي: (يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ وَلَا تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ ۚ إِنَّمَا الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللَّهِ وَكَلِمَتُهُ أَلْقَاهَا إِلَىٰ مَرْيَمَ وَرُوحٌ مِّنْهُ ۖ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ ۖ وَلَا تَقُولُوا ثَلَاثَةٌ ۚ انتَهُوا خَيْرًا لَّكُمْ ۚ إِنَّمَا اللَّهُ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ ۖ سُبْحَانَهُ أَن يَكُونَ لَهُ وَلَدٌ ۘ لَّهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّهِ وَكِيلًا) اى اهلِ كتابو! تاسو په خپل دین كې غُلُوّ (زیاتى) مه كوئ او الله ته يوازې د حقې خبرې نسبت كوئ، یقینًا همدا خبره ده چې د مریمې زوى مسیح عیسیٰ خو بس د الله رسول دى او د هغه كلمه ده، چې هغه يې مریم ته غورځولې وه او د هغه (الله) له جانبه روح دى، نو تاسو پر الله او د هغه پر رسولانو ایمان راوړئ او تاسو مه وایئ چې (معبودان) درې دي، تاسو (له دې نه) منع شئ، ستاسو لپاره به (دا) ډېره ښه وي، یقینًا همدا خبره ده چې الله یو معبود دى زه د هغه پاكي بیانوم له دې نه چې د هغه لپاره دې اولاد وي، خاص د هغه لپاره دي هر هغه څه چې په اسمانونو كې دي او هر هغه څه چې په ځمكه كې دي او الله ښه كافي دى (په حیث د) كار ساز. [النساء:171].

ابن عباس -رضي الله عنهما- فرمایلي دي: "الله په خپل ټول مخلوق د الوهیت او بنده ګۍ حقدار دی".

او الله – سبحانه و تعالی - خورا محبوب ذات دی چې روحونه یې غواړي، او د هغه په یاد او نږدېوالي سره د آرامۍ احساس کوي، او هغه ته لیوالتیا لري، (وَمِنَ النَّاسِ مَن يَتَّخِذُ مِن دُونِ اللَّهِ أَندَادًا يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللَّهِ ۖ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِّلَّهِ ) او په خلقو كې ځېنې هغه څوک دي چې له الله نه غیر شریكان نیسي، له هغوى سره مینه كوي له الله سره د مینې په شان، او هغه كسان چې ایمان يې راوړي دي؛ له الله سره په مینه كې ډېر سخت (او كلک) دي. [البقرة:165].

او له هغه – سبحانه وتعالی - څخه په هر مصیبت او آفت کې مرسته غوښتل کیږي. (وَمَا بِكُم مِّن نِّعْمَةٍ فَمِنَ اللَّهِ ۖ ثُمَّ إِذَا مَسَّكُمُ الضُّرُّ فَإِلَيْهِ تَجْأَرُونَ) او پر تاسو چې هر نعمت شوى دى، نو د الله له طرفه دى، بیا چې كله تاسو ته ضرر درورسېږي، نو (بيا هم) خاص هغه ته زاري كوئ. [النحل:53].

او هغه – سبحانه و تعالی – هغه ذات دی چی عقلونه ورته حیرانیږي، او عقلونه هغه نشي احاطه کولی، او پوهه یې نشي درک کولی، او شکونه د هغه عظمت ته نه رسي، او مخلوق د هغه د علم احاطه نشي کولای. (وَلَا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْمًا) او دوى د هغه د علم احاطه نشي كولى [طه:110].

الله –تبارک و تعالی-: هغه ذات دی چې زړونه یې په مینې او تواضع سره معبود مني، په ویرې، حرص، امید، تعظیم او اطاعت سره.

هغه حقیقي معبود دی او له هغه پرته چې د څه عبادت کیږي هغه باطل دي، له عرش څخه یې نیولې د زمکې تر پای پورې.

او الله -عزوجل-: د الوهیت د ټولو صفتونو لرونکى دی، او هغه د: کمال، جلال، ښايست او عظمت صفتونه دي، پداسې حال کې چې د هغه - جل جلاله - څخه یې مخالف صفتونه نفي دي.

زړونه یې عبادت کوي، او روحونه یې غواړي..

لدې امله؛ کله چې بنده د (الله) د نوم په معنی پوه شو نو زړه یې له خپل رب سره وتړل شي؛ او په هغه کې مشغول شي؛ په مینه، لیوالتیا او خوند سره، چی له هغه څخه ښکلی او بهتر نشته، او دا تر ټولو لوی څيز دی چې عبادت کوونکي یې پرې عبادت کوي، او نږدې کیدونکي هغه ته نږدې کیږي. (يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ) (هغه له دوی سره مینه لري او دوی له هغه سره مینه لري) [المائدة: 54]، او د حالت پاکوالی د الله د نومونو او صفاتو د پوهې د پاکوالي پر بنیاد دی.

شیخ الاسلام ابن تیمیه رحمه الله فرمایلي: په دې دنیا کې یو جنت دی که څوک هغه ته داخل نشي هغه به د آخرت جنت ته داخل نشي.

او ځینو عارفانو ویلي دي: ځیني وختونه په زړه داسې حالات تیریږي چې وایم : که جنتیان په داسې حال کې وي، نو واقعا چې هغوی به ښه ژوند ولري!

ابن عینیه ویلي: "الله خپلو بندګانو ته تر دې ښه نعمت ندی ورکړی چې دا یې ورښودلې ده چې : لا اله الا الله) ووایي، هغه وفرمایل: او لا اله الا الله به د دوی لپاره په آخرت کې داسې حیثیت ولري لکه څرنګه چې دنیا کې دوی ته اوبو حیثیت درلوده"

او مؤمن پوهیږي چې دا حالت د بنده په توان او ځواک کې ندی، هغه یوازې (الله) دی چې هر کله خپل بنده سره مینه ولري د هغه په زړه کې د هغه مینه ځای پر ځای کوي، بیا کله چې بنده د هغه په توفیق سره ورسره مینه وکړي، نو الله به هغه ته د بلې مینې بدله ورکړي او دا هماغه: خالص احسان دی؛ ځکه چې سبب او مسبب د هغه لخوا څخه دي.

اســم اعظـم (ستر نوم):

قرطبي وایی چې ځينو علماوو ويلي دي: د (الله) نوم: تر ټولو لوى نوم دى، هغه چې که په هغه سره راوبلل شي نو قبلوي یې او که په هغه سره ترې وغوښتل وشي، نو ورکوي یی.

رسول الله صلی الله علیه وسلم له یو سړي څخه واورېده چې وییل یې: اې الله! زه له تا سوال کوم پدې چې شاهدي ورکوم چې ته الله یې، له تا پرته بل معبود نشته، یو او بې نیازه ذات، چې نه زیږیدلی او نه څوک له هغه زیږیدلي، او هېڅوک د هغه برابر نشته؛ نو رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: " قسم په هغه ذات چې زما ژوند د هغه په لاس کې دی! هغه له الله څخه په خپل لوی نوم غوښتنه وکړه کوم چې که په دې نوم ورته بلنه ورکړ شي ځواب ورکوي، او که ترې وغواړي ورکوي یې". [حدیث صحیح دی. اصحاب السنن او أحمد په خپل مسند کې روایت کړی].

او دا یوازینې نوم دی چې په ټولو حدیثونو کې ذکر شوي چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- ویلي دي چې په دې کې د الله لوی نوم دی.

او پدې نوم سره عام ماثوره اذکار یو ځای ذکر شوي دي؛ نو تهليل(لا ِاله اِلا الله)، تکبير(الله أکبر) تحميد(الحمد لله) تسبيح(سبحان الله) حوقله(لا حول ولا قوة اِلا بالله) حسبله(حسبی الله و نعم الوکیل) استرجاع(اِنا لله و اِنا اِلیه راجعون) بسم الله او نور اذکار له دې نوم سره یو ځای ذکر شوي دي او له دې نه جلا کیږي.

دا د الله د ښکلي نومونو اصل دی؛ او هغه د دغو نومونو څخه هیڅ یو ته هم نه منسوبیږي، حال دا چی د نورو ټولو نیکو نومونو اضافت دې نوم ته کیږي، او داسې نه ویل کیږي چې: الله د رحمان له نومونو څخه دی، او یا د رحیم له نومونو څخه یو نوم دی، بلکې ویل کیږي: چې رحمان یا رحیم د الله له نومونو څخه دی، (وَلِلَّهِ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَىٰ فَادْعُوهُ بِهَا) او خاص د الله لپاره تر ټولو ښكلي نومونه دي نو په دغو (نومونو) سره یې راوبلئ. [الأعراف:180].

او ډیری وخت الله –جل جلاله- د (اللهم) په لفظ سره یادیږي، او رسول الله -صلى الله عليه وسلم- به ډېر ځله خپل رب داسې باله او ویل به یې: اللهم!

حسن بصري -رحمه الله- فرمايي: «اللهم: د دعاګانو مجموع ده، کله چي سوالکونکی ووایي: اللهم إني أسألك! (اې الله زه له تا څخه دا غوښتنه کوم! دا په دې معنا ده لکه چې ووایی: زه له الله -جل جلاله- څخه غوښتنه کوم چې تر ټولو ښکلي نومونه او لوړ صفتونه لري، د هغه په نومونو او صفتونو سره».

د تبرک او تیمن له وجې په دغه نوم سره هر کار پیل کیږي.

همدارنګه د قرآن په لومړي آيت کې لومړی نوم دی: (بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ) او یا (الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ) [الفاتحة: 1]، او دا همدارنګه وروستی نوم دی چې په سورت الناس (الناس: 3) کې یاد شوی دی.

دا په شهادت کې یوازینی نوم دی چې له کفر څخه اسلام ته انتقالول کوي: أشهد أن لا إله إلا الله، (زه ګواهي ورکوم چې له الله پرته بل معبود نشته) او له دې نوم پرته شهادت د اعتبار وړ نه دی.

ددې نوم له عزت څخه دا دی: چې الله به هغه په آخر زمان کې له ځمکې څخه پورته کړي کله چې د مومنانو روحونه واخیستل شي، رسول الله -صلی الله علیه وسلم- فرماېلي: "قیامت به پر هېچا نه قائمیږي ترڅو چې د: الله.. الله ویونکي شتون ولري" [امام مسلم روایت کړی].

دا د الله ښکلي نومونو کې تر ټولو ډیر په قران کریم کې ذکر شوی دی؛ چې له دوه زره دوه سوه څخه ډیر ځله ذکر شوی دی، ځينو علماوو د الله تعالی د دې قول سره ویلي: {قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمَٰنَ} «ته (دوى ته) ووایه: تاسو الله بلئ، یا تاسو رحمٰن بلئ»: [سورت اسراء: ایت ۱۱۰] دغه دوه نومونه د دوی د شرف او عزت له وجې خاص شوي دي، او د الله د نوم په مخکې کولو سره د الرحمن نوم لپاره شرف دی.

په صحیح حدیث کې له رسول الله -صلی الله علیه وسلم- څخه ثابت شوي دي چې فرمایي: "ستاسو په نومونو کې الله –عزوجل- ته تر ټولو غوره نومونه: 'عبدالله او' عبدالرحمن دي" [مسلم روایت کړی].

له الله سره اوسه هغه به له تا سره اوسي!

او بنده که الله ته په خپله خوښه او اختیار رجوع ونکړي؛ هرومرو به هغه ته د اړتیا له مخې رجوع کوي.

په عاجزۍ سره ودرېږه او په لوړ آواز ووایه یا الله ... کریم ذات هغه چاته ځواب ورکوي چې راویې بلي

او همدارنګه کله چې غربت او یا تکلیف درباندې راشي ... نو الله راوبله او ووایه، یا الله

نو که اندیښنه او غم راشي، او سختۍ زیاتې شي، او حادثه لویه شي، او لارې تنګې شي، او چارې خلاصې شي؛ نو غږ کوونکی آواز وکړي: یا الله!

کله چې د ناروغ ناروغي سخته شي، او ډاکټر ناتوانی شي؛ نو آواز وکړي: یا الله! که کښتۍ د سمندر په تیارو کې ډوبیدو ته نږدې شي، او سیلۍ پرې لوبې وکړي؛ نو غږ کوونکی آواز وکړي: یا الله! کله چې ځمکه وچه شي، فصلونه مړه شي، ونې وچې شي؛ نو غږ کوونکی غږ وکړي چې : یا الله!

دا الله دی: په سختیو کې پناه ځای، په یوازیتوب کې آرام ګاه، او په لږوالي کې مرسته کوونکی.

خلک بې وسه دي چې زیان ورسوي ترڅو چې الله د هغه اجازه نه وي ورکړي، او یا ګټه ورسوي ترڅو چې الله اجازه نه وي کړي؛ نو خپل زړه په الله وتړه!

د الله له رسۍ پرته ټولې رسۍ پرې کیدونکي دي، او د الله له دروازې پرته ټولې دروازې بندېږي، (أَمَّن يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ) (بلكې هغه ذات (غوره دى) چې د مجبور ( او عاجز) سوال قبلوي) [النمل:62] .

نسفي -رحمه الله- فرمايي: «واسطي ويلي دي: هغه څوک چې الله باندې ځان بې نیازه کړي هېڅکله به بل چاته محتاج نشي، او څوک چې د الله په واسطه عزتمن او غالب شي هغه به هېڅکله نه ذليل کيږي؛ او حسين وويل: د بنده افتقار الله ته چې په هره پیمانه وي، په هماغه پیمانه به په الله باندې غني او بې نیازه وي».

اې اندیښنه کونکیه! اندیښنه له منځه تلونکې ده ... د ښه زیري په تمه اوسه، ځکه چې خلاصوونکی الله دی ... نا امیدي کله ناکله خپل خاوند پرې کوي ... او مه نا امیده کیږه، ځکه چې الله کافي دی ... الله له سختۍ وروسته اسانتياوې پيدا کوي ... غم مه کوه، ځکه چې ویشونکی الله دی

او کله چې ګرفتار شوې، نو په الله توکل وکړه او په هغه راضي شه ... هغه څوک چې مصیبت لري کوي هغه الله دی ... قسم په الله چې ستا لپاره له الله پرته بل څوک نشته... نو الله تاته کافي دی، په هر څه کې ستا لپاره الله دی

لا إله إلا الله؛ (له الله پرته بل معبود نشته)؛ په ریښتیا چې موږ په حق سره ستا عبادت ندی کړی!

اې الله! موږ له تا څخه د جنت غوښتنه کوو او هر هغه څه چې جنت ته مو په وینا او عمل سره نږدې کوي، او له اور څخه پناه غواړو او هغه څه چې اور ته مو په وینا او عمل سره نږدې کوي.

3

رب – جل جلاله-

دروازه ټکول..

اې ربه! موږ له تا څخه ستا په عزت او زموږ په ذلت، ستا په ځواک او زموږ په کمزورۍ، او زموږ څخه ستا په بې احتیاجۍ او تاته زموږ په بې وزلۍ سوال کوو؛ زموږ درواغجن او خطاکار مخونه ستا پر وړاندې قرار لري، له موږ پرته ستا بندګان ډېر دي، مګر ستا پرته زموږ لپاره بل معبود نشته، ستا پرته بل هېڅ د پناه او خلاصون ځاى نشته مګر همدا ته یې.

موږ له تا څخه د مسکینانو په څیر غوښتنه کوو، او مونږ ستا د رحمت د لاسته راوړلو لپاره د ستړتیا تر کچې په ټوله عاجزۍ ستا په وړاندې خپله ذلت او عاجزي ښکاره کوو ، او د ویریدونکي ړوند په څیر دعا کوو.

د هغو کسانو په څیر غوښتنه کوو چې د هغوی سرونه ستا په وړاندې ټیټ دي او پوزې ستا په وړاندې په خاورو ککړي دي، او سترګې یې تا ته له اوښکو ډکې دي، د دوی زړونه تا ته ذلیل دي: چې ته مونږ او ټولو مسلمانانو ته بخښنه وکړې، او موږ په خپل رحمت کې داخل کړه، اې تر ټولو زیات مهربان ذاته!

بنده له خپل رب پرته له بل چا مرسته وغواړي

او څوک دی د یو ځوان لپاره د سختیو او کړاوونو په وخت کې

او د دنیا او د هغې د خلکو مالک څوک دی

او هغه څوک دی چې لرې او نږدې مصیبت لرې کوي

او څوک دی چې د وخت ناکردۍ له منځه وړي کله چې را نازلې شي

او ایا دا یوازې ستا له کارونو څخه ندي، اې زما ربه

په دې کرښو کې موږ د الله د یو له خورا ښکلي نومونو څخه د خبرو کولو ویاړ لرو چې هغه: رب – تبارک و تعالی- دی:

هغه - جل و علا- فرماېلي: (رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ) [(هغه د ژمي او د اوړي) د دواړو مشرقونو رب دى او (د ژمي او د اوړي) د دواړو مغربونو رب دى] [الرحمن: 17]، الله -سبحانه و تعالی- فرمایي: (سَلَامٌ قَوْلًا مِّن رَّبٍّ رَّحِيمٍ) (سلام دى (چې دوى ته به ویلى شي) ښكاره ویل د رب له جانبه، چې ډېر مهربان دى) [يس:58].

زمونږ رب، خالق، مالک، چار سمبالی، تصرف کوونکی، د څښتنانو څښتن او د بندګانو معبود، د سلطنتونو، پاچاهانو او ټولو بندګانو مالک، او هغه داسې ذات دی چې د هغه د مخلوقاتو د ګټو لپاره یې هر څه ترتیب کړي، او هغه پر دوی زورور او د هغوی– د انسانانو او پیریانو - د چارو سموونکی دی، د دنیا او آخرت پالونکی دی.

او د هغه ربوبیت د مخلوق لپاره په دوه ډوله دي:

عمومي ربوبیت: چې ټول مخلوقات پکې شامل دي؛ ښه او بد، مومن او کافر، حتی جمادات.

هغه دا دی: چې د هغوی پالنه وکړي په پیدایښت، روزۍ او اداره کولو، انعام او عطا ورکولو سره.

او ځانګړی ربوبیت، او هغه: د الله –تبارک و تعالی- پالنه د هغه د اولیاوو او خاصو بندګانو ده؛ هغه دا چې هغوی ته په ایمان راوړلو باندې لارښوونه کوي او پدې لاره کې هغوی ته توفیق ورکوي، او د دوی زړونه، ارواح او اخلاق سموي، او هغوی له تیارو څخه رڼا ته راوباسي.

او هغه: د هر خیر لپاره توفیق، او د هر شر څخه ساتنه ده.

ټوله ستاینه خاص ستا لپاره ده..

او زموږ رب – سبحانه وتعالی - خپل ځان په رب العالمین باندې توصیف کړی: (الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ) (ټول (د كمال) صفتونه خاص د الله لپاره دي چې د ټولو عالَمونو ښه پالونكى دى) [الفاتحة:2]

او خپل ځان یې د عرش د څښتن په توګه توصیف کړی ، الله -تبارک و تعالی- فرماېلي: (سُبْحَانَ رَبِّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ) ( پاكي ده د آسمانونو او ځمكې رب لره، د عرش رب لره له هغه څه نه چې دوى يې (د هغه په باره كې) بیانوي) [الزخرف:82]، (اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ ۩) (الله چې دى، نشته هېڅ لايق د عبادت مګر هم دى دى، د ډېر ستر عرش رب دى) [النمل:26].

او خپل ځان یې د اسمانونو او ځمکې د څښتن په توګه توصیف کړی؛ الله -تبارک و تعالی- فرمايي: (سُبْحَانَ رَبِّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ) ( پاكي ده د اسمانونو او ځمكې رب لره، د عرش رب لره له هغه څه نه چې دوى يې (د هغه په باره كې) بیانوي) [الزخرف:82].

نو پدې وجې سره ټولو مخلوقاتو د رب –سبحانه وتعالی- ستاینه وکړه :- (وَقِيلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ) (او وبه ویل شي: ټول د كمال صفتونه خاص د الله لپاره دي چې د عالمونو ښه پالونكى دى) [الزمر: 75]، نو هغه په دنیا او آخرت کې د ستاینې وړ دی: (دَعْوَاهُمْ فِيهَا سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَتَحِيَّتُهُمْ فِيهَا سَلَامٌ ۚ وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ) د دوى وینا به په دغو (جنتونو) كې سُبْحَانَكَ اللهم (اى الله! ستا پاكي بیانوو) وي او په دغو (باغونو) كې به د دوى ډالۍ سلام وي او د دوى د وینا اخر به دا وي چې ټول صفتونه خاص الله لره دي چې د ټولو عالمونو ښه پالونكى دى) [يونس:10].

د خزانو کلیانې ..

او کله چې پیغمبران او صالحان پوه شول چې دا نوم د دعا کلي ده؛ دوی په خپلو دعاګانو کې الله ته په همدې نوم عاجزي او دعاوې وکړې.

نوح -علیه السلام- په همدې نوم دعا وکړه: (رَّبِّ اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِمَن دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِنًا وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ) [ اې زما ربه! ته ما وبخښه او زما مور و پلار او هغه څوک (هم) چې زما كور ته داخل شي، چې ایمان لرونكى وي اومومن سړي او مومنې ښځې (وبخښه)] [نوح:28].

