Imanin da Allah wanda Ya wajabta shi akan bayinSa daga abinda ya zo a cikin Alkur'ani mai girma da Sunnar Annabta.

BAKANDAMIYAR IMANI WANDA ALLAH YA WAJABTASHI AKAN BAYINSA NA ABINDA YA ZO A ACIKIN ALKUR'ANI MAI GIRMA DA SUNNAR ANNABI

(Wani kundi ne da ya tattaro tushe da muhimman AKIDAH da mas'alolinta, ya yi fice wurin alaƙanta mas'aloli na aƙida da AlKur'ani mai girma da Sunnar Annabi mai tsarki, tare da kwaɗayi akan dasa AKIDAH ta taƙaitacciyar hanya kuma gamammiya, daidai da sauƙaƙan jumloli a tsakiyar bayani, da bayyanin mas'alolin ƙudircewa, tare da tsaftace Bakandamiyar daga bincike-bincike na ilimin zance da kuma falsafa).

A gabanin shiga Kundin

Da sunan Allah Mai Rahama Mai jin ƙai

Godiya ta tabbata ga Allah Wanda Ya saukar da littafi ga bawanSa, bai sanya karkata a gare shi ba, ina shaidawa babu abin bautawa da gaskiya sai Allah, Shi kadai Yake ba Shi da abokin tarayya, mulki naSa ne, kuma godiya ta tabbata gareShi, Shi Mai iko ne akan dukkan komai, ina shaidawa cewa (Annabi) Muhammadu bawanSa ne kuma ManzonSa ne kuma amintaccenSa ne akan wahayinSa - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi -.

Bayan haka: Lallai ilimin Akida shi ne mafi daukakar ilimai kuma mafi girmansu; domin shi yana magana ne ga mafi daukakar abin sani - shi ne Allah tsarki ya tabbatar maSa -, kuma mafi daukakar abin nufi - shi ne kadaitaShi da yin imani da Shi - kuma mafi daukakar makoma - shi ne ganin Ubangiji Mai girma a gidan ni'ima, da bin Annabi mai girma - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi -, da bin hanya madaidaiciya; saboda haka muka yi kwadayi mu wallafa wani littafi wanda ya tattaro mas'alolin Akida wanda muke neman shiriya da shi a cikinsa da littafin Allah, da sunnar AnnabinSa - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi, wanda ya yi nesa daga zantukan ma'abota zance fararru, da Ta'arifai da Rukunai da Sharudda, kuma zamu sanya shi a hannun kowa ta inda malami da dalibain ilimi a jami'o'i da waninsu zasu amfana daga gare shi , kai dama dukkan musulmai.

Dalilin wallafa littafin:

Hakika magabatamu na gari sun yi babban kokari a bayanin ingantacciyar Akidah, da kuma bayanin abinda yake kishiyantarta, da yin raddi ga wadanda suka saba. Hakika wannan littafin ya zo dan ya kusanto da abinda magabata suka wallafa ga daliban ilimi dama dukkanin musulmai; ta inda muka hado mas'alolin Akidah a cikin littafi daya wanda ya tattarosu, mun takaita tabbatar da ingantacciyar Akida banda kutsawa a cikin raddi, kamar yadda muka yi kwaɗayi akan yinsa da saukakan haruffa bayyanannu, da kuma jeranta shi irin na tsari mai ban kaye, muna fatan mu kasance da hakan mun tabbatar da manufofi biyu: Na dayansu: Bada gudunmawa a cikin kusanto da ilimummukan magabata. na karshen kuma: toshe bukata mai tsanani a dakin karatun Akidah, ita ce: Samar da sassaukan littafi mai sassaukan lafuzza, wanda ya tattaro dukkan bincike-binciken Akidah.

Tsarin da muka bi a wallafawar:

Bijiro da ayoyi da hadisan da suke da alaka da kowanne bangare daga bangarorin karatun Akidah, da tato shi daga garesu.

Bijiro da dukkanin bangarorin littattafan Akidu: Duk daya ne masu isnadi ne ko kuma gundarin abubuwa ko sharhohin matanin; dan tabbatar da cewa rairayowar da muka yi ga Akida daga ayoyi ne da kuma hadisai, kuma mai kunshe ne ga abinda mawallafan littattafan Akida suka wallafa.

Idan mas'ala ta akida ta zo a cikin AlKur'ani mai girma, ko a sunnar Annabi ta fuska daya; zamu isu da dalili daya ko dalilai biyu wanda ya zo a ambaton wannan mas'alar a cikinsu. Amma idan mas'ala ta zo a cikin AlKur'ani mai girma ko sunnar Annabi ta fuskoki da yawa - kamar siffar zance, da daukaka sama, da hannu, da ganin muminai ga Ubangijinsu a farfajiyar Alkiyama da kuma aljanna - to zamu lazimci ambaton dalili ta kowacce fuska daga fuskokin da suka zo, amma ba zamu lazimci kawo dukkan abinda ke cikin babinba.

Zamu iya bukatuwa da kawo sashin bangarorin mas'ala a wani babin, sannan mu sake kawota mu kuma cikata a wani babin daban, kamar yadda muka zo da labarin halittar Mala'iku a babin halitta, kuma muka cike zancen game da su a cikin babin imani da Mala'iku, muka ambaci wasu ayoyi masu nuni ta fuskoki (da dama) a cikin babin imani da samuwar Allah, kuma ita kanta ayar zata iya zuwa ababin Rubibiyya dan kusancinsu, abin nufi daga babin imani da samuwar Allah shi ne bayyanar da dalilan samuwar Ubangiji wadanda mai musun samuwar Allah Yake inkarinsu, yayin da abin nufi daga babin Rububiyya shi ne tabbatar da Rububiyya wacce ta lazimci Uluhiyyar Allah wacce mushrikai suke jayayya a cikinta, kamar yadda zamu iya kawo ayoyi masu girma ko hadisi madaukaki a cikin sama da guri daya, gwargwadan fuskar kafa hujja da su, da kuma bukatuwa zuwa garesu.

Yayin bukatuwa zamu iya ambatan wasu abinda aka cirato daga jagorori magabata wadanda suke bayyanar da abin nufi daga aya da kuma hadisi, kuma zamu takaita akan abinda yake bayyanar da gaskiya a cikinsu, ba tare da kawo shubuha ko zancen wanda ya saba ba; dan kada mai neman ilimi ya dauki shubuhar ko ya karkata ga maganganun wadanda suka saba kafin ya samu damar tabbatar da wannan ilimin a zuciyarsa da kuma fahimtarsa. Muna fatan mai karatu ya samu kariya daga tuntube a wannan mas'alar; saboda abinda yake kewaye da ita na sabanin akida da ya shahara, kamar mas'alolin siffofi, da kaddara, da wasunsu.

Ibnu Abi Zamanin Bamalike ne - Allah Ya yi masa rahama - ya ce: (Haƙiƙa na sanar da kai da faɗin shugabannin shiriya da ma'abota ilimi a cikin abinda ka yi tambaya game da shi, dama wanin hakan daga abinda ake tambaya game da shi daga tushen Sunnar da kuma ma'abota soye-soyen zuciya masu ɓatarwa suka saɓawa Littafin Allah da Sunnar annabinSa - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi -, da badan a ce manyan malamai suna ƙin a rubuta wani abu daga zancensu ba a dawwamar da shi a cikin wani littafi ba, da na baka labari akan karkatarsu da kuma ɓatansu daga abinda zai ƙara maka kwaɗayin guje musu, muna neman tsarin Allah daga fitinarsu, Allah Ya tsaremu da kai daga fitintinu masu bayarwa, kuma Ya datar da mu ga abinda Yake yardar da shi a fada da kujma aiki, kuma Ya kusanto mu gareShi kusanci-kusanci). Usulus Sunnah na Ibnu Abi zamanin (shafi na 309, 310).

Da gangan mun nisanci ta'arifai da irin yarukan ma'abota zance fararru wadanda Allah bai saukar da wata hujja ba gare su.

Mun sanya littafin akan yanayin Kundi da babuka, kamar yadda mawallafa na farko suka aikata a ilimin shari'a, ba mu yi amfani da rabe-raben mutanen zamani ba; Mabhas da madlab, kuma mun jera shi akan tushen imani. Ibnu Abin izz al-hanafi ya ce: (mafi kyan abinda za'a jeranta littafin tushen Addini shi ne a jeranta akan amsawar da Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ba (Mala’ika) Jibril - aminci ya tabbata agare shi - lokacin da ya tambaye shi game da imani, sai ya ce: "ka bada gaskiya da Allah da mala'ikunSa..." Sai ya fara da magana akan Tauhidi da siffofi da abinda yake da alaka da hakan, sannan magana akan Mala'iku, sannan har dai zuwa karshe). (Sharhin Akidar Dahawiyya (2/689).)

Mun yi kokarin rairaya ga kowanne Kundi a farkonsa , zamu kawo dukkanin mas'alolin Kundin a cikinsa ba tare da dalilai ba.

A abinda ya kebanci fitar da hadisai, hakika mun yi kokarin fitar da su a takaice, muna farawa da littattafan nan shida a tsarin jerinsu da aka sani, sannan mu jerasu gwargwadan rasuwa, saboda kwadayinmu na gajarta girman littafin, hakika mun wadatu da fitar da hadisan ba tare da magana akan hadisan ba sai a mafi kuncin guri.

Abinda wannan littafin ya kebanta da shi:

Alakanta mas'alolin akida da AlKur'ani mai girma da Sunnar Annabi mai tsarki, ta inda rikon wadannan mas'alolin zai zama a bayyane baro-baro ga dalibi.

Zuzzurfan bincike da mas'alolin Akida da suke manya masu alaka da kowanne babi daga babukan Akida.

Kwadayi akan dasa akida ta takaitacciyar hanya kuma mai tattarowa daidai da sassaukan harshe a lokacin bayani da bayyana mas'alolin Akida; har hakan ya zama mafi saukin fahimta da gamewa.

Tsaftatar littafin daga bincike-binciken zancen ma'abota zance da falsafa, da kusanto da ibarorinsa, da nisanta daga lafuzan da suka zo a wasu daga littattafan Akidah bayan bayyanar soye-soyen rai.

Bama da'awar cewa mu mun nitsa sosai a mas'alolin Akidah; saidai cewa mu mun yi iya kokarinmu a hakan, kuma muna masu jiran dukkanin wani gyara ga wannan littafin ko daidaita shi ko karin haske; har mu amfana daga gareshi awasu bugu na littafin masu zuwa. Ya ishemu cewa mu mun gangaro magangarar wahayi, mun yi kokarin fitar da sakamakon daga gare shi na ayyukan mafi daukakar ilimai, mun gabatar da su zuwa ga daliban wannan fannin muna masu kafa hujja ga kowacce mas'ala da aya ko hadisi ko biyun gaba daya. Muna rokon Allah Ya sanya wannan aikin saboda Allah ne Mai girma, kuma mai dacewa da Sunnar Annabinsa kuma badadinSa kuma amintaccenSa akan wahayinSa, ya zama mai anfanar da bayinSa, kuma mai hujja mai shaida garemu ranar da zamu hadu da Ubangijinmu.

Kuma muna godiya ga Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya daukaka - wanda Ya sawwaka mana wannan ilimin, Ya kuma hore mana hidimar AddininSa, Ya shinfida mas'alolin rukunan imani da Allah, da bayaninsu da kuma ambatan dalilansu daga AlKur'ani da Sunnah.

Kuma muna godewa dukkan wanda ya kyautata mana, mafi cancantar mutane da godiya su ne mahaifanmu, to Ya Allah Ka gafarta musu Ka jikansu Ka yi musu sakayya saboda mu da abinda kake sakawa mahaifi ga dansa.

Sannan muna godiya ga manyan malamai waɗanda suka duba littafin kuma suka gabatar da tsokacinsu da gyararraki masu albarka sune: Yarima DR. Sa'ud Ibnu Salman Ibnu Muhammad al-Sa'ud, babban malamin Aƙida (Kuma Farfesa) a Jami'ar sarki Sa'ud, da DR. Sahl Ibnu Rifa al-Itaibi, babban malamin Aƙida (Kuma Farfesa) a Jami'ar Sarki Sa'ud. Da farfesa Abdullah Dan Saleh al-Barrak, malamin Akidah a Jami'ar Sarki Sa'ud, da DR. Abdullah Dan Abdul'aziz al-Angari, malamin akida matemakin farfesa a matsayin jami'a a jami'ar sarki Sa'ud, muna rokon Allah Ya saka musu da mu dama ilimi da ma'abotansa mafificin sakamako, sakamakon abinda suka gabatar na tatacciyar nasiha da madaidaicin ra'ayi.

Godiya ta tabbata ga Allah Ubangijin talikai, Allah Ya yi dadin tsira ya yi aminci ya yi albarka ga mafificin halittatrSa, aminci ya tabbata ga alayensa da sahabbansa baki daya.

Makka abar girmamawa

Rana ta takwas ga Zul-hijja

A shekara ta dubu da dari hudu da talatin da tara daga hijirar Annabi.

Gabatarwa

Da sunan Allah Mai Rahama Mai jin ƙai.

Da shi ne muke neman taimako, kuma babu dabara da karfi sai na Allah Madauki kuma Mai Girma

Godiya ta tabbata ga Allah kamar yadda yake kamata ga girman zatinSa da kuma girman sarautarSa, ina shaida cewa babu abin bautawa da gaskiya sai Allah Shi kadai yake ba Shi da abokin tarayya, mulki nasa ne, godiya ta tabbata gareShi, Shi mai iko ne abisa dukkan komai, kuma ina shaidawa cewa (Annabi) Muhammad bawanSa ne kuma ManzonSa ne - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi amnici mai yawa -, bayan haka:

Wannan wani littafi ne wanda a cikinsa zamu ambaci abinda imani da shi yake wajaba akan musulmi, daga abinda ya zo a cikin AlKur'ani da Sunnah, zamu iya ambatan wasu daga maganganun sahabbai da tabi'ai da masu biye musu, a sharhin aya ko hadisi, ko dan zuwa da wata maganar da zata iyakance abin nufi daga ayar ko hadi Hakika mun raba shi zuwa Kundaye da babuka, kuma mun lazimci takaitawa a cikinsa gwargwdan iko, da takaituwa akan mas'alolin da suka lazimta, mun nisanci kutsawa cikin abinda mutanen ’yan baya suka kutsa na maganganun da ba su zo a cikin AlKur'ani da hadisin Annabi - tsira da amincin su tabbata ga ama'abocinta da kuma mafi cikar sallama, Allah - mai girma da daukaka - yana cewa yana mai kwadaitarwa akan bin AddininSa, da riko da igiyarSa, da koyi da manzonSa - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi -: {Kuma ku yi daidami da igiyar Allah gabã ɗaya, kuma kada ku rarraba. Kuma ku tuna ni'imar Allah a kanku a lõkacin da kuka kasance maƙiya sai Ya sanya sõyayya a tsakãnin zukãtanku sabõda haka kuka wãyi gari, da ni'imarSa, 'yan'uwa. Kuma kun kasance a kan gãɓar rãmi na wutã sai Ya tsãmar da ku daga gare ta, Kamar wannan ne Allah Yake bayyana muku ayõyinSa, tsammãninku, zã ku shiryu} [Aal-Imran: 103]. Allah - Mai tsarki da daukaka - Ya ce {Kuma ku bi mafi kyawun abin da aka saukar zuwa gare ku daga Ubangijinku, a gabãnin azãba ta zo muku, bisa auke, kuma kũ ba ku sani ba} [al-Zumar: 55].

Muna cewa - muna neman dacewa daga wurin Allah:

KUNDIN FARKON HALITTA

RAIRAYO ABINDA KE CIKIN KUNDIN

Muna imani cewa Allah Shi ne Mahaliccin komai, kuma Allah Ya kasance alhali babu wani abu da ya kasance, babu wani abu kafinSa, Al'arshinSa ya kasance akan ruwa, Ya halicci ruwa kafin Ya halicci sama da kasa, sannan Ya halicci sammai da kasa, alhali sun kasance da a manne sai Ya budesu.

Kuma muna imani cewa Allah Ya sanya wannan halittar mai shaida akan RubibiyyarSa mai lazimtar da UluhiyyayrSa, Shi ne Mahalicci na Gaskiya, wanda ba Shi ba to abin halitta ne - Ubangijinmu - alherinSa ya yawaita kuma Ya daukaka - Shi ne Allah na Gaskiya, wanda ba Shi ba bawa ne bai cancanci a bauta maSa ba, ko ayi kwadayi a gurinsa, ko a yi nufi gare shi.

Muna imani cewa Al'arshi mai girma halitta ne mai girma daga halittar Allah, kai shi ne mafi girman ababen halittarSa.

Muna imani da cewa Mala'iku sun kewaye Al'arshin Allah Mai yawan rahama ne, kuma cewa Allah - alherinSa ya yawaita kuma Ya daukaka - Yana saman Al'arshinSa, a saman sammanSa, Ya nisanta da halittatrSa.

Kuma muna imani cewa Allah Ya halicci alkalamin da ya rubuta abin kadarawar kowanne abu, kuma alkaluman kaddarawa masu yawa ne.

Muna imani cewa Allah Ya halicci Kursiyyi, shi ne mafi girman ababen halitta bayan Al'arshi.

Kuma muna imani cewa Allah Ya halicci sammai da kasa da abinda ke tsakaninsu a kwana shida daga kwanakun Allah, kuma cewa Allah Ya daga sammai ba tare da ginshiki ba, kuma Allah Ya halicci wadannan ababen halittar masu girma dan wasu hikimomi masu girma wadanda ba'a kewaye sani da su, hakika Allah Ya kyautata halittarsu da kuma aikatasu.

Muna imani cewa wannan duniyar da sammanta da kassanta da duwatsunta, kai da dukkan abinda ke cikinta zai zama wani hali na daban a ranar alKiyama.

Muna imani cewa Allah Ya halicci rana da wata da gaskiya, kuma Shi - tsarki ya tabbatar maSa Ya daukaka - Ya sanya su ababen horewa da umarninSa, kuma Ya halicci taurari dan wasu hikimomi masu girma, kuma cewa taurari ba sa anfanarwa ba sa cutarwa, kuma ba sa tasiri a faruwar wani abu a sammai da kassai, duk wanda ya kudirce cewa su suna tasiri da kansu to hakika ya kafirta, ko ya yi shirka.

Muna imani cewa Allah Ya halicci Mala'iku daga haske, kuma Ya sanya su masu ban-banta da Juna a halitta.

Muna imani cewa Allah Ya halicci aljanu daga tartsatsi na wuta, kuma halittar aljani ta riga halittar (Annabi) Adam, kuma cewa shugaban Shaidanu shi ne Iblis, kuma cewa shi shi ne wanda ya rudar da iyaye biyu (Adam da Hauwa'u) - aminci ya tabbata agare su - har ya fitar da su daga aljanna.

Muna imani cewa Iblis ya yi girman kai daga sujjada, sai Allah Ya yi fushi da shi, Ya la'ance shi, Ya kore shi, kuma aljanu ababen yi wa maganane da bin shari'u, kuma ababen dorawa shari'a ne.

Muna imani cewa Allah Ya bai wa Mala'ikunSa labarin cewa Shi zai sanya Halifa a kasa, dan rayata da ibada. Kuma Allah Ya bayyana cewa wannan Halifan shi ne (Annabi) Adam, kuma cewa shi Zai halicce shi ne daga turbaya, wannan turbayar Allah Ya sanyata tabo, sannan Ya halicce shi mataki bayan mataki.

Muna imani cewa Allah Ya halicci (Annabi) Adam da hannunSa Madaukaki, kuma Ya sanya Mala'ikunSa su yi masa sujjada, kuma Ya halittar masa mata daga jikinsa dan ya natsu da ita, ita ce Hawwa'u, Ya zaunar da su a aljanna, sannan Ya sakko da su kasa.

Muna imani cewa mutane gabadayansu daga zurriyar (Annabi) Adam ne, kuma (Annabi) Adam daga turbaya yake, babu fifiko ga wani akan wani sai da tsoron Allah.

Muna shaida cewa Allah Ya halicci mutane akan madaidaiciyar dabi'a.

Muna imani cewa rai daga al'amarin Allah ne, kuma mutane ba sa sanin wani abu daga sha'anin rai, sai dai abinda Allah Ya tsinkayar da su akansa, kuma rayuka Allah ne Ya haliccesu.

Muna imani cewa rayuka za su mutu, mutuwarsu kuwa ita ce rabuwa da jiki.

Muna imani cewa dukkan abinda yake tafiya akan kasa na dabba ne to wasu al'ummatai ne kwatankwacinmu.

Muna sanin cewa Allah Ya halicci kowacce dabba daga ruwa, kuma Ya sanya jinsi biyu namiji da mace a kowanne abu, dukkanin wadannan ababen halittar za su halaka sai dai abinda Allah - Mai girma da daukaka - Ya togace shi.

BABIN: ALLAH NE MAHALICCIN KOWANNE ABU

Muna shaidawa Allah ne Mahaliccin kowanne abu, Allah - Madaukakin sarki - Ya ce: {Wancan ne Allah Ubangijinku. Bãbu wani abin bautãwa fãce Shĩ, Mahaliccin dukan kõme. Sabõda haka ku bauta Masa kuma Shi ne wakĩli a kan dukan, kõme} [al-An'am: 102]. Allah Madaukaki ya ce: {Allah ne Mai halitta dukkanin kõme, kuma Shĩ ne Wakĩli a kan kõme} [al-Zumar: 62]. Tsarki ya tabbatar maSa Ya ce: {Kuma Shi ne wanda Yake fara yin halitta sannan Ya dawo da ita, kuma (dawowar) ta fi sauki a gare Shi} [al-Rum: 27].

Muna imani cewa Allah Ya kasance alhali babu wani abu waninSa, kuma babu wani abu kafinSa, Allah - tsarki ya tabbatar maSa - Ya ce: {Shĩ ne Na farko, Na ƙarshe, Bayyananne, Bõyayye, kuma Shĩ Masani ne ga dukkan kõme} [al-Hadid: 3].

Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Ya Allah Kaine na farko babu wani abu kafinKa, kaine na karshe babu wani abu bayanKa, kaine zahiri babu wani abu birbishinKa, kaine badini babu wani abu koma bayanKa". (Muslim ne ya fitar dashi (2713), da Abu Dawud (5051), da Tirmizi (3400), da Ibnu Majah (3831).

Daga Imran dan Husain - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Ni ina wajen Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - yayin da wasu mutane daga Banu Tamim suka zo , sai ya ce: "Ku karbi bushara yaku Banu Tamim", suka ce: Ka yi mana bushara to ka bamu. Sai wasu muta daga mutanen Yaman suka shigo, sai ya ce: "Ku karbi bushara ya ku mutanen Yaman, dan Banu Tamim ba su karbeta ba" sai suka ce: Mun karba, mun zo maka dan mu fahimci Addini, kuma dan mu tambayeka daga farkon al'amari: Meye ya kasance? sai ya ce: "Allah Ya kasance alhali babu wani abu kafinsa, kuma Al'arshinSa ya kasance akan ruwa, sannan ya halicci sammai da kassai, ya kuma rubuta kowanne abu a cikin Lauhul Mahfuz. (Bukhari ne (7418), da Tirmizi (3951).) suka ruwaito. A wata riwayar da lafazin: "Allah Ya kasance alhali babu wani abu waninSa, Al'arshinSa ya kasance akan ruwa". (Bukhari ne ya fitar da shi (3191)).

Muna imani cewa dukkan abinda ke tafiya a bayan kasa na dabba to su al'ummataine kwatankwacinmu, Allah - Madaukaki - Ya ce: {Kuma bãbu wata dabba a cikin ƙasa kuma bãbu wani tsuntsu wanda yake tashi da fukafukinsa fãce al'umma ne misãlanku. Ba Mu bar (bayanin) kõme ba a cikin Littãfi, sannan kuma zuwa ga Ubangjinsu ake tãra su} [al-An'am: 38]. Kuma muna sanin cewa Allah Ya halicci kowacce dabba daga ruwa, Allah - tsarki ya tabbatar maSa - Ya ce: {Kuma Allah ne Ya halicci kõwacce dabba daga ruwa. To, daga cikinsu akwai waɗanda ke tafiya a kan cikinsu, kuma daga cikinsu akwai waɗanda ke tafiya a kan ƙafãfu biyu, kuma daga cikinsu akwai waɗanda ke tafiya akan huɗu. Allah Yãna halitta abin da Yake so, lalle Allah, a kan kõwanne abu, Mai ĩkon yi ne} [al-Nur: 45]. Kuma Ya sanya jinsi biyu (mace da namiji) a kowanne abu, Allah - Madaukakin sarki - Ya ce: {Kuma daga kõme Mun halitta nau'i biyu, watakila zã ku yi tunãni} [al-Zariyat: 49]. Kuma Allah - Madaukaki - ya ce: {Kuma lalle Shĩ ne Ya yi halitta nau'i-nau'i, namiji da mace}. [al-Najm: 45].

Muna imani cewa wannan halittar - duk da rabe-rabensu da yawansu - a daidai suke, wani abu Ba zai yi shisshigi daga gare su akan wani abu ba, ko wani nau'i akan wani nau'i ba, Allah - Madaukaki - Ya ce: {Kuma ƙasa Mun mĩkẽ ta kuma Mun jẽfa duwãtsu tabbatattu a cikinta kuma Mun tsirar a cikinta, daga dukkan abu wanda ake aunãwa da sikẽli} [al-Hijr: 19].

Dukkanin wadannan abubuwan na halitta zasu kare, Allah - Madaukakin sarki - Ya ce: {Dukkan wanda ke kanta mai ƙãrẽwa ne * Kuma Fuskarar Ubangijinka, Mai girman Jalala da karimci, ita ce take wanzuwa} [al-Rahman: 26-27]. Sai wanda Allah Ya togance shi daga mutuwa a cikin fadinSa - Madaukakin sarki -: {Kuma aka busa a cikin ƙaho, sai waɗanda ke a cikin sammai da ƙasã suka sũma sai wanda Allah Ya so (rashin sumansa) sannan aka hũra a cikinsa, wata hũrãwa, sai gã su tsaitsaye, sunã kallo} [al-Zumar: 68].

Muna imani cewa Allah Ya sanya wannan halittar ta zama mai shaida akan RubibiyyarSa wacce ta lazimci UluhiyyarSa, wani lokaci Yana sanya halittarSa ga wannan halittar mai nuni a kan hakan, kamar yadda yake a cikin faɗinSa - Maɗaukakin sarki - {Wannan shĩ ne halittar Allah. To ku nũna mini, "Mẽne ne waɗanan da ba Shi ba suka halitta? Ã'a, azzalumai sunã a cikin ɓata bayyananna} [Luƙman: 11]. Wani lokaci Allah Yana ambatan cewa mafi girman abin halitta a cikin su - Shi ne Al’arshi - mai nuni ne akan hakan kamar yadda yake a cikin faɗin Allah - tsarki ya tabbatar maSa -: {Allah bãbu abin bautãwa fãce shĩ Ubangijin Al'arshi, mai girma} [al-Naml: 26]. Kuma Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Tsarki ya tabbata ga Allah gwargwadon adadin halittarSa. Tsarki ya tabbata ga Allah adadin yardar kanSa. Tsarki ya tabbata ga Allah nau'yin Al'arshinsa. Tsarki ya tabbata ga Allah adadin tawadar rubuta kalmominSa". (Muslim ya fitar da shi (2726), da Nasa'i (1351/1), da Tirmizi (3555), da Ibnu Majah (3808). To nauyin al'arshi shi ne mafi nauyin ma'aunai. Wani lokaci kuma Yana sanya ababen halitta masu girma dalili akan hakan, kamar yadda yake a cikin fadinSa - Madaukakin sarki -: {Shi ne Wanda Ya halitta muku abin da ke a cikin ƙasa gaba ɗaya, sannan kuma Ya daidaita zuwa sama,sannan Ya daidaita su sammai bakwai. Kuma Shi ga dukkan kõmai Masani ne} [al-Baƙara: 29]. Wani lokaci kuma Yana sanya wani abu ɗaya daga ɗaiɗaikun waɗannan halittun dalili ne akan hakan, kamar yadda yake a cikin faɗinSa - tsarki ya tabbatar maSa -: {Ba ka gani ba, lalle Allah Ya saukar da ruwa daga sama? Sai Muka fitar, game da shi yã'yan itãce mãsu sãɓanin launuka kuma daga duwatsu akwai zane-zane, farfaru da jãjãye, mãsu sãɓanin launin, da mãsu launin baƙin ƙarfe, baƙãƙe} [Faɗir: 27].

Wani lokaci Yana sanya mafi raunin abin halitta kuma mafi ƙanƙantarsa dalili akan hakan, kamar yadda yake a cikin faɗinSa - Maɗaukakin sarki -: {Lallai ne Allah ba Ya jin kunyar Ya bayyana wani misali, kowanne iri ne, sauro da abinda yake bisa gare shi. To, amma waɗanda suka yi imani, sai su san cewa lallai shi ne gaskiya daga Ubangijinsu, amma waɗanda suka kafirta, sai su ce: "Menene Allah Ya yi nufi da wannan ya zama misali?} [al-Baƙara: 26]. Shi ne Mahalicci na Gaskiya, wanda ba Shi ba to halittarsa aka yi - Ubangijinmu alherinSa ya yawaita Ya daukaka -, Shi ne Allah na Gaskiya, wanda ba Shi ba to abin halitta ne, ba ya cancantar abauta masa ko a yi kwadayi gareshi, ko a nuface shi.

BABIN HALITTAR AL’ARSHI MAI GIRMA

Muna imani cewa Al'arshi halitta ne mai girma daga halittun Allah, kai shi yana daga mafi girman halittarSa, idan Mai girma Ya siffanta shi da cewa shi mai girma ne to shi - haƙiƙa - mai girma ne, sai tsarki ya tabbatar maSa ya ce: {Allah bãbu abin bautãwa fãce shĩ Ubangijin Al'arshi, mai girma} [al-Naml: 26]. Kuma Ya siffanta shi da cewa shi mai girma ne, sai Allah - sha'anin Sa ya daukaka - Ya ce: {Mai Al'arshi mai girma} [al-Buruj: 15]. Ibnu jarir - Allah Ya yi masa rahama - Ya faɗa a cikin tafsirinsa: (Makaranta sun yi saɓani a kan karanta faɗinSa: (Almajid) sai gabadayan makarantan Madina da Makka da Basra da wasu daga mutanen Kufa suka karanta shi da Rufu'ah (Almajidu) dan bada amsa akan faɗinSa: (Zul'arshi) akan cewa shi yana daga siffar Allah - ambatanSa ya ɗaukaka -. Kuma gamewar makarantan Kufa sun karanta da wasali ƙasa (Almajidi), akan cewa shi yana daga siffar al'arshi. Amma magana ta daidai a cikin hakan a wurinmu cewa su ƙira'o'i ne guda biyu sanannu, kowacce daga cikinsu mai karatu ya karanta to ya dace. Jami'ul Bayan (24/346). Shi tare da girmansa halittarsa aka yi bawa ne, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka ce: "Wãne ne Ubangijin sammai bakwai kuma Ubangijin Al'arshi mai girma} [al-Muminun: 86]. kuma Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "...Kuma Ya halicci Al'arshinSa akan ruwa} (Tirmizi ya fitar da shi (3109), da Ibnu Majah (182), da Dayalisi (1189), da Ahmad (16188), da Ibnu abi Asim a cikin Sunnah (625).) Kuma yana da ginshiƙai: Tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Mutane zasu suma a ranar alKiyama, sai in zama ni ne farkon wanda zai farka, sai ga ni da (Annabi) Musa yana mai riƙe da ginshi daga ginshiƙen Al'arshi". (Bukharine ya fitar da shi (3398), da Muslim (2374), da Abu Dawud (4668).)

Al'arshi a samman sammai yake, Allah kuma Yana saman Al'arshi, tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Lallai Al'arshinSa yana kan sammanSa, kuma ya aikata da ɗanyatsansa kwatankwacin ƙubba akansa - kuma cewa shi yana nauyi daShi nauyin sirdi da mahayi". (Abu Daud ya fitar da shi (4726), da Usman Ibnu Sa'id al-Darimi a cikin raddi ga Jahamiyya (24), da Ibnu Abi Asim a cikin sunnah (587), da Ibnu Kuzaimah a cikin Tauhid (147).) A cikin wata riwayar: "Lallai cewa Allah Yana saman Al'arshinSa, kuma Al'arshinSa yana saman sammanSa". (Abu Daud ya fitar da shi (4726), da Usman Ibnu Sa'id al-Darimi a cikin raddi ga Jahamiyya (24), da Ibnu Abi Asim a cikin sunnah (587), da Ibnu Kuzaimah a cikin Tauhid (147).)

Muna imani cewa ƙarƙashin Al'arshi akwai taskokin Ubangiji babu wanda zai iya ƙaddar ikonsa sai Allah, haƙiƙa tsira da amincin Allah su tabbata agare shi ya ce: "An ba ni waɗannan ayoyin na ƙarshen Baƙara daga wata taska ƙarƙashin Al'arshi, ba'a bawa wani Annabi kafin ni ba". (Muslim ya fitar da shi (522) banda gurin mai shaidar, da al-Dayalisi (418), da Ibnu Abi Shaiba a cikin al-Musannaf (32306), da Ahmad (23251), kuma lafazin nasa ne. Da wasunsu).

A cikin Hadisin Abu Zarrin - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Badaɗayina - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya umarce ni da abubuwa bakwai, sai ya ambata daga cikinsu: "Ya umarceni da in yawaita faɗin: Babu dabara babu ƙarfi sai ga Allah, su suna daga taska ƙaƙashin Al'arshi". (Bazzar ya fitar da shi (3966), da Ibnu Abi Shaibah a cikin Musannaf (35491), da Hannad a cikin Zuhdu (1013), da Ahmad a cikin Musnad (21415) kuma lafazin nasane, da kuma cikin Zuhdu (401).)

Muna imani cewa Manzo - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - zai yi sujjada ƙarƙarshin Al'arshi ranar alKiyama har sai ya nemi babban ceto, acikin Hadisin ceto mai tsawo cewa Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Sai in tafi, sai in zo karkashin Al'arshi, sai in fadi ina mai sujjada ga Ubngijina - Mai girma da daukaka -, sannan Allah Zai buda min wani abu wanda bai budawa wani a gabana ba, na nau'o'in godiya gareShi da kyakkyawan yabo gareShi, sannan a ce: Ya Muhammad, ka daga kanka ka yi tambaya abaka shi, ka nemi ceto a ceceka, sai in daga kaina, sai ince: Al’ummata ya Ubangiji, al'ammata ya Ubangiji...". (Bukhari ne ya fitar da shi (4712), da Muslim (194), da Tirmizi (2434), da Ibnu Majah (3307).)

Muna imani cewa rayukan shahidai suna zuwa wasu fitilu wadanda ke rataye a cikin inuwar Al'arshi, daga Ibnu Abbas - Allah Ya yarda da su - ya ce: Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - Ya ce: "Lokacin da aka kashe 'yan uwanku a Uhud sai Allah Ya sanya rayukansu a cikin wasu korayen tsuntsaye, suna gangarowa koraman aljanna, suna cin 'ya'yan itatuwanta, kuma suna zuwa wasu fitilu na zinare wadanda ke rataye a cikin inuwar Al'arshi...". (Abu Dawud ne ya fitar da shi (2520), da Ibnul Mubarak a cikin jihadi (62), da Ibnu Abi Shaibah (19678), da Ahmad (2388).)

An ce wa Ibnul Mubarak: Yaya zamu san Ubangijinmu? Ya ce: "Cewa Shi Yana sama ta bakwai akan Al'arshi, Yana nesa da halittarSa". (Raddi ga Jahamiyya na al-Darimi (shafi na 47), da Sunaye da siffofi na Baihaki (2/336), da Fatawowin Hamawiyya babba (shafi na 333), da Sharhin al-Dahawiyya - bugun Darus Salam (shafi na 219).)

Imam al-Darimi - Allah Ya yi masa rahama - ya ce: "Allah - alherinSa ya yawaita kuma Ya girmama - Yana saman Al'arshinSa, a birbishin sammanSa, Yana nesa da halittarSa, duk wanda bai sanShi da hakan ba to bai san Ubangijinsa wanda yake bautawa ba, kuma saninSa daga birbishin Al'arshi a can nesa da halittarSa da kuma kusancinsu daya ne, kuma wani abu ba ya nisantarSa; Wani abu kwatankwacin kwayar zarra ba ya boyuwa gareShi a sammai ko a kasa} [al-Saba:3]. Tsarki ya tabbatar maSa daga abinda masu kore siffofinSa suke siffantaShi da shi daukaka mai girma". (Raddi ga Jahamiyya ( shafi na 4).)

Muna imani cewa Al'arshi Mala'iku ne suke dauke da shi, Allah - Madaukakin sarki - Ya ce: {Waɗanda ke ɗaukar Al'arshi da waɗanda ke kẽwayensa, sunã tasbĩhi game da gõde wa Ubangijinsu, kuma sunã yin ĩmãni da Shi, kuma sunã yin istigfãri dõmin waɗanda suka yi ĩmãni, (sunã cẽwa), "Yã Ubangijinmu! Kã yalwaci dukan kõme da rahama da ilmi to Ka yi gãfara ga waɗanda suka tũba kuma suka bi hanyarKa, kuma Ka tsare su daga azãbar Jahĩm} [Gafir: 7]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma malã'iku (su bayyana) a kan sãsanninta, kuma wasu (malã'iku) takwas na ɗauke da Al'arshin Ubangijinka, a sama da su, a wannan rãnar} [al-Haaƙah: 17].

Haƙiƙa annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya bada labari game da wasu siffofin masu dauke da Al'arshi sai ya ce: "An bani izini in yi magana game da wani mala'ika daga mala'ikun Allah daga masu dauke da Al'arshi, lallai tsakanin fatar kunnensa zuwa wuyansa tafiyar shekara ɗari bakwai ce". (Abu Dawud ya fitar da shi (4727), da Dabarani a cikin al-Ausaɗ (1709), da Abu al-Seikh a cikin al-Azamah (476), da Ibnu Shahin a cikin al-Fawa'id (19).)

Muna imani cewa Mala'iku suna kewaye da Al'arshin (Ubangiji) Mai yawan rahama, Allah Ya ce: {Kuma kanã ganin Malã'iku sunã mãsu tsayãwa da haƙƙoƙin da aka ɗõra musu daga kẽwayen Al'arshi, sunã tasbĩhi game da gõde wa Ubangijinsu. Kuma aka yi hukunci a tsakãninsu da gaskiya. Kuma aka ce, "Gõdiya ta tabbata ga Allah, Ubangijin halittu} [al-Zumar: 75].

Al'arshi tare yake da littafin da aka ambata a cikin faɗinsa - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi -: "Lokacin da Allah Ya gama halitta sai Ya rubuta a cikin littafinSa, shi yana nan a wurinSa a birbishin Al'arshi: Lallai rahamaTa ta rinjayi fishiNa". (Bukhari ne ya fitar da shi (3194), da Muslim (2751), da Tirmizi (3543), da Ibnu Majah (4295, 189).) Kuma su ne mafi girman halittu, tsira da amincin Allah su tabbata agare shi ya ce: "...Idan zaku roƙi Allah to ku roƙeShi al-Firdaus; domin ita ce mafificiyar aljanna, kuma mafi ɗaukakar aljanna, a birbishinta Al'arshin Ubangiji al-Rahman yake, daga gareta ne ƙoramun aljanna suke bubbugowa". (Bukhari ne ya fitar da shi (7423).)

Muna imani cewa Allah Ya daidaita akan Al'arshinSa daidaiton da ta dace da girmanSa, maɗaukakin sarki Ya ce: {Lallai Ubangijinku Shi ne Allah wanda Ya halicci sammai da ƙasa a cikin kwanaki shida sannan Ya daidaita akan Al'arshi} [al'Aaraf: 54]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Wanda Ya halicci sammai da ƙasa da abin da yake a tsakãninsu, a cikin kwãnuka shida sannan Yã daidaitu a kan Al'arshi Mai rahama, sai ka tambayi mai bãyar da lãbãri game da Shi} [al-Furƙan: 59].

An tambayi Rabi'atu al-Ra'ayi game da faɗin Allah - alherinSa ya yawaita Ya ɗaukaka -: {Ubangiji al-Rahman Ya daidaita a kan Al'arshi} [Daha: 5]: To ta yaya ya daidaita? ya ce: "Yadda ya daidaita ba’a sani ba, kuma daidaituwa ba abin hankaltuwa ba ne, kuma imani da hakan gaba ɗayansa yana wajaba akaina da ku". (al-Asma'u wassifat na Baihaƙi (2/306), da Sharhin usulun Ahlus Sunnah wal jama'a (3/582).)

Wani mutum ya zo wajen (Imamu) Malik ɗan Anas sai ya ce: Ya Abu Abdullahi: {Ubangiji al-Rahman Ya daidaita akan Al'arshi}: to yaya ya daidaita? ya ce: Bamu taba ganin Malik ya ji wani abu a ransa kamar yadda ya ji a wannan maganar ba, kuma gumi mai yawa ya fito masa kuma ya sunkuyar da kai, ya sanyamu muna sauraren abinda zaiyi umarni da shi a cikinsa, ya ce: Sannan baƙin ciki ya yaye daga (Imamu) Malik, sai ya ce: "Ta yaya (ya daidaita) ba abin hankalta ba ne, daidaituwa kuma daga gareShi ba abin jahilta ba ce, kuma imani da shi dole ne, tambaya game da shi kuma bidi'a ne. Lallai ni ina jin tsoron ka zama batacce, sannan ya yi umarni aka yi waje da shi". (Raddi ga Jahamiyya na al-Darimi (shafi na 66), da Sharhin Usul i'itiƙadi Ahlussunah wal jama'a (3/441), da Hilyatul Auliya waɗabaƙatul Asfiya (6/325), da al-ITiƙad na Baihaƙi (shafi na 116), da Sharhus Sunnah na Bagawi (1/171), da al-Asma'u Wassifat na Baihaƙi (2/306).)

Imamu Ahmad ya kasance yana cewa a ma'anar daidaituwa: "Shi ne ɗaukaka, Allah bai gusheba Yana maɗaukaki kafin Ya halicci Al'arshinSa, Shi Yana birbishin kowanne abu, kuma Maɗaukaki akan kowanne abu, kawai Allah Ya kebanci Al'arshi ne dan wata ma'ana a cikinsa da ya sabawa ragowar abubuwa, Al'arshi shi mafificin abubuwa kuma mafi ɗaukakarsu, sai Allah Ya yabi kanSa da cewa Shi Ya daidaita akan Al'arshi: Wato Ya ɗaukaka akanSa...An hakaito daga AbdulRahman ɗan Mahdi daga Malik; Cewa Allah - Maɗaukakin sarki - Ya daidaita akan Al'arshinSa mai girma kamar yadda Ya bada labari, kuma cewa iliminSa yana kowanne wuri". (al-Aƙidah, riwayar Abubakar al-Kahallal (shafi na 108).)

Rububiyyar Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -ga Al-arshi dalili ce akan cancantar a bauta masa banda waninSa, sai Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Dã waɗansu abũbuwan bautawa sun kasance a cikinsu (sama da ƙasa) fãce Allah, haƙĩƙa dã su biyun sun ɓãci. Sabõda haka tsarki ya tabbata ga Allah Ubangijin Al'arshi daga abin da suke siffantãwa} [al-Anbiya'u: 22]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka ce: "Wãne ne Ubangijin sammai bakwai kuma Ubangijin Al'arshi mai girma} [al-Mua'Munun: 86]. Kuma Allah - Maɗaukaki - Ya ce: {Ka ce: "Dã akwai waɗansu abũbuwan bautãwa tãre da shi, kamar yadda suka faɗa, a lõkacin, dã (abũbuwan bautãwar) sun nẽmi wata hanya zuwa ga Ma'abũcin Al'arshi} [al-Israa: 42].