په همدې نوم باندې ابراهیم او اسماعیل -عليهما السلام- دعاوې وکړې-: (رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا ۖ إِنَّكَ أَنتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ) (اې زمونږه رَبه! زمونږ نه (دا عمل) قبول كړه، ته چې يې، خاص ته، ښه اورېدونكى، ښه عالم يې) [البقرة:127].

په همدې نوم باندې مصطفی -عليه الصلاة والسلام- دعا کړې ده:- (وَقُل رَّبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ (97) (او ته ووایه: اې زما ربه! زه په تا پورې پناه نیسم د شیطانانو له وسوسو نه) وَأَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَن يَحْضُرُونِ (98)) (او زه په تا پورې پناه نیسم اې زما ربه! له دې نه چې دوى ما ته حاضر شي) [المؤمنون:97-98].

اې ربه!

او هرکله چې به رسول الله - صلی الله علیه وسلم - ته ستونزه متوجه کیدله، او مصیبت ورته رسیده، هغه به ویل: «لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ العَظِيمُ الحَلِيمُ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ رَبُّ العَرْشِ العَظِيمِ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَرَبُّ الأَرْضِ، وَرَبُّ العَرْشِ الكَرِيمِ» "له الله پرته بل معبود نشته، لوى او حلیم ذات دى، له الله پرته بل معبود نشته، د لوى عرش څښتن دى، له الله پرته بل معبود نشته، د اسمانونو او ځمكې څښتن، او د عزتمند عرش څښتن دى". [د بخاري او مسلم روایت]

او که څوک په خپله خوښه د رب –جل و علا- په نومونو سره دعاوې نکوي؛ هغه ته به د مجبورۍ له مخې ورګرځي، هغه ناروغ چې په خپل بستر کې دی، او د ناروغۍ سره مبارزه کوي، هغه غږ کوي: اې ربه، ای ربه! نو همدا ده چې روغتیا د الله له جانبه راځي، او شفا د هغه– تبارک و تعالی - لخوا را نازلیږي.

او فقیر د هغه په نوم سره دعا کوي؛ هغه څوک چې د کجورې د دانې د پردې په اندازه څه شی نه لري، په بدبختۍ سره ساه اخلي، او له بې وزلۍ څخه غږ اوچتوی: اې ربه.. ای ربه! نو ناڅاپه رب د هغه اړتیا پوره کوي، او یوازې هغه – تبارک و تعالی - مصیبت ورڅخه لیرې کوي.

او وږی غږ کوي، او هغه د لوږې په خاطر ځان ګونج کړی وي، او هغه د ضرر له وجې ژاړي: اې ربه.. اې ربه! نو ناڅاپه رزق کې پټ شي او د الله - تعالی - ورکړې پرې راووریږي.

او مظلوم کس هغه ته پناه وړي، په داسې حال کې چې هغه خپلې ګرمې اوښکې پاکوي، او خپل ګرم فریاد پټوي: اې ربه، اې ربه! همدا ده چې ستره بریا او ښه نتیجه ترلاسه کړي.

حافظ ابن رجب -رحمه الله- فرمايي: "د الله د ربوبیت په تکرار سره ټینګار کول یو له لویو شیانو څخه دي چې د دعا ځواب پرې غوښتل کیږي".

اې ربه، خپل كوچنی بنده له تکلیف څخه خلاص کړه ... او د هر هغه څه څخه چې شکایت لري او ورته رسیدلی دی آرام یې کړه

او رب له یاده باسو!!

رب څومره عظیم الشان، بهتره بادشاهي، لوړ مقام لري، خپل مخلوق ته نږدې، او په خپلو بندګانو رحم او لطف کونکی دی.

د الله – تبارک و تعالی - ربوبیت؛ د عظمت او جلال ربوبیت دی، (سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى) (ته پاكي بیان كړه د خپل رب د نامې چې تر ټولو اوچت دى) [الأعلى سورت: ایت 1].

د هغه –سبحانه و تعالی- ربوبیت، برکت، وده او ورکړه ده. (تَبَارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ) (ډېر بركت والا دى الله چې رب د ټولو مخلوقاتو دى) [الأعراف سورت: ایت 54].

د هغه –سبحانه و تعالی- ربوبیت : پرده اچول او بخښنه ده. (بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَرَبٌّ غَفُورٌ) (دا ښار) پاكیزه ښار دى او (ستاسو) رب دى ډېر بخښونكى دی) [سبإ سورت: ایت 15].

د هغه –سبحانه و تعالی- ربوبیت؛ عزت، قوت، غلبه او ځواک دی. (رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا الْعَزِيزُ الْغَفَّارُ) (چې رب دى د اسمانونو او ځمكې او د هغه څه چې د دواړو په مینځ كې دي، چې ډېر غالب، ښه بخښونكى دى) [ص سورت: ایت 66].

او د هغه –سبحانه و تعالی- ربوبیت: رحمت دی. (رَّبِّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا الرَّحْمَٰنِ) (چې د اسمانونو او ځمكې رب دى او د هغه څه چې د دغو دواړو په مینځ كې دي، چې ډېر زیات مهربان دى) [النبأ سورت: ایت 37].

او د هغه –سبحانه و تعالی- ربوبیت: سخاوت دی. (يَا أَيُّهَا الْإِنسَانُ مَا غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَرِيمِ) (اې (كافره) انسانه! ته په خپل كریم (او سخي) رب باندې څه شي دوكه كړى يې) [الانفطار سورت : ایت 6].

لا إله إلا الله الواحد الأحد (له الله پرته بل معبود نشته چې یو دی)، واقعاً چې موږ په حق سره ستا عبادت نه دی کړی، اې زموږ ربه!

څوک چې پوه شي چې الله –سبحانه و تعالی- رب الارباب دی، له هغه پرته بل څوک د خپل رب په توګه نه نیسي، او د هغه په ربوبیت به راضي وي، او څوک چې راضي شي د ایمان خوند به وڅکي، او د هغه – عليه الصلاة والسلام- څخه روایت دی چې فرمایلي دي: "څوک چې په الله رب، په اسلام دین او د محمد په پېغمبرۍ راضي شو، نو د ایمان خوند یې وڅاکه". [مسلم روایت کړی].

(وَقُل رَّبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ وَأَنتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ) (او ته ووایه: اى زما ربه! بخښنه وكړه او رحم وكړه او ته ترټولو ډېر غوره رحم كوونكى يې) [المؤمنون سورت :ایت 118].

ابن رجب -رحمه الله- فرماېلي: "د الله د ربوبیت په تکرار سره پر هغه ټینګار کول یو له لویو شیانو څخه دی چې د دعا قبلیدل پرې غوښتل کیږي".

اې زموږ ربه! ستا د رحمت هیله لرو؛ د سترګو د رپ په اندازه مو هم خپل ځان ته مه پریږده، او خپل رحمت کې مو داخل کړه.

اې زمونږه ربه! بخښنه وکړه او رحم وکړه او ته تر ټولو ښه رحم کوونکی یې.

4 - 5

یوازې یو الله -جل جلاله-

په صحیح بخاري کې راغلي دي چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «ابراهیم -علیه السلام- به د قیامت په ورځ له خپل پلار آزر سره ملاقات وکړي او د آزر پر مخ به خاورې او دوړې پرتې وي، ابراهیم به ورته ووایي: آیا ما تا ته و نه ویل چی زما نافرماني مه کوه! پلار به یې ووایي: نن به زه ستا نافرماني ونکړم، ابراهیم به وایي: اې زما ربه! تا له ما سره وعده کړې وه چې د بیا ژوندي کیدو په ورځ به ما نه رسوا کوې. تر ټولو ذلت او شرم به کوم وي چې په خپل پلار ذلیل شم؟! الله –تعالی- به وفرمايي: ما پر كافرانو جنت حرام كړى دى، بيا به وويل شي: اې ابراهيمه! ستا د پښو لاندې څه دي؟ بیا به هغه وګوري چې یو لیوه په خټو یا په خپلو خرشنو کې لت پت پروت دی، بیا به هغه د خپلو پښو څخه ونیول شي او اور ته به واچول شي».

الذیخ: نر لیوه چې ډیر ویښتان ولري.

زمونږ مهربان رب – سبحانه و تعالی - د ابراهیم -علیه السلام- شفاعت د خپل پلار په حق کې نه مني؛ ځکه چې پلار یې مشرک مړ شوی، او الله جنت په هر مشرک کافر باندې حرام کړی، او دا چې الله له ابراهیم سره وعده کړې وه چې د قیامت په ورځ به هغه نه رسوا کوي، په هغه ورځ به د هغه پلار د لیوه په څېر مسخه کړي، او اور ته به واچول شي، نو هیڅ څوک به پوه نشی چې هغه د ابراهیم پلار و، نو د هغه په وجه به نه شرمیږي.

د خلیل الله شفاعت د مشرک په حق کې الله نه مني؛ نو د هغه چا شفاعت به څنګه ومنل شی چې له خلیل -علیه السلام- څخه یې مقام ټیټ وي؟!

الله -سبحانه وتعالى- فرمایي : (إِنَّ اللَّهَ لَا يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَن يَشَاءُ ۚ وَمَن يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرَىٰ إِثْمًا عَظِيمًا) (بېشكه الله نه بخښي دا چې له هغه سره دې (څوك) شریك كړى شي او هغه بخښي هغه (ګناه) چې له دې (شرك) نه كمه وي د چا لپاره چې وغواړي او څوك چې له الله سره شریك ونیسي، نو یقینًا هغه ډېره لویه ګناه راجوړه كړله). [النساء سورت: ایت 48].

نو لدې کبله؛ بنده باندې د ټولو نه لوی واجب دا دی چې: په عبادت کې د الله وحدانیت ته پام وکړي.

او الله –سبحانه و تعالی- د خپل ذات ستاينه کړې ده چی هغه -عزوجل- يو او واحد دی:- (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ) (اې نبي!) ته (دوى ته) ووایه: شان دا دى چې الله یو دى). [الإخلاص سورت: ایت 1]، (وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا إِلَٰهًا وَاحِدًا ۖ لَّا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ) ( حال داچې دوى ته حكم نه و شوى مګر د دې چې دوى دې د یو حق معبود عبادت كوي چې نشته هېڅ حق معبود مګر همدى دى) [التوبة سورت: ایت31].

موږ د دې دوو نومونو سره تم کیږو او د هغو له سیوري څخه ګټه پورته کوو؛ د دې لپاره چې الله -تعالی- موږ باندې خپل توحید ولوروي، او ښه ایمان چې د هغه د یووالي او وحدانیت څرګندوینه وکړي:

زموږ رب – عزوجل – چې د جلال او عظمت صفاتو باندې ځانګړی دی، د عظمت، لویۍ او ښایست له صفتونو سره یو او تنها دی، هغه په خپل ذات کې یو دی؛ د هغه په څیر هیڅ شی نشته.

هغه په خپل ذات کې یو دی؛ د هغه په څیر هیڅ شی نشته.

او یو دی په صفتونو کې؛ بې مثال دی.

او یو دی په خپلو کړنو کې؛ هغه هیڅ شریک او ملاتړی نلري.

او یو دی په خپل الوهیت کې؛ له هغه سره په مينه، تعظیم، خشوع او خضوع کې برابر څوک نشته.

هغه واحد ذات دی چې عظیم صفتونه لري؛ تر دې چې هغه ټول کمال یې ځانته خاص کړ، او ټولو مخلوقات و نشو کولای چې د هغه یو څه صفتونو باندې احاطه ولري، او یا د هغه د ستاینو یو څه درک ولري؛ او لرې خبره ده چې څوک د هغه په صفتونو کې ورته والی ولري.

فطرت ..

او وحدانیت: دا د پیغمبرانو د بلنې لنډیز او د دوی د پیغامونو بنسټ دی: (قُلْ إِنَّمَا يُوحَىٰ إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَٰهُكُمْ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ ۖ فَهَلْ أَنتُم مُّسْلِمُونَ) (ووایه: بېشكه همدا خبره ده چې ما ته وحې كولى شي چې یقینًا هم دا خبره ده چې ستاسو حق معبود یو معبود دى، نو ایا تاسو اسلام راوړونكي یئ؟) [الأنبياء سورت: ایت 108].

او وحدانیت: دا د الله –سبحانه و تعالی- هغه فطرت دی چې خلک یې په هغه پیدا کړي، او د هغه تړون چې هغه یې له خلکو څخه اخیستی، او د هغه د رسولانو بلنه چې په هغه باندې لیږل شوي، او د هغه لیکلو بیان چې هغه نازل کړی دی.

او د هغه لپاره د جنت او د دوزخ بازار جوړ شوی، د هغې لپاره صراط (پول) کیښودل شوی، او صحیفې الوتلې، او تله کیښودل شوې، او د ملت توره راوتلې، او د جهاد بیرغ پورته شوی، او د شهیدانو روحونه الوتلي، او د مرګ خوند خوږ شوی، او مرگونو ته د جنګیالیو روحونه ورډالۍ شوي دي. (قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِّثْلُكُمْ يُوحَىٰ إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَٰهُكُمْ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ فَاسْتَقِيمُوا إِلَيْهِ وَاسْتَغْفِرُوهُ ۗ وَوَيْلٌ لِّلْمُشْرِكِينَ) ( ته (دوى ته) ووایه: بېشكه هم دا خبره ده چې زه ستاسو په شان بشر یم، ما ته دا وحي كولى شي چې بېشكه همدا خبره ده چې ستاسو حق معبود یو معبود دى، نو تاسو ده ته مستقیم (او درست) اوسئ او له ده نه مغفرت غواړئ او د مشركانو لپاره هلاكت دى). [فصلت سورت: ایت 6].

او د و حدانیت په بیان او دین ته د اخلاص په واجبوالي سره الله –سبحانه و تعالی- فرمایلی:- (وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ ۚ وَذَٰلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ) ( حال دا چې دوى ته حكم نه و وركړى شوى مګر په دې چې دوى دې د الله عبادت كوي، په داسې حال كې چې دین (عبادت) دغه (الله) لره خالص كوونكي وي (او) حنیفان (له باطله حق ته راګرځېدونكي) وي، او (د دې چې) دوى دې لمونځ قايموي او زكات دې وركوي اوهم دغه ډېر محكم دین دى). [البيِّنة سورت: ایت 5].

او الله –سبحانه و تعالی- خپل وحدانیت ته په تسلیمۍ او عظمت باندې امر کړی دی: (فَإِلَٰهُكُمْ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ فَلَهُ أَسْلِمُوا ۗ وَبَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ) ( نو ستاسو حق معبود یو معبود دى، نو تاسو خاص هغه ته غاړه كېږدئ او عاجزي كوونكو ته زېرى وركړه). [الحج سورت: ایت 34].

ښکاره دلیل:

او په یقین سره چې د مشرکانو عقيده يې باطله کړه؛ الله –سبحانه و تعالی - فرمایي: (وَقَالَ اللَّهُ لَا تَتَّخِذُوا إِلَٰهَيْنِ اثْنَيْنِ ۖ إِنَّمَا هُوَ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ ۖ فَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ) [النحل:51]، (او الله وویل: تاسو دوه معبودان مه نیسئ، همدا خبره ده چې هغه یو معبود دى، نو تاسو خاص له ما نه ووېرېږئ). (أَأَرْبَابٌ مُّتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ) (ایا ګڼ او متفرق خدایان غوره دي یا كه هغه الله چې یو دى، ډېر قوي او غالب دى) [يوسف سورت: ایت 39].

هغه چا ته په ځواب کې وویل چې وایی: الله له دریو څخه دریم دی: (وَلَا تَقُولُوا ثَلَاثَةٌ ۚ انتَهُوا خَيْرًا لَّكُمْ ۚ إِنَّمَا اللَّهُ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ) ( او تاسو مه وایئ چې (معبودان) درې دي، تاسو (له دې نه) منع شئ، ستاسو لپاره به (دا) ډېره ښه وي، یقینًا همدا خبره ده چې الله یو معبود دى). [النساء سورت: ایت 171].

او له ځانه څخه یې ورته، مثل او مانند، شریک، او برابري په ټولو برخو کې نفي کړه؛ او هغه –تبارک و تعالی- یو دی چې هیڅ ورته والي او نظیر نلري. (هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِيًّا) (ایا ته د ده كوم همنام پېژنې!) [مريم سورت: ایت 65].

او موږ یې منع کړي یو چې هغه د هغه له کوم مخلوق سره تشبیه کړو، مګر دا چې هغه مونږ ته د خپل ځان په اړه خبر راکړی؛ او هغه خپل ځان ښه پیژني.

او هر هغه څه چې د الله په اړه د خلکو په ذهنونو کې راځي؛ الله له هغه څخه توپیر لري، او هغه لره هیڅ شریک، مثل، او مشابه نشته، (لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ ۖ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ) (د هغه په مثل هېڅ شى نشته او هم دغه ښه اورېدونكى، ښه لیدونكى دى) [الشورى سورت: ایت 11]، د هغه په مخلوقاتو کې د هغه مشابه څوک نشته، ځکه هغه لره خورا ښکلي نومونه او لوړ صفتونه دي، او هغه لره کمال، ښکلا، عظمت، جلال او کبریاء دي.

مشرکانو رسول الله -صلی الله علیه وسلم- ته وویل: مونږ ته د خپل رب وصف بیان کړه! آیا هغه د سروزو څخه دی؟ آیا د مسو څخه دی او که د زیړو څخه دی؟ او ځینو یې وویل: د خپل رب نسب بیان کړه، اې محمده!

یهودانو به ویل: مونږ د الله د زوی عزیر عبادت کوو، او نصرانیانو ویل: مونږ د الله د زوی مسیح عبادت کوو، او مجوسیانو به ویل: مونږ د لمر او سپوږمۍ عبادت کوو او مشرکانو به ویل: موږ د بتانو عبادت کوو..

الله -تعالی- د هغوی په ځواب کې وویل: (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ) (اې نبي!) ته [(دوى ته) ووایه: شان دا دى چې الله یو دى]. [الإخلاص سورت : ایت 1].

څه چې دوی وايي الله له هغه څخه لوړ دی!

دوی د الله - عزوجل – پر وړاندې جرات وکړ، او لوی جرم یې ترسره کړ، نژدې ده چې اسمانونه لدې نه وچوي، او ځمكه ټوټې ټوټې شي، او غرونه راولوېږي ذرې ذرې شي، په دې خبره چې دوى د الله لپاره اولاد وباله – الله د هغه څه څخه لوړ دي چې دوی یې وايي!

ټول د هغه د ملک او زور لاندې دي، او ټول به د قیامت په ورځ په جلا جلا توګه ورته راځي: (لَّقَدْ جِئْتُمْ شَيْئًا إِدًّا (89) (یقینًا یقینًا تاسو ډېره لویه د ګناه خبره وكړه) تَكَادُ السَّمَاوَاتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْهُ وَتَنشَقُّ الْأَرْضُ وَتَخِرُّ الْجِبَالُ هَدًّا (90) نژدې دي چې اسمانونه له دې نه وچوي او ځمكه ټوټې ټوټې شي او غرونه راولوېږي ذرې ذرې. أَن دَعَوْا لِلرَّحْمَٰنِ وَلَدًا (91) په دې خبره چې دوى د رحمٰن لپاره اولاد وباله. وَمَا يَنبَغِي لِلرَّحْمَٰنِ أَن يَتَّخِذَ وَلَدًا (92) او رحمٰن ته نه ښايي چې اولاد ونیسي. إِن كُلُّ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ إِلَّا آتِي الرَّحْمَٰنِ عَبْدًا (93) نه دي دغه هر یو چې په اسمانونو او ځمكه كې دي مګر رحمٰن ته راتلونكي دي، په دې حال كې چې بنده به وي. لَّقَدْ أَحْصَاهُمْ وَعَدَّهُمْ عَدًّا (94) یقینًا یقینًا ده دوى راګېر كړي دي او دوى يې شمېرلي دي، شمېرل. وَكُلُّهُمْ آتِيهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَرْدًا (95)) او هر يو له دوى نه ده ته راتلونكى دى په ورځ د قیامت كې يواځې). [مريم سورت: ایتونه 89-95].

او په صحیح البخاري کې راغلي: رسول الله -صلی الله علیه وسلم- فرمایلي دي: «قَالَ اللهُ: كَذَّبَنِي ابْنُ آدَمَ وَمَا يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يُكَذِّبَنِي! وَشَتَمَنِي ابْنُ آدَمَ وَمَا يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يَشْتُمَنِي! «الله وفرمایل: د آدم اولاد زما څخه انکار وکړ او د هغه لپاره دا مناسبه نده چې زما څخه انکار وکړي! او د آدم اولاد ما ته ښکنځل وکړل او هغه لره دا مناسبه نه ده چې ما ته ښکنځل وکړي!

فَأَمَّا تَكْذِيبُهُ إِيَّايَ؛ فَقَوْلُهُ: لَنْ يُعِيدَنِي كَمَا بَدَأَنِي، وَلَيْسَ أَوَّلُ الخَلْقِ بِأَهْوَنَ مَا يَكُوْنُ عَلَيَّ مِنْ إِعَادَتِهِ. زما په اړه د هغه انکار؛ د هغه دغه خبره ده چې وایي: هغه به ما بیرته نه راګرځوي لکه څنګه چې یې زه یې پیدا کړی وم، او زما لپاره د هغوی په اول ځل پیدا کول آسانه ندي د هغوی له بیا ځلې پیدا کولو څخه!

وَأَمَّا شَتْمُهُ إِيَّايَ؛ فَقَوْلُهُ: اتَّخَذَ اللهُ وَلَدًا، وَأَنَا اللهُ الأَحَدُ الصَّمَدُ؛ الَّذِي لَمْ أَلِدْ، وَلَمْ أُوْلَدْ، وَلَمْ يَكُنْ لِي كُفُوًا أَحَدٌ». او د هغه ښکنځل کله چې ووایي: الله ځانته يو زوى نیولی، زه، یو الله، او بې نیازه یم، نه مې څوک زیږولي، او نه له چا څخه زیږول شوی یم، او هیڅوک زما برابر نشته».

نو الله – سبحانه وتعالی – واحد ذات دی؛ شریک نلري، او هغه لره په خپل ذات، صفاتو او عملونو کې برابر څوک نشته.

جهان د هغه پر وحدانیت ګواهي ورکوي:

د جهان هر خلاقیت، نظم، توافق او همغږي؛ دا په ډاګه کوي: چې ددې خالق او اداره کونکی یو دی، که د دې جهان تر شا له یو څخه ډیر اداره کوونکي او تنظیموونکي شتون درلوده؛ د جهان نظام به یې مختل او قوانین به يې ګډوډ شوي وو؛ (لَوْ كَانَ فِيهِمَا آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا ۚ فَسُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ) (كه چېرې په دغو (ځمكه او اسمان) كې له الله نه پرته نور معبودان وى (نو) دواړه به خامخا وران شوي وو، نو الله د عرش مالك، پاك دى له هغو خبرو چې دوى يې بیانوي) [الأنبياء:22] .

د ځمکې د نباتاتو په اړه فکر وکړه او وګوره ... د هغه څه نښې چې پاچا پیدا کړي ... د سپینو زرو څخه جوړې شوې چینې... چې د زمردو او یاقوتو په څیر ښکاري

سترګو په تور کې ګواکې د زمرودو شفافه ټوټه ده ... دا پدې دلالت کوي چې الله لره هیڅ شریک نشته

الله د شریکانو له شرک څخه غني (بې حاجته) دی..

یواځې الله –عزوجل- د عبادت وړ دی؛ بنده له الله پرته بل څه ته رجوع نکوي، او د الله پرته بل څه ته د عبادت هیڅ کومه برخه نه متوجه کوي: که هغه لمونځ وي، او یا دعا، او یا قرباني، او یا نذر، او یا توکل، او یا امید لرل، او یا ویره، او یا خشوع، او یا عاجزي وي: (قُلْ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (162) (ته ووایه: بېشكه زما لمونځ او زما قرباني او زما ژوند او زما مرګ خاص د الله رب العالمین لپاره دي. لَا شَرِيكَ لَهُ ۖ وَبِذَٰلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ (163)) د هغه هېڅ شریك نشته او ما ته د همدې (توحید) حكم شوى دى او زه تر ټولو مسلمانانو اول یم). [الأنعام:162-163].

لویه مسله دا ده چې: عبادت یوازې الله ته وشي؛ (وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ) (او ما پېریان او انسانان نه دي پیدا كړي مګر د دې لپاره چې دوى زما عبادت وكړي) [الذاريات:56]، (وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا إِلَٰهًا وَاحِدًا ۖ لَّا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ) ( حال داچې دوى ته حكم نه و شوى مګر د دې چې دوى دې د یو حق معبود عبادت كوي چې نشته هېڅ حق معبود مګر همدى دى) [التوبة:31].

توحید تر ټولو نازک، پاک او تر ټولو صفا شی دی، وړوکی څيز يې مخدوش، ناپاکه کوي او اغېز پرې کوي.

او د رسول الله -صلی الله علیه وسلم- څخه ثابت دي چې فرمایلي دي: «قَالَ اللهُ -تبارك وتعالى- : مَنْ عَمِلَ عَمَلًا أَشْرَكَ فِيهِ مَعِي غَيْرِي؛ تَرَكْتُهُ وَشِرْكَهُ». «الله تبارک و تعالی فرمایلي دي: څوک چې یو کار وکړي، په هغه کې بل څوک زما سره شریک کړي؛ زه به هغه کس د هغه شرک ته پریږدم». [د مسلم روایت].

او د رسول الله -صلی الله علیه وسلم- څخه ثابت دي چې فرمایلي یې دي: "کله چې الله – عزوجل- ، لومړنی او وروستنی مخلوق د هغې ورځې لپاره سره راټول کړي چې په کې هیڅ شک نشته؛ یو آواز کوونکی به آواز وکړي: څوک چې کوم کار وکړي او بل څوک یې له الله سره شریک کړی وي؛ نو هغه دې خپل اجر له الله –عزوجل- پرته له بل چا څخه وغواړي، ځکه الله د شریکانو له شرک څخه غني (بې حاجته) دی". [حسن حدیث، احمد په مسند کې روایت کړی دی]

پند او نصېحت ..

په صحیح سنت کې ډیری حدیثونه شته چې د توحید لوري ته هڅوي او فضیلت یې بیانوي، د هغې له جملې څخه:

د ابو هریره -رضي الله عنه- حدیث دی چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «څوک چې ووايي: لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ، وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ المُلْكُ وَلَهُ الحَمْدُ، وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ، په ورځ کې سل ځلې ووایې نو داسې ده لکه چې لس غلامان آزاد کړي، او سل نیکۍ ورته ولیکل شي، او سل ګناهونه ورڅخه پاک شي، او د هغه لپاره به د شیطان څخه د هغې ورځې تر ماښامه ساتنه وشي، او هیڅوک به د هغه څخه ښه شي را نه وړي کوم شي چې هغه راوړی، مګر هغه څوک چې له هغه څخه یې ډیر راوړی وي». [د بخاري او مسلم روایت].

او د ترمذي او ابو داود په حدیث کې له بریده څخه روایت دی: رسول الله -صلی الله علیه وسلم- له یو سړي څخه واورېدل چې ویل یې: اللهم إني أسألك بأنك أنت الله، لا إله إلا أنت الأحد الصمد، الذي لم يلد ولم يولد، ولم يكن له كفوًا أحد! اې الله زه له تا څخه سوال کوم چې په رښتیا سره ته الله یې، له تا پرته بل هیڅ معبود نشته، یو او بې نیازه یې، هغه ذات چې نه چا زیږولی او نه زیږیول شوی دی، او د هغه هیڅوک سیال او برابر نشته!

او هغه -صلی الله علیه وسلم- فرمایلي دي: «لَقَدْ سَأَلْتَ اللهَ بِاسْمِهِ الأَعْظَمِ؛ الَّذِي إِذَا سُئِلَ بِهِ أَعْطَى، وَإِذَا دُعِيَ بِهِ أَجَابَ». «تا د الله څخه د هغه په لوی نوم غوښتنه وکړه؛ که هغه باندې ترې وغوښتل شي هغه ته یې ورکوي، او که هغه باندې بلنه ورکړل شي قبلوي یې». [صحیح حدیث دی].

رسول الله -صلی الله علیه وسلم- مسجد ته ننوت او وايوریده چې یو سړي دعا کوي او وایي: اې الله! زه له تا څخه سوال کوم چې په رښتیا سره ته الله یې، له تا پرته بل هیڅ معبود نشته، یو او بې نیازه یې، هغه ذات چې نه چا زیږولی دی او نه زیږیول شوی دی زما ګناهونه معاف کړه؛ بیشک چې ته بښونکی او مهربان یې.

هغه -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «قَدْ غُفِرَ لَهُ، قَدْ غُفِرَ لَهُ، قَدْ غُفِرَ لَهُ». "هغه ته بخښنه وشوه، هغه ته بخښنه وشوه، هغه ته بخښنه وشوه" درې ځله. [صحیح حدیث دی، احمد په مسند کې روایت کړی دی].

حافظ ابن رجب -رحمه الله- فرمايي: "د توحید کلمې عملي کول د غلامانو د آزادیدو لامل ګرځي، او د غلامانو آزادیدل د اور څخه د خلاصون لامل ګرځي".

او هغه –رحمه الله- وویل: د بخښنې له اسبابو څخه: (توحید دی)، او دا تر ټولو لوی سبب دی، څوک چې دا له لاسه ورکړي بخښنه له لاسه ورکوي، او څوک چې دا له ځانه سره راوړي هغه د بخښنې ترټولو لویه وسیله راوړې ده.

امام ابن القیم -رحمه الله- فرمايي: توحید: اسلام ته د ننوتلو لومړی شی او له دنیا څخه د وتلو آخرنی شی دی؛ څرنګه چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- فرمایلي دي: «مَنْ كَانَ آخِرُ كَلَامِهِ : لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ، دَخَلَ الجَنَّةَ»، «د هر چا چې وروستۍ خبره: لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ، یعنې نشته بل معبود مګر الله تعالی دی وي، هغه به جنت ته ننوځي». دا لومړی واجب او آخرنی واجب دی، نو توحید: د موضوع پیل او پای دی.

او هغه –رحمه الله- وویل: "د دنیا سختۍ د توحېد په څير په بل شي له منځه نه وړل کېږي".

او هغه –رحمه الله - وویل: "جنت ته به مشرک نفس نه ننوځي، بلکې اهل توحید به جنت ته ننوځي؛ ځکه چې توحید د جنت د دروازې کلي ده".

ابن الجوزي -رحمه الله- فرماېلي: «سفیان الثوري به ابراهیم بن ادهم ته راته او ویل به یې: ای ابراهیمه! له الله څخه وغواړه چې مونږ توحید سره وفات کړي».

رسول الله -صلی الله علیه وسلم- ولید چې یو سړی په دوو ګوتو سره دعاء کوي؛ رسول الله -صلی الله علیه وسلم- هغه ته وفرمایل: «أَحَدٌ أَحَدٌ» ! یو دی یو دی. [صحیح حدیث دی، ابو داود روایت کړی] او په دې کې اشاره ده چې : که غواړئ په دعا کې اشاره وکړئ، یوازې په یوې ګوتې اشاره وکړئ.

اې الله، اې واحد .. اې بې نیاز ذاته! موږ له تانه سوال کوو، تر څو مونږ د هغو کسانو له جملې څخه جوړ کړې چې تا ته بلنه درکوي او ته ځواب ورکوې، او چې تا ته عاجزي وكړي ته ورباندې رحم وكړې، او څوک چې تا ته پناه راوړي ته ورته له اور څخه پناه ورکوي، او په دنيا کې زموږ آخرني خبره دا وګرځوه چې لا إله إلا الله، یعني له الله پرته بل معبود نشته، بیشک چې ته تر ټولو زيات رحم کوونکی يې.

6

الصَّــمــَـدُ (بې نیازه) -جل جلاله-

که ستونزې سره مخ شوې؛ نو صمد ذات ته وګرځه، او که عزت مو له منځه لاړ شي او خواري درته راشي، د صمد ذات دروازه وټکوه، که په بدن کې مو کمزوري راښکاره شي؛ له هغه صمد ذات څخه ځواک ترلاسه کړه.

هغه واحد او بې مثاله ذات دی ... چې د خپلو نومونو او صفتونو په معنی کې بې مثاله دی

داسې بې نیازه ذات چې مخلوقات پرې ودریږي ... او یوازی ضمیرونه آراموي

د الله نوم: (الصمد) لږ ذکر شوی دی؛ مګر دغه نوم د خاص مقام صاحب دی.

الله – جل وعلا- فرمايي: (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ (1) (اې نبي!) ته (دوى ته) ووایه: شان دا دى چې الله یو دى. اللَّهُ الصَّمَدُ (2) هم دا الله بې نیازه (بې حاجته) دى. لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ (3) نه يې (څوك) زېږولى دى او نه دى (له چا) زېږول شوى دى. وَلَمْ يَكُن لَّهُ كُفُوًا أَحَدٌ (4)) او د ده هیڅوك سیال (او) برابر نشته). [سورة الإخلاص].

زموږ رب – سبحانه و تعالی- کوم چې ټول مخلوقات هغه ته رجوع کوي: انسانان او پیریان، بلکه ټول جهان، کوم چې پورته دي او ښکته دي، په خوښیو کې هغه ته رجوع کوي، او په آفتونو کې د هغه څخه مرسته غواړي.

او زموږ رب – سبحانه و تعالی- بادار دی چې باداري ور باندې ختمه ده، شریف دی چې شرافت ور باندې ختم دی، او عظیم دی چې عظمت ور باندې ختم دی، حلیم او مهربان دی چې مهرباني ورباندې ختمه ده، هغه غالب دی چې په خپل عظمت کې بشپړ شوی دی، او شتمن دی چې شتمني ور باندې ختمه ده، دغه صفتونه نه ښایي مګر د الله -سبحانه و تعالی- لپاره.

او زموږ رب –سبحانه و تعالی- هغه ذات دى چې هيڅ خلا نلري؛ هغه نه خوري او نه څښي، هغه طعام ورکوي او هغه ته څوک طعام نه ورکوي، هغه له هر چا څخه بې نیازه دی؛ هغه څوک دی چې له هغه پرته ټول هغه ته اړتیا لري – تبارک و تعالی-، د هغه په څیر هیڅ شی نشته، او هغه اوریدونکی، لیدونکی دی.

کافي ځواب..

بیهقي ذکر کړی او حافظ د ابن عباس -رضي الله عنهما- له حدیث څخه حسن ګڼلی دی چې وایي: یهودیان رسول الله صلی الله علیه وسلم ته راغلل او ویې ویل: اې محمده! ! موږ ته دخپل رب نسب بیان کړه چې ته یې رالېږلې؟! نو الله -جل جلاله- خپل دا قول نازل کړ: (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ (1) (اى نبي!) ته (دوى ته) ووایه: شان دا دى چې الله یو دى. اللَّهُ الصَّمَدُ (2) هم دا الله بې نیاز (بې حاجته) دى. لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ (3) نه يې (څوك) زېږولى دى او نه دى (له چا) زېږول شوى دى. وَلَمْ يَكُن لَّهُ كُفُوًا أَحَدٌ (4)) او د ده هیڅوك سیال (او) برابر نشته). [سورة الإخلاص].

یو لنډ سورت چې د عظمت، جلال او د کمال صفتونه یې راټول کړي دي.

د هغې د عظمت له امله، هر څوک چې هغه تلاوت کړي پدې معنا ده لکه چې د قرآن دریمه برخه یې تلاوت کړي وي، په "صحیحینو" کې راغلي: چې رسول الله صلی الله عليه وسلم خپلو اصحابو ته وفرمايل: «أَيَعْجَزُ أَحَدُكُمْ أَنْ يَقْرَأَ فِي لَيْلَةٍ ثُلُثَ القُرْآنِ؟»، قالوا: وكيف يقرأ ثلث القرآن؟ قال: «(قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ) [الإخلاص:1] تَعْدِلُ ثُلُثَ القُرْآنِ» "آیا ستاسو څخه یو څوک نشي کولی چې په یوه شپه کې د قرآن دریمه برخه تلاوت کړي؟" دوی وویل: هغه څنګه کولی شي د قرآن دریمه برخه تلاوت کړي ؟ هغه وویل: قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ، د قرآن دریمه برخه ده". [د مسلم لفظ].

ځينو علماوو ويلي دي: «قرآن درې برخو باندې نازل شوی: یوه دریمه برخه یې: احکام، بله دریمه برخه یې: وعده او ګواښ، او بله دریمه برخه یې: اسما او صفات دي، او سورت الصمد له دریو څخه یو راټول کړي دي، او هغه: اسما او صفات دي؛ نو لدې کبله ددې سورت تلاوت کول يې د قرآن د درېيمې برخې د تلاوت ثواب لري».

او په صحیح البخاري کې راغلي دي: چې یو صحابي خپلو ملګرو ته په خپلو ټولو لمونځونو کې د (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ) [اخلاص: 1] تلاوت کاوه، نو دوی دا خبره رسول الله -صلی الله علیه وسلم- ته یاده کړه! ويې ويل: «سَلُوهُ لِأَيِّ شَيْءٍ يَصْنَعُ ذَلِكَ؟»؛ فسألوه، فقال: لأنها صفة الرحمن؛ فأنا أحب أن أقرأ بها، فقال رسول الله -صلى الله عليه وسلم- : «أَخْبِرُوهُ أَنَّ اللهَ -عز وجل- يُحِبُّهُ». له هغه څخه وپوښتئ چې دا کار د څه لپاره کوي؟ هغوی ترې پوښتنه وکړه، نو هغه وویل: ځکه دا د رحمن صفت دی؛زه یې لوستل خوښوم، رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: هغه ته ووایئ چې الله -تعالی- هغه سره مینه لري.

د زړه سپارل..

د صالحانو په روح کې دې مينې عاشقان د خپل رب د مينې په لټه کې کړل ..

د بندګانو په زړونو کې دا مینه نه پوره کیږي پرته له دې چې هغه ته د تعظیم سر ټیټ کړي، او د هغه له کور نه طواف وکړي، او د هغه مخامخ ودریږي، او د هغه لپاره له خوبه پاڅېږي، او د هغه په لاره کې نفس او وینه قرباني کړي.

او د مینه والو زړونه د هغه له ذکر پرته نه آرامیږي، او د مشتاقانو روحونه د هغه له لیدو پرته سکون نه مومي.

که ناروغه شو، نو ستاسو په یاد باندې درملنه کوو ... او کله کله له یاد څخه غافل کیږو او بیا بیرته راګرځو

هغوی په سوکالۍ کې الله ته پایدار پاتې شول؛ نو الله د تکلیف په وخت کې وپېژندل، او د پایدارۍ په اندازه به لوړتيا او راحتي وي.

دا د الله پیغمبر ابراهیم -علیه السلام- دی چې ډیر مصیبتونه ورباندې تیریږي؛ نو الله –سبحانه و تعالی- په هغې سره د هغه مقام لوړوي؛ تر دې چې د الله له طرفه د دوست او خلیل درجې مستحق شو، الله - عزوجل - وفرمایل: (وَاتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلًا) (او الله ابراهیم لره خلیل نیولى دى) [النساء: 125].

او دا ایوب -علیه السلام- دی چې د مصیبت ځپلو امام، د آزموینې او د مرضونو د خاوندانو مشر؛ کله چې هغه خپل رب – سبحانه تعالی- ته پایدار پاتې شو د هغه په وینا سره چې فرمایی: (أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ وَأَنتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ) (یقینًا زه (چې یم) ما ته تكلیف رارسېدلى دى او ته تر ټولو زیات رحم كوونكى يې) [الأنبياء:83]؛ د صمد –تبارک و تعالی- ځواب دا و چې :- (فَاسْتَجَبْنَا لَهُ فَكَشَفْنَا مَا بِهِ مِن ضُرٍّ) (نو مونږ د هغه دعا قبوله كړه، نو مونږ هغه تكلیف لرې كړ چې هغه ته و). [الأنبياء:84].

او دا یونس -علیه السلام- د کب په خیټه کې او په دریو تیارو کې دی، هغه خپل رب –سبحانه و تعالی- ته اصرار کوي په دې وینا: (لَّا إِلَٰهَ إِلَّا أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ (87) (نشته هېڅ لايق د عبادت مګر ته يې، ته پاك يې، بېشكه هم زه له ظالمانو څخه یم) فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ ۚ وَكَذَٰلِكَ نُنجِي الْمُؤْمِنِينَ) (نو مونږ د هغه دعا قبوله كړه او مونږ هغه له غم نه خلاص كړ او همداسې مونږ مومنانو ته نجات وركوو) [الأنبياء: 87-88].

دا د ټولو انبیاؤ -علیهم السلام- او نیکو خلکو حال دی.. دوی په آسانۍ کې الله پېژندلی و، نو الله هغوی په سختۍ کې وپیژندل.

ایا دوی بلنه ومنله؟!

بیا ستا بې نیاز رب – جل وعلا- خپله دروازه خلاصه کړه، نه یوازې د اولیاوو لپاره، بلکې د ټولو مخلوقاتو لپاره.

دا د هغه د مهربانۍ، رحم او سخاوت څخه دی؛ نو دا مشركان چې كله د دوى لپاره دنيا تنګه شي او حقیقي مرګ وګوري، بیا نو الله –سبحانه وتعالی- ته رجوع کوي؛ او اواز ورته کوي چې : اې الله! اې الله! همدا ده چې هغوی ژغورل کیږي؛ (فَإِذَا رَكِبُوا فِي الْفُلْكِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ إِذَا هُمْ يُشْرِكُونَ) (نو كله چې دوى په كښتۍ كې سواره شي (، نو) دوى الله بولي، په داسې حال كې چې خاص هغه لره دین خالص كوونكي وي، نوكله چې هغه (الله) دوى ته وچې ته نجات وركړي (نو) ناڅاپه دوى (له الله سره) شریكان نیسي). [العنكبوت سورت: ایت 65].

دوی دې باندې اقرار کوي؛ او ټوله نړۍ که الله تعالی ته په خپله اراده رجوع و نکړي، د مجبورۍ او اړتیا له مخې به هغه ته رجوع کوي.

ډاډه اوسه!

الله –سبحانه و تعالی- د مجبورۍ او سخت په وخت کې د کافرانو ځواب ورکوي، نو د هغه چا په اړه به څنګه وي چې د الله په وحدانیت او د رسول الله -صلی الله علیه وسلم – په رسالت ګواهي ورکوي؟!

نوكله چې درته څه حاجت پېښ شو، هغه ته رجوع وکړه، او خپل حاجت د هغه په دروازه كې كېږده او ووایه: اې صمد ذاته له هغه څه چې ما باندې راغلي دي ما خلاص کړه!