BABIN HALITTAR RUWA

Muna imani cewa Allah - Maɗaukaki Ya halicci ruwa kafin Ya halicci sama da ƙasa, tsira da amincin Allah su tabbata agare shi ya ce-: "Allah Ya kasance alhali babu wani abu kafinSa, Al'arshinSa ya kasance akan ruwa, sannan Ya halicci sammai da ƙasa". (Muslim ne ya fitar da shi (2713), da Abu Dawud (5051), da Tirmizi (3400), da Ibnu Majah (3831).) Kuma Allah Ya sanya kowanne abu mai rai daga ruwa, Allah - tsarki ya tabbatar maSa - Ya ce: {Mun sanya kowanne abu mai rai daga ruwa} [al-Anbiya'a: 30]. Kuma Allah Ya sanya shi aya daga ayoyin RubibiyyarSa da UluhiyyarSa, Maɗaukakin sarki Ya ce: {Wanda Ya sanya muku ƙasa a shinfide, kuma sama gini, kuma Ya saukar da ruwa daga sama, sannan Ya fitar da abinci daga 'ya'yan itãce game da shi, sabõda ku. Sabõda haka kada ku sanya wa Allah wasu kĩshiyõyi, alhãli kuwa kuna sane} [al-Baƙara: 22].

Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma a cikin ƙasa akwai yankuna mãsu maƙwabtaka, da gõnaki na inabõbi da shũka da dabĩnai iri guda, da waɗanda bã iri guda ba, anã shayar da su da ruwa guda. Kuma Munã fĩfĩta sãshensa a kan sãshe a wajen ci. Lalle ne a cikin wancan akwai ãyõyi ga mutane waɗanda suke hankalta} [al-Ra'ad: 4]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce {Kuma shĩ ne Ya gauraya tẽkuna biyu, wannan mai dãdi, mai sauƙin haɗiya, kuma wannan gishiri gurbatacce, kuma Ya sanya wani shãmaki a tsakãninsu da kãriya mai shãmakacẽwa* Kuma Shi ne Ya halitta mutum daga ruwa, sai Ya sanya shi nasaba da surukuta, kuma Ubangijinka Ya kasance Mai ĩkon yi} [al-Furƙan: 53-54]. Sai Ya sanya koguna biyu mabanbanta daga ruwa, kuma Ya sanya tsari da kariya a tsakaninsu, ɗayansu bazai zalinci ɗayan ba, kamar yadda Ya sanya mutum daga ruwa, kuma Ya sanya dangantaka da sukurtuka daga mutum, to Allah Mafi kyan masu halitta alherinSa ya yawaita, misalan waɗannan ayoyin suna da yawa.

Kamar yadda Allah Ya sanya shi dalili akan tashin bayan mutuwa, sai Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma akwai daga ãyõyinSa cẽwa lalle kai kanã ganin ƙasã ƙẽƙasasshiya, to, idan Mun saukar da ruwa a kanta, sai ta girgiza kuma ta kumbura. Lalle wannan da Ya rãya ta, haƙĩƙa, Mai rãyar da matattu ne. Lalle Shĩ Mai ĩkon yi ne a kan kõwanne abu} [Fussilat: 39].

Kuma Ya sanya shi runduna daga rundunoninSa, sai Ya taimaki masoyanSa da shi, Maɗaukakin sarki Ya ce: {A lõkacin da (Allah) Yake rufe ku da gyangyaɗi, ɗõmin aminci daga gare Shi, kuma Yanã saukar da ruwa daga sama, a kanku, dõmin Ya tsarkake ku da shi, kuma Ya tafiyar da ƙazantar Shaiɗan daga barinku, kuma dõmin Ya ɗaure a kan zukãtanku, kuma Ya tabbatar da ƙafãfu da shi} [al-Anfal: 11]. Kuma Ya tabar da maƙiyanSa da shi, Allah - Mai girma - Ya ce: {Sabõda haka, ya kira Ubangijinsa (ya ce), "Lalle nĩ, an rinjãye ni, sai Ka yi taimako* Sai Muka bũɗe kõfõfin sama da ruwa mai zuba * Kuma Muka ɓuɓɓugar da ƙasã ta zama idãnun ruwa, daɗa ruwa ya haɗu a kan wani umurni da aka riga aka ƙaddara shi} [al-Kamar: 10-12]. Zuwa wanin hakan daga halayen da Allah Ya sanya ruwa a cikinsu sababi ne dan taimakon masoyanSa ko tabar da maƙiyanSa.

BABIN HALITTAR ALKALAMI

Muna imani cewa Allah Ya halicci alƙalamin da Ya rubuta ƙaddara, tsira da amincin Allah su tabbata agare shi ya ce: "Farkon abinda Allah Ya halitta (shi ne) alƙami, sai Ya ce da shi: Ka rubuta, ya ce: Mezan rubuta? ya ce: Ka rubuta ƙaddarar kowanne abu har zuwa tashin Alkiyama". (Abu Dawud ne ya fitar da shi (4700), da Tirmizi (2155, 3319), da Dayalisi (578), da Ahmad (22705, 22707), da Ibnu Abi Asim a cikin sunnah (115).)

Muna imani cewa alƙaluma masu yawa ne, tsira da amincin Allah su tabbata agare shi ya ce alhali shi yana bada labari game da Isra'i da Mi'iraji: "Sannan aka hau da ni har na bayyana a wani matsayin da nake jin ƙarar alƙaluma". (Bukhari ne ya fitar da shi (349), da Muslim (163).)

Kuma labari game da rubutawar mala'iku ga ayyukan bayi ya maimaitu a cikin Alkur’ani da Sunnah, kamar yadda yake a cikin faɗinSa - Maɗaukakin sarki -: {Lalle ne, a kanku, haƙiƙa akwai matsara * Mãsu daraja, marubũta * Sunã sanin abin da kuke aikatãwa} [al-Infiɗar: 10-12].

Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {A lõkacin da mãsu haɗuwa biyu suke haɗuwa daga dãma, kuma daga hagu akwai wani (malã'ika) zaunanne * Bã ya lafazi da wata magana fãce a lĩƙe da shi akwai mai tsaro halartacce} [Qaaf: 17-18].

Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma idan Muka ɗanɗanã wa mutãne wata rahama, a bãyan wata cũta tã shãfe su, sai gã su da mãkirci a cikin ãyõyinMu. Ka ce: "Allah ne mafi gaggãwar (sakamakon) mãkirci." Lalle ne ManzanninMu sunã rubũta abin da kuke yi na mãkirci} [Yunus: 21].

Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ko sunã zaton lalle Mũ, bã Mu jin asĩrinsu da gãnãwarsu? Na'am! Kuma manzannin Mu na tãre da su sunã rubũtãwa} [al-Zukhruf: 80].

A cikin "Ingantaccen Hadisi" cewa Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Babu wani mutum a cikinku, kuma babu wani rai da yake numfashi sai an rubuta masa mazauninsa a aljanna da wuta, kuma sai hakika an rubuta cewa dan wuta ne ko dan aljanna". (Bukharin ne ya fitar da shi (4948), da Muslim (2647), da Abu Dawud (4694), da Tirmizi (2136, 3344), da Ibnu Majah (78).)

Ya ce kuma: "Idan ɗayanku ya kyautata Musuluncinsa, to dukkanin wata kyakkyawa da ya aikatata za'a rubuta masa goma kwatankwacinta zuwa ninki ɗari bakwai, kuma dukkanin wani mummunan da ya aikatata za'a rubuta masa kwatankwacinta" (Bukharin ya fitar da shi (42, 7501), da Muslim (128, 129, 130), da Tirmizi (3073).)

BABIN HALITTAR KURSIYYI

Muna imani cewa Kursiyyu shi ne mafi girman halitta bayan Al'arshi, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce Yana mai bayyana girmansa: {Kuma KursiyyunSa ya yalwaci sammai da ƙasa} [al-Baƙara: 255].

Kuma Kursiyyu a gaban Al'arshi, yana gurin diga-digai, Haƙiƙa Ibnu Abbas - Allah Ya yarda da su - ya faɗa a cikin tafsirin wannan ayar: "Kursiyyu gurin diga-digai ne, Al'arshi kuma babu wanda zai iya ƙaddara girmansa" (al-Daru ƙuɗniyyu ya fitar da shi a cikin as-Siffat (36) Marfu'i da Mauƙufi, kuma Usman ɗan Sa'id al-Darimi ya fitar da shi a cikin raddi ga Bishril Mirrisi (84, 89), da Abdullahi ibnu Ahmad a cikin Sunnah (586), da Ibnu Khuzaimah a cikin Tauhidi (154), da Abul-sheikh a cikin al-Azamah (216, 217).) Tsira da amincin Allah su tabbata agare shi ya ce: "Sammai bakwai ba komai ba ne akan Kursiyyu sai dai kamar wata sarka ce a daji, kuma fifikon Al'arshi akan Kursiyyu kamar fifikon wannan dajin ne akan wannan sarkar". (Ibnu Hibban ya fitar da shi (361), haka a cikin majruhin (3/130), da Dabarani a cikin al-Kabir (1651), a cikin al-makarim (1), da al-Ajurri a cikin Arba'in (40), da Abu al-Seikh a cikin al-Azamah (259), da Abu Nu'aim a cikin Hilyah (1/18 da 166 - 168), da Baihaƙi a cikin al-Asma'u (shafi na 510-511), da cikin Shu'ab (4325 da 7668), da Ibnu Abdulbar a cikin al-Tamhid (9/199). Shi Hadisi ne mai tsawo, wannan Hadisin namu wata jumla ce daga cikin shi, Hadisin yana da Hanyoyi masu yawa, saidai dukkaninsu masu rauni ne ba su ingantaba, haƙiƙa Uƙaili ya ambaci wasu daga waɗannan hanyoyin kuma ya yi nuni da cewa masu rauni ne, kuma Ibnu Adi ya ambacesu ya ce: "Wannan Hadisi ne Munkari ta wannan hanyar daga Ibnu Juraij daga Ada'u daga Ubaidu ibnu Umair daga Abu Zarr, wannan Hadisin ba shi da wasu hanyoyi sai ta hanyar Abu Idris Khaulani da Kasim Dan Muhammad daga Abu Zarr. Na uku Hadisin Ibnu Juraij da wannan su ne mafi mumini riwaya.

Kamar yadda Baihaƙi ya fitar daga Abbas Ibnu Muhammad ya ce: na ji Abu Ubaid yana cewa: "Waɗannan Hadisan waɗanda yake cewa cikin su: Ubangijinmu Ya yi dariya saboda yanke ƙaunar bawanSa da kusancin kishinsa. kuma cewa Jahannama ba za ta cika ba har sai Ubangijinka Ya ɗora ƙafarSa a cikinta, Kursiyyu kuma shi ne gurin diga-digai. waɗannan Hadisan a cikin riwaya su a gurinmu gaskiya ne, wasu daga cikinsu sun ɗaukesu daga wasu, sai dai cewa mu idan an tambayemu daga bayanin su ba za mu fassarasu ba, kuma ba mu riski wani yana fassarasu (Tawili) ba". (al-Asma'u Wassifat na Baihaƙi (2/198).)

BABIN HALITTAR SAMMAI DA KASA

Kuma muna imani cewa Allah Ya halicci sammai da kasa da abinda ke tsakaninsu a kwana shida daga kwanukan Allah, kuma babu wata gajiya ko ƙaramar gajiyawa, Maɗaukakin sarki Ya ce: {Kuma lalle ne, haƙĩƙa, Mun halitta sammai da ƙasã da abin da ke a tsakãninsu, a cikin kwãnaki shida, alhãli wata ‘yar wahala ba ta shãfe Mu ba} [Kaaf; 38]. Allah - Madaukakin sarki - Ya ce: {Shin wadanda suka kafirta ba sa ganin cewa sammai da kasa da sun kasance a manne sai Muka buda su} [al-Anbiya: 30]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka ce: "Ashe lalle kũ, haƙĩƙa, kunã kafurta a game da wanda Ya halitta kasã a cikin kwanuka biyu, kuma kunã sanya Masa kĩshiyõyi? Wancan fa, shĩ ne Ubangijin halittu} Kuma Ya sanya, a cikinta, dũwatsu kafaffu daga samanta, kuma Ya sanya albarka a cikinta, kuma Ya ƙaddara abũbuwan cikinta a cikin kwanuka huɗu mãsu daidaita, dõmin matambaya * Sannan Ya daidaita zuwa ga sama alhãli kuwa ita (a lõkacin) hayãƙi ce, sai Ya ce mata, ita da ƙasã "Ku zo, bisa ga yarda kõ a kan tĩlas." Suka ce: "Mun zo, munã mãsu ɗã'ã * Sai Ya hukunta su sammai bakwai a cikin kwãnuka biyu. Kuma Ya yi wahayi, a cikin kõwacce sama da al'amarinta, kuma Muka kãwata sama ta kusa da fitilu kuma don tsari. Wancan ƙaddarãwar Mabuwãyi ne, Masani} [Fussilat: 9-12].

Kuma Allah - Maɗaukaki - Ya ce: Shin, kũ ne mafi wuyar halitta ko sama? Allah Ya gina ta * Ya ɗaukaka rufinta, sannan Ya daidaita ta * Kuma Ya duhuntar da darenta, kuma Ya fitar da hantsinta * Kuma, ƙasa a bayan haka Ya mulmula ta * Ya fitar da ruwanta daga gare ta da makiyãyarta * Da duwatsu, Yã kafe ta * Domin jin dãɗi a gare ku, ku da dabbobinku} [al-Nazi'at: 27-33].

Muna imani cewa Allah Ya ɗaga sammai ba tare da wasu ginshiƙai ba, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Allah Shi ne wanda Ya ɗaukaka sammai, bã da ginshiƙai ba waɗanda kuke ganin su. Sannan kuma Ya daidaita a kan Al'arshi, kuma Ya hõre rãnã da watã, kowanne yanã gudãna zuwa ga lokaci ambatacce. Yanã shirya al'amari, Yanã rarrabe ãyõyi daki-daki, mai yiwuwa ne ku yi yaƙĩni da haɗuwa da Ubangijinku} [al-Ra'ad: 2]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {(Allah) Ya halitta sammai, bã da ginshiƙi wanda kuke gani ba, kuma Yã jẽfa duwatsu mãsu kafuwa a cikin ƙasã, dõmin kada ta karkata da ku kuma Ya wãtsa daga kowanne irin dabba a cikinta, kuma Mun saukar da ruwa daga sama, sannan Muka tsirar a cikinta, daga kõwanne nau'i biyu (namiji da mace) mai ban sha'awa} [Luƙman: 10].

Muna imani cewa Allah - Maɗaukakin sarki - Yana rike da sammai da ƙasa daga gushewa, Maɗaukain sarki Ya ce: {Lalle Allah Yanã riƙe sammai da ƙasã dõmin kada su gushe. Kuma haƙĩƙa, idan sun gushe, bãbu wani baicinSa da zai riƙe su. Lalle Shi Yã kasance Mai haƙuri, Mai gãfara} [Faɗir: 41].

Muna imani cewa Shi - Allah tsarki ya tabbatar maSa - Ya riƙe sama kada ta faɗo akan ƙasa sai da izininSa, Maɗaukakin sarki Ya ce: {Kuma Yana riƙe da sama kada ta faɗo akan ƙasa sai da izininSa} [al-Hajj: 65].

Kuma muna imani cewa Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Yana jujjuya al'amarin waɗannan halittun, kuma Yana kiyayesu, kuma hakan ba shi da nauyi a gareShi, Allah Ya ce: {KursiyyunSa ya yalwaci sammai da ƙasa, kuma kiyayesu ba ya nauyi a gareShi, Shi ne (Allah) Maɗaukaki Mai girma} [al-Baƙara: 135].

Muna imani cewa Allah Ya halicci waɗannan halittun masu girma dan wasu manyan hikimomi, da ba za’a iya sanin hakikanin su ba, Haƙiƙa Allah Ya kyutata halittarsu da kuma aikinsu, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma kanã ganin duwãtsu, kanã zaton su sandararru, alhãli kuwa sũ sunã shũɗẽwa shũɗewar girgije, bisa tsarin Allah wanda Ya kyautata kowanne abu. Lalle Shi, Mai lãbartãwa ne game da abin da kuke aikatãwa} [al-Naml: 88]. Tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka Ya ce: {Kuma ba Mu halitta sammai da ƙasa da abin da ke a tsakãninsu ba, alhãli kuwa Munã mãsu wãsã} [al-Dukhan: 38]. Allah - Madaukakin sarki - Ya ce: Kuma ƙasa Mun mĩkẽ ta kuma Mun jẽfa duwãtsu tabbatattu a cikinta kuma Mun tsirar a cikinta, daga dukkan abu wanda ake aunãwa da sikẽli * Kuma Muka sanyã muku, a cikinta, abũbuwan rãyuwã da wanda ba ku zamã mãsu ciyarwa gare shi ba * Kuma bãbu wani abu fãce a wurinMu, akwai taskõkĩnsa kuma ba Mu saukar da shi ba fãce kan gwargwado sananne} [al-Hijr: 19-21].

Haƙiƙa Allah Ya kafa hujja da halittarSa ga sammai da ƙasa akan RububiyyarSa wacce ta lazimci UluhiyyarSa, sai Maɗaukakin sarki Ya ce: {Kõ wãne ne Ya halitta sammai da ƙasa kuma Ya saukar muku, daga, sama, wani ruwa, Muka tsirar, game da shi, gõnaki mãsu sha'awa, ba ya kasancẽwa gare ku, ku tsirar da itãcensu? Shin, akwai abin bautãwa tãre da Allah? Ã'a, sũ mutãne ne suna daidaitã (Allah da wani)} [al-Naml: 60]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lalle idan ka tambaye su: "Wãne ne ya halicci sammai da ƙasã kuma ya hõre rãnã da watã?" Lalle sunã cẽwa Allah ne. To, yãya ake karkatar da su?} [al-Ankabut: 61]. Kuma Allah Tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka Ya ce: {Kuma lalle idan ka tambaye su. "Wãne ne ya saukar da ruwa daga sama, har ya rãyar da ƙasã game da shi a bãyan mutuwarta?" Lalle sunã cẽwa, "Allah ne." Ka ce: "Gõdiya tã tabbata ga Allah." Ã'a, mafi yawansu bã su hankalta} [al-Ankabut: 63].

Muna imani cewa Allah Ya sanya ƙasa wuri ne dan jarrabawa, sai Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Shi ne wanda Ya halicci sammai da ƙasa a cikin kwana shida alhali Al'arshinSa ya kasance akan ruwa dan Ya jarrabaku, waye a cikinku mafi kyautata aiki?} [Hud: 7]. Kamar yadda Ya sanya ta gurin tabbata kuma gurin rayuwa da isuwa, Allah Maɗaukakin sarki Ya ce: {Daga gare ta Muka halitta ku, kuma a cikinta Muke mayar da ku, kuma daga gare ta Muke fitar da ku a wani lõkaci na dabam} [Daha: 55]. Allah - Madaukakin sarki - Ya ce: Ashe, ba Mu sanya ƙasa matattarã ba * Ga rãyayyu da matattu} [al-Mursalat: 25, 26].

Muna imani cewa wannan kasantacciyar (halittar) mai girma yana girmama Allah Ubanugijin talikai, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Sammai bakwai da ƙasa da wanda yake a cikinsu sunã yi Masa tasbĩhi. Kuma bãbu wani abu fãce yanã tasbĩhi game da gõde Masa, kuma amma ba ku fahimtar tasbĩhinsu. Lalle ne shĩ, Ya kasance Mai haƙuri ne, Mai gãfara} [al-Isra'a: 44]. Kuma yana ƙanƙar da kai ga girmanSa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Sannan Ya daidaita zuwa ga sama alhãli kuwa ita (a lõkacin) hayãƙi ce, sai Ya ce mata, ita da ƙasã "Ku zo, bisa ga yarda kõ a kan tĩlas." Suka ce: "Mun zo, munã mãsu ɗã'ã} [Fussilat: 11].

Kuma wannan kasantacciyar (halittar) tana firgita, tana jin tsoro daga sabon da bayi suke Ubangiji - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka, Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka kuma sarautarSa ta ɗaukaka - Ya ce; {Sammai sunã kusa su tsattsage sabõda shi, kuma ƙasa ta kẽce kuma duwãtsu su faɗi sunã karyayyu * Dõmin sun yi da'awar ɗã ga Mai rahama} [Maryam: 90, 91].

BABIN HALITTAR RANA DA WATA

Muna imani cewa Allah Ya halicci rana da wata, Allah Ya ce; {Kuma shĩ ne wanda Ya halitta dare da yini da rãnã da watã dukansu a cikin wani sarari suKe iyo} [al-Anbiya: 33].

Muna imani cewa rana da wata suna gudana, kamar yadda Allah Ya bada labari game da hakan da faɗarSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka: {Kuma rãnã tanã gudãna zuwa ga wani matabbaci nãta. Wannan ƙaddarãwar Mabuwãyi ne, Masani * Kuma watã Mun ƙaddara masa manzilõli, har ya kõma kamar tsumagiyar murlin dabĩno wadda ta tsũfa * Rãnã bã ya kamãta a gare ta, ta riski watã. Kuma dare bã ya kamãta a gare shi ya zama mai tsẽre wa yini, kuma dukansu cikin sarari (guda) suke yin iyo} [Y. S̃: 38-40]. To tsarki ya tabbata ga Allah Mafificin Masu Halitta.