د خپل غم، ناروغۍ یا پور څخه مه ستړی کیږه؛ ستا رب صمد دی، چې که ورته رجوع وکړې، نه به مایوسه کېږې او نه به دې خفه کوي، او په یاد ولره، چې تر ټولو غوره عبادت: د خلاصون انتظار کول دي، او د حال تلوالی ناشونی دی، او زمانه بدلېږي، او په شپو کې ډیر رازونه او خبرې دي، او غیب پټ دي، او د سختۍ سره اسانتیا راځي.

په سنن ابو داود کې راغلي: رسول الله -صلی الله علیه وسلم- جومات ته ننوت او د یوه سړي دعا یې واورېده چې ویل یې: اې الله زه له تا څخه غوښتنه کوم ای الله! چې ته یو او بې نیازه یې، چې نه زیږیدلی یې او نه یې څوک زیږولی، او د هغه سیال او برابر هیڅ څوک نشته: ته زما ګناهونه معاف کړه؛ واقعا چې ته بخښونکی او مهربان یې.

او هغه -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «قَدْ غُفِرَ لَهُ.. قَدْ غُفِرَ لَهُ». "هغه ته بخښنه وشوه.. هغه ته بخښنه وشوه " – درې ځلې- [صحیح حدیث دی]

او په یو روایت کې راغلي: "تا د الله څخه په هغه نوم غوښتنه وکړه چې که په هغه باندې ور څخه وغوښتل شي ورکوي یې، او کله چې هغه پرې راوبلل شي نو هغه ځواب ورکوي". [صحیح حدیث دی، ابوداود روایت کړی].

په ما رحم وکړه اې د بندګانو ربه، ته زما هیله یې

زما هدف ستا رضامندي ده، نو زما دعا قبوله کړه

ستا په نوم مې په عاجزۍ سره اواز وکړ، اې زما ربه

که ته ځواب را نه کړي، زما د ژړا ځواب به څوک راکوي؟

ته کریم ذات یې، نو ما مه پریږده چې سرګردان شم

زه د لرې والي څخه ډیر ستړی شوی یم

او ما ستا څخه په امید سره بخښنه وغوښته، اې زما ربه

او په عاجزۍ سره، نو زما امید مه رد کوه

اې الله، اې واحد ذاته.. اې بی نیاز ذاته.. موږ له تا څخه د جنت غوښتنه کوو او هغه څه چې هغه ته مو په وینا او عمل سره نږدې کوي، او موږ له تا څخه د اور نه پناه غواړو او هغه څه چې هغه ته مو په وینا او عمل سره نږدې کوي.

7 – 8

الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ (ډيرمهربانه او ډير رحم کونکی) -جل جلاله-

الله -سبحانه وتعالى فرماېلي- : (قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمَٰنَ ۖ أَيًّا مَّا تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَىٰ) (ته (دوى ته) ووایه: تاسو الله بلئ، یا تاسو رحمٰن بلئ، هر یو (نوم) يې چې وبلئ، نو خاص د هغه لپاره دي تر ټولو ښكلي نومونه) [الإسراء:110].

زمونږ پیغمبر - صلی الله علیه وسلم - ته به چې کله تکلیف ورسیده نو ویل به یې: "اې تل پاتې، اې قایم ذاته! ستا په رحمت سره د مرستې غوښتنه کوم" [حسن حدیث دی. احمد په مسند کې روایت کړی دی] څنګه به د رحمان څخه مرسته نه غوښتل کیږي؛ حال دا چې هغه په سختۍ کې د پنا ورکولو والا ذات دی، په یوازیتوب کې ملګری، او په کم شمیر کې مرستندوی دی؟

هغه د فرمانبردارانو آرامتیا، د تښتیدونکو پناه ځای، د ډاریدونکو لپاره امن ځای دی؛ هغه تر ټولو زیات رحم کوونکی دی.

یوازې د هغه لور ته د رکابونو رسۍ تړل کیږي ... او له هغه څخه پرته هیله مند به نا امیده دی

وَإِلَٰهُكُمْ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ ۖ لَّا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الرَّحْمَٰنُ الرَّحِيمُ) (او ستاسو حق معبود یو معبود دی، هېڅ لاېق د عبادت نشته مګر یوازې هغه دی چې ډیر زیات مهربان، بې حده رحم کوونکی دی) [البقرة سورت : ایت 163].

رحمت: د ربوبیت نخښه، او د الوهیت پته ده؛ له همدې امله الله – جل و علا - خپل ځان په: الرحمن (ډیر مهربان) الرحیم (ډیر رحم کوونکی) سره یاد کړی دی.

مونږ په دې دوو سترو او نفسونو ته په محبوبو نومونو سره د الله د کتاب په تلاوت پیل کوو: (ِبسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ) (د الله په نوم پیل کوم چې ډیر مهربان او ډیر رحم کوونکی دی).

دا دوه عالي نومونه د مبالغې له مخې د (رحمت) څخه اخیستل شوي دي.

او رحمت په لغت کې: نرمي، شفقت، عطف او مهربانۍ ته وایی.

زموږ رب – سبحانه و تعالی - د ټولو مخلوقاتو لپاره ټول شموله رحم کوونکی دی. (وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ) (او زما رحمت هر شى راګېر كړى دى). [الأعراف سورت: ایت 156]، (إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَّحِيمٌ) (بېشكه الله په خلقو باندې خامخا ډېر نرمي كوونكى، مهربان دى) [الحج سورت : ایت 65].

هغه مومنان له دې څخه په لویه برخه او خورا بشپړې برخې سره ځانګړي کړي دي. (وَكَانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحِيمًا) (هغه په مومنانو ډېر رحم كوونكى دى) [الأحزاب سورت: ایت 43].

زمونږ رب "الرحمن" – تبارک و تعالی دی – یعنې: رحمت د هغه صفت دی، او "الرحیم" یعنې: په خپلو بندګانو رحم کوونکی دی.

هغه پر مونږ تر هر رحم کوونکي ډېر رحم کوونکی دی، پر مونږ تر پلرونو، ميندو او اولادونو ډېر مهربان دی، او حتا له خپل ځانونو څخه هم.

بخاري په خپل کتاب "الادب المفرد" کې ذکر کړي دي: یو سړی چې خپلې سینې ته یې یو ماشوم ټینګ نیولی و، رسول الله -صلی الله علیه وسلم- ته راغی، رسول الله –صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «أَتَرْحَمُهُ؟»، آیا ته په هغه رحم کوې؟ هغه وویل: هو، هغه وویل: «فَاللهُ أَرْحَمُ بِكَ مِنْكَ بِهِ، وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ» "الله پر تاسو باندې تر تا ډیر رحم کوونکی دی، او هغه د رحم کوونکو څخه ډیر رحم کوونکی دی". [صحیح حدیث دی]

د الرحمن – سبحانه و تعالی - نوم د هغه لپاره ځانګړی دی، او دا جواز نلري چې د الله – سبحانه و تعالی- پرته بل څوک پرې یاد کړی شي، او بل څوک پدې نوم باندې نشي یادېدلای؛ (قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمَٰنَ ۖ أَيًّا مَّا تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَىٰ) (ته (دوى ته) ووایه: تاسو الله بلئ، یا تاسو رحمٰن بلئ، هر یو (نوم) يې چې وبلئ، نو خاص د هغهٔ لپاره دي تر ټولو ښكلي نومونه) [الإسراء سورت : ایت 110]، نو له هغه سره یې د جلالت نوم داسې برابر کړ چې بل څوک پکې شریکېدلای نه شي؛ حتی ځینو یې ویل: دا اسم اعظم دی.

او د الرحیم نوم؛ نو په دې سره د مخلوق نومول روا دي، لکه څنګه چې هغه –سبحانه و تعالی- فرماېلي: (لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِّنْ أَنفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُم بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَّحِيمٌ) (یقینًا تاسو ته له هم ستاسو له جنس نه رسول راغلى دى، هغه څه چې تاسو په تكلیف كې اچوي؛ پر ده ډېر سخت (او درانه) دي، ستاسو (د هدایت) لپاره پر تاسو باندې ډېر حرصناك دى، په مومنانو باندې ډېر نرمي كوونكى، ډېر مهربان دى) [التوبة سورت: ایت 128]، ویل کیږي چې: مهربان سړی، خو داسې نه وییل کیږي چې رحم کوونکی سړی.

او د الله رحمت په دوه ډوله دی:

عمومي رحمت: دا د ټولو مخلوقاتو لپاره دی؛ ټول مخلوقات د الله د رحمت څخه برخمند شوي دي، د دوی په پیدایښت، پالنه، روزۍ ورکولو او نورو بې شمېره نعمتونو سره.

(إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَّحِيمٌ) یقینًا الله پر خلقو خامخا ډېر نرمي كوونكى، بې حده رحم كوونكى دى [البقرة سورت: ایت 143]، (إِنَّهُ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا) (بېشكه هغه پر تاسو له شروع نه ډېر رحم كوونكى دى) [الإسراء سورت: ایت 66].

او خاص رحمت: چې هغه د دنیا او آخرت سعادت دی، او یوازې هغه د مومنو بندګانو لپاره دی؛ (وَكَانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحِيمًا) (او هغه په مومنانو ډېر رحم كوونكى دى) [الأحزاب سورت: ایت 43]، (يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُم بِرَحْمَةٍ مِّنْهُ وَرِضْوَانٍ وَجَنَّاتٍ) (دوى ته د خپل رب له خپل جانب نه د رحمت او رضامندۍ او د داسې جنتونو زېرى وركوي چې) [التوبة سورت: ایت 21].

هغه الرحمن (رحم کونکی) دی..

هغه د ذکر ډیر مستحق دی، د معبودیت ډیر حقدار دی، او د هغه د مهربانۍ او رحمت په خاطر د شکر ډیر مستحق دی.

هرچیرې چې مخ واړوئ، په دې کائناتو کې به د الله رحمت ووینئ، چې تر ټولو لوی یې په دې کائنات کې: نازله شوې وحې ده؛ (وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِّكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَىٰ لِلْمُسْلِمِينَ) (او مونږ په تا باندې كتاب نازل كړى دى، په داسې حال كې چې (د دين) د هر شي لپاره (په كې) واضحه بیان دى او هدایت او رحمت او زېرى دى د مسلمانانو لپاره) [النحل سورت: ایت 89].

هرکله چې ځمکه وچه شي، فصلونه مړه شي، ونې وچې شي، او مصیبت سخت شي؛ رحمتونه به نازل شي؛ (وَهُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ الْغَيْثَ مِن بَعْدِ مَا قَنَطُوا وَيَنشُرُ رَحْمَتَهُ ۚ وَهُوَ الْوَلِيُّ الْحَمِيدُ) ( او دى همغه ذات دى چې باران وروي، وروسته له دې چې دوى نا امېده شي او هغه خپل رحمت خوروي او هم دى ښه كارساز، ښه ستايل شوى دى) [الشورى سورت: ایت 28].

کله چې عذاب راشي، او نارینه وژاړي، او ښځې چیغې ووهي، او ماشومان وویریږي، پر مخلصو بندګانو به رحمتونه نازل شي؛ (وَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا هُودًا وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِّنَّا) (او كله چې زمونږ حكم (عذاب) راغى (،نو) مونږ هود ته او هغو كسانو ته چې له هغه سره يې ایمان راوړى و؛ له خپل جانب نه په رحمت سره نجات وركړ). [هود سورت: ایت 58]، (وَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا شُعَيْبًا وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِّنَّا) (او كله چې زمونږ حكم (د عذاب) راغى (،نو) مونږ شعیب ته او هغو كسانو ته چې له هغه سره يې ایمان راوړى و؛ خلاصى وركړ په رحمت سره له خپل جانب نه) [هود سورت: ایت 94].

هیڅوک به خپلو ته ونه رسیږي مګر د رحم کوونکي ذات له لوري، د هیڅ اړتیا شتون نشته مګر د رحم کونکی په میدان کې، هیڅ شی نه کارول کیږي مګر د رحم کونکي په واسطه؛ ځکه هغه یوازې ډیر مهربان دی چې د هغه –سبحانه و تعالی- له لارې پرته په جهان کې بل هیڅ ځواک او قوت شتون نلري.

په خپل رحمت سره يې موږ ته خپل پېغمبران راولېږل.

او په خپل رحمت سره یې مونږ ته خپل کتابونه نازل کړل.

او په خپل رحمت سره یې مونږ ته لارښوونه وکړه او له ګمراهۍ څخه یې وژغورلو.

او په خپل رحمت سره یې مونږ ته له ړوندتوب څخه لارښوونه وکړه.

او په خپل رحمت سره یې مونږ ته هغه څه رازده کړل چې مونږ پرې نه پوهیدو.

او په خپل رحمت سره یې لمر او سپوږمۍ مسخرې کړې، شپه او ورځ یې پیدا کړه او ځمکه یې وغوړوله.

او په خپل رحمت سره یې جنت پیدا کړ، او په اوسیدونکو یې آباد کړ، او د هغوی ژوند ښاېسته شوه.

د هغه له رحمتونو څخه دا هم دي چې سل رحمتونه یې پیدا کړل چې هر یو یې د ځمکې او اسمان تر منځ یوه طبقه ده؛ نو له هغې څخه یې یو ځمکې ته نازل کړ، د مخلوقاتو په منځ کې یې خپور کړ، تر څو یو پر بل باندې رحم وکړي، په هغې سره مور له خپل ماشوم سره خواخوږي کوي، او په همدې رحمت سره د نړۍ بنسټ او نظم ولاړ دی.

زيری!

او د هغه د پراخ رحمت په اړه واوره: (قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَىٰ أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا ۚ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ) (ته (دوى) ته ووایه: اى زما هغو بنده ګانو چې په خپلو ځانونو يې زیاتى كړى دى! تاسو د الله له رحمت نه مه نا امېده كېږئ، بېشكه الله تعالی ټول ګناهونه بخښي، بېشكه دغه (الله)، هم دى ښه بخښونكى، بې حده رحم كوونكى دى) [الزمر سورت: ایت 53]، او په مستند ډول روایت شوی دی چې هغه - صلی الله علیه وسلم- وفرمايل: «لَوْ يَعْلَمُ المُؤْمِنُ مَا عِنْدَ اللهِ مِنَ العُقُوْبَةِ؛ مَا طَمِعَ بِجَنَّتِهِ أَحَدٌ، وَلَوْ يَعْلَمُ الكَافِرُ مَا عِنْدَ اللهِ مِنَ الرَّحْمَةِ؛ مَا قَنَطَ مِنْ جَنَّتِهِ أَحَدٌ» "که مؤمن پوه شي چې د الله سره څومره عذاب دی، هیڅوک به د جنت هیله ونه کړي، او که کافر پوه شي چې الله څومره مهربان دی؛ نو هیڅوک به د هغه له جنت حخه نا امیده نشي" [مسلم روايت کړی]

دغه رحمتونه: د وقار، قوت، تسلط او ځواک رحمت دی، نه د کمزورۍ رحمت؛ (وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ) (او بېشكه ستا رب خامخا هم هغه ښه غالب، بې حده رحم كوونكى دى) [الشعراء سورت: ایت 9].

او زه ګواهي ورکوم چې له الله پرته بل رب نشته ... چې کریم، مهربان دی، هیله ورتل لرل کیږي او تمه ورڅخه ساتل کیږي.

د رحمت کلیانې:

هغه زمونږ او زمونږ له عبادت څخه بې نیازه دی، موږ به د هغه د رحمت پرته جنت ته داخل نه شو؛ حتی زموږ پیغمبر - صلی الله علیه وسلم -، په صحیحینو کې له ابوهریره -رضي الله عنه- څخه روایت دی چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «لَنْ يُدْخِلَ أَحَدًا عَمَلُهُ الجَنَّةَ»، قالوا: ولا أنت يا رسول الله؟ قال: «لَا، وَلَا أَنَا؛ إِلَّا أَنْ يَتَغَمَّدَنِي اللهُ بِفَضْلٍ وَرَحْمَةٍ». «هیڅوک به په خپل عمل سره جنت ته داخل نشي، وويل شو: حتا ته هم يا رسول الله؟ هغه وفرمایل: نه، زه هم نه؛ پرته لدې چې الله راباندې فضل او رحم وکړي».

که څوک په دې خبره پوه شي؛ هغه باید د امید عبادت وکړي، او د الله –سبحانه و تعالی- د رحمت سره تعلق وساتي، او د هغې لپاره هڅه وکړي، او دا په تقوا، ایمان او د اطاعت په عملي کولو سره کیږي.

نو پدې سره رحمتونه تحقق مومي؛ (وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ ۚ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالَّذِينَ هُم بِآيَاتِنَا يُؤْمِنُونَ) (او زما رحمت هر شى راګېر كړى دى، نو ژر به زه ولیكم دا (رحمت) د هغو كسانو لپاره چې پرهېزګاره دي او زكات ادا كوي او هغه كسان چې هغوى زمونږ پر ایتونو ایمان لري) [الأعراف سورت: ایت 156].

رحمتونه د الله جل جلاله - او د رسول الله -صلی الله علیه وسلم- په اطاعت سره ترلاسه کیږي؛ ځکه الله فرماېلي: (وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ) (او د الله او د رسول اطاعت وکړئ، لپاره د دې چې پر تاسو رحم وكړى شي) [آل عمران سورت: ایت 132].

په احسان او نیکیو سره ترلاسه کیږي؛ ځکه الله -تعالی- فرماېلي: (إِنَّ رَحْمَتَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِّنَ الْمُحْسِنِينَ) (بېشكه د الله رحمت نېكي كوونكو ته ډېر نژدې دى) [الأعراف سورت: ایت 56].

او په استغفار سره ترلاسه کیږي؛ ځکه الله فرمايي: (لَوْلَا تَسْتَغْفِرُونَ اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ) (ولې تاسو له الله نه مغفرت نه غواړئ ؟ د دې لپاره چې په تاسو رحم وكړى شي) [النمل سورت: ایت 46].

او د الله –عزوجل- په ذکر او ډیرو دعاګانو سره ترلاسه کیږي.

په "سنن ابي داود" کې رسول الله –صلی الله علیه وسلم- فرماېلي: د مصیبت ځپلي دعا: «اللَّهُمَّ رَحْمَتَكَ أَرْجُوْ، فَلَا تَكِلنِي إِلَى نَفْسِي طَرْفَةَ عَيْنٍ، وَأَصْلِحْ لِي شَأْنِي كُلَّهُ، لَا إِلَه إِلَّا أَنْتَ»، یعنی ای الله زه ستا د رحمت امید لرم، نو ما د سترګو د رپ په اندازه خپل ځان ته مه سپاره، او زما کارونه سم کړه، ستا پرته بل معبود نشته" [حسن حدیث دی].

د الله رحمت یوازې مهربانو بندګانو ته رسېږي، ځکه رسول الله -صلی الله علیه وسلم- فرمایلي دي: «وَإِنَّمَا يَرْحَمُ اللهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَاءَ» "او الله یوازې په خپلو مهربانو بندګانو رحم کوي". [بخاري او مسلم روایت کړی] او هغه فاحشه ښځه چې په خپل رحمت سره یې تږي سپي ته په خپلو څپلیو کې اوبه ورکړې،‌ جنت ته داخله شوه.

شیطان دې تا نه مایوسه کوي!

داسې خلک شته چې په مصیبتونو، بحرانونو او غمونو اخته شي؛ خپل ایمان پرېږدي، او دا یې یاد نه کړل چې الله په هغه باندې د هغه څخه ډیر مهربان دی! د رحمان دروازه نه ټکوي، او د هغه د رحمت تمه نکوي، نو هغه د شیطان په فتنې کې راښکیل کیږي، او کیدای شي هغه د خپل ځان تباهۍ ته ورسوي، او الله - عزوجل - فرمایی: (وَلَا تَقْتُلُوا أَنفُسَكُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا) (او تاسو خپل ځانونه مه وژنئ، بېشكه الله پر تاسو باندې بې حده مهربان دى) [النساء سورت: ایت 29].

او خبردار اوسه چې دا فکر و نکړې چې ستا ګناه که هر څومره لویه وي، د الله له رحمت څخه لویه ده! او شیطان له دې پرته له تا څخه بل څه نه غواړي، هغه غواړي: ستا په سترګو کې ګناهونه لوي کړي او د الله رحمت کوچنی کړي.

او د الله رحمت ستا له ګناه او ټولو ګناهونو څخه لوی دی؛ هغه سړی چې نهه نوي کسان یې وژلي وو او سل یې پرې پوره کړل؛ الله د هغه ریښتیني توبې باندې پوهیده، نو الله –عزوجل- د هغه تصدیق وکړ.

او اې الله زه پر تا باور لرم.

او زه ستا ددروازې پرته بله لاره نه لرم

الله -عزوجل- فرمایي: (يَوْمَ نَحْشُرُ الْمُتَّقِينَ إِلَى الرَّحْمَٰنِ وَفْدًا) [(یاده كړه) هغه ورځ چې مونږ به متقیان راجمع كړو د رحمٰن په طرف بلل شوي سواره مېلمانه] [مريم سورت: ایت 85] ، څومره عالي ژمنه، څومره عالي پلاوی، او څومره ښکلی احساس دی! الله دې ما او تاسو له دې پلاوي څخه وګرځوي.

اې الله! که موږ ستا د رحمت د تر لاسه کولو وړ نه یو؛ ستا رحمت موږ ته د رسیدو توان لري، او ستا رحمت په هر څه کې شامل دی؛ خپل رحمت مو په دنیا او آخرت کې پر موږ شامل کړه؛ اې د ډېر رحم څښتنه!

9

الحَــيُّ (تل ژوندی پاته کیدونکی) -جل جلاله-

کله چې د غمونو ورېځې یرغل وکړي، او د اندېښنو زولنې سره یوځای شي؛ او ته د وتلو لاره نه مومې، او زړه دې را تنګ شي؛ لکه څنګه چې ستا روح ستا له ستوني څخه وتلي وي، او نږدې ده چې حالات دې زندۍ کړي؛ او په سختۍ سره ساه اخلې، او نړۍ راتنګه شي، ستا شاوخوا خلک ستا څخه لرې کیږي، او ته یوازې پاتې کیږې؛ نه آرامي بخښونکی شته او نه آسانتیا راوستونکی، نو مرګ یقیني شو..

دلته؛ څښتن ستا لپاره د خلاصون ځواک او د امید وږمه پرانیزي، تا کې ډاډ را منځته کوي، تا ته د مرستې لاس در اوږدوي، او تا د مرګ له لیدو وروسته ژوندی کوي؛ نو ته به په سجده پریوځې او ژړا به کوې او ژبه به دې دا تکراروي چې: اې ژوندی ذاته.. اې قیوم ذاته! ټول ثنا او ستاینه تا لره ده.

دا یوازې هغه وخت پیښیږي کله چې تاسو په ژوندي ذات؛ چې نه مري باور وکړئ؛ (وَتَوَكَّلْ عَلَى الْحَيِّ الَّذِي لَا يَمُوتُ وَسَبِّحْ بِحَمْدِهِ ۚ وَكَفَىٰ بِهِ بِذُنُوبِ عِبَادِهِ خَبِيرًا) (او ته توكل وكړه په هغه تل ژوندي ذات چې نه مري او ته د هغه له ستاينې سره تسبیح بیانوه او هم الله د خپلو بنده ګانو په ګناهونو ښه كافي خبردار دى) [الفرقان سورت : ایت 58].

زموږ رب –سبحانه و تعالی- د خپل ځان لپاره د (ژوند) صفت ثابت کړی دی چې هغه: یو بشپړ ژوند دی چې له هغه مخکې عدم شتون نه درلود، هیڅکله په هغه زوال او فنا نه راځي، نقصان، عیب، غفلت او بې کفایتي، په خوب او سپک خوب نه اخته کیږي، او په هیڅ حالت کې مرګ ورته نه رسیږي: (لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ ) (پر ده نه پركالي راځي، او نه خوب) [البقرة سورت : ایت 255] - زموږ رب لدې څخه لوړ او پاک دی-.

او د هغه – جل وعلا – ژوند پاک دی تر دې چې د مخلوق له ژوند سره یې مشابهت وشي. (لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ ۖ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ) ( د هغه په مثل هېڅ شى نشته او هم دغه ښه اورېدونكى، ښه لیدونكى دى) [الشورى سورت: ایت 11] ، هغه ژوند چې د هغه –سبحانه و تعالی- د صفاتو بشپړتیا لره مستلزم دی لکه؛ د هغه پوهه، اوریدل، لیدل، وړتیا، اراده او د هغه رحمت چې هغه یې غواړي، او همدارنګه د هغه نور د کمال صفتونه.

او زموږ ژوندی رب – سبحانه و تعالی- چې ژوند پرې ولاړ دی، او هر ژوندی ورسره ژوندی شو، د هغه پرته نور هرڅیز، د الله –سبحانه و تعالی- په ژوندي کولو پورې تړلی دی، هغه –سبحانه و تعالی- فرماېلي: (وَكُنتُمْ أَمْوَاتًا فَأَحْيَاكُمْ ۖ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ) (حال دا چې تاسو نشت وئ، نو هغه تاسو راژوندي كړئ، بيا به هغه تاسو مړه كوي، بيا به تاسو راژوندي كوي، بيا به خاص د هغه په طرف ګرځولی شئ) [البقرة سورت : ایت 28].

او زمونږ رب - سبحانه وتعالى- هغه ذات دی؛ څوک چې د علم، هدایت او ایمان په رڼا سره نفسونه او روحونه را ژوندي کوي.

او زمونږ رب - سبحانه وتعالى -؛ هغه ذات دی څوک چې د جنت اوسیدونکو ته تل پاتې ژوند ورکوي، هغه - سبحانه وتعالى - فرماېلي: (وَإِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوَانُ ۚ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ) (او بېشكه کور د اخرت (جنت) خامخا همغه واقعي ژوندون دى، كه چېرې دوى پوهېدلى) [العنكبوت سورت: ایت 64].

ښکاره دلیل:

ژوندی دی، له هغه پرته بل معبود نشته، څوک چې پر هغه توکل وکړي، د هغه لپاره کافي دی، هیڅ شی نشي کولی د هغه اراده ماته کړي، او هیڅ شی نشي کولی هغه بې وسه کړي، هغه شر لرې کوي، هغه د اړمن ځواب ورکوي، هغه هډوکي بیا راژوندي کوي کله چې وراسته شي، هغه خلقت بیرته راګرځوي لکه څنګه چې یې لومړی ځل پیل کړی وو، او دا کار د هغه لپاره ډیر آسان دی، او هغه د حکمت څښتن دی چې هیڅ شی بې ځایه نه پيدا کوي، او هیڅ شي بې ځایه نه پریږدي.

ابن جریر او بیهقي له ابن عباس -رضي الله عنهما- څخه روایت کړی دی چې هغوی وویل: عاص بن وائل رسول الله -صلی الله علیه وسلم- ته راغی؛ نو هغه پورته شو او یو وروست شوی هډوکی یې راواخیست او په خپل لاس یې ورژاوه او ويې ويل: څوک دی هغه چې هډوکي بیا راژوندي کوي کله چې وراسته شي؟! -قيامت او حشر یې دروغ ګانه- هغه وفرمایل: «نَعَمْ، يَبْعَثُ اللهُ هَذَا، ثُمَّ يُمِيتُكَ، ثُمَّ يُحْيِيَكَ، ثُمَّ يُدْخِلُكَ نَارَ جَهَنَّمَ»، "هو، دا الله بیا راژوندي کول همداسي دي، بیا به تا مړ کړي، بیا به دې بیرته را ژوندي کړي، بیا به دې دوزخ اور ته داخل کړي". او الله -سبحانه وتعالى- دغه آیت نازل کړ-: (أَوَلَمْ يَرَ الْإِنسَانُ أَنَّا خَلَقْنَاهُ مِن نُّطْفَةٍ فَإِذَا هُوَ خَصِيمٌ مُّبِينٌ) ( آیا انسان نه دي كتلي چې بېشكه مونږ دغه (انسان) له نطفې (یو څاڅكې اوبو) نه پیدا كړى دى، نو ناڅاپه دى ښكاره سخت جګړه كوونكى دى) [يس سورت : ایت 77] د سورت تر پایه [صحیح حدیث دی. امام حاکم روایت کړی او صحیح یې بللی او الذهبي ورسره هم موافقه کړې].

انسان څومره ناشکره دی! هغه خپل پیدایشت هېر کړ او د خپل خالق څخه یې انکار وکړ: هغه چا چې لومړی ځل باندې پیدا کړی دی بیرته یې راګرځوي او بیا یې ژوندي کوي؛ ځکه چې دویم پیدایښت اسانه دی - د عقل له مخې -، او دا ټول د الله لپاره اسان دي؛ د الله لپاره پیل او تکرار یو شان دي؛ (وَهُوَ الَّذِي يَبْدَأُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَهُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ) ( او دى همغه ذات دى چې مخلوق اول ځلې پیدا كوي، بیا به دغه دوباره راژوندي كوي او دغه (بیا راژوندي كول) هغه (الله) ته ډېر اسان دي) [الروم سورت : ایت 27].

عزت د هغه لپاره دی، جبروت د هغه لپاره دی، عظمت د هغه لپاره دی، لویي د هغه لپاره ده، واک د هغه لپاره دی، پاچاهي د هغه لپاره ده، قضاوت او حکم د هغه لپاره دي، ځواک د هغه لپاره دی، ستاینه د هغه لپاره ده او پاکي هم هغه لره ده.. د هغه مقام څومره لوړ دی، او د هغه پادشاهي څومره د فخر وړ ده، او د لوړې مرتبې خاوند دی!

د کایناتو آواز..

پاکي ده هغه ذات لره چې هر مخلوق ته یې خاص ژوند ورکړی دی! د ملاېکو ژوند د انسان سره توپير لري، د جنياتو ژوند د انسانانو له ژوند سره توپير لري، او د حيواناتو ژوند د انسانانو او پيريانو او ملاېکو له ژوند سره توپير لري.

حتا جمادات د الله د نوم (الحي، ژوندی) له نښو څخه ډک دي؛ نو هغه ژوندی دی، د جماداتو ژوند ته په کتلو سره هغوی ته ژوند ورکړل شوی، لکه د موسی –علیه السلام- لکړه: (فَأَلْقَىٰ مُوسَىٰ عَصَاهُ فَإِذَا هِيَ تَلْقَفُ مَا يَأْفِكُونَ) ( نو موسٰى خپله امسا وغورځوله، نو ناڅاپه هغې هغه څه ښويه تېرول چې دوى په دروغه جوړ كړي وو) [الشعراء سورت: ایت 45].

حتا ونې یو ځانګړی ژوند لري؛ د کجوري د ونې ډډ رسول الله -صلی الله علیه وسلم- لپاره وژړل، په صحیح بخاري کې راغلی چې: "رسول الله -صلی الله علیه وسلم – د کجوري د ونې په یو ډډ خطبه ورکوله، کله چې ورته منبر جوړ شو نو منبر ته یې مخه کړه، پدې وخت کې د کجوري له ډډ څخه د ژړا آواز راپورته شو، نو هغه ورته راوګرځید او خپل لاس یې پرې کش کړ». او په "السنن" کې راغلي: نو هغه ورته راغی، او په غېږ کې يې ونيوه، نو هغه آرام شو، او هغه – صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «لَوْ لَمْ أَحْتَضِنْهُ لَحَنَّ إِلَى يَوْمِ القِيَامَةِ» "که ما په غیږ کې نه و نیولی، نو د قیامت تر ورځې به یې ژړل". [صحیح حدیث دی. ابن ماجه روایت کړی].

په جماد کې د ژوندۍ مادې ښکاره کیدل آیا د الله - عزوجل – له نښانو څخه یوه نښه نده؟ دا پدې دلالت کوي چې الله ژوندی دی او له هغه پرته بل معبود نشته؟!

او په هر څه کې د هغه یوه نښه شته ... پردې دلالت کوي چې هغه یو دی.

د مینه والو زړونه..

او د رسول الله -صلی الله علیه وسلم- له دعاو څخه: «اللَّهُمَّ! إِنِّي أَعُوْذُ بِعِزَّتِكَ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ: أَنْ تُضِلَّنِي، أَنْتَ الحَيُّ الَّذِي لَا يَمُوْتُ وَالجِنُّ وَالإِنْسُ يَمُوتُونَ» «اې الله! زه ستا په عزت پناه غواړم، له تا پرته بل معبود نشته: تردې چې ما ګمراه کړې، ته ژوندی یې چې نه مرې، او پیریان او انسانان مري". [مسلم روایت کړی]

پدې کې شک نشته چې هدایت: د زړونو ژوند دی، او دغه هدایت د هغه معبود له لوري دی چې له هغه پرته بل معبود نشته، که څوک یې غواړي له ژوندی ذات څخه دې وغواړي، ځکه الله – جل و علا- فرمایلي دي: (هُوَ الْحَيُّ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ فَادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ ۗ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ) (هم دى (تل) ژوندى دى، نشته هېڅ حق معبود مګر هم دى دى، نو تاسو دا بلئ، په داسې حال كې چې همده لره د دین خالص كوونكي یئ، ټول د كمال صفتونه خاص د الله رب العالمین لپاره دي) [غافر سورت: ایت 65].

او هرکله چې زړه له ایمان او د الله له عظمت څخه ډک شي؛ هغه وخت به ژوند خوږ شي، دنیا به صفا شي، بصیرت به روښانه شي، اندیښنې به ختمې شي، او غمونه به لرې شي، او ژوند کې به خوشحاله وي.

نو د الله –جل و علا- نومونه د مومنانو په زړونو کې مینه او لیوالتیا راپاروي، او هغوی به په دنیا او په آخرت کې خوشحاله اوسي. (مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَىٰ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً ۖ وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ) (چا چې نېك عمل وكړ، سړى وي، يا كه ښځه، پداسې حال كې چې مؤمن وي، نو خامخا هرومرو به مونږ هغه ته ژوند وركړو، ډېر پاكېزه ژوند او خامخا هرومرو به مونږ هغوى ته د هغوى د اجر جزا وركړو د هغو تر ټولو ښو عملونو په بدل كې چې دوى به كول) [النحل سورت: ایت 97].

او که څوک کفر غوره کړي؛ ژوند به يې تنګ شي، په دنیا او آخرت کې به یې ژوند له ستونزو سره مخ وي، ځکه الله –سبحانه و تعالی- فرمایلي دي: (وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكًا وَنَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْمَىٰ) (او هغه څوك چې زما له ذكر (قرآن) نه مخ وګرځوي، نو بېشكه د ده لپاره ډېر تنګ ګذران (او ژوند) دى او دى به مونږ د قیامت په ورځ ړوند راپورته كوو) [طه سورت: ایت 124]، حتا که هغه په خپلو پښو روان هم اوسي، هغه په مړو کې حسابیږي؛ (أَمْوَاتٌ غَيْرُ أَحْيَاءٍ ۖ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ) (مړه دي، ژوندي نه دي او دوى نه پوهېږي چې كله به دوى بیا راژوندي كولى شي) [النحل سورت: ایت 21].

څوک چې مړ شي او آرام شي مړ ندی ... مګر مړ هغه دی چې په ژوندانه کې مړ وي

هغه ته تواضع وکړه!

د امام احمد په مسند کې د انس بن مالک -رضي الله عنه- څخه روایت دی چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: هرکله چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- ته به څه تکلیف ورسيده، نو هغه به وفرمایل: «يَا حَيُّ.. يَا قَيُّوْمُ! بِرَحْمَتِكَ أَسْتَغِيثُ» "اې ژوندی ذاته.. او ډیر قائم ساتونکی ذاته! ستا د رحمت غوښتونکی یم" [حسن حدیث دی].

نسايي وايي: رسول الله -صلی الله علیه وسلم- خپلې لور فاطمې -رضی الله عنها- ته وویل: "تا څه شی منع کوی چې هغه څه واورې چې زه تا ته پرې وصیت کوم! سهار او ماښام وایه چې: يَا حَيُّ يَا قَيُّومُ! بِرَحْمَتِكَ أَسْتَغِيثُ؛ أَصْلِحْ لِي شَأْنِي كُلَّهُ، وَلَا تَكِلْنِي إِلَى نَفْسِي طَرْفَةَ عَيْنٍ. اې ژوندی ذاته اې د ټول عالم انتظام کوونکی ذاته! زه ستا د رحمت غوښتونکی یم؛ زما ټولې چارې زما لپاره سمې کړه، او د سترګو د رپېدو لپاره مې ځان ته مه پرېږده». [صحیح حدیث دی]

په ترمذي او حاکم کې د ابن مسعود -رضي الله عنه- څخه روایت دی - هغه وویل: رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: څوک چې ووایي: «أَسْتَغْفِرُ اللهَ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الحَيَّ القَيُّومَ وَأَتُوبُ إِلَيْهِ؛ غُفِرَ لَهُ وَإِنْ كَانَ فَرَّ مِنَ الزَّحْفِ» «زه له الله څخه بخښنه غواړم، چې له هغه پرته بل معبود نشته، ژوندی دی د ټول عالم انتظام کوونکی ذات دی او زه هغه ته رجوع کوم؛ هغه ته به بخښنه وشي، که څه هم د جنګ له میدان څخه تښتېدلی وي». [صحیح حدیث دی].

او په «سنن» کې له انس -رضی الله عنه- څخه روایت دی چې: یو سړي دعا وکړه؛ هغه وویل: «اللهم إني أسألك بأن لك الحمد، لا إله إلا أنت المنان، بديع السماوات والأرض، يا ذا الجلال والإكرام.. يا حي.. يا قيوم!» اې الله زه له تا څخه سوال کوم چې ستا ټوله ستاینه تا لره ده، له تا پرته بل معبود نشته، ډېر احسان کونکی، د اسمانونو او ځمکې پیدا کوونکی یې، اې د عظمت او عزت خاونده.. اې ژوندی.. اې د ټول عالم انتظام کوونکیه ذاته!

نو رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «دَعَا اللَهَ بِاسْمِهِ الأَعْظَمِ الَّذِي إِذَا دُعِيَ بِهِ أَجَابَ، وَإِذَا سُئِلَ بِهِ أَعْطَى» "هغه له الله څخه د هغه د لوی نوم په واسطه دعا وکړه، هغه چې که بلنه پرې ورکړل شي قبلوي یې، او که هغه باندې څخه وغوښتل شي ورکوي یي". [صحیح حدیث دی]

ابن القیم -رحمه الله- فرمايي: «د (ژوند) صفت د کمال ټول صفتونه لري، او هغې لره مستلزم دی، او د (قیومیت) صفت کې د افعالو ټول صفتونه ته شامل دي، او له همدې امله د الله تر ټولو لوى نوم دا دى چې که هغه باندې ورته بلنه ورکړل شي نو ځواب ورکوي او که ترې وغوښتل شي ورکوي یي، هغه نوم: الحي القیوم – ژوندی او د ټول عالم انتظام ساتونکی ذات دی».

اې الله! زه ستا عزت ته پناه وړم، له تا پرته بل معبود نشته چې ما ګمراه کړي، ته هغه ژوندی يې چې نه مري او انسانان او پيريان مري.

اې الله! اې ژوندی.. اې د ټول عالم انتظام کوونکیه ذاته! ستاسو په رحمت سره مرسته غواړم، زما ټولې چارې سمې کړه.

10

الـقَـــيُّـومُ (د ټول عالم انتظام کوونکی ذات) -جل جلاله-

اې د کایناتو خالقه، ته یو یې ... ټول کاینات ستا پر وجود باندې ګواه دي

اې ژوندی او د ټول عالم انتظام کوونکیه ذاته ... او ستا د لوړوالي لپاره سجده کوونکی تندی پورته کیږي

په ترمذي کې راغلي چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- له یوه سړي څخه واورېدل چې په لمانځه کې یې ویل: ای الله زه له تا سوال کوم چې تا لره ستاینه ده، له تا پرته بل معبود نشته اې احسان کوونکیه، د اسمانونو او ځمکې خالقه! اې د عظمت او عزت خاونده.. اې ژوندی.. اې د ټول عالم انتظام کوونکیه ذاته!

نو رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «قسم په هغه ذات دی چې زما ژوند د هغه په لاس کې دی! هغه له الله څخه د هغه لوی نوم په وسیله سوال وکړ، چې که هغه باندې ورته بلنه ورکړل شي نو ځواب ورکوي، او که ترې وغوښتل شي ورکوي یي». [ صحيح حديث دی].

دا ستاسو د پیغمبر– صلی الله علیه وسلم - پیغام دی، هر هغه چا ته چې ژوند په ژړا کړی دی: خپل رب ته وګرځه، خپل زړه له نورو خالي کړه، بیا دعا وکړه او ووایه (اې ژوندی.. اې د ټول عالم انتظام کوونکیه ذاته!) هغه ستا ځواب درکوي، او تا ته به د هغه څه څخه ډیر درکړي چې ته یې تمه لرې.

یوازې د هغه لپاره، که نه نو د بل چا لپاره رکابونه نه چمتو کیږي

یوازې له هغه څخه امید شته، که نه نو هیله مند به مایوسه شي

موږ د الله له یو له ښکلو نومونو سره تم کیږو، او هغه: (القيوم (د ټول عالم انتظام کوونکی) –جل و علا- ذات دی:

الله –سبحانه و تعالی- فرماېلي: (وَعَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ) (او مخونه تل ژوندي، د ټول عالم انتظام كوونكي ذات ته ټیټ شول) [طه سورت: ایت 111].

نو زمونږ رب –سبحانه و تعالی- هغه ذات دی چې په بشپړ ډول پر ځان بسیا دی، په خپل استقامت او تل پاتې والي کې هیچا ته اړتيا نه لري، پر خپل ځان باندې له هر څیز څخه بې نیاز دی. (يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ ۖ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ) (اى خلقو! هم تاسو الله ته محتاجان يئ، او الله، هم دى ښه بې پروا، ښه ستايل شوى دى) [فاطر سورت : ایت 15].

او زموږ رب –جل وعلا- هغه ذات دی چې ټول مخلوقات پر هغه ولاړ دي؛ څوک چې په ځمکه او اسمانونو کې دي، د دوی لپاره له هغه –سبحانه و تعالی- پرته د پاتې کیدو او صلاح هیڅ شی نشته، مخلوق هغه ته په هر لحاظ اړمن دی، او هغه په هر لحاظ له هغوی څخه بې نیازه دی؛ حتا عرش او د هغه پورته کوونکي، ځکه چې عرش یوازې د الله – جل و علا – په واسطه درول شوی دی، او د عرش پورته کوونکي ندي درول شوي مګر د الله –تبارک و تعالی- په واسطه.