Daga rahamarSa ga bayinSa cewa Ya sanya su (rana da wata) ababen horewa da umarninSa; dan tabbatar da amfanin bayi, Allah - Maɗaukaki - Ya ce: {Kuma Ya hõrẽ muku rãnã da watã sunã madawwama biyu, kuma Ya hõrẽ muku dare da yini} [Ibrahim: 33]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Rana da wata da taurari ababan horewa ne da umarninSa} [al-A'araf: 54].

Haƙiƙa Allah - Maɗaukakin sarki - Ya halicci rana da wata dan wasu hikimomi masu girma waɗanda ba za’a iya hakikaninsu ba, daga cikin waɗanan hikimomin akwai abinda ya zo a cikin faɗin Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka -: {Mai tsãgẽwar sãfiya, kuma Ya sanya dare mai natsuwa, kuma da rãna da watã a bisa lissãfi. wannan ne ƙaddarãwar Mabuwãyi Masani} [al-An'am: 96]. Ibnu Abbas - Allah Ya yarda da su - ya ce: {Rana da wata a cikin lissafi} [al-An'am: 96], wato: Adadin kwanuka da watanni da shekaru. (Tafsirin Dabari (11/558).) Allah - Maɗaukakin sarki - Ya faɗa a cikin wasu daga hikimomin halittar rana da wata: {Shĩ ne wanda Ya sanya muku rãnã, babban haske, da watã mai haske, kuma Ya ƙaddara shi ga Manzilõli, dõmin ku san ƙidãyar shẽkaru da lissãfi. Allah bai halitta wannan ba, fãce da gaskiya, Yanã bayyana ãyõyi daki-daki dõmin mutãne waɗanda suke sani} [Yunus: 5].

Muna imani cewa Allah Ya sanya su daga ayoyinSa masu girma masu nuni akan RububiyyarSa wacce ta lazimci UluhiyyarSa, Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lalle idan ka tambaye su: "Wãne ne ya halicci sammai da ƙasã kuma ya hõre rãnã da watã?" Lalle sunã cẽwa Allah ne. To, yãya ake karkatar da su?} [al-Ankabut: 61]. Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Ya ce: {Kuma akwai daga ãyõyinSa, dare da yini, da rãnã da watã. Kada ku yi sujada ga rãnã, kuma kada ku yi ga watã. Kuma ku yi sujada ga Allah wanda Ya halicce su, idan kun kasance Shĩ ne kuke bauta wa} [Fussilat: 37]. Ya zo a cikin ingantaccen Hadisi tsira da amincin Allah su tabbata agare shi ya ce: "Lallai cewa rana da wata ayoyi ne biyu daga ayoyin Allah, ba sa kusufi dan mutuwar wani ko dan rayuwarsa, saidai cewa Allah - Maɗaukakin sarki - Yana tsoratar da bayniSa ne da su". (Bukhari ne ya fitar da shi (1048), da Nasa'i (1459).)

Muna imani cewa rana da wata suna sujjada ga Allah Ubangijin talikai - kamar yadda sauran halittu suke sujjada ga - Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce; {Ashe, ba ka gani ba, lalle Allah, wanda yake a cikin sammai da wanda yake a cikin ƙasa yanã yin sujada a gare shi, da kuma rãna da watã da taurãri da duwãtsu da bishiyoyi da dabbõbi, da kuma mãsu yawa daga mutãne? Kuma waɗansu mãsu yawa azãba tã tabbata a kansu. Kuma wanda Allah Ya wulãkantar, to, bã ya da wani mai girmamã (shi). Kuma Lalle ne Allah Yanã aikata abin da Yake so} [al-Hajj: 18].

Muna imani cewa rana tana sujjada ƙarƙashin Al'arshi a kowacce rana, kamar yadda mai gaskiya abin gasgatawa tsira da amincin Allah su tabbata agare shi ya ce: Daga Abu zarr - Allah Ya yarda da shi - cewa Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce masa lokacin da rana ta faɗi: "Shin kasan ina take tafiya?" Na ce: Allah da manzonSa ne mafi sani, ya ce: "Lallai cewa ita tana tafiya ne har sai ta yi sujjada ƙarƙashin Al'arshi, sai ta nemi izini sai a yi mata izini. (Lokaci) Ya kusa ta yi sujjada, amma ba za’a karba daga gareta ba, kuma ta nemi izini amma ba za’a yi mata izini ba, za'a ce mata: Ki koma ta inda kika zo , sai ta bullo ta yammacinta, hakan shi ne fadin Allah Maɗaukakin sarki: "Kuma rana tana gudana ga matabbacinta, hakan ƙaddarawa ne daga Mabuwayi Masani} (Bukharin ne ya fitar da shi (3199), da Muslim (159), da Abu Dawud (4002), da Tirmizi (2186, 3227).)

BABIN HALITTAR TAURARI

Muna imani cewa Allah Ya halicci taurari (manya) da ƙananan taurari dan wasu hikimomi masu girma, daga cikinsu a kwai abinda Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ambace shi a faɗinSa: {Kuma da waɗansu alãmõmi, kuma da taurãri sunã mãsu nẽman shiryuwa (ga tafiyarsu ta fatauci)}. [al-Nahl: 16]. Katadah - Allah Ya yi masa rahama - ya ce: "Alamomin: Taurari, kuma Allah - Maɗaukakin sarki - kawai Ya halicci waɗannan taurarin ne dan abubuwa uku: Ya sanya su ado ga sama, kuma Ya sanya su ana gane hanyoyi da su, kuma Ya sanya su jifa ga Shaiɗanu, duk wanda ya kutsa a cikin wanin hakan: To ya rasa hankalinsa, kuma ya kuskure rabonsa, kuma ya tozartar da rabonsa, ya ɗorawa kansa abinda ba shi da sani akan shi". (Tafsirin Dabari (17/185).)

Daga Abu Musa - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Mun yi sallar Magariba tare da Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi -, sannan muka ce: Da zamu zauna har mu yi sallar Isshai'i tare da shi. ya ce: Sai muka zauna, sai ya fito gurinmu, sai ya ce: "Ba ku gushe ba a nan?". muka ce: Ya Manzon Allah, Mun yi sallar Magariba tare da kai, sannan muka ce: Zamu zauna har sai mun yi sallar Issha'i tare da kai, ya ce: "Kun kyauta, ko kun dace" sai ya ce: Sai ya ɗaga kansa zuwa sama, ya kasance saudayawa yana ɗaga kansa sama, sai ya ce: "Taurari aminci ne ga sama, idan taurari suka tafi za’a zo wa sama da abinda aka yi mata alkawari, ni kuma aminci ne ga sahabbai na, idan na tafi za’a zo wa sahabbaina da abinda aka yi musu alkawari, sahabbaina aminci ne ga al'ummata, idan sahabbaina suka tafi za’a zo wa al'ummata da abinda aka yi musu alkawari zai zo musu". (Muslim ne ya fitar da shi (2531).)

Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Kuma lalle Mun ƙawata saman Duniya da fitilu , kuma Muka sanya su abin jifa ga shaiɗanu} [al-Mulk: 5].

Daga Ibnu Abbas - Allah Ya yarda da su - ya ce: wani mutum daga cikin sahabban Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - daga mutanen Madina ya bani labari, cewa su a wani dare suna zaune tare da Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - sai aka jeho wani tauraro sai ya yi haske, sai Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Me kuke cewa a lokacin Jahiliyya idan aka yi jifa da irin wannan?" suka ce; Allah da ManzonSa ne mafi sani, mun kasance muna cewa: An haifi wani babban mutum, ko kuma wani babban mutum ya mutu, sai manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "lallai su ba'a jifa da su dan mutuwar wani ko dan rayuwar wani, saidai Ubangijinmu - alherinSa ya yawaita kuma Ya daukaka -idan Ya hukunta wani al'amari sai mala'iku masu dauke da Al'arshi su yi tasbihi, sannan waɗanda ke sama su yi tasbihi waɗanda ke bin su, har tasbihin ya kai wa ma'abota wannan saman ta duniya, sannan ya ce: Waɗanda suke biye da masu dauke da Al'arshi su cewa masu dauke da Al'arshin: Me Ubangijinku Ya ce? Sai su ba su labarin abinda Ya ce, Ya ce: sai sashin ma'abota sammai su baiwa sashi labari, har labarin ya kai wannan saman ta duniya, sai aljanu su fauci ji, sai su jefa shi zuwa ga masoyansu, su jefa shi, abinda suka zo da shi akan yadda yake to shi gaskiya ne, sai dai cewa su suna ƙirƙirar (karya) suna yin ƙari a cikinsa". (Muslim ya fitar dashi (2229).)

Shaiɗanu sun kasance suna satar ji, lokacin da aka aiko Annabinmu Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - sai aka hanasu mazaunansu na ji, Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya faɗa Yana Mai bada labari game da hakan: {Kuma lalle ne mũ, mun kasance muna zama daga garẽta, a wurãren zama dõmin saurare. To wanda ya yi saurãre a yanzu, zai sãmi yũla, mai dãko dõminsa} [al-Jinn: 9]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lalle Mũ, Mun ƙãwatãr da sama ta kusa da wata ƙawa, watau taurãri * Kuma sunã tsari daga dukan Shaiɗan mai tsaurin kai * Bã zã su iya saurãre zuwa ga jama'a mafi ɗaukaka (Malã'iku) ba, kuma anã jĩfar su daga kõwane gẽfe * Dõmin tunkuɗẽwa kuma sunã da wata azãba tabbatacciya * Fãce wanda ya fizgi wata kalma, sai yũla mai haske ta bĩ shi} [al-Saafat: 6-10].

Daga Ibnu Abbas - Allah Ya yarda da su - ya ce: "Aljanu sun kasance suna hawa sama suna neman jin wahayi, idan sun ji kalma sai su ƙara tara a cikinta, amma kalmar sai ta zama gaskiya, amma abinda suka ƙara sai ya zama ƙarya, lokacin da aka aiko Manzon Allah - tsira da amnicin Allah su tabbata agare shi - sai aka hanasu mazaunan su, sai suka ambaci hakan ga Iblis, taurari ba su gushe ba ana jifa da su kafin hakan, sai Iblis ya ce da su: Wannan ba wani abu bane sai wani al'amari ne wanda ya faru a ƙasa, sai ya aika da rundunarsa,(su binciko me ya faru ?)sai suka samu Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - a tsaye yana sallah tsakanin wasu duwatsu biyu - ina zatan ya ce: A Makka - sai suka hadu da shi, sai suka ba shi labari, sai ya ce: Wannan shi ne abinda ya faru a kasa". (Tirmizi ne ya fitar da shi (3324), da Ahmad (2482), da Nasa'i a cikin al-Kubra (11562), da Abu Ya'ala (2502).)

Muna imani cewa taurari da ƙananan taurari ba sa amfanarwa kuma ba sa cutarwa, ba sa tasiri a abubuwan da suke faruwa a sammai da ƙasa, duk wanda ya ƙudirce cewa su suna tasiri akan kansu to haƙiƙa ya kafirta ko ya yi shirka, Daga Ibnu Abbas - Allah Ya yarda da su - ya ce: An yi wa mutane ruwa a zamanin Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi -, sai Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi ya ce-: "Daga mutane akwai wanda ya wayi gari mai godiya, daga cikinsu akwai mai butulcewa", suka ce: Wannan rahamar Allah ce, wasunsu suka ce: Haƙiƙa tauraro kaza da kaza na cikin taurari ya yi gaskiya, ya ce: "Sai wannan ayar ta sauka: {To ba sai na yi rantsuwa ba da lokutan faɗuwar taurari ba} [al-Waƙi'ah: 75], har ya kai {Kuma kuna sanya arziƙinku (game da shi) lallai ku, ku ƙaryata (shi)} [al-Waƙi'ah: 82]. (Mauslim ne ya fitar da shi (73).)

Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Mafi tsoron abinda nake jin tsoro ga al'ummata a ƙarshen zamaninsu shi ne imani da taurari, da ƙaryata kaddara, da zalincin shugabanni". (al-Rauyani ne ya fitar da shi (1245), da Dabarani a cikin al-Kabir (9113).)

kuma Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya yi hani daga duba a taurari, Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Wanda ya bincini wani ilimi daga taurari, to ya bincini wani yanki na sihiri, ya ƙara abinda ya ƙara". (Abu Dawud ne ya fitar da shi (3905), da Ibnu Majah (3726), da Inu Abi Shaibah (26159), da Ahmad (2000), da Abdu Ibnu Humaid (714).)

To neman sanin ilimin taurari ba ya halatta sai gwargwadan abinda za'a gane tudu ko kogi da shi; domin neman iliminsu yana kaiwa zuwa ga bokanci". Daga Sa'id Ibnu Jubair ya ce: "Wani mutum ya zo wurin Abdullahi Dan Abbas, sai ya ce: Ya baban Abbas, ka yi mini wasiyya, sai ya ce: Ina maka wasicci da tsoron Allah, na haneka da aibata sahabban Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi -; domin cewa kai baka san abinda ya rigaya garesu na falala ba, kuma na haneka da aiki da taurari sai dai abinda za'a gane da shi a sarari ko a kogi, domin cewa su suna kaiwa zuwa ga bokanci. Kuma na haneka da zama da waɗanda suke ƙaryata Kaddara, duk wanda yake son a amsa addu'arsa, kuma a tsarkake aikinsa, kuma a karba daga gare shi , to ya yi gaskiya a zancensa, ya bayar da amanarsa, ya kubutar da ƙirjinsa ga musulmai". (Ibnu Baɗɗah ne ya fitar da shi a cikin al-Ibanah (1987).)

BABIN HALITTAR MALA'IKU

Muna imani cewa Allah Ya halicci Mala'iku daga haske ne, a cikin inagntaccen Hadisi daga A'isha - Allah Ya yarda da ita - ta ce: Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "An halicci Mala'iku daga haske, kuma an halicci aljanu daga tartatsi na wuta, kuma an halicci (Annabi) Adam daga abinda aka siffanta muku". (Muslim ne ya fitar da shi (2996).)

Allah Ya sanya Mala'iku mabanbanta a cikin halitta, Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Ya ce; {Godiya ta tabbata ga Allah Mahaliccin sammai da ƙasa wanda Ya sanya Mala'iku manzanni masu fuka -fukai biyu-biyu da uku-uku da huɗu-huɗu, Yana ƙara abinda Ya so a cikin halitta, lallai Allah Mai iko ne akan dukkan komai} [Faɗir: 1].

Kuma Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya bada labarin cewa shi ya ga (Mala’ika) Jibril, yana da fukafukai guda ɗari shida; Kuma yana da girman halitta; Daga Abu Ishaƙ Shaibani ya ce: Na tambayi Zirr Dan Hubaish game da faɗin Allah - Maɗaukakin sarki - {har ya kasance gwargwadan zira'i biyu, ko mafi kusa * sannan Ya yi wahayi zuwa ga bawanSa (Annabi Muhammad) da abinda Ya faɗa masa} [al-Najm: 9, 10]. Ya ce: Dan Mas'ud ya zantar da mu: "Cewa shi ya ga Jibrilu ne yana da fukafukai ɗari shida". (Bukhari ne ya fitar da shi (3232), da Muslim (174), da Tirmizi (3277).) Daga Nana A'isha - Allah Ya yarda da ita - ta ce: "Duk wanda ya riya cewa (Annabi) Muhammad ya ga Ubangijinsa to haƙiƙa ya girmama (magana), sai dai haƙiƙa ya ga (Mala’ika) Jibril a halittar sa, halittarsa kuma ta toshe abinda ke tsakanin sasanni". (Bukhari ne ya fitar da shi (3234), da Muslim (177), da Tirmizi (3068).)

Zamu yi cikakkiyar magana game da Mala'iku a cikin Kundin imani da Mala'iku da izinin Allah, zan taƙaita magana a nan kan abinda ya shafi halittarsu kadai.

BABIN HALITTAR ALJANU DA SHAIDANU.

Muna imani cewa Allah Ya halicci aljanu daga tartsatsi na wuta, Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Kuma Aljani Mun haliccẽ shi daga gabãni, daga wutar iskar zafi} [al-Hijr: 27]. Kuma Ya ce: {Kuma ya halicci aljani daga bira daga wutã} [al-Rahman: 15]. Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "An halicci Mala'iku daga haske, kuma an halicci aljanu daga garwashin wuta, kuma an halicci (Annabi) Adam daga abinda aka siffanta muku". (Muslim ne ya fitar da shi (2996).)

Muna imani cewa Allah Ya halicci aljanu da mutane dan su bauta maSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -, Allah Ya ce: {Kuma ban halicci aljannu da mutãne ba sai dõmin su bauta Mini} [al-Zariyat: 56]. Aljanu a cikinsu akwai masu gargaɗi, amma babu manzanni a cikinsu, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma a lõkcin da Muka jũya waɗansu jama'a na Aljanu zuwa gare ka sunã saurãren Alƙur'ãni. To, alõkacin da suka halarce shi suka ce: "Ku yi shiru." Sannan da aka ƙãre, suka jũya zuwa ga jama'arsu sunã mãsu gargaɗi} [al-Ahƙaf: 29]. Dan Abbas - Allah Ya yarda da su - ya ce: "Manzanni daga banu Adam ne, kuma akwai masu gargaɗi daga aljanu" (Tafsirin Ibnu Kathir (3/340).)

Amma faɗinSa - Maɗaukakin sarki - {Yaku taron aljanu da mutane shin manzanni ba su zo muku ba daga cikinku suna karanto muku ayoyiNa}, abin nufi; Wato daga jumillarku ba daga dukkaninku ba, shi kamar faɗinSa - Maɗaukakin sarki - ne: {Kuma Ya sanya wata haske a cikinsu}, da faɗinSa; {Sai suka ƙaryata shi, sai suka soketa} tare da cewa mai sokewar ɗaya ne daga cikinsu.

Muna imani cewa halittar aljanu ta riga halittar (Annabi) Adam; saboda haka ne Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma Aljani Mun haliccẽ shi daga gabãni, daga wutar iskar zafi} [al-Hijr: 27]. Shugaban Shaiɗanu shi ne Iblis - Allah Ya tsaremu daga gare shi - Allah Ya halicce shi daga wuta kamar yadda Ya halicci sauran aljanu da Shaiɗanu, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya faɗa yana Mai bada labari game da Iblis cewa shi ya ce: {Ya ce: Ni ne mafi alheri daga gare shi, Ka halicceni daga wuta kuma Ka halicce shi daga tabo} [Aaraf: 12]. Kuma Iblis ya kasance daga aljanu, Maɗaukakin sarki Ya ce: {Lokacin da mukace da Mala'iku ku yi sujjada ga Adam sai suka yi sujjada, sai Iblis ne kawai ya kasance daga aljanu sai ya saba daga umarnin Ubangijinsa} [al-Kahf: 50].

Kuma Iblis shi ne wanda ya ruɗar da iyaye biyu (Annabi Adam da Hawwau) - aminci ya tabbata agare su - har ya fitar da su daga aljanna, lokacin da ya yi musu waswasi, kuma ya yi musu rantsuwa cewa shi yana daga masu nasiha, sai ya rudar da su da ruɗu, sai suka ci daga bishiyar, Allah Ya ce: "Kuma ya Ãdam! Ka zauna kai da matarka a Aljanna sai ku ci daga inda kuka so; kuma kada ku kusanci wannan itãciya, har ku kasance daga azzãlumai * Sai Shaiɗan ya sanya musu waswãsi dõmin ya bayyana musu abin da aka rufe daga barinsu, daga al'aurarsu, kuma ya ce: "Ubangijinku bai hanã ku daga wannan itãciya ba fãce dõmin kada ku kasance malã'iku biyu ko kuwa ku kasance daga madawwama * Kuma ya yi musu rantsuwa; Lalle ne nĩ, a gare ku, haƙĩƙa, daga mãsu nasĩha ne * Sai ya saukar da su da rũɗi. Sannan a lõkacin da suka ɗanɗani itãciyar, al'aurarsu ta bayyana gare su, kuma suka shiga sunã lĩƙawar ganye a kansu daga ganyen Aljanna. Kuma Ubangjinsu Ya kira su: "Shin, Ban hanã ku ba daga waccan itãciya, kuma Na ce muku lalle ne Shaiɗan, a gare ku, maƙiyi ne bayyananne * Suka ce: "Ya Ubangijinmu! Mun zãlunci kanmu. Kuma idan ba Ka gãfarta mana ba, kuma Ka yi mana rahama, haƙĩƙa, Munã kasancẽwa daga mãsu hasãra} [al-A'araf: 19-23].

Muna imani cewa shaiɗan ya yi girman kai daga sujjada, sai Allah ya yi fushi da shi, Ya la'ance shi, Ya kore shi daga aljannarSa, kuma cewa shi ya nemi Allah Ya jinkirta masa zuwa ranar Alkiyama; sai Allah Ya jinkirta masa, kuma shi ya yi rantsuwa da buwayar Allah sai ya fitini dukkan 'ya'yan (Annabi) Adam sai bayin Allah masu ikhlasi kawai, Allah Ya faɗa Yana Mai bada labari game da kaidinsa: {A lõkacin da Ubangijinka Ya ce wa malã'iku, "Lalle Nĩ Mai halitta mutum ne daga lãkã * To idan Na daidaitã shi kuma Na hũra daga RũhĩNa a cikinsa, to, ku fãɗi a gare shi, kunã mãsu yin sujada * Sai malã'iku suka yi sujada dukkansu gaba ɗaya * Fãce Iblis, ya yi girman kai, kuma ya kasance daga kãfirai * (Allah) Ya ce, "Yã Ibilis! Mẽ ya hana ka, ka yi sujada ga abin da Nã halitta da HannayeNa biyu? Shin, kã yi girman kai ne, kõ kuwa kã kasance daga maɗaukaka ne? * Ya ce, "Nĩ, mafifici ne daga gare shi: Kã halitta ni daga wutã, kuma Kã halitta shi daga lãkã * Ya ce: "To, ka fita daga gare ta, dõmin lalle kai abin jĩfa ne * "Kuma lalle a kanka akwai la'anaTa har zuwa rãnar sakamako * Ya ce: "Yã Ubangjĩna! Sai Ka yi mini jinkiri zuwa rãnar da ake tãshin su * Ya ce: "To, lalle ne kanã daga waɗanda ake yi wa jinkiri * "Zuwa ga Yinin Lõkacin nan sananne * Ya ce, "To, inã rantsuwa da buwãyarKa, lalle, inã ɓatar da su gabã ɗaya * "Fãce bãyinKa daga gare su, waɗanda Ka tsarkake} [Saad: 71-83]. Shaiɗan ya ce kamar yadda Allah Ya bada labari game da shi: {Ya ce ‘’To akan halakarwar da ka yi mini, ina rantsuwa, lallai ne, ina zaune musu tafarkinKa madaidaici * "Sannan kuma haƙĩƙa, Inã je musu daga gaba gare su, kuma daga bãya gare su, kuma daga bangaran damansu da bangaran hagunsu; Kuma bã zã ka sãmi mafi yawansu mãsu gõdiya ba} [al-A'araf: 16-17].