او زمونږ رب –جل و علا- د ټولې نړۍ قایمونکی دی، پورته او ښکته، او ددې په منځ کې موجود مخلوقات، په ټولو حالتونو کې؛ د هغوی په اداره کولو، هغوی ته په روزۍ ورکولو او له هغوی د ساتنې، او د هغوی په ټولو چارو کې په هر وخت او هره موقع کې د پاملرنې او توجه له لحاظه.

بلکې هغه ذات –جل وعلا- د خپلو بندګانو اداره کونکی دی، څوک چې د دوی د عملونو او خبرو، د دوی د نیکو اعمالو او ګناهونو حساب ثبتوي؛ هغه ذات چې دوی ته به په آخرت کې بدله ورکوي. (أَفَمَنْ هُوَ قَائِمٌ عَلَىٰ كُلِّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ ۗ وَجَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ قُلْ سَمُّوهُمْ ۚ أَمْ تُنَبِّئُونَهُ بِمَا لَا يَعْلَمُ فِي الْأَرْضِ أَم بِظَاهِرٍ مِّنَ الْقَوْلِ ۗ بَلْ زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مَكْرُهُمْ وَصُدُّوا عَنِ السَّبِيلِ ۗ وَمَن يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ) (ایا نو هغه ذات چې ولاړ (او نګران) دى پر هر نفس باندې سره د هغه د هغو عملونو چې كوي يې (نو بل څوك د ده برابر كېدى شي؟) او دوى د الله لپاره شریكان مقرر كړل، ته (ورته) ووایه: تاسو د دوى نومونه (او صفتونه) ذكر كړئ، یا تاسو هغه (الله) ته د هغه څه خبر وركوئ چې هغه يې په ځمكه كې نه پېژنې، بلكې تاسو په ظاهره (بې دليله) وينا سره (تش په خولې، دوى شریكان جوړوئ) بلكې كافران شويو كسانو ته خپل مكرونه (او دروغ) ښايسته كړى شوي دي او له سمې لارې نه بند كړى شوي دي او هغه څوك چې الله يې ګمراه كړي، نو د هغه لپاره هېڅ هدایت وركوونكى نشته) [الرعد سورت: ایت 33].

او د هغه د الوهیت له کمال څخه: دا دی چې آسمانونه او ځمکه د هغه په امر او ځواک سره جوړ شو او د هغه په امر او ځواک سره په خپل ځای کې مستقر او ثابت پاتې شول؛ پرته له کومې ستنې چې ورباندې تکیه شي: (إِنَّ اللَّهَ يُمْسِكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ أَن تَزُولَا ۚ وَلَئِن زَالَتَا إِنْ أَمْسَكَهُمَا مِنْ أَحَدٍ مِّن بَعْدِهِ ۚ إِنَّهُ كَانَ حَلِيمًا غَفُورًا) (بېشكه چې الله اسمانونه او ځمكه ساتي او (نیسي يې) چې زايل نشي او قسم د ى كه دواړه په زوال شي (نو) له هغه (الله) نه غیر به يې هیڅوك ونه ساتلى شي) (ونه نیولى) شي، بېشكه هغه (الله) دى، ښه تحمل والا، ډېر بخښونكى) [فاطر سورت: ایت 41].

له ټولو څخه ډیر د عبادت وړ..

ځکه الله: ژوندی، پایښت لرونکی –عزوجل- ذات دی، رب العالمین او تر ټولو زیات رحم کوونکی دی، او تر ټولو قادر، او د واکمنانو څخه تر ټولو واکمن، هغه څوک چې د خلقت او امر څښتن دی او ګټه او تاوان د هغه په لاس کې دي.

هغه څه چې په فطرت سره پیژندل شوي دي.. او عقلونه یې تاییدوي، او ټول موجودات ورباندې دلالت کوي، چې شتون او دوام یې په هر حرکت او سکون کې لیدل کیږي، هغه ذات چې مصیبت ځپلي ته ځواب ورکوي هرکله چې بلنه ورکړای شي، او د مشکل لرونکي سره مرسته کوي هر کله چې یې راوغواړي، او شر لرې کوي، تکلیفونه او خنډونه لیرې کوي.

د هرې بدبختۍ او ناخوالي په وخت کې له هغه څخه مرسته غوښتل کیږي، او له هغه څخه د نیکۍ او کرم توقع کیږي.

هغه چې مخونه ورته ټیټ شول، او غږونه ورته په خشوع او خضوع شوي، (وَعَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ) (او مخونه تل ژوندي، د ټول عالم انتظام كوونكي ذات ته ټیټ شول) [طه سورت: ایت 111].

هغه د یادولو ډیر مستحق دی، تر ټولو زیات حقدار دی چې عبادت یې وشي، په شکر ویستولو کې باید لومړیتوب ورکړل شي، او د هغه چا څخه ډیر مستحق دی چې مرسته ور څخه وغوښتل شي، او تر ټولو مهربانه مالک، او تر ټولو سخي دی کله چې له ورڅخه وغوښتل شي، او د وړتیا پر مهال تر ټولو زیات بخښونکی دی، او تر ټولو زیات سخي دی کله چې ورته قصد وشي، او تر ټولو عادل کله چې انتقام اخلي.

او د هغه حلم او نرمي وروسته له پوهې څخه ده، عفوه یې وروسته له قدرت څخه، بخښنه یې وروسته له عزت څخه، او د هغه منع کول د حکمت له مخې دي.

هغه الله، ژوندی او ډیر قائم ساتونکی دی، هیڅ شریک نلري، یو او بې مثاله دی: (اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ) (الله (چې دى) نشته هېڅ لايق د عبادت مګر هم دى دى، همېشه ژوندى دى، د ټول عالم انتظام كوونكى دى) [البقرة سورت: ایت 255].

خپل دلالت یې مفکرینو ته بیان کړی دی، او خپل ثبوتونه یې لیدونکو ته ښودلې دي، او خپلې نښانې یې نړۍ والو ته بیان کړي، د ضد کوونکو عذرونه یې قطع کړل، او د منکرینو دلیلونه یې رد کړل؛ نو د ربوبیت نښانې یې روښانه شوي، او د الوهیت دلیلونه یې روښانه شوي.

الله –جل وعلا- د خپلو مخلوقاتو انتظام کوونکی دی، هغوی ته هیڅ اړتیا نلري، او هغوی ټول هغه ته محتاج دي، ټول هغه ته محتاج دي: مقربې ملائکې، د عرش پورته کوونکي، او د اسمانونو او ځمکې اوسیدونکي، (يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ ۖ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ) (اې خلقو! هم تاسو الله ته محتاجان يئ، او الله، هم دى ښه بې پروا، ښه ستايل شوى دى) [فاطر سورت: ایت 15].

هغه لپاره عزت،ځواک، عظمت، لویي، سلطان، بادشاهي، فیصله او قضاوت، قوت، ټوله ستاینه، ټول درناوی یوازې هغه لره دی.. په صفتونو او فعلونو کې بشپړ دی. (اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ ۚ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ ۚ لَّهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ) (الله (چې دى) نشته هېڅ لايق د عبادت مګر هم دى دى، همېشه ژوندى دى، د ټول عالم انتظام كوونكى دى، پر ده نه پركالي راځي، او نه خوب، خاص هم ده لره دي هغه څه چې په اسمانونو كې دي، او هغه څه چې په ځمكه كې دي) [البقرة سورت: ایت 255].

الله –عزوجل- نه ويده کيږي او هغه لپاره نه ښایی چې ويده شي، له هغه –صلی الله علیه وسلم- څخه په صحيح روايت سره راغلی چې فرمايي: «إِنَّ اللهَ -عز وجل- لَا يَنَامُ، وَلَا يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يَنَامَ، يَخْفِضُ القِسْطَ وَيَرْفَعُهُ، يُرْفَعُ إِلَيْهِ عَمَلُ اللَّيْلِ قَبْلَ عَمَلِ النَّهَارِ، وَعَمَلُ النَّهَارِ قَبْلَ عَمَلِ اللَّيْلِ، حِجَابُهُ النُّورُ -النَّارُ- لَوْ كَشَفَهُ لَأَحْرَقَتْ سُبُحَاتُ وَجْهِهِ مَا انْتَهَى إِلَيْهِ بَصَـرُهُ مِنْ خَلْقِهِ» «په حقیقت کې الله –عزوجل- نه ویده کيږي، او هغه لپاره نه ښایي چې ويده شي، او د بندګانو رزق ښکته او پورته کوي، د ورځې عمل څخه مخکې د شپې عمل ورته پورته کیږي، او د شپې له عمل څخه مخکې د ورځې کار ورته پورته کیږي، د هغه پرده رڼا - اور – ده، که هغه لرې کړي، نو د مخ وړانګې به یې ټول هغه څه وسوځوي چې له مخلوقاتو څخه یې لید وررسیږي». [مسلم روایت کړی].

پاک دی هغه ذات چې رڼا یې اسمانونه او ځمکه روښانه کوي، او مخ یې تیاره روښانه کوي! پاکي ده ژوندي او انتظام کوونکي ذات لره!

ډاډه اوسه!

څوک چې پوه شي چې الله انتظام کوونکی ذات دی؛ د هغه زړه د مخلوق څخه قطع کیږي، او زړه یې د خپل خالق، روزونکي او تدبیر کونکي سره آرامتیا مومي، په نفس کې داسې اړتیا شته چې مال یې نشی پوره کولی، نه د مقام لوړوالی، نه خوندونه، او نه شهرت.. دا یوازې پر الله – عزوجل- باندې د ایمان، اطمینان او توکل په لرلو له مخې امکان لري، نو الله –سبحانه وتعالی- فرمایلی:

یوازې پر الله – عزوجل- باندې په ایمان، اطمینان او توکل سره خړوبیدلای شي ، نو الله –سبحانه وتعالی- فرمایلي دي: (الَّذِينَ آمَنُوا وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِكْرِ اللَّهِ ۗ أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ) (هغه كسان چې ایمان يې راوړى دى او د هغوى زړونه د الله په ذكر سره ډاډمنیږي، خبردار شئ! يوازې د الله په ذكر (ياد) سره زړونه مطمئن كېږي) [الرعد سورت: ایت 28].

اې الله موږ له تا نه سوال کوو، اې ژوندی.. اې انتظام کوونکيه ذات! دا چې زمونږ ګناهونه معاف کړې، زموږ عیبونه پټ کړې، په خپل اطاعت کې مو مرسته وکړې، جنت ته مو داخل کړې او له اوره مو وژغورې.

11 - 12

- المَـلِـكُ المَـلِــيـكُ- حقیقي پادشاه او مالک -جل جلاله-

بخاري د ابن مسعود -رضي الله عنه- څخه روایت کوي چې وایي: د یهودو یو عالم رسول الله -صلی الله علیه وسلم- ته راغی او ویې ویل: اې محمده! موږ موندلي دي چې الله -تعالی- اسمانونه په یوه ګوته، ځمکې په بله ګوته، ونې په بله ګوته، اوبه او خاوره په بله ګوته او نور ټول مخلوقات په بله ګوته کې نیسي، بیا وايي: زه پادشاه یم.

رسول الله -صلى الله عليه وسلم- وخندل تر دې چې آخرني غاښونه يې ښکاره شول ددې عالم د خبرې د پخلي په وجه باندې، بیا رسول الله -صلى الله عليه وسلم- دغه آیت تلاوت کړ: (وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالْأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَالسَّمَاوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ ۚ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَىٰ عَمَّا يُشْرِكُونَ) (او دغو (مشركانو) د الله تعظیم ونه كړ د هغه حق تعظیم، حال دا چې ځمكه ټوله د ده په قبضه كې ده د قیامت په ورځ كې او اسمانونه د ده په ښي لاس كې رانغاړل (راټول كړى) شوي دي، ده لره پاكي ده او هغه ډېر اوچت دى له هغو څیزونو نه چې دوى يې (له هغه سره) شریكوي) [الزمر سورت: ایت 67].

یوازې هغه پوهیږي چې هغه د څه څیز مستحق دی...!

او بل څوک نه شي کولی د هغه پوهه احاطه کړي...!

یوازې هغه کولی شي د خپل قدر ستاینه وکړي...!

د هغه پرته بل څوک د هغه ښه ستاینه نشي کولی...!

بیان او فصاحت او تعبیر.. خپلې نیمګړتیاوې اعلان کړې...!

حیاء زمونږ زړونه ډکوي، او موږ پدې وخت کې غواړو د پاچاهانو د پاچا صفتونه بیان کړو! او مونږ دا وياړ لرو چې د هغه – جل وعلا- د عظمت او د هغه د لوی قدرت لپاره خپلې پوزې په خاورو کې ومروړو، او دا وياړ لرو چې زمونږ ژبې او قلمونه د هغه ستاینه کوي، که موږ د هغه پاکي، تسبیح، او تمجید کوو دا د هغه –جل و علا- احسان او منت دی پر مونږ باندې.

ډالۍ کوونکي په ستاینې سره تا ته نشي رسیدلی

حتا که دوی مبالغه هم وکړي، ځکه هغه څه چې په تاسو کې دي ډیر لوی دي

د پادشاه د نوم د سیوري لاندې:

(هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ) ( دغه الله هغه ذات دى چې نشته هېڅ حق معبود مګر هم دى دى، چې (حقیقي) پادشاه دى) [الحشر سورت: ایت 23].

زمونږ رب - عزوجل - هغه ذات دی چې په خپله پادشاهۍ کې خپل امر پلي کوي، هغه د ټولې پادشاهۍ مالک دی، او هغه بشپړ پادشاه دی، د قیامت د ورځې مالک دی، هغه د مخلوقاتو پادچاه دی، او د هغه څخه پورته هیڅ پادشاه نشته، او له هغه پرته بل هیڅ څه نشته، هغه د ټولو شیانو اختیار لري، او د هغه –سبحانه و تعالی- لپاره هیڅ مانع کوونکی یا مدافع نشته.

یو پیاوړی پاچا چې هیڅکله خپل ځواک له لاسه نه ورکوي ... د هغه په وړاندې قضاوت کیږي او بخښنه ترې غوښتل کیږي ... هغه پاچا چې هغه لره د فضا مخ او شا حاکمیت دی ... د هغه د پاچاهۍ ځواک د زمانې په تیریدو سره نه کمزوری کیږي

هغه داسې یو پادشاه دی چې د خپل حلم او مهربانۍ له امله ... د هغه د نېک امتحان له امله به د هغه نافرماني او ورسره جفا کیږي ... د هر واکمن واکمني له منځه ځي ... او الله هغه بادشاه دی چې واکمني یې نه زړیږي

او ریښتینی ملکیت یوازې الله - عزوجل – لره دی؛ هیڅوک هغه سره شریک ندی، او هر څوک چې د یو څه مالک دی؛ هغه د الله لخوا ورکړل شوی دی، او هغه -صلی الله علیه وسلم- فرماېلي دي: «لَا مَالِكَ إِلَّا اللهُ -عز وجل- »، "له الله –عزوجل- پرته بل مالک نشته". او په بل روایت کې راغلي چې: «لَا مَلِكَ إِلَّا اللهُ» "له الله پرته بل پادشاه نشته" [دواړه مسلم روایت کړي دي] (قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَن تَشَاءُ وَتَنزِعُ الْمُلْكَ مِمَّن تَشَاءُ وَتُعِزُّ مَن تَشَاءُ وَتُذِلُّ مَن تَشَاءُ ۖ بِيَدِكَ الْخَيْرُ ۖ إِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ) ( ته ووایه: اى الله!د پادشاهۍ مالكه! ته بادشاهي وركوې هغه چا ته چې وغواړې او پادشاهي بېرته اخلې له هغه چا نه چې وغواړې، چا ته چې وغواړې عزت وركوې او چا ته چې وغواړې ذلت وركوې، هم ستا په لاس كې خیر دى، بېشكه ته په هر شي باندې ښه قادر يې) [آل عمران سورت: ایت 26].

نو زمونږ رب جل وعلا- د اسمانونو او ځمکې د خزانو مالک دی، د هغه په لاس کې خیر دی، هغه چا ته چې وغواړي روزي ورکوي.

او هغه - عزوجل - د مرګ، ژوند، قیامت، ګټې او ضرر مالک دی او هغه ته د ټولو کارونو اختیار راجع کیږي.

هغه په خپله بادشاهۍ کې څنګه چې وغواړي تصرف کوي، هره ورځ هغه په یو خاص حالت کې قرار لري! د رسول الله –صلی الله علیه وسلم- څخه ثابت دي چې فرمایي: «د هغه د شان او کار څخه دا دي چې: ګناهونه وبخښي، تکليف لرې کړي، ځينې خلک لوړ کړي او نور ښکته کړي» [حسن حدیث دی. ابن ماجه روایت کړی].

او دا د الله پادشاهي ده – سبحانه و تعالی - هغه چا ته یې ورکوي چې غواړي: (وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَن يَشَاءُ) (او الله خپله پادشاهي وركوي چا ته چې يې وغواړي) [البقرة سورت: ایت 247].

د امام احمد په مسند کې راغلي: رسول الله -صلی الله علیه وسلم- فرماېلي: «لَا تَسُبُّوا الدَّهْرَ! فَإِنَّ اللهَ -عز وجل- قَالَ: أَنَا الدَّهْرُ، الأَيَّامُ وَاللَّيَالِي لِي؛ أُجَدِّدُهَا وَأُبْلِيهَا، وَآتِي بِمُلُوْكٍ بَعْدَ مُلُوْكٍ». «زمانې (وخت) ته ښکنځلې مه کوئ! ځکه چې الله -عزوجل- فرمایي: زه زمان (وخت) یم، ورځې او شپې زما دي؛ زه یې نوي کوم او له منځه یې وړم، او زه به له بادشاهانو وروسته بادشاهان راولم». [صحیح حدیث دی. لومړی یې په "صحیح مسلم" کې دی].

د یمن بادشاهان چیرته دي چې تاجونه یې درلودل ... او د هغوی ګلان او تاجونه چیرته دي

په ټولو داسې یو شی راغلی چې هېڅ چاره ترې نشته ... داسې لاړل ګواکې هغو خلکو هیڅ شتون نه درلودل.

شیطان هغوی ته د هغوی کړنې ښایسته کړې..

کله چې الله –تبارک و تعالی- فرعون ته بادشاهي ورکړه؛ هغه فکر وکړ چې اصلي مالک دی، نو هغه کبر، غرور، او خلکو باندې ظلم وکړ؛ تر دې چې هغه حالت ته ورسید چې: د ځان لپاره یې د بادشاهۍ او الوهیت دعوه وکړه! (وَقَالَ فِرْعَوْنُ يَا أَيُّهَا الْمَلَأُ مَا عَلِمْتُ لَكُم مِّنْ إِلَٰهٍ غَيْرِي) (او فرعون وویل: اې سردارانو! زه ستاسو لپاره له خپل ځان نه غیر بل هېڅ معبود نه پېژنم) [القصص سورت: ایت 38]، الله -عزوجل- هغه له منځه یوړ او د قیامت تر قاېمېدو پورې یې د ځمکې د بادشاهانو لپاره مثال او عبرت وګرځاوه؛ تر څو بادشاهي پر دوی طغیان او غلبه ونه کړي او خپل اصل، کمزوري او میعاد هیر نه کړي.

که څه هم بادشاهان د دنیا په ژوند کې د بادشاهۍ سره شباهت لري؛ ځکه دوی د جایدادونو، ماڼیو، باغونو، سرو زرو او سپینو زرو مالکان دي، او دوی دوه انتخابه لري: یا به له دوی څخه اخیستل کیږي، یا به دوی له هغې څخه اخیستل کیږي، ځکه چې دا یو لنډ مهاله ملکیت دی، او داسې امانت دی چې باید بیرته وګرځول شي..

نو الله - عزوجل- هغوی ته یادونه وکړه چی د هغوی ورتګ الله ته دی؛ (وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا ۖ وَإِلَيْهِ الْمَصِيرُ) (او خاص د الله لپاره د اسمانونو او ځمكې بادشاهي ده او د هغه څه چې د دې دواړو په مینځ كې دي او خاص د هغه په طرف ورتلل دي) [المائدة سورت: ایت 18].

او رسول الله -صلى الله عليه وسلم- د شاهنشاه له نومولو څخه منع کړې ده، په "صحيحينو" کې راغلي دي: چې رسول الله -صلى الله عليه وسلم- وفرمايل: "د الله په نیز تر ټولو بد او ذلیل نوم دادی چې: یو سړی د شاهنشاه په نوم باندې ونومول شي".

د قیامت د ورځې مالک..

د قيامت په ورځ به الله -جل و علا- اسمانونه په خپل ښي لاس کې او ځمکه په بل لاس کې ونیسي؛ لکه څنګه چې الله -تعالی- فرمایلي دي: (وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَالْأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَالسَّمَاوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ ۚ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَىٰ عَمَّا يُشْرِكُونَ) (او دغو (مشركانو) د الله تعظیم ونه كړ د هغه حق تعظیم، حال دا چې ځمكه ټوله د ده په قبضه كې ده د قیامت په ورځ كې او اسمانونه د ده په ښي لاس كې رانغاړل (راټول كړى) شوي دي، ده لره پاكي ده او هغه ډېر اوچت دى له هغو څیزونو نه چې دوى يې (له هغه سره) شریكوي) [الزمر سورت: ایت 67].

په صحیحینو کې له ابوهریره -رضي الله عنه- څخه روایت دی چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «يَقْبِضُ اللهُ -تبارك وتعالى- الأَرْضَ يَوْمَ القِيَامَةِ، وَيَطْوِي السَّمَاءَ بِيَمِينِهِ، ثُمَّ يَقُولُ: أَنَا المَلِكُ! أَيْنَ مُلُوْكُ الأَرْضِ؟». «الله –تبارک و تعالی- به د قیامت په ورځ ځمکه خپله قبضه کې راولي، او په خپل ښي لاس به اسمان راونغاړي، بیا به ووايي: زه پادشاه یم! د ځمکې پادشاهان چیرته دي؟».

او په صحیح مسلم کې له عبدالله بن عمر -رضي الله عنهما- څخه روایت دی چې هغه وویل: رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «يَطْوِي اللهُ -عز وجل- السَّمَاوَاتِ يَوْمَ القِيَامَةِ، ثُمَّ يَأْخُذُهُنَّ بِيَدِهِ اليُمْنَى، ثُمَّ يَقُوْلُ: أَنَا المَلِكُ! أَيْنَ الجَبَّارُوْنَ؟ أَيْنَ المُتَكَبِّرُوْنَ؟ «الله –عزوجل- به د قیامت په ورځ اسمانونه راونغاړي، بیا به یې په خپل ښي لاس کې ونیسي، بیا به ووایي: زه پادشاه یم! زورواکي چیرته دي؟ لویی کوونکي چیرته دي؟»

بيا به ځمکې په خپل کیڼ لاس کې راونغاړي، بيا به ووايي: زه پادشاه يم! زورواکي چیرته دي؟ لويي چاري (لویي کوونکي) چیرته دي؟.

او د قيامت په ورځ به رب –سبحانه و تعالی- وفرمايي: (نن پادشاهي د چا ده)؟ هیڅوک به ځواب ورنکړي! او حق -تعالی- به په خپله ځواب ورکړي: : (لِلَّهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ) [غافر سورت: ایت 16]. خاص د الله (پادشاهي ده) چې یو دى، ښه غالب دى.

د هغه پادشاهي بشپړه ده:

که څه هم الله –عزوجل – پادشاه دی، او زمونږ له عبادت څخه بی نیاز دی؛ خو د هغه پر خپلو بندګانو د ښکلي احسان او منت په خاطر : خپل نوم (پادشاه) د خپلو نورو نومونو سره یوځای کړ؛ د دې لپاره چې نفسونه آرامتیا ومومي او د هغه سره د لیدو لپاره لیوالتیا پیدا کړي، هغه –سبحانه و تعالی- وفرمایل: (الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ (3) (ډېر زيات مهربان، بې حده رحم كوونكى دى) مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ (4)) (د بَدلې د ورځې مالك دى) [الفاتحة سورت: ایت 3-4]، او هغه -سبحانه وتعالى- وفرمایل: (هُوَ الرَّحْمَٰنُ الرَّحِيمُ (22) (هم دى ډېر مهربان، بې حده رحم كوونكى دى هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ) دغه الله هغه ذات دى چې نشته هېڅ حق معبود مګر هم دى دى، چې (حقیقي) پادشاه دى) [الحشر سورت: ایت 22-23]، او الله -عزوجل - موږ ته خبر راکوي چې پادشاهي له احسان او مهربانۍ پرته نه ښه کیږي او نه بشپړیږي؛ او هغه –سبحانه و تعالی – پادشاه او رحم کونکی دی.

او زمونږ د رب –عزوجل- پادشاهي له نیمګړتیاوو څخه پاکه ده؛ (يُسَبِّحُ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ الْمَلِكِ الْقُدُّوسِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ) (د الله لپاره پاكي بیانوي هر هغه څه چې په اسمانونو كې دي او هر هغه څه چې په ځمكه كې دي، (د هغه الله چې) بادشاه دى، ډېر پاك دى، ښه غالب دى، ډېر حكمت والا دى) [الجمعة سورت: ایت 1].

او پدې چې د ځمکې پادشاهان په نيمګړتياوو لکه تکبر، ډیر شهوت، بې عدالتۍ او ظلمونو کې اخته شول، الله -عزوجل - موږ ته خبر راکړ چې د هغه حاکمیت بشپړ دی، چې په هغه کې د کمال او احسان ټول صفتونه راتول شوي دي؛ له همدې امله رسول الله -صلی الله علیه وسلم- به چې کله د وتر له لمانځه وروسته سلام ګرځاوه نو ویل به یې: «سُبْحَانَ المَلِكِ القُدُّوْسِ»، "پاکی ده مقدس پاچا لره" درې ځلې، او دریم ځل یې خپل غږ پورته کړ. [ صحیح حدیث دی. نسائی روایت کړی]

او بنده لپاره واجب دادی چې: د الله د بادشاهۍ او رحمت شکر ادا کړي، او تل د هغه ستاینه وکړي؛ الله –عزوجل- فرمايي: (لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ) (خاص د هغه لپاره بادشاهي ده او خاص د هغه لپاره ټول د كمال صفتونه دي) [التغابن سورت: ایت 1]، هغه په خپله پادشاهۍ کې د ستاینې وړ دی، د ستاینې پرته پادشاهي نیمګړې وي، او له ستاینې پرته پادشاهي بې وزلي ده، او ستاينه له پادشاهۍ سره بې نهایت کمال او عظمت دی.

او د هغه د پادشاهۍ له عظمت څخه: دا دي چې هغه پناه ورکوي څوک چې هغه ته پناه وړي، او هیڅوک نشي کولی د هغه چا ساتنه او حمایت وکړي کله چې الله د هغه د تباهۍ اراده وکړي؛ (قُلْ مَن بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَهُوَ يُجِيرُ وَلَا يُجَارُ عَلَيْهِ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ) (ته (دوى ته) ووایه: څوك دى هغه ذات چې د هغه په لاس كې د هر شي بادشاهي ده او هغه پناه وركوي او د هغه په خلاف پناه نشي وركول كېدى كه چېرې تاسو پوهېږئ) [المؤمنون سورت: ایت 88].

اې مالکه هغه چې ټولې چارې په خپل اختیار کې لرې ... او د هغه قضاوت په هر څه کې پلی کیږي

زه تاته پناه راوړم، اې سخي ذاته چې څوک نه مایوسه کوې...بنده ستا په عزت باندې پناه او ساتنه غواړي

اې هغه ذاته چې د هغه پادشاهی نه ختمېږي!

تاریخ پوهانو ویلي: کله چې هارون الرشید خپله ماڼۍ جوړه کړه، په هغه وخت کې د دې ماڼۍ په څیر ښکلا چا نه وه لیدلې! خلک ننوتل او هغه ته یې مبارکي ویله، پدې ډله کې ابو العتاهیه هم وو؛ هغه پاڅید او ویې ویل:

څومره چې غواړې ژوند وکړه ترڅو چې ته سالم یې ... د ماڼیو د سیوری لاندې ... تا ته به په لاس درشي هغه څه چې ته یې غواړې ... کله چې خلک سهار او ماښام په لوړو قصرونو کې راتګ وکړي ... ستا لپاره به هغه څه عملي شي چې تا اراده کړې وي ... سهار، ماښام د خلکو په تګ او راتګ سره

کله چې له سینو څخه د ځنکدن آواز پورته شي ... او کله چې سینې ستړي شي ... هلته به په یقین سره پوه شې ... چې ته نه وې مګر په خپل غرور کې وې

نو هارون تر هغه وخته پورې وژړل چې په ځمکه ولوېد او یوه میاشت نه وه تیره شوې چې هغه د مړو په قطار کې شو".

هارون!.. هغه څوک و چې ورېځو ته به يې ويیل: هر چېرته چې غواړې باران و اوروه؛ ستا خراج (محصول) په یقین سره ما ته رارسیږي؟! هارون.. هغه څوک وو چې یو کال به یې حج کاوه او یو کال به یې غزا کوله؟!

او عبدالملک بن مروان – د اسلامي نړۍ حاکم ته – چې کله مرګ راغی؛ هغه د خپلې ماڼۍ په شاوخوا کې یو دوبي ولیده چې په خوښۍ سره سندرې وايي! عبدالملک وویل: اې کاش چې زه جامې مینځونکی وای! ای کاش چې پادشاهي او خلافت مې نه وای پېژندلی! بیا مړ شو.

او بل وايي: اې هغه ذاته چې پادشاهي یی نه ختمېږي، په هغه چا رحم وکړه چې پادشاهی یې ختمه شوه، او کله چې سعید بن المسیب دا خبرې واورېدې نو په ځواب کې یې ورته وویل: "ټوله ستاینه الله لره ده چې دوی د مرګ په وخت کی زمونږ خوا ته را تښتې، او موږ ددوی خوا ته نه تښتو".

د پادشاه دروازه وټکوه!

ګرانه لوستونکیه! ناروغي به لیرې شي، ناروغ او ټپي به روغ شي، ګناه به وبخښل شي، پور به ادا شي، بندي به خوشې شي، غایب به را ستون شي، ګناهګار به توبه اوباسي، بې وزله به شتمن شي .. او دا ټول د پادشاهانو د پادشاه –سبحانه و تعالی- په لاس کې دي-، الله -عزوجل- په هر ساعت او هر وخت کې ستا پټنځای، پناه ګاه، او امید دی؛ په ځانګړې توګه د شپې په پای کې؛ الله – جل و علا - هره شپه لاندیني اسمان ته راښکته کېږي او اواز کوي: «أَنَا المَلِكُ، أَنَا المَلِكُ، مَنْ ذَا الَّذِي يَدْعُوْنِي فَأَسْتَجِيبَ لَهُ؟ مَنْ ذَا الَّذِي يَسْأَلُنِي فَأُعْطِيَهُ؟ مَنْ ذَا الَّذِي يَسْتَغْفِرُنِي فَأَغْفِرَ لَهُ،؟ فَلَا يَزَالُ كَذَلِكَ حَتَّى يُضِيءَ الفَجْرُ» «زه پادشاه یم، زه پادشاه یم، آیا څوک شته چې ما وبلي نو زه یې غوښتنه ومنم؟ آیا څوک شته چې زما څخه څه وغواړي چې زه یې ورکړم؟ آیا څوک شته چې زما څخه بخښنه وغواړي او زه ورته بخښنه وکړم؟ او دا به تر هغه وخته پورې وي چې سهار روښانه شي». [مسلم روایت کړی].

او زموږ پېغمبر - صلی الله علیه وسلم - چې پر الله تر ټولو مخلوقاتو پوه او د هغه لپاره تر ټولو ډیر عبادت کوونکی دی – مونږ دې ته هڅوي چې تل د الله –جل وعلا- پر پادشاهۍ باندې اقرار و کړو، سمدستي د لمانځه وروسته، او کله چې د شپې له خوا په خوب کی وېرېږو، او دا چې سهار او ماښام او له سفر څخه له راستنېدو وروسته دا زموږ د اذکارو څخه وي، بیا که تاسو دا په ورځ کې سل ځله تکرار کړ نو تاسو به له ګټونکو څخه اوسئ.

په صحیح روایت کې راغلي دي چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «مَنْ قَالَ: لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ، وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ المُلْكُ وَلَهُ الحَمْدُ، وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ، فِي يَوْمٍ مِائَةَ مَرَّةٍ؛ كَانَتْ لَهُ عَدْلَ عَشْرِ رِقَابٍ، وَكُتِبَتْ لَهُ مِائَةُ حَسَنَةٍ، وَمُحِيَتْ عَنْهُ مِائَةُ سَيِّئَةٍ، وَكَانَتْ لَهُ حِرْزًا مِنَ الشَّيْطَانِ يَوْمَهُ ذَلِكَ حَتَّى يُمْسِيَ، وَلَمْ يَأْتِ أَحَدٌ بِأَفْضَلَ مِمَّا جَاءَ بِهِ؛ إِلَّا أَحَدٌ عَمِلَ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ» "څوک چې سل ځلې (کرتې) ووايي: لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ، وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ المُلْكُ وَلَهُ الحَمْدُ، وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ، یعنې د الله پرته بل معبود نشته، هغه یو دی، هغه لره هیڅ شریک نشته، هغه لره پادشاهي او ستاینه ده، او هغه په هر څه باندې قادر دی؛ ددې په مقابل کې به د هغه لپاره د لسو غلامانو د آزادولو، سل نیکۍ به ورته ولیکل شی، او سل بدۍ به ترې لیرې شي، او پدې ورځ به تر ماښام پورې د شیطان له شره د هغه لپاره د حفاظت وسیله وي، او هېچا به له هغه څخه ښه شی نه وي راوړی؛ پرته له هغه چا چې له ده څخه یې ډیر ویلي وي". [د بخاري او مسلم روایت دی].

اې د قیامت د ورځې څښتنه! زموږ د ژوند وروستۍ برخه په خیر ولره، او زموږ لپاره حساب اسانه کړه؛ اې د جهانیانو ربه!

13

کامل او له عیبونه څخه پاک -جل جلاله-

علماوو ویلي دي: د نومونو او صفتونو (توحید) یووالی په دوو ستنو ولاړ دی، او هغه د توحید خلاصه دی:

1- د الله –سبحانه وتعالی- د نومونو، صفتونو او افعالو د کمال ثابتول.

2- د الله –سبحانه و تعالی- پاکوالی د ټولو هغو نیمګړتیاوو څخه چې د هغه له صفتونو، افعالو او کمال سره تضاد لري.

او په موږ باندې د الله له رحمت څخه دا دي چې: هغه موږ ته لارښوونه وکړه چې څنګه د هغه پاکي د تسبیح ویلو له لارې بیان کړو، هغه –عزوجل- فرمایی: (وَسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلًا) (او تاسو د هغه پاكي بیانوئ د ورځې په اوله او اخري برخه كې) [الأحزاب سورت: ایت 42].

پاکي ده هغه ذات لره چې لا تر اوسه د هغه تسبیح کیږي ... تل او له هغه پرته د بل چا پاکي نه بیانیږي

پاکي ده هغه ذات لره چې په ذکر کولو سره یې د هغه د رضایت لار ده ... له هغه څخه او په هغه کې ژوند او خوشبویي ده

هيڅکله او نه د بل چا لپاره پاکي ده، له هغه څخه او په هغه کې ژوند او خوشبویي ده

زموږ رسول الله -صلی الله علیه وسلم- به په رکوع او سجده کې به ویل: «سُبُّوْحٌ قُدُّوْسٌ، رَبُّ المَلَائِكَةِ وَالرُّوْحِ» "پاکي دې وي پاک ذات لره، د پرښتو او روح رب لره". [مسلم روایت کړی].

او تسبیح په لغت کې: تنزیه او پاکوالي ته وایي، (سبح الله) یعنی: د هغه پاکوالی له هر ډول عیب څخه بیان کړه.

زمونږ رب – عزوجل – له هر ډول عیب، نیمګړتیا او بدیو څخه پاک دی، او هغه – تبارک و تعالی- لره کمال مطلق دی.

تاسو تر ټولو حقدار یاست..

ټول کاینات عبادت کونکي دي، هرڅوک په دې جهان کې د الله– جل و علا- تسبیح وایي او دا ترټولو لوی شی دی چې پر هغه باندې د الله عبادت وشي.

او دا د اسمان اوسیدونکي د ملاېکو څخه دي: (قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَن يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ ۖ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ) ( هغوى وويل: ايا ته په هغې كې داسې څوك پيدا كوې چې په هغې كې به ورانى كوي او وينې به تُويَوي؟ حال دا چې مونږ ستا له ستايلو سره تسبيح وايو او ستا پاكوالى بيانوو، (الله) وويل: يقينًا زه پوهېږم پر هغه څه چې تاسو پرې نه پوهېږئ) [البقرة سورت: ایت 30].

په کایناتو کې هیڅ شی نشته مګر دا چې هغه د خپل خالق تسبیح وایي او اړخونه یې د خپل خالق په تسبیح سره ځواب ورکوي؛ پرته له کافرو انسانانو او پیریانو څخه.

الله -عز وجل- فرماېلي: (تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَالْأَرْضُ وَمَن فِيهِنَّ ۚ وَإِن مِّن شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَلَٰكِن لَّا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ ۗ إِنَّهُ كَانَ حَلِيمًا غَفُورًا) (خاص د هغه لپاره تسبیح وايي اووه اسمانونه او ځمكه او هغه څوك چې په دغو كې دي، او نشته هېڅ یو شى مګر د هغه له ستاینې سره تسبیح وايي او لېكن تاسو د هغو پر تسبیح نه پوهېږئ، بېشكه هغه له ازله ډېر تحمل والا، ډېر بخښونكى دى) [الإسراء سورت: ایت 44].

او هغه – تبارک و تعالی - د تسبیح وړ دی، د ذات او صفات د کمال په لرلو سره.

له ابوهریره -رضي الله عنه- څخه روایت دی چې هغه وویل: ما له رسول الله -صلی الله علیه وسلم- څخه اوریدلي دي چې ویل یې: «يو مېږي له انبیاوو څخه یو نبي وچیچه، نو امر یې وکړ چې د مېږيانو کلی دې وسوځول شي؛ او وسوځول شوه، بیا الله ورته وحې وکړه: د يو مېږي په چیچلو تا یو ملت چې تسبیح وایي وسیزه؟!» [بخاري روایت کړی- او دا د هغه لفظ دی - او مسلم روایت کړی].

غرونه او مرغان د الله –سبحانه و تعالی- تسبیح بیانوي او هر څوک د الله تسبیح وایي: وَسَخَّرْنَا مَعَ دَاوُودَ الْجِبَالَ يُسَبِّحْنَ وَالطَّيْرَ ۚ وَكُنَّا فَاعِلِينَ) (او مونږ د داود سره غرونه تابع كړي وو چې تسبیح به يې ویله او مرغان (هم) او مونږ (د داسې كارونو) كوونكي وو) [الأنبياء سورت: ایت 79]، نو موږ د الله –سبحانه و تعالی- د تسبیح ویلو ډیر مستحق یو.

ځينو سلفو ويلي دي: آیا د تاسف ځای ندی چې د یو چا سوارلۍ چې هغه باندې سوریږي؛ او هغه جامې چې اغوندي یې؛ له هغه څخه ډیر د الله ذکر وایي؟!

زړونو واوریدل..

کله چې نیک خلک د انعامونو څخه خبر شول: دا چی تسبیح د الله لپاره ترټولو ښه او غوره وینا ده؛ په هر حالت کې د الله -سبحانه وتعالی- د تسبیح لپاره هڅه کوي، ځکه دا یو آسانه غنیمت دی، له رسول الله -صلی الله علیه وسلم- څخه روایت شوی چې هغه وفرمایل: "دوه کلمې چې په ژبه سپکې، په تله کې درنې، رحمان ته محبوبې دي: سُبْحَانَ اللهِ وَبِحَمْدِهِ، سُبْحَانَ اللهِ العَظِيمِ، یعنې پاکي او ستاینه الله لره ده، پاکي عظیم الله لره ده». [بخاري او مسلم روايت کړی].

او د رسول الله - عليه الصلاة والسلام- نه صحیح روایت دی چې هغه وفرمایل: «څوک چې په ورځ کې سل ځلې: سُبْحَانَ اللهِ وَبِحَمْدِهِ ووايي وي؛ د هغه ګناهونه به پاک شي، حتی که د سمندر د ځګ په اندازه هم وي». [بخاري او مسلم روایت کړی].

او هغه -صلی الله علیه وسلم- فرماېلي: "ایا ستاسو څخه یو څوک د دې توان نه لري چې هره ورځ زر نیکۍ وګټي؟" د ناستو کسانو څخه یو پوښتونکي ترې وپوښتل: زموږ څخه یو کس څنګه زر نیکۍ ګټلای شي؟

هغه ووېل: سل ځلې دې تسبیحات ووایي، نو د هغه لپاره به زر نیکۍ ولیکل شي، یا به له هغه څخه زر ګناهونه پاک شي". [مسلم روایت کړی].

د خوشحالۍ کليانې:

د الله –سبحانه و تعالی- تسبیح ویل: یو له هغو نیکیو څخه دي چې پاتې کیږي.

او په تسبیح ویلو کې: د اطاعت کوونکو لپاره آرامي، د تښتیدونکو لپاره پټنځاي، او د ویرېدونکو لپاره د پناه ځای؛ او پوهیږي چې هغه ذات چې د هغه ستاینه کوي او له هر عیب او نیمګړتیا څخه یې پاک بولي هغه: په سختۍ کې د دوی لپاره پټنځای، په یوازیتوب کې آرامتیا، او په لږو کې مرستندوی ذات دی.

څنګه به تسبیح کوونکو ته ځواب ورنکړای شي، پداسې حال کې چې هغوی الله د آسانۍ په وخت کې پیژندلی و، نو څنګه به یې هغه د سختۍ په وخت کې ونه پیژني؟!

او دا د الله پیغمبر یونس بن متا – علیه السلام- ؛ الله –عزوجل- د هغه په اړه څه وویل؟ (فَلَوْلَا أَنَّهُ كَانَ مِنَ الْمُسَبِّحِينَ (143) (نو كه دا خبره نه وي چې بېشكه هغه له تسبیح ویونكو څخه و. لَلَبِثَ فِي بَطْنِهِ إِلَىٰ يَوْمِ يُبْعَثُونَ (144)) (نو) خامخا دې به د هغه (كب) په خېټه كې تر هغې ورځې پورې پاتې و چې دوى به بیا ژوندي راپاڅولى شي) [الصافات سورت: ایتونه 143-144].