Aljanu ababen yi wa magane ne da shari'u, kuma an ɗora musu shari'un, suna da iko akan jin wahayi da fahimtarsa daga manzanni da kuma masu gargaɗi, saboda haka ne suka ce lokacin da suka ji Alkur’ani, kamar yadda Allah Ya bada labari game da su: Kuma a lõkcin da Muka jũya waɗansu jama'a na aljanu zuwa gare ka sunã saurãren Alƙur'ãni. To, alõkacin da suka halarce shi suka ce: "Ku yi shiru." Sannan da aka ƙãre, suka jũya zuwa ga jama'arsu sunã mãsu gargaɗi * Suka ce: "Ya mutãnenmu! Lalle mũ, mun ji wani littãfi an saukar da shi a bãyãn Mũsã, mai gaskatãwa ga abin da ke a gaba da shi, yanã shiryarwa ga gaskiya da kuma zuwa ga hanya madaidaiciya} [al-Ahƙaf: 29-30].

Kuma muna sanin cewa akwai salihai daga aljanu akwai koma bayan haka daga cikinsu, wanda ya yi imani daga cikinsu to makomarsa ita ce aljanna, wanda ya kafirta daga cikinsu to makomarsa ita ce wuta, Allah - Maɗaukaki - Ya ce; {Kuma lalle ne mũ, akwai sãlaihai a cikinmu, kuma akwai a cikinmu waɗanda ba haka bã mun kasance ƙungiyõyi dabam-dabam} [al-Jinn: 11]. Sannan Maɗaukakin sarki Ya ce: {Kuma lalle ne mũ akwai a cikinmu, waɗanda suka mĩƙa wuya, kuma akwai a cikinmu karkatattu. to, wanda ya mĩƙa wuya waɗancan kam sun nufi shiryuwa * Kuma amma karkatattu sai suka kasance makãmashi ga Jahannama} [al-Jinn: 14-15].

Allah - Maɗaukakin sarki - Ya faɗa Yana Mai bada labari game da tabbatar da Mala'iku za su yi wa fandararru daga mutane da aljanu a ranar (akan zuwan manzanni) al-Kiyama: {Yaku aljanu da mutane shin manzanni daga cikinku ba su zo mukuba suna karanto muku ayoyiNa kuma suna gargaɗinku gamuwa da yininku wannan?} [al-An'am: 130]. Kuma Maɗaukakin sarki Ya ce: {Ya ce ku shiga a cikin wasu al'ummatan da haƙiƙa sun shuɗe daga gabaninku daga aljanu da mutane a cikin wuta} [al-A'araf: 38].

Kuma Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Ya bayyana cewa sababin shigarsu wuta shi ne rashin jinsu ga shiriya ji na karba, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Haƙiƙa Mun halitta saboda Jahannama, masu yawa daga aljanu da mutane, suna da zukata ba su fahimta da su, kuma suna da idanu ba su gani da su, kuma suna da kunnuwa ba su ji da su} [al-A'araf: 179]. Waɗannan ayoyin sun yi nuni akan cewa aljanu suna da zukata da kunnuwa da idanu. Kuma shaiɗanu suna da muryoyi da suke rikitar da halitta da su, Allah - Maɗaukaki - ya ce: {Kuma ka rikitar da wanda ka sami iko akansa daga garesu da sautinka, kuma ka yi hari a kansu da dokinka da dakarunka} [al-Isra'a: 64].

Haƙiƙa Allah Ya gargaɗi mutane; da kada Shaiɗan ya ruɗesu kamar yadda ya ruɗar da iyayensu, Allah - sha'aninSa ya buwaya - Ya ce; {Yã ɗiyan Ãdam! Kada Shaiɗan, lalle, ya fitine ku, kamar yadda ya fitar da iyãyenku, biyu daga Aljanna, yanã fizge tufarsu daga gare su, dõmin ya nũna musu al'aurarsu. Lalle ne shĩ, yanã ganin ku, shi da rundunarsa, daga inda bã ku ganin su. Lalle ne Mũ, Mun sanya Shaiɗan majiɓinci ne ga waɗanda bã su yin ĩmãni} [al-A'araf: 27].

Muna imani cewa Shaiɗan - tare da saninsa cewa ba zai iya halakar da bayin Allah masu ikhlasi ba - yana ƙoƙari shi da rundunarsa wajen halakar da su da bata ibadunsu, Allah - sha'aninSa ya buwaya - Ya ce: {Kuma kamar wancan ne Muka sanya wa kowanne Annabi maƙiyi; shaiɗãnun mutãne da aljannu, sãshensu yanã yin ishãra zuwa sãshe da ƙawãtaccen zance bisa ga rũɗi. Kuma dã Ubangijinka Yã so, dã ba su aikatã shi ba, don haka ka bar su da abin da, suke ƙirƙirãwa} [al-An'am: 112]. A cikin Hadisi cewa manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Lallai cewa Ifritu (mai tsaurin kai) daga aljanu ya bijiro min daren jiya - ko wata kalmar kwatankwacinta - dan ya yanke sallata, sai Allah Ya bani iko akansa, sai na yi nufin daure shi a wani ginshiƙi daga ginshiƙan masallaci har ku wayi gari ku kalleshi gaba ɗayanku, sai na tina da faɗin ɗan'uwana (annabi) Sulaiman: Ya Ubangiji ka bani mulkin da ba ya kamata ga wani a bayana", Rauhu ya ce: sai ya sake shi a tabe. (Bukhari ne ya fitar da shi (461) da Muslim (541).) Daga Ibnu Mas'ud - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Babu wani daga cikinku sai an wakilta masa abokinsa daga aljanu" suka ce: Har kai ya manzon Allah? ya ce: " Har ni sai dai cewa Allah Ya taimakeni akansa sai ya musulunta, ba ya umartata sai da alheri". (Muslim ne ya rawaito shi (2814).)

Daga Sabura Dan Abi Fakih - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Na ji manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - yana cewa: "Lallai Shaiɗan ya zaunawa ɗan Adam ta hanyoyinsa, sai ya zauna masa ta hanyar Musulunci, sai ya ce: Zaka musulunta kabar addininka da addinin iyayenka da iyayen iyayenka, sai ya saba masa sai ya musulunta, sannan ya zauna masa ta hanyar hijira, sai ya ce: Za ka yi hijira ka bar kasarka da samanka, kawai misalin wanda ya yi hijira kamar misalin doki ne a cikin igiya, sai ya saba masa sai ya yi hijira, sannan ya zauna masa ta hanyar Jihadi, sai ya ce: Zaka yi Jihadi, shi wahalar da rai ne da dukiya, zaka yi jihadi akasheka, a aure maka mata, a raba dukiyarka, sai ya saba masa sai ya yi jihadi " Sai manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Wanda ya aikata hakan ya cancanci Allah Ya shigar da shi aljanna, wanda aka kashe ya cancanci Allah - Mai girma da daukaka - Ya shigar da shi aljanna, idan ya nutse ya cancanci Allah Ya shigar da shi aljanna, ko dabbarsa ta taka shi to ya cancanci Allah Ya shigar da shi aljanna". (Nasa'i ne ya fitar da shi (3134), kuma a cikin al-Kubra (4327), da Ahmad (15958), da Ibnu Hibban (4593).)

Idan mummuna ya kasance ba ya yanke ƙauna daga rinjaye akan annabawa - amnici ya tabbata agare su -, to wasunsu yana daga mafi cancanta, daga Abul Ala'i cewa Usman Dan Abil-Aas - Allah Ya yarda da shi - ya zo wurin Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - sai ya ce: Lallai Shaiɗan haƙiƙa ya tsare tsakanina da sallata da karatuna yana rikitar dani, sai manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Wannan Shaiɗan ne ana ce masa Khinzab, idan ka ji shi to ka nemi tsarin Allah daga gare shi, ka yi tofi a hagunka sau uku". Ya ce: Sai na aikata hakan, sai Allah Ya tafiyar da shi daga gare ni. (Muslim ne ya rawaito shi (2203).)

A cikin "Sahihul Bukhari": Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi -: "Lallai Shaiɗan yana gudana daga ɗan Adam irin gudanar jini". (Buhari ne ya ruwaito shi (2038, 7171).) Ibnu Baɗɗah - Allah ya yi masa rahama - ya yi babi ga wannan ma'anar a cikin littafinsa "al-Ibanah", sai ya ce: "Babin imani cewa Shaiɗan abin halitta ne an dora shi akan ɗan Adam yana gudana daga garesu magudanar jini sai dai wanda Allah Ya tsare shi daga gare shi, wanda ya yi musun hakan to shi yana daga cikin batattun kungiyoyi". (al-Ibanah al-Kubra, na Ibnu Baɗɗah (4/61).)

Kuma muna sanin cewa ɗan Adam mai zuwa yana zo masa daga mala'iku da mai zuwa daga Shaiɗan, kuma Annabinmu - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya bayyana mana tayaya zamu kare kanmu daga mai zuwa daga Shaiɗan, daga Abdullahi Dan Mas'ud - Allah ya yarda da shi - ya ce: Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Lallai Shaiɗan yana da himma ga ɗan Adam, Mala'ika ma yana da himma, amma himmar Shaiɗan ita ce alƙawari da sharri da ƙaryata gaskiya, amma himmar Mala'ika to ita ce alƙawarin alheri da gasgata gaskiya, wanda ya ji haka to ya san cewa hakan daga Allah ne, sai ya godewa Allah, wanda ya ji ɗayan kuma to ya nemi tsarin Allah daga Shaiɗan abin jefewa, sannna ya karanta: {Shaiɗan yana alƙawarta muku talauci kuma yana umartarku da alfasha} aya [al-Baƙara: 268]. (Tirmizi ne ya fitar da shi (2988), da Ibnul Mubarak a cikin Zuhdu (1435), da Ahmad a cikin Zuhdu (854), da Abu Dawud a cikin Zuhdu (164).)

Muna imani cewa Allah Yana kiyaye bayinSa muminai daga makircin Shaiɗanu muddin dai suna neman gafara, a cikin "al-Musnad": "Lallai shaiɗan ya ce: Na rantse da Girmanka ya Ubangiji, ba zan gushe ba ina batar da bayinKa, muddin dai rayukansu suna jikinsu, Ubangiji ya ce: Na rantse da girmaNa da ɗaukaka Ta ba zan gushe ba iNa gafarta musu muddin dai sun nemi gafara Ta". (Ahmad ne ya fitar da shi (11237), da Abdu Dan Humaid (932), da Abu Ya'ala (1273, 1399), da Dabarani cikin al-Ausaɗ (8788), haka a cikin addu'a (1779).)

Kuma muna sanin cewa Shaiɗan yana kamanceceniya da surar ɗan Adam ko da abinda Allah ya yi masa izini a cikinsa na kamanni, A cikin "Sahihul Bukhari" Daga Abu Hurairah - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya wakiltani da tsare zakkar Ramadan sai mai zuwa ya zo min, sai ya fara yana ɗibar abinci sai na kama shi, sai na ce: Lallai saina kaika wurin Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - sai ya ambaci Hadisin - sai ya ce: Idan ka zo wa shimfiɗarka to ka karanta Ayatul-Kursiyyu, wani mai kiyayewa daga Allah ba zai gushe gareka ba, kuma wani Shaiɗani ba zai kusanceka ba har sai ka wayi gari, sai Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Ya yi maka gaskiya amma shi maƙaryaci ne, wannan Shaiɗan ne". Bukhari ya fitar da sh (3275, 5010), Mu'allaƙi daga malaminsa Usman Dan al-Haisum a gurare biyu)

Haƙiƙa mutanen Jahiliyya sun kasance - saboda yawan jahilcinsu - suna neman tsari da shugabannin aljanu, amma hakan ba ya ƙara musu komai sai tsoro da wahala, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya faɗa Yana Mai bada labari game da hakan: {Kuma cewa shi wasu maza daga cikin mutane sun kasance suna neman tsari da wasu maza daga aljanu, sabo da haka suka ƙara musu girman kai} [al-Jin: 6].

Muna imani cewa masu bautar gumaka kawai suna bautawa aljanu ne, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya faɗa Yana Mai bada labari game da haƙiƙanin abin da suke bautawa: {Kuma rãnar da Allah Ya ke tãra su gabã ɗaya, sannan Ya ce wa Malã'iku, "Shin, waɗannan kũ ne suka kasance sunã bauta wa * Suka ce : "Tsarki ya tabbata a gare Ka. Kai ne Majiɓincinmu, bã su ba. Ã'a, sun kasance sunã bauta wa aljannu. Mafi yawansu, da sũ suka yi ĩmani} [Saba'i: 40-41].

Kuma muna sanin cewa Shaiɗan yana ruɗar mutum da kafirci, sannan sai ya barshi a duniya , kamar yadda Allah - Maɗaukakin sarki - Ya faɗa Yana Mai bada labari game da hakan: {Kamar misãlin Shaiɗan a lõkacin da yake cẽ wa mutum, "Ka kãfirta," To, a lõkacin da ya kãfirta ɗin, ya ce (masa): "Lalle bãbu ruwãna da kai. Lalle ni inã tsõron Allah Ubangijin halitta!} [al- Hashr: 16]. Kamar yadda yake ruɗarsa da kafirci to yana ruɗarsa da sihiri, kuma yana koya masa shi, Allah - Ya faɗa yana Mai bada labari game da hakan: {Sai dai cewa Shaiɗanu sun kafirta suna koyawa mutane sihiri} [al-Baƙara: 102].

Kuma muna sanin cewa Shaiɗan yana watsar da masoyansa a lahira, kuma yana zarginsu akan bin da suka yi masa, Allah Ya faɗa Yana Mai bada labari game da Shaiɗan cewa shi zai tsaya yana mai jawabi a cikinsu a cikin wutar Jahannama: {Kuma Shaiɗan ya ce a lõkacin da aka ƙãre al'amarin, "Lalle ne Allah Ya yi muku wa'adi, wa'adin gaskiyã, kuma na yi muku wa'adi, sannan na sãɓã muku. Kuma bãbu wani dalĩli a gare ni a kanku fãce na kirã ku, sannan kun karɓã mini. Sabõda haka kada ku zarge ni, kuma ku zargi kanku. Ban zama mai amfaninku ba, kuma ba ku zama mãsu amfãnĩna ba. Lalle na barranta da abin da kuka haɗã ni da shi gabanin wannan (matsayi). Lalle azzãlumai sunã da azãba mai raɗaɗi} [Ibrahim: 22].

BABIN HALITTAR MUTUM

Muna imani cewa Allah Ya bawa Mala'ikunSa labari cewa Shi zai sanya wani khalifa a ƙasa dan rayata da bauta, Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma a lõkacin da Ubangijinka Ya ce ga malã'iku: "Lalle ne, Ni Mai sanya wani halĩfa ne a cikin ƙasa," suka ce: "Ashe, zã Ka sanya a cikinta, wanda zai yi ɓarna a cikinta, kuma mu, muna yi maka tasbihi tare da gõde maka, kuma muna tsarkakewa gareka" Ya ce: "Lalle ne, Ni Na san abin da ba ku sani ba} [al-Baƙara: 30]. Kuma Allah Ya bayyana cewa Shi ne ya halicci (annabi) Adam daga turbaya, Maɗaukakin sarki Ya ce: {Lalle ne misãlin Ĩsã a wurin Allah kamar misãlin Ãdam ne, (Allah) Yã halitta shi daga turɓãya, sannan kuma Ya ce masa: "Ka kasance: "Sai yana kasancewa} Kuma Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Lallai Allah - Mai girma da ɗaukaka - Ya halicci (Annabi) Adam daga damƙar da Ya damƙa daga dukkanin ƙasa, sai 'ya'yan Adam suka zo akan gwargwadan ƙasar, daga cikinsu akwai fari da ja da baƙi da tsakanin hakan, da mummuna da mai tsarki, da sassauƙa da mai zafin zuciya, da tsakanin hakan". (Abu Dawuda ya fitar da sh (4693), da Tirmizi (2955), da AbdurRazaƙ a cikin Tafsiri (41), da Ahmad (19582), da Bazzar (3025, 3026).) Wannan turbayar Allah Ya maida ita tabo, sannan Ya halicce shi mataki-mataki, Allah Ya ce: {Kuma lalle ne Mun halicci mutum daga ƙeƙasasshiyar lãka, daga baƙin yumɓu wanda ya canja * {Kuma Aljani Mun haliccẽ shi daga gabãni, daga wutar iskar zafi * Kuma a lõkacin da Ubangijinka ya ce wa malã'iku: "Lalle Nĩ mai halittar wani jiki ne daga ƙẽƙasasshen yumɓu wanda ya canja * "To idan Na daidaitã shi kuma Na hũra daga RũhĩNa a cikinsa, to, ku fãɗi a gare shi, kunã mãsu yin sujada * Sai Mala'iku suka yi sujjada dukkansu baki ɗayansu} [al-Hijr: 26-30]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma lalle ne, haƙĩƙa, Mun halitta mutum daga wani tsantsa daga lãka} [al-Mua'Munun: 12]. Allah - Maɗaukaki - Ya ce: {Ka tambaye su: "Shin sũ ne mafi wuya ga halittawa, kõ, kuwa waɗanda Muka halitta?" Lalle Mũ, Mun halitta su daga lãkã mai ɗauri} [al-Saafat: 11].

Imam Ahmad - Allah Ya yi masa rahama - Ya ce - bayan ya koro ayoyin da ambatan halittar (Annabi) Adam - aminci ya tabbata agare shi - yaka zo a cikinsu: "Muna cewa: Wannan ne farkon halittar (Annabi) Adam, Allah Ya halicce shi farkon fara shi daga turɓaya, sannan daga taɓo: Ja da baƙi, da fari, daga taɓon akwai mai daɗi da mai gishiri-gishiri, to wannan ita ce zurriyarsa akwai mai tsarki, da mummuna, baƙi da ja da fari, sannan Ya dan sasa wannan turɓayar ruwa, to wannan shi ne faɗinSa: {daga taɓo} lokacin da sashin taɓon ya manne da sashi, sai ya zama taɓo mai ɗanfarewa - wato mai ɗanfarewa - sannan ya ce: {daga tsatso daga taɓo}, yana cewa: Misalin taɓo, idan an tatso shi sai ya zare tsakanin yatsu, sannan ya yi wari sai ya zama konannan tabo, sai ya yi halitta daga konannen tabon, lokacin da ya bushe sai ya zama bushasshen tabo kamartukunya, yana cewa: Ya zama bushsshen tabo kamar busasshiyar tukunya, yana cewa: Yana da kara kamar karar tukunya. To wannan shi ne bayanin halittar (Annabi) Adam. Amma fadinSa {daga wani asali na ruwa wulakantacce} [al-Sajdah: 8], to wannan shi ne farkon halittar zurriyarsa daga (asali) yana nufin digon maniyyi idan ya zubo daga namiji, to wannan shi ne fadinSa: {daga ruwa}, wato maniyyi, {wulakantacce} wato: mai rauni". (Raddi ga Jahamiyya da zindiƙai (shafi na 179-180 bugun/ Dagsh al-Ajami.)

Kuma muna imani cewa Allah Ya halicci (Annabi) Adam da hannunSa Maɗaukaki, kuma Yasa Mala'ikunSa su yi masa sujjada, Maɗaukakin sarki Ya ce: {To idan Na daidaitã shi kuma Na hũra daga RũhĩNa a cikinsa, to, ku fãɗi a gare shi, kunã mãsu yin sujada * Sai malã'iku suka yi sujada dukkansu gaba ɗaya} [al-Hijr: 29-30]. kuma Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Muminai za su taru ranar Alkiyama, sai su ce: Inama dai zamu nemi ceto gurin Ubangijinmu, sai su zo wa Adam, sai su ce: Kaine baban mutane, Allah Ya halicceka da hannunSa, kuma Yasa Mala'ikunSa su yi maka sujjada". (Bukhari ne ya fitar da shi (4476), da Muslim (193), da Ibnu Majah (4312).)

Muna imani cewa Allah Ya halicci (Annabi) Adam - aminci ya tabbata agare shi - akan surarsa, daga Abu Hurairah - Allah Ya yarda da shi - daga Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Allah Ya halicci Adam akan surarsa, tsawonsa zira'i sittin ne". (Bukhari ne ya fitar da shi (6227), da Muslim (2841).) Daga gare shi daga Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Idan ɗayanku zai faɗa da ɗan'uwansa to ya nisanci fuska; domin cewa Allah Ya halicci Adam akan surarsa". (Bukhari ne ya fitar da shi (2559), da Muslim (2612), kuma lafazin nasa ne). Daga Abu huraira - Allah Ya yarda da shi - daga Annabi - tsira da Amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Idan ɗayanku zai yi duka to ya nisanci fuska, kada ya ce: Allah Ya munana fuskarka da fuskar wanda ya yi kama da kai, domin cewa Allah - Maɗaukakin sarki - Ya halicci Adam akan (annabi) surarsa". (Abdul-Razzaƙ ne ya fitar da shi (17952), da al-Humaidi (1153), da Ahmad (7420), da Bukhari a cikin al-Adabul Mufrad (173), da Ibnu Abi Asim a cikin Sunnah (531).)