ابن عباس -رضي الله عنهما- ویلي: «په بحر کې به کبانو آرام کاوه خو هغه به له تسبیح ویلو څخه آرام نه کاوه، او چونګښې به د اواز کولو څخه آرامېدلې، خو هغه به د الله –سبحانه و تعالی- له ذکر څخه چپ نه پاتي کیده».

حسن ویلي: "یونس -علیه السلام- د کب په خیټه کې لمونځ نه و کړی، بلکې د آسانۍ پر مهال نیک کار کړی و، نو الله تعالی د سختۍ پر مهال یاد کړ".

کرجي ویلي: «دلیل پر دې دی چې تسبیح او تهلیل غمونه لرې کوي، او له مصیبتونو او آفتونو څخه ژغورل کوي».

او په اثر کې راغلي دي: "که یو بنده نیک وي، هغه په اسمان کې پیژندل شوی وي؛" ځکه تسبیح یو نیک کار دی، او الله –عزوجل- فرمایي: (وَالْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ) (او نېك عمل دغه (كلمات) پورته كوي) [فاطر سورت: ایت 10].

بنده ته په تسبیح ویلو سره روزي ورکول کیږي، دا په «الادب المفرد» کې له رسول الله -صلی الله علیه وسلم- څخه نقل شوي دي چې فرمایي: "... او سُبْحَانَ اللهِ وَبِحَمْدِهِ؛ دا د هر څه دعا ده، او په دې سره ټولو ته روزي ورکول کیږي". [صحیح حدیث دی]

پاکي تا لره ده!

الله لره پاکي ده د هغو شیانو د شمیر په اندازه چې په آسمان کې یې پیدا کړي دي.

الله لره پاکي ده د هغو شیانو د شمیر په اندازه چې په ځمکه کې یې پیدا کړي دي.

الله لره پاکي ده د هغو شیانو د شمیر په اندازه چې د هغو دواړو په منځ کې شتون لري.

الله لره پاکي ده د هغو شیانو د شمیر په اندازه چې هغه پیدا کړي دي.

الله –سبحانه و تعالی- خپلو بندګانو ته امر کړی: چې د لمر په راختلو او لوېدو په وخت کې د هغه تسبیح ډیر ووایي؛ نو فرمایلي یې دي: (فَسُبْحَانَ اللَّهِ حِينَ تُمْسُونَ وَحِينَ تُصْبِحُونَ) نو (وايئ) د الله تسبیح كله چې تاسو ماښام كوئ او كله چې تاسو سبا كوئ) [الروم سورت: ایت 17]، او هغه -عز وجل- فرمایی- : (وَسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلًا) (او تاسو د هغه پاكي بیانوئ د ورځې په اوله برخه او اخري برخه كې) [الأحزاب سورت: ایت 42].

او د تسبیح د اهمیت لپاره؛ الله تعالی د جنت خاوندانو ته د تسبیح الهام کوي لکه څنګه چې نفس ته الهام کوي؛ (دَعْوَاهُمْ فِيهَا سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَتَحِيَّتُهُمْ فِيهَا سَلَامٌ ۚ وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ) (د دوى وینا به په دغو (جنتونو) كې سُبْحَانَكَ اللهم (اى الله! ستا پاكي بیانوو) وي او په دغو (باغونو) كې به د دوى ډالۍ سلام وي او د دوى د وینا اخر به دا وي چې ټول صفتونه خاص الله لره دي چې د ټولو عالمونو ښه پالونكى دى) [يونس سورت: ایت 10].

ابن رجب -رحمه الله- فرمايي: "او ټول عملونه پاي مومي، او ذکر هیڅ کله پای نه مومي او نه ختمیږي! ټول عملونه د دنیا په ختمیدو سره ختمیږي، او د هغه څخه په آخرت کې هیڅ شی نه پاتې کیږي، او ذکر هیڅ کله نه ختمیږي، مومن په ذکر سره ژوند کوي، او هغه سره مري، او هغه باندې بیا ژوندی کیږي.

پاکي ده هغه ذات لره چې امتونه یې ستاینه کوي

د هغه ثنا په تسبیح سره چې د نعموتونو څخه غوره دی

پاکي ده هغه ذات لره چې ستاینه یې وکړه هغه ژبې چې پوهیږې

چې د هغه تسبیح کول تر ټولو ښه رسۍ دی

پاکي ده هغه ذات لره چې که هغه وغواړي مجرم شرموي

او که وغواړي د لوی او کوچني ګناه بښنه کوي

پاکي ده هغه ذات لره چې موږ له هغه ځواکمن ذات څخه د بخښنې تمه لرو

او هغه ته پناه وړو د ظالم د غچ اخیستلو څخه

الله –سبحانه و تعالی- دې موږ د هغو کسانو په ډله کې وشمیري چې د هغه تسبیح کوي، او د هغو کسانو نه چې په نومونو او صفاتو یی ایمان لري، او هغه کسان چې د هغه توحید او تعظیم مني؛ یقینا چې هغه اوریدونکی نږدې دی.

(فَسُبْحَانَ اللَّهِ حِينَ تُمْسُونَ وَحِينَ تُصْبِحُونَ (17) (نو (وايئ) د الله تسبیح كله چې تاسو ماښام كوئ او كله چې تاسو سبا كوئ. وَلَهُ الْحَمْدُ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَعَشِيًّا وَحِينَ تُظْهِرُونَ (18)) (او خاص هغه لره ستاينې دي په اسمانونو اوپه ځمكه كې او (تسبیح وايئ) د ورځې په اخره برخه كې او كله چې تاسو ماسپښین كوئ) [الروم سورت: ايت 17-18]،

14

د ټولو عیبو څخه پاک -جل جلاله-

نن ورځ خپل ځان په بیه واخله! بازار شتون لري، نرخ شته، توکي ارزانه دي، په دې بازار او مالونو باندې به داسې ورځ راشي چې په هغه وخت کې به لږ یا ډېر ته لاسرسی و نلرې: (ذَٰلِكَ يَوْمُ التَّغَابُنِ) (دغه د تاوان د ښكاره كېدو ورځ ده) [التغابن سورت: ايت 9]، (وَيَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلَىٰ يَدَيْهِ) (او (یاده كړه) هغه ورځ چې ظالم به په خپلو دواړو لاسونو خوله لګوي) [الفرقان سورت: ايت 27] .

که ته د پرهیزګارۍ په توښې سره لاړ نشې ... او د قيامت په ورځ وګورې چې نورو خلک به له هغې څخه دیر څه له ځانه سره راوړي وي

نو پر دې حالت به پښیمانه شې چې ته د هغوی په څیر نه وې ... او تا وا نه خیستل هغه څه چې هغوی اخیستلي وو

موږ د الله له ښکلي نومونو څخه یو له هغه نوم سره تم کیږو چې موږ الله ته نږدې کوي، او دغه نوم د توحید خلاصه دی، او د اسماء او صفاتو د توحید له دوه ستنو څخه یوه ستنه ده چې هغه: د الله – جل و علا - نوم (القدوس) دی.

هغه -سبحانه وتعالى- وفرمایل: (هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ) (دغه الله هغه ذات دى چې نشته هېڅ حق معبود مګر هم دى دى، چې (حقیقي) پادشاه دى، ښه پاك دى) [الحشر سورت: ايت 23]، او په صحیح مسلم کې راغلي: چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- به په رکوع او سجده کې ویل: «سُبُّوحٌ قُدُّوسٌّ، رَبُّ المَلَائِكَةِ وَالرُّوْحِ»، «یعنې هغه د ستاینې وړ او سپیڅلی ذات دی، د ملاېکو او روح څښتن دی».

او د امام احمد په مسند کې راغلي: چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- کله د وتر لمونځ پای ته ورساوه، ویې فرمایل: «سُبْحَانَ المَلِكِ القُدُّوسِ، سُبْحَانَ المَلِكِ القُدُّوسِ، سُبْحَانَ المَلِكِ القُدُّوسِ»، یعنی ستاینه هغه پادشاه لره ده چې پاک دی، ستاینه هغه پادشاه لره ده چې پاک دی ، ستاینه هغه پادشاه لره ده چې پاک دی ،" او په دریم ځل ویلو سره به یې خپل غږ لوړ کړ. [صحیح حدیث دی]

القدوس په لغت کې پدې معنا سره راځي: طهارت، پاک او منزه، او همدارنګه د مبارک په معنا هم راځي.

زموږ رب – سبحانه و تعالی-، القدوس دی، او هغه: چې له عیبونو او نقصانونو څخه پاک دی، له میرمن او اولادونو او شریکانو څخه پاک دی، په فضیلتونو او نیکیو پیژندل شوی، او د کمال په صفاتو باندې ستایل شوی دی.

او زموږ رب – سبحانه و تعالی – د برکت خاوند دی؛ هغه ذات چې هر وخت د هغه فضل او خیر عام او خپور شو په ځمکه او اسمانونو کې، د هغه نوم، کړنې، ذات، او غوره صفتونه یې برکت دي، او هغه ذات دی چې په خپل حکمت سره خپل مخلوق پاکوي چا ته چې وغواړي؛ (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا) په حقيقت كې الله غواړي چې له تاسي ګناه لرې كړي ای (د نبي) كور والاوو، او ښه مو پاک كړي په پاکولو سره. [الأحزاب سورت: ایت 33].

هغه لره پاکي ده!

او زموږ رب - عزوجل - د تقدس، پاکوالي او درناوي وړ دی؛ له ټولو مخلوقاتو څخه.

او تقدیس: د اسمان میشتو – ملائکو- عبادت دی: (وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ) (او مونږ ستا له ستايلو سره تسبيح وايو او ستا پاكوالى بيانوو) [البقرة سورت: ایت 30].

او ټول کائنات د الله – سبحانه و تعالی- پاکي او تسبیح بیانوي. (يُسَبِّحُ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ۖ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ ۖ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ) (د الله پاكي بیانوي هر هغه څه چې په اسمانونوكې دي او هر هغه څه چې په ځمكه كې دي، خاص د هغه لپاره بادشاهي ده او خاص د هغه لپاره ټول د كمال صفتونه دي او هغه په هر شي باندې ښه قادر دى) [التغابن سورت: ایت 1]، (تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَالْأَرْضُ وَمَن فِيهِنَّ ۚ وَإِن مِّن شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ) (خاص د هغه لپاره تسبیح وايي اووه اسمانونه او ځمكه او هغه څوك چې په دغو كې دي، او نشته هېڅ یو شى مګر د هغه له ستاینې سره تسبیح وايي) [الإسراء سورت: ایت 44].

ته تر ټولو مستحق يې..

او په مخلوقاتو کې تر ټولو مستحق چې باید پاکي او تنزیه بیان کړي: د آدم اولاده دي.

او د الله -جل و علا- درناوى په دې شیانو باندې کیږي:

د هغه –سبحانه و تعالی- سره مینه او د هغه تعظیم له ټولو نیمګړتیاوو او عیبونو څخه لوړ دی.

او د هغه څه ثابتول چې ځان لپاره یې ثابت کړي او یا رسول الله -صلی الله علیه وسلم- د هغه لپاره تایید کړی وي، او هغه پاک ګڼل د مخلوق سره له مشابهت څخه:

او هغه پاک ګڼل د مخلوق د مشابهت څخه: (لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ ۖ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ) (د هغه په مثل هېڅ شى نشته او هم دغه ښه اورېدونكى، ښه لیدونكى دى) [الشورى سورت: ایت11].

له شرک څخه یې پاک ګڼل، بیا د هغه قانون ته رجوع کول او هغه باندې راضي اوسیدل، او الله –سبحانه و تعالی- باندې له بد ګمانۍ څخه لرې اوسیدل.

او که څوک د هغه څه خلاف ګمان وکړي چې هغه پرې ځان ستایلی او یا یې پرې رسولانو ستایلی، او یا یې هغه حقیقتونه ناچل وګڼل چې ځان یې پرې یاد کړی دی او یا یې پرې رسولانو یاد کړی دی؛ نو دغه کس په حقیقت کې په الله باندې بد ګماني کړې ده.

دا او د هغه له صفتونو څخه د پاکی صفت دی ... پاکی او تعظیم رحمان ذات لره ده

په هغه کې ستا برخه..

مؤمن د اطاعت په کولو، او له ګناهونو او سرغړونو څخه په لرې اوسیدلو سره ځان پاکوي، او لرې کول د هغه شي چې زړونه پرې زنګ وهلي دي، او د حرام مال له خوړلو څخه لرې والی، د مال پاکول له شبهو او شک څخه، دا هغه څه دي چې الله – جل وعلا- پخپله وینا سره د هغه یادونه کړې ده: (قَدْ أَفْلَحَ مَن زَكَّاهَا (9) (یقینًا كامیاب شو هغه څوك چې دغه (نفس) يې پاك كړ. وَقَدْ خَابَ مَن دَسَّاهَا (10)) ( او یقینًا نامراده شو هغه څوك چې دغه (نفس) يې په خاورو كې پټ كړ) [الشمس سورت: ایتونه 9-10].

او الله –عزوجل- فرعون ته د موسی -علیه السلام- د لیږلو موخه بیان کړه، دا چې: خپل ځان باید د الله – سبحانه و تعالی- د پاکوالي سره پاک كړي -: (اذْهَبْ إِلَىٰ فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَىٰ (17) (ته فرعون ته لاړ شه، بېشكه ده سركشي شروع كړې ده. فَقُلْ هَل لَّكَ إِلَىٰ أَن تَزَكَّىٰ (18) نو ته (ورته) ووایه: آیا ته دا خوښوې چې ته پاك شې. وَأَهْدِيَكَ إِلَىٰ رَبِّكَ فَتَخْشَىٰ (19)) او دا چې زه تا ته ستا د رب په طرف ښوونه وكړم، پس چې ته ووېرېږې) [النازعات سورت:آیتونه 17-19].

نو لدې امله؛ پرته لدې ایماني پاکوالي څخه کامیابي نشته، (قَدْ أَفْلَحَ مَن تَزَكَّىٰ (14) (یقینًا هغه څوك كامیاب شو چې پاك شو. وَذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّىٰ (15)) او د خپل رب نامه يې یاده كړه، پس لمونځ يې وكړ) [الأعلى سورت:14-15]، بلکې د ظالم قوم څخه تقدیس او پاکوالی له منځه وړل کیږي.

له رسول الله -صلی الله علیه وسلم- څخه صحیح روایت دی چې هغه وفرمایل: «إِنَّ اللهَ لَا يُقَدِّسُ أُمَّةً لَا يَأْخُذُ الضَّعِيفُ حَقَّهُ مِنَ القَوِيِّ» "الله د هغه قوم درناوی نه کوي چې کمزوری له زورور څخه خپل حق نه اخلي" [صحیح حدیث دی. بیهقي په سنن الکبری کې روایت کړی دی]. او په صحیح ډول روایت شوی دی چې هغه - عليه الصلاة والسلام- وفرمایل: " څنګه به الله یو قوم دروند کړي چې له زورورو څخه د کمزورو حق نه اخيستل کیږي؟"

او کله چې ابو الدرداء سلمان الفارسي-رضی الله عنهما- ته ولیکل ترڅو له عراق څخه سپېڅلې ځمکې ته هجرت وکړي؛ سلمان په داسې فصاحت سره ځواب ورکړ چې د قداست او پاکوالي مفهوم واضحوي؛ هغه وفرمایل: ځمکه د هیچا د پاکوالي سبب نه ګرځي! بلکې انسان په خپل عمل سره ځان پاکوي.

پاکي ده هغه ذات لره چې تر اوسه هم د هغه رزق شتون لري، پاکي ده هغه ذات لره چې په خاطرو سره آرمانونه ورکوي

د ټولو جهانیانو لپاره تضمین دی، چې نفس ولري او ژبې د هغه بیان نه وي کړی

اې الله، موږ له تا څخه غوښتنه کوو اې پاک او ستایل شویه ... اې پاکه ربه! موږ پاک کړه، موږ ته بخښنه وکړه او په موږ رحم وکړه؛ اې د ډېر رحم څښتنه!

السَّــلاَمُ (سلامتیا بخښونکی ذات) -جل جلاله-

له انس -رضي الله عنه- څخه روایت دی چې رسول الله -صلی الله علیه وسلم- وفرمایل: «إِنَّ السَّلَامَ: اسْمٌ مِنْ أَسْمَاءِ اللهِ -تَعَالَى-، وَضَعَهُ اللهُ فِي الأَرْضِ؛ فَأَفْشُوا السَّلَامَ بَيْنَكُمْ» «السلام: د الله –تعالی- له نومونو څخه یو دی، چې الله په ځمکه کې ایښی دی؛ نو تاسو په خپل منځ کې سلام خپور کړئ». [صحیح حدیث دی. بخاري په «الأدب المفرد» کې روایت کړی].

مؤمن بیا هم له الله څخه په دنیا او آخرت کې د سلامتیا غوښتنه کوي؛ اما د دنیا سلامتیا: هغه ظاهري او باطني ده:

ظاهري: لکه د ناروغیو او مرضونو څخه روغتیا، او له هر هغه څه نه په امن کې پاتې کیدل چې بد ګڼل کیږي.

او باطني په دې دنیا کې: د دین خوندیتوب، او د کفر، بدعت او نافرمانۍ څخه د یقین خوندیتوب.

دا هغه څه دي چې مؤمن یې غوښتنه کوي او دا د ایمان ترټولو قوي دلیل دی، که دا تاسو ته درکړل شي، نو تاسو به د روغ زړه څښتن اوسئ، او د سلامتیا کور ته به ننوځئ.

هرڅوک د سلامتیا او خوندیتوب په لټه کې دي، او الله – تبارک و تعالی- سلام دی.

ابن القیم -رحمه الله- وایي: «څومره کسان به وي چې دا نوم یې یاد کړی وي نه پوهیږي چې پدې نوم کې څه رازونه او معنا ګانې شتون لري !!».

هغه –تبارک و تعالی- فرماېلي: (هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ) ( دغه الله هغه ذات دى چې نشته هېڅ حق معبود مګر هم دى دى، چې (حقیقي) پادشاه دى، ښه پاك دى، سلامتيا وركوونكى (او) امان وركوونكى دى، نګهبان (محافظ) ښه غالب (او زورور) دی. [الحشر سورت: ایت 23].

زموږ السلام رب –جل و علا-: له هر عیب او نیمګړتیا څخه سالم دی؛ د خپل ذاتي کمال، صفتونو او خپلو اعمالو د بشپړتیا له مخې سالم دی.

نو سلامتیا: بې زاري، او ویل شوي چې : هوساینې او عافیت ته ویل کیږي.

او هغه سلام دی او په حقیقت کې هم سالم دی

له هر ډول تمثیل او نیمګړتیاو څخه سالم دی

او زموږ رب - جل و علا- له هر نوم څخه پدې نوم سره ډیر مستحق دی چې ورته ورکړل شوی دی.

د سلام نوم د سیوري لاندې:

د الله –عزوجل- په صفتونو کې پدې نوم کې فکر وکړه! نو د هغه ژوند له مرګ څخه سلامتیا ده، له پرکالۍ او خوب څخه، او د هغه نظام چلول او قدرت یې د ستړي والي څخه سلامتیا ده.

او د هغه په پوهې کې فکر وکړه! چې له هغه څخه هیڅ څیز نه جلا کیږي، یا د هیریدلو ستونزه ورته پیدا شي، او یا په یاد راوړولو او فکر کولو ته اړمن شي! (وَمَا يَعْزُبُ عَن رَّبِّكَ مِن مِّثْقَالِ ذَرَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ وَلَا أَصْغَرَ مِن ذَٰلِكَ وَلَا أَكْبَرَ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ) ( او ستا له رب څخه نه په ځمكه او نه په اسمان كې د ذرې په اندازه (شى) هم نه پټېږي او نه لدې نه زیات وړوكى شى او نه له دې نه زیات غټ مګر په واضحه كتاب كې دي) [يونس سورت: ایت 61] ، (وَمَا كَانَ رَبُّكَ نَسِيًّا) (او ستا رب هیڅكله هېروونكى نه دى) [مريم سورت: ایت 64].

او د هغه خبرې له درواغو او بې انصافۍ څخه خوندي دي، بلکې د هغه خبرې په حق او انصاف سره كمال ته رسېدلې دي: (وَتَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ صِدْقًا وَعَدْلًا) (او د رښتینولۍ او عدل له لحاظه ستا د رب خبره كمال ته رسېدلې ده) [الأنعام سورت: ایت 115].

د هغه بې نیازي په یو ډول او د نورو له اړتیا څخه سالمه ده، بلکې له هغه څخه پرته ټول ورته محتاجه دی، او هغه له ټولو څخه بې نیازه دی.

او د هغه پادشاهي د هر ډول منازعه کوونکي او یا ګډون کوونکي، یا مرستیال یا غلبه کوونکي څخه سالمه ده.

او د هغه مهرباني، د هغه عفوه، د هغه بخښنه، او بنده ته یې له ګناه څخه تېریدل لري دي له دې چې هغه اړتیا ولري او یا د هغه سپکاوی وشي او یا د رول لوبولو په موخه کوم کار وکړي؛ لکه څنګه چې د هغه پرته نور خلک یې کوي.