Muna imani cewa Allah Ya halittarwa (Annabi) Adam mata daga kansa dan ya nutsu da ita, ita ce Hauwwa'u, Allah - Maɗaukaki - Ya ce: {Shi ne wanda Ya halicceku daga rai ɗaya kuma Ya sanya matarsa daga gareta dan ya nutsu da ita} [al-A'araf: 189]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ya ku Mutane kuji tsoron Ubangijinku wanda ya halicce ku daga rai kwara daya kuma Ya halitta daga gare shi matarsa, kuma Ya yada daga garesu maza masu yawa da mata}. [al-Nisa'a: 1].

Kuma muna imani cewa Allah Ya halicci (Annabi) Adam da Hauwa'u, Ya kuma zaunar da su a aljanna, Maɗaukakin sarki Ya ce: {Muka ce yakai Adam ka zauna kai da matarka a aljanna kuma ku ci daga gareta a halin wadata duk inda kuke so} [al-Baƙara: 35]. Kuma Ya hanesu daga cin bishiya, sai Shaiɗan ya yi musu waswasi - dan hassada garesu - sai suka ci daga gareta, sai Allah Ya fitar da su daga aljanna, Ya sakko da su zuwa ƙasa, Allah Ya faɗa Yana Mai bada labari game da hakan: {Kuma ya Ãdam! Ka zauna kai da matarka a Aljanna sai ku ci daga inda kuka so; kuma kada ku kusanci wannan itãciya, har ku kasance daga azzãlumai * Sai Shaiɗan ya sanya musu waswãsi dõmin ya bayyana musu abin da aka rufe daga barinsu, daga al'aurarsu, kuma ya ce: "Ubangijinku bai hanã ku daga wannan itãciya ba fãce dõmin kada ku kasance malã'iku biyu ko kuwa ku kasance daga madawwama * Kuma ya yi musu rantsuwa; Lalle ne nĩ, a gare ku, haƙĩƙa, daga mãsu nasĩha ne * Sai ya saukar da su da rũɗi. Sannan a lõkacin da suka ɗanɗani itãciyar, al'aurarsu ta bayyana gare su, kuma suka shiga sunã lĩƙawar ganye a kansu daga ganyen Aljanna. Kuma Ubangjinsu Ya kira su: "Shin, Ban hanã ku ba daga wannan itãciya, kuma Na ce muku lalle ne Shaiɗan, a gare ku, maƙiyi ne bayyananne * Suka ce: "Ya Ubangijinmu! Mun zãlunci kanmu. Kuma idan ba Ka gãfarta mana ba, kuma Ka yi mana rahama, haƙĩƙa, Munã kasancẽwa daga mãsu hasãra * Ya ce: "Ku sauka, sãshenku zuwa ga sãshe yanã maƙiyi, kuma kunã da matabbata a cikin ƙasa, da ɗan jin dãɗi zuwa ga wani lõkaci * Ya ce: "A cikinta kuke rãyuwa, kuma a cikinta kuke mutuwa, kuma daga gare ta ake fitar da ku} [al-A'araf: 19, 25].

Kuma muna imani cewa Allah Ya sanya (Annabi) Adam khalifanSa a ƙasa, Maɗaukakin sarki Ya ce; {Kuma a lõkacin da Ubangijinka Ya ce ga malã'iku: "Lalle ne, Ni Mai sanya wani halĩfa ne a cikin ƙasa," suka ce: "Ashe, zã Ka sanya a cikinta, wanda zai yi ɓarna a cikinta, kuma mu, muna yi maka tasbihi tare da gõde maka, kuma muna tsarkakewa gareka" Ya ce: "Lalle ne, Ni Na san abin da ba ku sani ba} [al-Baƙara: 30].

Haƙiƙa ya jarrebe shi sai ya manta, sannan ya saɓa, sannan UbanugijinSa Ya zaɓe shi Ya shiryar da shi, Allah Ya ce: {Kuma lalle, haƙĩƙa, Mun yi alkawari zuwa ga (Annabi) Ãdamu a gabãnin wannan, sai ya manta, kuma ba Mu sãmi ƙarfin zũciya a gare shiba} [Daha: 115]. Sannan (Annabi) Adam ya karɓi wasu kalmomi daga UbangijinSa, sai suka zama sababi na gafarar Allah gare shi da kuma karɓar tubansa gare shi, Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Sai Ãdam ya karɓi wasu kalmõmi daga Ubangjjinsa, sabõda haka ya karɓi tũba a kansa. Lalle ne Shi, Shĩ ne Mai karɓar tũba, Mai jin ƙai * Muka ce: "Ku ku sauka daga gare ta gabã ɗaya. To, imma lalle shiriya ta je muku daga gare Ni, to, wanda ya bi shiriya ta to, bãbu tsõro a kansu, kuma bã su yin baƙin ciki} [al-Baƙara: 37, 38].

Muna imani cewa dukkanin wannan haƙiƙa Allah Ya rubuta shi ga (Annabi) Adam kafin Ya halicce shi da shekara arba'in, ya zo a cikin ingantaccen Hadisi daga Abu Hurairah - Allah - Ya yarda da shi -: Daga Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "(Annabi) Adam da (Annabi) Musa sun yi jayayya, sai (Annabi) Musa ya ce da shi: Ya Adam kai ne babanmu ka taɓar da mu ka fitar da mu daga aljanna, sai Adam ya ce da shi: Ya Musa Allah Ya zaɓeka da zancenSa, kuma Ya zana maka da hannunSa, zaka zargeni ne akan wani al'amarin da Allah Ya ƙaddara shi akaina kafin Ya halicceni da shekara arba'in? sai (Annabi) Adam ya rinjayi (Annabi) Musa, sai Adam ya rinjayi Musa' sau uku. (Bukhari ne ya fitar da shi (6614), da Muslim (2652), da Abu Dawud (4701), da Tirmizi (2134), da Ibnu Majah (80).)

Muna imani cewa farkon halittar zuriyar (Annabi) Adam shi ne kamar yadda Allah Ya bada labari game da shi da faɗinSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -: {Ya ku mutãne! Idan kun kasance a cikin shakka a Tãshin kiyãma, to, lalle ne Mũ, Mun halittaku daga turɓaya, sannan kuma daga gudãjin jini, sannan kuma daga tsoka wadda ake halittãwa da wadda ba a halittawa dõmin, Mu bayyana muku. Kuma Munã tabbatar da abin da Muke so a cikin mahaifa zuwa ga wani ajali ambatacce, sannan kuma Munã fitar da ku kunã jãrĩri, sannan kuma dõmin ku kai ga cikar ƙarfinku. Kuma daga cikin ku akwai wanda ke mutuwa, kuma daga gare ku akwai wanda ake mayarwa zuwa ga mafi ƙasƙancin rãyuwa dõmin kada ya san kõme a bãyan ya sani. Kuma kanã ganin ƙasa shiru, sannan idan Muka saukar da ruwa a kanta, sai ta girgiza kuma ta kumbura, kuma ta tsirar da tsirrai daga kõwanne nau'i mai ban sha'awa} [al-Hajj: 5]. Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Kuma lalle ne, haƙĩƙa, Mun halitta mutum daga wani tsantsa daga lãka * Sannan kuma Muka sanya shi, ɗigon maniyyi a cikin matabbata natsattsiya * Sannan kuma Muka halitta shi gudan jini, sannan Muka halitta gudan jinin tsõka, sannan Muka halitta tsõkar ta zama ƙasũsuwa, sannan Muka tufãtar da ƙasũsuwan da wani nãma sannan kuma Muka ƙãga shi wata halitta daban. Sabõda haka albarkun Allah sun bayyana, Shi ne Mafi kyawun mãsu halittawa} [al-Mua'Munun: 12-14]. Daga Abdullahi - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya zantar da mu - alhali shi mai gaskiya ne abin gasgatawa - ya ce: "Lallai ɗayanku ana tara halittarsa a cikin mahaifiyarsa kwana arba'in yana maniyyi, sannan ya zama gudan jini kwatankwacin hakan, sannnan ya zama tsoka kwatankwacin hakan, sannan Allah Ya aiko masa da wani Mala'ika sai a umarce shi da kalmomi huɗu, kuma a ce da shi: Ka rubuta aikinsa, da arziƙinsa, da ajalinsa, ɗan wuta ne ko ɗan aljanna, sannan a busa masa rai". (Bukhari ne ya fitar da shi (3208), da Muslim (2643), da Abu Dawud (4708), da Tirmizi (2137), da Ibnu Majah (76).)

kuma Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi ya bayyana ta yaya yaro yake kama da mahaifin sa wani lokaci, wani lokci kuma zuwa da mahaifiyarsa, lokacin da Abdullahi Dan Salam ya tambaye shi sai ya ce: Lallai ni mai tambayarka ne game da abu uku babu wanda ya sansu sai annabi, menene farkon alamomin Alkiyama? kuma menene farkon abin cin da 'yan aljanna za su cin shi? kuma me yasa yaro yake kama da babansa ko babarsa? ya ce: "Jibrilu ya bani labarinsa ɗazu-ɗazun nan". Dan Salam ya ce: Wannan maƙiyin Yahudawa ne daga mala'iku, ya ce: "Amma farkon alamomin alKiyama wata wuta ce zata korosu daga gabas zuwa yamma, amma farkon abin cin da 'yan aljanna za su ci to shi ne karin hantar kifi, amma yaro idan ruwan namiji ya riga ruwan mace sai ya yi kama da yaron, idan ruwan mace ya riga ruwan namiji sai ta yi kama da yaron". ya ce: Ina shaida cewa babu abin bautawa da gaskiya sai Allah, kuma lallai cewa kai manzon Allah ne. (Buhari ne ya fitar da shi (3938).)

Muna imani cewa mutane gaba ɗayansu daga zurriyar Adam ne, kuma (Annabi) Adam daga turɓaya yake, babu fifiko ga wani akan wani sai da tsoron Allah, Allah - sha'aninsa ya ɗaukaka - Ya ce: {Yã kũ mutãne! Lalle ne Mũ, Mun halitta ku daga namiji da mace, kuma Muka sanya ku dangõgi da kabĩlõli, dõmin ku san jũna. Lalle mafĩfĩcinku daraja a wurin Allah, (shĩ ne) wanda yake mafĩfĩcinku a taƙawa. Lalle nẽ Allah Masani ne, Mai ƙididdigẽwa} [al-Hujurat: 13]. Daga Abu Huraira - Allah Ya yarda da shi - cewa Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Lallai Allah - mai girma da ɗaukaka - Ya tafiyar muku da girman kan Jahilyyah, da alfaharinsu da iyaye mumini mai tsoron Allah, da fajiri taɓaɓɓe, ku 'ya'yan Adam ne, kuma Adam daga turɓaya ne...". (Abu dawud ne ya fitar da shi (5116), da Tirmizi (3956), da Ma’afi Ibnu Umar a cikin Zuhdu (147), da Ibnu Wahb a cikin al-Jami'u (30), da Ahmad (8736).)

Kuma muna imani cewa Allah Ya halicci Adam daga turɓaya, kuma Ya halittar masa da mata daga kansa ita ce Hauwa'u - aminci ya tabbata agare su - kuma Ya halicci ragowar mutane daga wulaƙantaccen ruwa, sai dai (Annabi) Isa - aminci ya tabbata agare shi - haƙiƙa Allah Ya halicce shi daga uwa ba tare da uba ba, kamar yadda Allah Ya bada labari game da shi da faɗinSa - Maɗaukakain sarki -: {A lõkacin da Malã'iku suka ce "Yã Maryamu! Lalle ne Allah Yana bã ki bushãra da wata kalma daga gare Shi; sũnansa Masĩhu ĩsa ɗan Maryama, yana mai daraja a dũniya da Lãhira kuma daga Makusanta * "Kuma yana yi wa mutãne magana a cikin shimfiɗar jariri, da kuma lõkacin da yana dattijo, kuma yana daga sãlihai * Ta ce: "Yã Ubangijina! Yãya yãro zai kasance a gare ni, alhãli kuwa wani mutum bai shãfe ni ba?" (Allah) Ya ce: "Kamar wannan ne, Allah yana halittar abin da Yake so. Idan Ya hukunta wani al'amari, sai ya ce masa, "Ka kasance!, Sai yana kasancẽwa} [Aal- Imran: 45-47].

Muna imani cewa (Annabi) Isa - aminci ya tabbata agare shi - duk da halittarsa akwai abin mamaki - to shi bawan Allah ne kuma manzonsa ne, Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Shi (Dan Maryama) bai zama ba fãce wani bãwa ne, Mun yi ni'ima a gare shi, kuma Muka sanya shi abin kõyi ga Banĩ Isrã'ĩla} [al-Zukhruf: 59]. To shi mutum ne daga mutane, yana cin abin ci, kuma ba Allah ba ne, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Masĩhu ɗan Maryama bai zama ba fãce Manzo ne kawai, haƙĩƙa, manzanni sun shige dage gabãninsa, kuma uwarsa siddika ce. Sun kasance sunã cin abin ci. Ka duba yadda Muke bayyana musu ãyõyi. Sa'an nan kuma ka duba yadda ake karkatar da su} [al-Ma'ida: 75].

Kuma muna samu a cikin littafin Ubangijinmu cewa Allah Ya yi martani ga wanda ya riya cewa Masihu Allah ne da dalilai masu yawa, daga waɗan nan dalilan: Faɗin Allah - alherinSa ya yawaita Ya ɗaukaka -: {Allah bai riƙi wani abin haihuwa ba, kuma bãbu wani abin bautãwa tãre da Shi. Idan haka ne (akwai abin bautawa tare da Shi), lalle ne dã kõwanne abin bautawar ya tafi da abin da ya halitta, kuma lalle ne, dã waɗansu sun rinjãya a kan waɗansu, tsarki ya tabbata ga Allah, daga abin da suke siffantãwa} [al-Mua'Munun: 91]. Da faɗinSa - Maɗaukakin sarki -: {Lalle haƙĩƙa waɗanda suka ce: "Lalle Allah Shĩ ne Masĩhu ɗan Maryama," sun kãfirta. Ka ce: "To, wane ne ke iya mallakar wani abu daga Allah, idan Yã nufi Ya halakar da Masĩhu Dan Maryama da uwarsa da wanda yake a cikin ƙasa gabã ɗaya?" Kuma Allah ne da mallakar sammai da ƙasa da abin da ke a tsakãninsu, Yanã halitta abin da Yake so. Kuma Allah a kan dukkan kõme, Mai ĩkon yi ne} [al-Ma'ida: 17].

Muna imani cewa Allah Ya halicci mutane akan ɗabi'a, maɗaukakin sarki Ya ce: {Sabõda haka, ka tsayar da fuskarka ga addini, kanã mai karkata zuwa ga gaskiya, halittar Allah da Ya halitta mutãne a kanta. Bãbu musanyãwa ga halittar Allah, wannan shĩ ne addini madaidaici kuma amma mafi yawan mutãne ba su sani ba} [al-Rum: 30]. Ibnu Zaid, da Mujahid, da Ikraima sun ce: Dabi'a: ita ce Musulunci. (Tafsirin Dabari (20/98).)

Ibnu Abbas - Allah Ya yarda da su - ya ce, da Ibrahim al-Nakh'i, da Sa'id ibnu Jubair, da Mujahid, da Ikrimah, da Qatadah, da Dhahhak, da Ibnu Zaid a cikin faɗinSa: {Babu canji ga halittar Allah} " Wato: Ga addinin Allah" kuma Bukhari ya yi babi a cikin "Sahih ɗinsa", sai ya ce: "Babin {Babu canji ga halittar Allah} Ga addinin Allah, {Halittar mutanen farko}: Addinin mutanen farko, Dabi'a kuma: Musulunci".

Daga Abu Huraira - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Dukkanin wanda aka haifa ana haifarsa ne akan ɗabi'a (ta Musulunci) sai dai iyayensa su maida shi bayahude, ko su maida shi banasare, ko su maida shi bamajushe, kamar dabba ce da ta haifi dabba, shin zakaga mai yankakkiyar jela a cikinsu" Sannan Abu Huraira - Allah Ya yarda da shi- ya ce: {Halittar Allah da Ya halicci mutane a kanta. Babu musanya ga halittar Allah, wannan shi ne addini madaidaici} [al-Rum: 30]. (Bukhari ne ya fitar da shi (4775), da Muslim (2658), da Abu Dawud (4714), da Tirmizi (2138).)

Daga Iyad ibnu Himar al-Mujasha'i - Allah Ya yarda da shi -: Cewa Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - wata rana ya ce a cikin haɗubarsa: "Ku saurara lalle Ubangiji na Ya umarce ni da in sanar da ku abinda ba ku sani ba, daga cikin abinda Ya sanar da ni a wannan rana tawa, dukkan dukiyar da na bawa wani bawa to halal ce, kuma lallali Ni Na halicci bayi Na gaba ɗaysnsu akan turbar gaskiya, sai dai wasu shaiɗanu sun zo musu sun kautar da su daga kan Addininsu, suka haramta musu abinda Na halatta musu suka umarce su da su yi shirka da Ni abin da ban saukar musu da wani dalili ba" (Muslim ne ya fitar da shi (2865).)

Muna imani cewa Allah Ya kafa hujja ga masu musun tashin Alkiyama da cewa Ya ambace su a farkon halittarsu daga turɓaya, sai Maɗaukakin sarki Ya ce: {Kuma ya buga Mana wani misãli, kuma ya manta da halittarsa, ya ce: "Wãne ne ke rãyar da ƙasũsuwa alhãli kuwa sunã rududdugaggu * Ka ce: "Wanda ya ƙãga halittarsu a farkon lõkaci Shĩ ke rãyar da su, kuma Shi, game da kõwacce halitta, Mai ilmi ne} [Y. S̃: 78-79].

Kamar yadda ya tinatar da su cewa Shi Ya haliccesu daga wulaƙantaccen ruwa, to tayaya suke girman kai ga Ubangijinsu, suke nisantar tashinsu da taruwarsu?! Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce; {Wanda Ya kyautata kõme, Wanda Ya halitta shi. Shi ne kuma Ya fãra halittar mutum daga lãka * Sannan Ya sanya ɗiyansa daga wani asali na wani ruwa wulãkantacce * Sannan Ya daidaita shi, kuma Ya hũra a cikinsa, daga ruhinSa kuma Ya sanya muku ji, da ganunuwa da zukãta. Gõdiyarku kaɗan ce ƙwarai * Kuma suka ce: "Shin, idan mun ɓace a cikin ƙasã, shin, lalle mu, tabbas ne munã zama a cikin wata halitta sãbuwa?" Ã'a, su game da gamuwa da Ubangijinsu kãfirai * Ka ce: "Mala’ikan mutuwa ne. wanda aka wakkala a gare ku, shĩ ne ke karɓar rãyukanku. Sannan zuwa ga Ubangijinku ake mayar da ku} [al-Sajda: 7-11].

Muna imani cewa halittar Allah - Maɗaukakin sarki - ga bayi dalili ne akan cewa Shi kaɗai ne wanda Ya cancanci a bautawa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Yã ku mutãne! Ku bauta wa Ubangjinku, Wanda Ya halicce ku, kũ da waɗanda suke daga gabãninku, tsammãninku ku kãre kanku}! [al-Baƙara: 21].

Kamar yadda Allah Ya bamu labari a cikin alKur'ani cewa (Annabi) Nuhu ya gargaɗi mutanen sa da cewa Allah Ya haliccesu matakai-matakai, to ta yaya ba sa kwadayin nutsuwa?1 Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Me ya sãme ku, bã ku fãtar sãmun natsuwa daga Allah * Alhãli kuwa, lalle ne, Ya halitta. ku, a cikin hãlãye} [Nuhu: 13, 14].

Mutum yana da halaye a cikin Barzahu da cikin gidan lahira, bayaninsu zai zo - in Allah Ya so - a cikin Kundin Imani da ranar lahira.

BABIN HALITTAR RAI

Muna sanin cewa rai daga al'amarin Allah ne, kuma cewa mutane ba sa sanin wani abu daga sha’anin rai sai abin Allah Ya tsinkayar da su akansa, Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Sunã tambayar ka ga rũhi. Ka ce: "Rũhi daga al'amarin Ubangijina ne, kuma ba a bã ku (kõme) ba daga ilmi fãce kaɗan} [al-Isa'a: 85]. Daga Abdullahi - Allah Ya yarda da shi - ya ce: "Wata rana ina tare da annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - a gona, alhali shi yana dogare a kan dujen dabino, lokacin da Yahudawa suka wuce, sai sashinsu ya ce da sashi: Ku tambaye shi game da rai, sai ya ce: Menene ra'ayinku gare shi? sashinsu ya ce: Kada ya zo muku da wani abinda kuke ƙi fa, sai suka ce: Ku tambaye shi, sai suka tambaye shi game da rai, sai Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya yi shiru bai amsa musu komai ba, sai nasan cewa shi ana yi masa wahayi, sai na tashi daga inda nake, lokacin da wahayi ya sauka, ya ce: {Suna tambayarka game da rai, Ka ce rai yana daga al'amarin Ubangiji na". (Bukhari ya fitar da shi (4721), da Muslim (2794), da Tirmizi (3141).)

Kuma muna imani cewa rayuka ababaen halitta ne, Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Allah ne Mai halitta dukan kõme, kuma Shĩ ne Wakĩli a kan kõme} [al-Zumar: 62]. Lokacin da Allah Ya cika halittar (Annabi) Adam - aminci ya tabbata agare shi - sai ya yi busa a cikinsa daga ransa, Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce; {To idan Na daidaitã shi kuma Na hũra daga RũhĩNa a cikinsa, to, ku fãɗi a gare shi, kunã mãsu yin sujada} [al-Hijr: 29]. Idan ɗan tayi ya cika wata huɗu a cikin mahaifiyarsa Allah Zai aika masa da mala'ika, sai ya busa masa rai, daga Abdullahi - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya bamu labari - alhali shi mai gaskiya ne abin gasgatawa - ya ce: "Lallai cewa ɗayanku ana taro halittarsa a cikin mahaifiyarsa kwana arba'in yana maniyyi, sannan gudan jini kwatankwacin hakan, sannan ya zama tsoka kwatankwacin hakan, sannan Allah Zai aiko masa da mala'ika sai a umarce shi da abubuwa huɗu: Da arziƙinsa da ajalinsa, ɗan wuta ne ko ɗan aljanna ne, sannan a busa masa rai". (Bukhari ne ya fitar da shi (3208), da Muslim (2643), da Abu Dawud (4708), da Tirmizi (2137), da Ibnu Majah (76).) Sai dai Masihu - aminci ya tabbata agare shi - farkon ɗaukar cikins ya kasance ne daga busar mala'ika, Allah Ya ce - kuma zancenSa gaskiya ne: {Wacce ta tsare farjinta sai muka yi busa a cikinta daga ruhin mu. Sai Muka sanya ta ita da ɗanta wata aya ga duniya} [al-Anbiya'a: 91]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kaɗai masihu Isa ɗan Maryam Manzon Allah ne kuma kalmarSa ce Ya jefata zuwa maryam kuma rai ne daga gareShi} [al-Nisa'a: 171].

Kuma muna imani cewa rayuka ana karɓarsu a lokacin bacci, sannan a dawo da su zuwa jiki, Allah - Maɗaukaki - Ya ce; {Allah ne ke karɓar rãyuka a lõkacin mutuwarsu, da waɗannan da ba su mutu ba, a cikin barcinsu. Sannan Ya riƙe wanda Ya hukunta mutuwa a kansa kuma Ya saki gudar, har zuwa ga ajali ambatacce. Lalle a cikin wancan, haƙĩƙa, akwai ãyõyi ga mutãne waɗanda ke yin tunãni} [al-Zumar: 42].

Daga Abdullahi Ibnu Abi Katadah daga babansa - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Mun tafi tare da annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi, sai wasu daga mutane suka ce: Da ma ace ka yi dundumi da mu ya Manzon Allah, ya ce: "Ina jin tsoron kada ku yi bacci daga sallah", Bilal ya ce: Ni zan farkar da ku, sai suka kwanta, Bilal ya jingina bayansa ga dabbarsa, sai idanuwansa suka rinjaye shi sai ya yi barci, sai annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya farka, alhali shamakin rana ya ɓullo, sai ya ce: "Ya Bilal, ina abinda ka ce?" ya ce: Ba'a taɓa jefamin wani bacci irinsa ba ko sau ɗaya, ya ce: "Lallai Allah Ya karɓi rayukanku lokacin da ya so, kuma Ya dawo muku da su lokacin da Ya so". (Bukhari ne ya fitar da shi (595), da Abu Dawud (439-440), da Nasa'i (846).)

Daga Abu Huraira - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Idan ɗayanku ya zo zuwa shinfiɗarsa to ya karakaɗe shinfiɗarsa da cikin mayafinsa, saboda shi ba ya sanin abinda ya maye gurbi akansa, sannan ya ce: Da sunanKa ya Ubangiji na sanya sasannina, kuma da kaine nake ɗauke shi, in ka riƙe raina to kajiƙansa, idan ka sake shi to ka kiyaye shi da abinda kake kiyaye bayinKa salihai da shi. (Bukhari ne ya fitar da shi (6320), da Muslim (2714), da Abu Dawud (5050), da Tirmizi (3401), da Ibnu Majah (3874).)

Muna imani cewa rai yana rabuwa da jiki a lokacin mutuwa, Allah Ya ce: {Kõwanne rai mai ɗanɗanar mutuwa ne, sannan zuwa gare Mu ake mayar da ku} [al-Ankabut: 57]. Shi (rai) yana rabuwa da jiki cikakkiyar rabuwa idan an mutu, kuma ido yana binsa, daga Ummu Salamah ta ce: Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya shigo gurin Abu Salamah, haƙiƙa idansa ya kafe, sai ya rintsar da shi, sannan ya ce: "Lallai rai idan aka karbe shi sai ido ya bi shi..." (Muslim ne ya fitar da shi (920), da Abu Dawud (3118), da Ibnu Majah (1454).) Shi (rai) ba ya mutuwa kamar mutuwar jiki, kawai mutuwarsa (ita ce) rabuwa da jiki.

Kuma muna imani cewa Mala'iku suna fitar da rayuka daga jikkuna a lokacin mutuwa, kuma ni'ima zata afku akansa ko azaba, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma da ka gani, a lokacin da azzalumai suke cikin magagin mutuwa, kuma Mala’iku suna masu shinfiɗa hannuwansu, (suna ce musu) "Ku fitar da kanku: a yau ana saka muku da azabar wulakanci saboda abinda kuka kasance kuna faɗa, wanin gaskiya, ga Allah, kuma kun kasance daga ayoyinSa kuna masu girman kai} [al-An'am: 93].

Mala'ika yana fitar da rai, sannan azaba ko ni'ima su faɗawa ran, kamar yadda yake faɗawa akan jiki, daga Bara'u ɗan Azib - Allah Ya yarda da su - ya ce: Mun fita tare da annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - a jana'izar wani mutum daga mutanen Madina, sai muka isa zuwa wani ƙabari, ba'a binne shi ba, sai Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya tsugunna, muka tsugunna a gefansa, kai kace tsuntsaye ne akan kawunan mu, a hannunsa akwai wani icce da yake tona ƙasa da shi, sai ya ɗaga kansa, sai ya ce: Ku nemi tsarin Allah daga azabar ƙabari sau biyu, ko sau uku, sannnan ya ce: "Lallai bawa mumini idan ya kasance a yankewa daga duniya yana fuskantar lahira, sai wasu Mala’iku su sauko gare shi masu fararen fuskoki, kai kace fuskokinsu rana ce, a tare da su akwai likkafani daga likkanin aljanna, da wani tirare daga tiraren aljanna, har sai sun zauna gare shi tsawon ganin ido, sannan Mala'ikan mutuwa - aminci ya tabbata agare shi - ya zo har sai ya zauna a wurin kansa, sai ya ce: Ya ke wannan ran tsarkakakkiya ki fita zuwa gara daga Allah da yarda". Ya ce; sai ta fita tana zuba kamar yadda ɗigon ruwa yake zuba daga salka, sai ya ɗauketa, idan ya karɓeta ba za su barta a hannunsa ba koda kiftawar ido har sai sun karbeta, sai su sanyata a cikin likkafanin, da kuma cikin wannan tiraren, sai ya fita daga gareta kamar mafi dadin tiraren almiski da aka samu akan kasa". Ya ce:"Sai su hau da ita, ba za su wuce - ma'ana da ita ba - ga wasu jama'a na Mala’ika sai sun ce; wannan wane rai ne mai tsarki? sai su ce: wanene dan wane, da mafi kyawun sunayensa wadanda suka kasance suke an batansa da su a duniya har sai sun kai karshe da ita zuwa sama makusanciya, sai su nemi a bude masa, sai a bude musu, sai su raka shi, a kowacce sama manyan Mala’ikunta , har zuwa saman da take binta, Dar zuwa sama ta bakwai, sai Allah - Mai girma da daukak - ya ce ku rubuta littafin bawaNa a Illiyyin ku maida shi kasa, domin Ni daga ita ne Na haliccesu kuma daga gareta zan maida su kuma daga gareta ne zan fitar da su karo na biyu ya ce: "Sai a dawo da ran a cikin jikinsa...". (Abu Dawud ne ya fitar da shi (3212), da Na sa'i (2001), da Ibnu Majah (1548), da Abu Dawud al-Dayalisi (789), da Abul-Razaƙ (6324, 6737), da Ahmad (18534), kuma lafazin nasa ne). A wannan Hadisi sai Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ambaci cewa rai yana fita, kuma yana tsiyaya, kuma ana karɓarsa, ana sashi a likkafani, ana hawa da shi, ana dawo da shi, wannnan dukkaninsa sha'anin abin halitta ne.

Kuma muna imani cewa rai bayan rabuwa da jiki, yana tabbata a cikin ni'ima ko azaba har zuwa ranar Alkiyama, daga Ka'abu ɗan Malik - Allah Ya yarda da shi -, daga Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Kaɗai ran mumini tsuntsu ne a cikin bishiyar aljanna har sai Allah - mai girma da ɗaukaka - Ya aiko shi zuwa jikinsa a ranar lahira". (Nasa'i ya fitar da shi (2073), da Tirmizi (1641), da Ibnu Majah (4271), da Abdul-Razaƙ a cikin tafsiri (484, 2681), da al-Humaidi (897), da Ahmad (15776, 15777).)

Daga Masruƙ ya ce: Mun tambayi Abdullahi Dan Mas'ud - Allah Ya yarda da shi - game da wannan ayar: {Kada ka yi zaton waɗanda aka kashe a cikin hanyar Allah matattu ne. A'a, rãyayyu ne su, a wurin Ubangijinsu. Ana ciyar da su} [Aal- Imran: 169]. Ya ce: Amma mu haƙiƙa mun yi tambaya game da hakan, sai ya ce: "Rayukansu na cikin cukunan tsuntsaye koraye, suna da wasu fitilu waɗanda ke rataye a Al'arshi, suna yawo a aljanna inda suka so, sannan su dawo zuwa waɗannan fitilun...". (Muslim ya fitar da shi (1887), da Tirmizi (3011), da Ibnu Majah (2801).

KUNDIN ADDINI

Kundin a taƙaice

Muna imani cewa Allah Ya yarda da musulunci a matsayin addini, kuma shi ne addinin dukkanin annabawa da manzanni - aminci ya tabbata agare su - shi ne ɗabi'ar da Allah Ya ɗabi'antar da mutane a kanta, kuma shi ne alƙawarin da Allah Ya karbe shi akan (Annabi) Adam da zuriyarsa.

Kuma muna imani cewa wannan musuluncin shi ne wasiyyar (Annabi) Ibrahim - aminci ya tabbata agare shi - ga 'ya'yan sa, kuma shi ne wasiyyar (Annabi) Ya'aƙubu - aminci ya tabbata agare shi - ga 'ya'yan sa, shi ne mafi kyan addinai kuma mafi cikarsu, kuma Allah ba ya karɓar wani addinin da ba shi ba.

Kuma muna imani cewa wannan addinin shi ne addinin da (Mala’ika) Jibril amintacce ya sauko da shi ga (Annabi) Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi -, kuma yana da matakai su ne: Musulunci, da imani, da kyautatawa, kuma kowanne daga cikinsu yana da rukunai.

Kuma wannan addinin mai tattarowa ne ga kowanne alheri, wanda ya ƙunshi ayyukan zukata da gaɓɓai.

Muna sanin cewa imani faɗa ne da aiki da ƙudircewa, kuma ma'abotansa suna da fifiko a cikin ayyukansu. Muna imani cewa imani yana ƙaruwa yana raguwa, yana ƙaruwa da biyayya kuma yana raguwa da saɓo.

Muna shaidawa cewa masu imani su ne masu rabauta a duniya da lahira, kuma ma'abota wannan addinin na gaskiya makomarsu ita ce aljanna akan saɓanin darajojinsu da matakansu.

Kuma muna sanin cewa haƙiƙa ayoyi masu girma da Hadisai maɗaukaka sun zo akan umarni da lazimtar sunnah da riƙo da ita, da gargadi akan saɓawa hakan kamar yadda suka yi hani daga rarrabuwa da saɓani.

BABIN LALLAI ADDINI AWAJEN ALLAH SHI NE MUSULUNCI

Muna imani cewa Allah Ya yarda da musulunci a matsayin addini, Maɗaukakin sarki Ya ce: {Kuma na yardar muku da musulunci a matsayin addini} [al-Ma'ida: 3]. Kuma Allah - tsarki ya tabbatar masa ya ɗaukaka - Ya ce: {Lallai kaɗai Addini a wajen Allah shi ne Musulunci} [Aal- Imran: 19]. Shi ne addinin dukkanin annabawa da manzanni - aminci ya tabbata agare su - Maɗaukakin sarki - Ya faɗa yana mai bada labari game da (Annabi) Nuhu - aminci ya tabbata agare shi - cewa shi ya ce: {Kuma an umurce ni da in kasance farkon mãsu miƙa wuya (ga umurnin Allah)} [Yunus: 72]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya faɗa game da (annabi) Ibrahim - aminci ya tabbata agare shi -: {lokacin da Ubangijisa Ya ce da shi ka mika wuya sai ya ce na mika wuya ga Ubangijin talikai}

Kuma muna imani cewa Allah - Maɗaukakin sarki - haƙiƙa Ya cika mana addini, babu wata tawaya a cikinsa ta kowacce fuska daga fuskoki, tsarki ya tabbatar maSa Ya ce: {Kuma yaune Na cika muku Addininku, kuma Na cika muku ni'amarku, kuma Na yarje muku Musulunci a matsayin Addini} [al-Ma'ida: 3]. Shi ne mafi kyan addinai kuma mafi cikarsu, wannan addinin shi ne miƙaƙƙen addini, tafarkin (annabi) Ibrahim - aminci ya tabbata agare shi -, Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Kuma wãne ne ya fi kyau ga addini daga wanda ya sallama fuskarsa ga Allah, alhãli kuwa yanã mai kyautatawa kuma ya bi aƙidar (annabi) Ibrãhĩm, Yanã mai karkata zuwa ga gaskiya? Allah Yã riƙi Ibrãhĩm badãɗayi} [al-Nisa'a: 125]. Tsarki ya tabbatar maSa Ya ce: {Kuma wãne ne yake gudu daga aƙĩdar Ibrãhĩm, fãce wanda ya jãhilta ga ransa? Kuma lalle ne, haƙĩƙa, Mun zãɓe shi, a cikin dũniya, kuma lalle ne shi, a cikin Lãhira, haƙĩƙa, yana daga sãlihai} [al-Baƙara: 130]. Allah - sha'aninsa ya daukaka kuma sunayenSa sun tsarkaka - Ya ce a sha'anin (annabi) Ibrahim badaɗayi - amincin ya tabbata agare shi -: {Ibrãhĩma bai kasance Bayahũde ba, kuma bai kasance Banasãre ba, amma yã kasance mai karkata zuwa ga gaskiya, mai sallamãwa, kuma bai kasance daga mãsu shirki ba} [Aal- Imran: 67].

Shi ne ɗabi'ar da Allah Ya ɗabi'antar da mutane akanta, Maɗaukakin sarki Ya ce: {Sabõda haka, ka tsayar da fuskarka ga addini, kanã mai karkata zuwa ga gaskiya, halittar Allah da Ya halitta mutãne a kanta. Bãbu musanyãwa ga halittar Allah, wannan shĩ ne addini madaidaici kuma amma mafi yawan mutãne ba su sani ba} [al-Rum: 30].

Kuma Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Dukkanin wanda aka haifa ana haifarsa ne akan ɗabi'a, sai dai iyayensa su maida shi bayahude, ko su maida shi banasare, ko su maida shi bamajushe, kamar dabba ce da ta haifi dabba, shin zaka ga mai yankakkiyar jela a cikinsu". Sannan Abu Huraira - Allah Ya yarda da shi- ya ce: {Halittar Allah da Ya halicci mutane a kanta. Babu musanya ga halittar Allah, wannan shi ne addini madaidaici} [al-Rum: 30]. (Bukhari ne ya fitar da shi (1385), da Muslim (2658), da Abu Dawud (4714), da Tirmizi (2138).) Shi ne alƙawarin da Allah Ya karɓe shi ga (annabi) Adam da zuriyarsa, Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Kuma a lõkacin da Ubangijinka Ya karɓi (alkawari) daga ɗiyan Ãdam, daga bãyayyakinsu, a zuriyarsu, kuma Ya shaidar da su a kan rãyukansu, (Ya ce): "Shin, bã Nĩ ne Ubangijinku ba?" Suka ce: "Na'am! Mun yi shaida!" (ya ce): "Kada ku ce a Rãnar Kiyãma: Lalle ne mũ, daga wannan, gafalallu ne} [al-A'araf: 172].

Kuma muna imani cewa Allah ba ya karɓar wani addinin da ba shi ba, Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Ya ce: {Kuma wanda ya nẽmi wanin Musulunci ya zama addini, to, bã zã a karɓa daga gare shi ba. Kuma shi a Lãhira yana daga cikin mãsu hasãra} [Aal- Imran: 85].

BABIN MUSULUNCI

Kuma muna imani cewa wannan addinin shi ne addinin da (Mala’ika) Jibril amintacce ya sauko da shi ga (Annabi) Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi -, kuma yana da matakai su ne: Musulunci, da imani, da kyautatawa, kuma kowanne daga cikinsu yana da rukunai. Daga Umar Dan Khattab, Allah ya yarda da shi ya ce; Wata rana muna zaune a wurin Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - yayin da wani mutum ya ɓullo mana mai tsananin farin tufafi, mai tsananin baƙin gashi, ba a ganin alamar tafiya a gare shi, kuma ba wani daga cikinmu da ya san shi, har ya zauna zuwa ga Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi -, sai ya jingina gwiwoyinsa zuwa gwiwoyinsa, ya ɗora tafukansa a kan cinyoyinsa, sai ya ce: Ya Muhammad, ba ni labari game da musulunci, sai manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi ya ce: "Muslulunci: shi ne ka shaida babu wani abin bautawa da gaskiya sai Allah, kuma cewa (Annabi) Muhammad manzon Allah ne, ka tsai da sallah, ka ba da zakka, ka azimci Ramadan, ka ziyarci ɗakin (Allah) idan kana da ikon tafiya zuwa gare shi*" ya ce: ka yi gaskiya, ya ce: Sai muka yi mamakinsa, yana tambayarsa yana gasgatashi, ya ce: Ka ba ni labari game da imani, ya ce: "Ka ba da gaskiya da Allah, da mala'ikunsa, da littattafansa, da manzanninsa, da ranar lahira, ka ba da gaskiya da kaddara alherinta da sharrinta" ya ce: ka yi gaskiya, ya ce: ka ba ni labari game da kyautayi, ya ce: "Ka bautawa Allah kamar kai kana ganinsa, idan ka kasance ba ka ganinsa, to, shi yana ganinka" Ya ce: ka ba ni labari game da alƙiyama, ya ce: Wanda ake tambayar bai fi wanda yake tambayar sani ba". Ya ce: Ka ba ni labarin alamominta, ya ce: "Kuyanga za ta haifi uwargijiyarta, kuma za ka ga marasa takalma talakawa masu kiwon dabbobi suna gasar tsawaita gidaje" Ya ce: Sannan ya tafi, sai na zauna ɗan wani lokaci sannan ya ce da ni: "Ya Umar, shin ka san waye mai tambayar?" Na ce: Allah da Manzonsa ne mafi sani, ya ce: "To, lallai Jibrilu ne ya zo muku don ya sanar da ku addininku". (Muslim ne ya fitar da shi (8), da Abu Dawud (4695), da Tirmizi (2610), da Ibnu Majah (63).)

Haƙiƙa Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya bayyana rukunan musulunci a cikin wasu Hadisan daban, sai ya ce: "An gina musulunci abisa abubuwa biyar: Shaidawa cewa babu abin bautawa da gaskiya sai Allah, kuma (annabi) Muhammad manzon Allah ne, da tsaida sallah, da bada zakka, da Hajji, da azumin Ramadan". (Bukhari ya fitar da shi (8), da Muslim (16), da Tirmizi (2609), da Nasa'i (5001).) Daga Dalha ɗan Ubaidullah - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Wani mutum ya zo wurin manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - daga mutanen Najd mai buzuzun kai, ana jin ƙarfin muryarsa, amma ba'a fahimtar abinda yake faɗa, har ya kusanto, sai ga shi yana tambaya game da musulunci, sai manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Salloli biyar ne a yini da dare" sai ya ce: Shin akwai waninta akaina? ya ce: "A'a sai dai ka yi nafila". Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Da azimin Ramadan". Ya ce; Shin akaina akwai waninsa? ya ce: "A'a sai dai inaka yi nafila". ya ce: sai manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ambata masa zakka. Ya ce: Shin akaina akwai waninta ? ya ce: "A'a sai dai ka yi nafila". Ya ce: Sai mutumin ya tafi, alhali yana cewa: Na rantse da Allah ba zan kara ba bazan rage ba. manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Ya rabauta in da gaske yake". (Bukhari ne ya fitar da shi (46), da Muslim (11), da Abu Dawud (391), da Nasa'i (458).)

Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Kuma ba a umarce su da kome ba fãce bauta wa Allah suna mãsu tsarkake addinin gare Shi, mãsu karkata zuwa ga addinin gaskiya, kuma su tsai da sallah kuma su bãyar da zakka, kuma wannan shi ne addinin waɗanda suke a kan hanyar ƙwarai} [al-Bayyinah: 5]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Idan suka tuba suka tsaida sallah, suka bada zakka to kubar hanyarsu lallai Allah mai yawan gafara ne Mai yawan jin ai ne} [al-Taubah: 5]. Kuma Allah - tsarki ya tabbatar masa ya ɗaukaka - Ya ce: {Sa’an nan idan sun tuba kuma suka tsayar da Sallah kuma suka bada zakka to ‘yan’uwanku ne a cikin addini} [al-Taubah: 11]. Kuma Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "An umurce ni da in yaki mutane har sai sun shaida cewa babu abin bautawa da gaskiya sai Allah kuma (Annabi) Muhammadu Manzon Allah ne, su tsaida sallah, su bayar da zakka, idan suka aikata hakan sun tsare jinanensu da dukiyoyinsu daga gareni sai dai da hakkin Musulunci, kuma hisabinsu yana ga Allah". Bukhari ne ya fitar da shi (25), da Muslim (22).)

Daga Abu Musa - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Sun ce: Ya manzon Allah, wane abu ne a musulunci yafi? ya ce: "Wanda musulmi suka kuɓuta daga harshensa da hannunsa". (Bukhari ya fitar da shi (11), da Muslim (42), da Tirmizi (2504), da Nasa'i (4999).)

Kuma Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Idan bawa ya musulunta sai musuluncinsa ya kyautata, Allah Zai kankare masa dukkanin wani mummuna wanda ya aikatata, sai kuma sakayya bayan haka: Kyakkyawa da tamkarta goma har zuwa ninki ɗari bakwai, mummuna kuma da kwatankwacinta sai dai idan Allah Ya yafe". (Bukhari ne ya fitar da shi - Mu'allaƙi (41), da Nasa'i (4998).)

BABIN IMANI

Muna imani cewa mataki na biyu daga matakan addini shi ne: Imani, Shi kamar yadda ya zo a cikin amsar annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ga (Malaika) Jibrilu lokacin da ya tambaye shi game da imani ya ce: To ka bani labari game da imani, ya ce: "Ka bada gaskiya da Allah, da Mala'ikunSA, da littattafanSa, da manzanninSa, da ranar lahira, kuma ka yi imani da ƙaddara alherinsa da sharrinsa". Ya ce: Ka yi gaskiya... ya ce; Sannan ya tafi sai na zauna wani ɗan lokaci, sannan ya ce da ni: "Ya Umar shin kasan waye mai tambaya?" Na ce; Allah ne da manzonSa mafi sani, ya ce: "To shi Jibrilu ne ya zo muku ya sanar daku addininku". (Muslim ne ya fitar da shi (8), da Abu Dawud (4695), da Tirmizi (2610), da Nasa'i (4990), da Ibnu Majah (63).)

Imani ko da yake annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya fassara shi a cikin Hadisin (Mala’ika) Jibrilu - aminci ya tabbata agare shi - wanda ya gabata da keɓantacciyar ma'ana ita ce faɗinsa: "Ka bada gaskiya da Allah, da mala'ikunSa, da littattafanSa, da manzanninSa, da ranar lahira, ka yi imani da ƙaddara alherinsa da sharrinsa"; saidai yana zuwa kuma da ma'ana mafi gamewa shi ne mai tattaro dukkan alheri, wanda ya ƙunshi ayyukan zukata da gaɓɓai, Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Ya ce: {Abin sani kawai, nũminai sũ ne waɗanda suke idan an ambaci, Allah, zukãtansu su firgita, kuma idan an karanta ãyõyinSa a kansu, su ƙãrã musu wani ĩmãni, kuma ga Ubangijinsu suke dõgara * Waɗanda suke tsayar da Sallah, kuma daga abin da Muka azũrtã su sunã ciyarwa * Waɗannan sũ ne mũminai da gaskiya. Sunã da darajõji a wurin Ubangijinsu, da wata gãfara da arziki na karimci} [al-Anfal: 2-4].

Kuma annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya fassara shi ga jama'ar Abdul-Kais da alamomi na zahiri, a cikin ingantaccen Hadisi daga Ibnu Abbas - Allah Ya yarda da su - ya ce: Lallai jama'ar AbdulKais lokacin da suka zo wa Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "waɗanne mutane ne - ko wadanne jama'a ne?-" suka ce: Rabi'ah. ya ce: "Maraba da mutanen ko da jama'ar ba taɓaɓɓu ba ba kuma masu nadama ba" sai suka ce: Ya manzon Allah mu ba zamu iya zuwa gurinka ba sai a wata mai alfarma, kuma tsakaninmu da kai akwai wannan ƙabilar daga kafiran Mudar, to ka umarce mu da al'amari mai rabewa, wanda zamu bawa waɗanda ke bayanmu labari da shi, kuma mu shiga aljanna da shi. Kuma suka tambaye shi daga abubuwan sha, sai ya umarcesu da abubuwa hudu, kuma ya hanesu daga abubuwa hudu: Ya umarce su da imani da Allah Shi kadai, ya ce: "Kun san menene imani da Allah Shi kadai?" suka ce: Allah da manzonSa ne mafi sani, ya ce: "Shaidawa babu abin bautawa da gaskiya sai Allah, kuma cewa (annabi) Muhammadu manzon Allah ne, da tsaida sallah, da bada zakka, da azimtar Ramadan, kuma ku bada khumusi daga ganima". Kuma ya hanesu daga abubuwa haudu: "Daga hantami (wata tukunya ce da ake shafawa mai ana ɗaukar giya a cikinta. al-Nihaya fi garibul-Hadisi, da ƙwaryar da ake tsimin ɓaure a cikinta dan ya bugar kamar giya, da ƙwaryar da ake tsimin dabino da shi ya bugar kamar giya, da kuma man gelo, ya ce: Kukiyayesu kuma ku ba wa na bayan ku labari". (Bukhari ne ya fitar da shi (53), da Muslim (17), da Abu Dawud (3692), da Tirmizi (2611) da Nasa'i (5031).)

Kuma Bukhari - Allah Ya yi masa rahama - ya yi babi a cikin "Sahih" na sa a kan wannan, sai ya ce: "Babin al'amuran imani, da faɗin Allah - Maɗaukakin sarki -: {Bai zama addini ba dõmin kun jũyar da fuskõkinku wajen gabas da yamma, kuma amma addini shi ne ga wanda ya yi ĩmãni da Allah da Rãnar Lãhira da malã'iku da Littattafan (sama) da Annabãwa, kuma ya bãyar da dũkiya, akan yana son ta, ga mai zumunta da marãyu da matalauta da ɗan hanya da mãsu rõƙo, kuma a cikin fansar wuya, kuma ya tsayar da Sallah, kuma ya bãyar da zakka, da mãsu cika alkawari idan sun ƙulla alkawarin da mãsu haƙuri a cikin tsanani da cũta da lõkacin yãƙi. Waɗannan su ne suka yi gaskiya. Kuma waɗannan su ne mãsu taƙawa}. [al-Baƙara: 177].

Muna imani cewa imani faɗa ne da aiki da ƙudircewa, tsira da amincin Allah su tabbata agare shi ya ce: "Imani tsagi saba’in- ko sittin- da wani abu ne, mafi falalarsu faɗin: Babu abin bautawa da cancanta sai Allah, mafi ƙasa kuma kawar da ƙazanta daga hanya*. Kunya wani tsagi ce na imani. (Bukhari ne ya fitar da shi (9), da Muslim (35), kuma lafazin nasa ne, da Abu dawud (4676), da Tirmizi (2614), da Nasa'i (5005), da Ibnu Majah (57).)

Kuma muna imani cewa masu imani suna da fifiko a tsakaninsu a cikin ayyukansu, daga Abu Sa'id al-Kudri - Allah Ya yarda da shi - daga Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "'Yan aljanna za su shiga aljanna, kuma 'yan wuta za su shiga wuta, sannan Allah - Maɗaukakin sarki - ya ce: Ku fitar da wanda ya kasance a cikin zuciyar sa akwai kwatankwacin ƙwayar zarra na imani daga wuta. Sai su fita daga cikinta haƙiƙa sun yi baƙi, sai ajefasu acikin ƙoramar girgije, ko rayuwa - Malik ya yi kokwanto - sai su tsiro kamar yadda ƙwaya take tsirowa a gefen fadama, shin baka ganin cewa ita tana fita fatsi-fatsi a kanannaɗe?!". Bukhari ne ya fitar da shi (22), da Muslim (184).)

Daga Abu Umama ɗan Sahlu ɗan Hanif cewa shi ya ji Abu sa'id al-Kudri - Allah Ya yarda da shi - yana cewa: Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Wata rana ina bacci, naga mutane ana bijirosu gare ni, atare da su akwai riguna, daga cikinsu akwai wanda yakai kirji, daga cikinsu akwai ƙasa da haka, kuma aka bijromin da Umar ɗan al-Khaɗɗab, yana da rigar da yake janta". Suka ce: Me ka fassara hakan ya manzon Allah? ya ce: "addini". (Bukhari ne ya fitar da shi (23), da Muslim (2390), da Tirmizi (2285), daga cikinsa daga sashin sahabban annabi, da kuma Nasa'i (5011).)

Muna imani cewa imani yana ƙaruwa kuma yana raguwa, yana ƙaruwa da ɗa'a kuma yana raguwa da saɓo, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Mu ne ke jẽranta maka lãbãrinsu da gaskiya. Lalle ne sũ, waɗansu samãri ne. Sun yi ĩmãni da Ubangijinsu, kuma Muka ƙãra musu wata shiriya} [al-Kahf: 13]. Kuma Ya ce: {Kuma waɗanda suka yi imani su kara imani} [al-Mudathir: 31].

Kuma tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi ya ce: " Zai fita daga wuta Wanda ya ce: Babu abin bautawa da gaskiya sai Allah, kuma a cikin zuciyars akwai awon ƙwayar sha'ir na alheri. Zai fita daga wuta Wanda ya ce: Babu abin bautawa da gaskiya sai Allah, kuma a cikin zuciyars akwai awon ƙwayar hatsi na alheri. Zai fita daga wuta Wanda ya ce: Babu abin bautawa da gaskiya sai Allah, kuma a cikin zuciyars akwai awon ƙwayar dawa na alheri (Bukhari ya fitar da shi (44), da Muslim (193), da Tirmizi (2593).)

Umara ɗan Abdul-Aziz ya rubuta zuwa Adi ɗan Adi: "Lallai imani yana da farillai, da shari'u, da iyakoki, da sunnoni, duk wanda ya cika su to ya cika imani, wanda bai cika su ba to bai cika imani ba, idan na rayu zan bayyana muku su har sai kun yi aiki da su, idan na mutu to ni ba mai kwaɗayi bane akan abokantakarku". (Bukhari ne ya fitar da shi - Mu'allaƙi - (1/10), da Ibnu Abi Shaibah a cikin al-Musannaf (31084), a kuma acikin al-Imani (135), da Khallal a cikin Sunnah (1553, 1162), da Ibnu Baɗɗah a cikin al-Ibanah (1166), da al-Lalka'i a cikin Sharhin Usulu I'itiƙadi Ahlussunnah wal jama'ah (1572))

Mu'ammar, da Sufyan al-Sauri, da Malik ɗan Anas, da Ibnu Juraij, da Sufyanu Ibnu Uyainah sun kasance suna cewa: "Imani faɗa ne (da baki) da aikatawa, yana ƙaruwa kuma yana raguwa". (al-Ibanah al-Kubra (2/806), da al-Shari'ah na al-Ajurri (2/606).)

Kuma al-Hafiz Abubakar Abdullahi Ibnu Zubair al-Humaidi ya ce: ".. Lallai cewa imani faɗa ne da aikatawa, yana ƙaruwa kuma yana raguwa, faɗa ba ta amfani sai da aikatawa, kuma aikatawa da faɗa ba sa amfani sai da niyya, kuma faɗa da cikawa da niyya ba sa amfani sai da (bin) sunnah". (Usulus Sunnah na al-Humaidi (shafi na 37).)

Al-Khallal ya ce: "Abdul Malik al-Maimuni ya bani labari ya ce: Ya'ala ɗan Ubaid ya faɗa mini sama da shekara sittin: Imani faɗa ne da aikatawa, cewa wanda yake azimi yake sallah yake aikata ayyuka na gari shi ne mafi yawan imani daga wanda yake sata yake zina". (Assunnah, na Abubakar Ibnu al-Khallal (3/590).)

Ibnu Abi Hatim ya ce: "Na tambayi babana da Abu Zur'ata game mazahabobin Ahlus Sunnah a cikin Usulud Dini, da abinda suka riski mlamai akansa a dukkanin birane, da abinda suke ƙudirewa a hakan, sai suka ce; Mun riski malamai a dukkanin birane - Hijaz da Iraƙ, da Sham, da Yaman - ya kasance daga mazahabinsu: Imani faɗa ne (da baki) da aikatawa, yana ƙaruwa kuma yana raguwa". (Sharhu Usulu I'itiƙadi Ahlussunah wal Jama'ah (1/198), da Aƙidatus Salaf - Muƙaddimatu Ibnu Abi Zaid al-Kirawani ga littafin al-Risalah (shafi na 29).)

Al-Lalka'i ya ce: "Imani faɗa ne (da baki) da aikatawa, da shi ne wasu daga masana fiƙihu suka ce: Malik Ibnu Anas, da Abdul-Aziz Ibnu Abi Salamah al-Majishun, da Laisu Ibnu Sa'ad, da Auza'i, da Sa'id Ibnu Abdul-Aziz, da Ibnu Juraij, da Sufyanu Ibnu Uyainah, da Fudail Ibnu Iyadh, da Nafi'u ibnu Umar al-Jumahi, da Muhammad Ibnu Maslamah al-Da'ifi, da Muhammad Ibnu Abdullah Ibnu Amr Ibnu Usman Ibnu Affan, da Musanna Ibnu al-Sabah, da al-Shafi'i, da Abdullahi ibnu al-Zubair al-Humaidi, da Abu Ibrahim al-Muzani, da Sufyan al-Sauri, da Sharik, da Abubakr Ibnu Ayyash, da Waki'u, da Hammad Ibnu Salamah, da Hammad Ibnu Zaid, da Yahaya Ibnu Sa'id al-kaddan, da Abdullahi Ibnul Mubarak, da Abu Ishak al-Fazari, da al-Nadiru Ibnu Muhammad al-Mirwazi, da al-Nadiru Ibnu Shumail, da Ahmad Ibnu Hanbal, da Ishak Ibnu rahuwaih, da Abu Saur, da Abu Ubaid". (Sharhi Usulul I'itiƙadi Ahlus Sunnah Wal jama'ah na Imam al-Lakal'i (4/913).)

Abu Abdulahi Ibnu Abi Zamanin ya faɗa a cikin littafinsa "Usulus Sunnah": "Babi a cikin cewa imani faɗa ne (da baki) da aikatawa: Daga faɗin Ahlus Sunnah: Lallai cewa imani tsarkake ibada ne ga Allah da zukata, da shaidawa da harsuna, da aiki da gaɓɓai, akan kyakkyawar niyyah, da dacewa da sunnah". (Usulus Sunnah (shafi na 207).)

BABIN KYAUTATAWA

Muna imani cewa mataki na uku daga matakan addini shi ne : Kyautatawa, Shi ne kamar yadda ya zo a cikin amsar Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ga (Malaika) Jibril lokacin da ya tambaye shi game da kyautatawa, ya ce: "Ka bautawa Allah kamar kai kana ganinSa, idan kai ba ka ganinSa to Shi Yana ganinka..." ya ce: Sannan ya tafi sai na zauna wani ɗan lokaci, sannan ya ce da ni: "Ya Umar shin kasan waye mai tambaya?" Na ce: Allah da manzonSa ne mafi sani, ya ce: "To shi ne Jibril ya zo muku ya sanar da ku addininku". (Muslim ne ya fitar da shi (8), da Abu Dawud (4695), da Tirmizi (2610), da Ibnu Majah (63).)

Kuma Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - ya bada labari cewa ma'abota wannan addinin, makomarsu aljanna ce akan banbancin darajojinsu da matakansu - duk ɗaya ne daga cikinsu akwai wanda ya kasance daga ma'abota musulunci, da wanda ya kasance daga ma'abota imani, da wanda ya zama daga ma'abota kyautatawa - sai Allah - sha'aninSa ya buwaya, kuma Ya ɗaukaka - Ya ce: {Kuma abin da Muka yi wahayi zuwa gare ka, daga Littãfi, shi ne gaskiya mai gasgata abunda ya gabace shi lallai Allah mai bada labari ne ga bayinSa kuma Mai gani ne * Sannan Mun gãdar da Littãfin, ga waɗanda Muka zãɓa daga bãyinMu, sannan daga cikinsu, akwai mai zãlunci ga kansa, kuma daga cikinsu akwai mai tsakaitãwa, kuma daga cikinsu akwai mai tsẽrẽwa da ayyukan alhẽri da iznin Allah. Waccan ita ce falalar (Allah) mai girma * Gidãjen Aljannar zamã sunã shigar su. Anã ƙawãce su a cikinsu, da ƙawã ta mundãye daga zĩnãriya da lu'ulu'u, kuma tufãfinsu, a cikinsu alharĩni ne * Kuma suka ce: "Godiya ta tabbata ga Allah Wanda Ya tafiyar da baƙin ciki daga gare mu. Lalle Ubangijinmu, haƙĩƙa Mai gafarane, Mai godiya} [Faɗir: 31-34].

BABIN UMARNI DA LAZIMTAR SUNNAH DA KUMA RIKO DA ITA

Haƙiƙa ayoyi masu girma da Hadisai maɗaukaka sun zo akan umarni da lazimtar sunnah da kuma riƙo da ita, da gargaɗarwa daga saɓanin hakan da hani daga rarrabuwa da saɓani, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lalle, abin kõyi mai kyau ya kasance gare ku daga Manzon Allah, ga wanda ya kasance yanã fãtan rahamar Allah da Rãnar Lãhira, kuma ya ambaci Allah da yawa} [al-Ahzab: 21]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lallai waɗanda suka rarraba addininsu kuma suka kasance ƙungiya - ƙungiya, kai ba ka zama daga garesu ba a cikin komai} [An'am: 159]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ya sahar'anta muku, game da Addini, abin da ya yi wasiyya da shi ga Nuhu da abin da muka yi wahayi da shi zuwa gare ka, da abin da muka yi wasiyya da shi ga Ibrahim da Musa da Isa cewa ku tsaida addini kada ku rarraba a cikinsa} [al-Shura:13].

Daga Jabir Dan Abdullah - Allah Ya yarda da su - ya ce: Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Bayan haka, to lallai cewa mafificin zance (shi ne) littafin Allah, kuma mafificiyar shiriya (ita ce) shiriyar (annabi) Muhammad, kuma mafi sharrin al'amura abubuwan da aka farar, dukkanin bidi'a ɓata ce". (Muslim ne ya fitar dashi (867), da Nasa'i (1578), da Abu Dawud (2954), da Ibnu Majah (45).)

Daga Abu Hurairah - Allah Ya yarda da shi -: Cewa manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Duk al'ummata za su shiga aljanna sai wanda ya ƙi", suka ce: Ya manzon Allah, waye zai ki? ya ce: "Wanda ya bi ni zai shiga aljanna, wanda ya saɓa mini haƙiƙa ya ki". (Bukhari ne ya fitar da shi (7280).)

Daga Irbad ɗan sariya - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya yi mana wa'azi wata rana bayan sallar asuba wa’azi mai kaiwa matuka, wanda idanuwa suka zubar da hawaye daga gare shi, kuma zukata suka ji tsoro daga gare shi, sai wani mutum ya ce: Lallai wannan wa'azin mai ban kwana ne, me zaka yi mana alƙawari da shi ya manzon Allah, ya ce: "Ina muku wasicci da tsoron Allah, da ji da bi, koda bawa ne daga Habasha, domin cewa wanda ya rayu daga cikinku zai ga saɓani mai yawa, to na haneku da fararrun al'amura: domin cewa su ɓata ne, duk wanda ya riski hakan daga cikinku to na umarce shi da sunnata da sunnar halifofina shiryayyu masu shiryarwa, ku yi riƙo da su da turamen haƙora". (Abu Dawuda ya fitar da shi (4607), da Tirmizi (2676), da Ibnu Majah (42), da Ahmad (17416), da al-Darimi (96), kuma hadisin Tirmizi ya inganta shi.)

Bukhari ya ce acikin "Sahih ɗin sa", a cikin Kundin Riƙo da AlKur'ani da Sunnah: Babin koyi da sunnonin manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi -, da faɗin Allah - tsarki ya tabbar maSa ya ɗaukaka -: {Kuma ka sanyamu jagorori ga masu tsoron Allah} [al-Furƙan: 74], ya ce: Jagororin da zamu dinga koyi da waɗanda suka gabace mu, kuma waɗanda ke bayanmu su yi koyi da mu. Ibnu Aunu ya ce: "Abubuwa uku ina son su ga kaina da kuma 'yan uwa na: Wannan sunnar su santa kuma su yi tambaya game da ita, da al-Kur'ani su nemi fahimtar sa su yi tambaya game da shi, kuma su bar mutane sai dai da alheri". (Sahih al-Bukhari (8/139).)

KUNDIN IMANI DA ALLAH

Kundin a taƙaice

Muna imani cewa Allah Shi ne na farko, a gabaninSa babu wani abu, kuma Shi ne na ƙarshe a bayanSa babu wani abu, Ya sanar da mu da kanSa cewa Shi ne wanda Ya halicci sammai da ƙasa, kuma cewa Shi, Shi ne Mamallaki na gaskiya ga sammai da ƙasa, kuma cewa Shi Yana shigar da dare a cikin yini kuma Yana shigar da yini a cikin dare - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -, kuma wannan halittar da muke gani mai shaida ce akan cewa Shi ne mai samarwa Mahalicci Shi kaɗai Yake babu wani Mahalicci tare da Shi.

Kuma Ya ambaci dalilai masu yawa da ba za'a iya sanin yawansu su ba daga ayoyinSa masu shiryarwa cewa Shi ne Mai samarwa Mahalicci ga wannan halittar, kuma Ya tsaida hujja akanmu da abinda muke ganinsa akanmu da kuma abinda muke ganinsa daga gefanmu.

Muna imani da abinda annabawa da manzanni suka yi imani da shi, muna sakankancewa da abinda ya zo da shi na dalilai da hujjoji masu nuni akanSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -,

Muna imani cewa Allah Shi ne Mahalicci, bai halicci halittarSa dan wasa ba; kai ta kasance halitta ce abar kyautatawa dan manufa mai girma.

Da wanin haka na abinda ya zo da yawa a cikin Alkur’ani mai girma - kamar yadda yake a cikin "Suratul An'am" da "al-Nahl" da wasunsu - na dalilai da ba za su ƙirgu ba, da shaidun da ba za su lissafu ba, kuma dukkaninsu masu nuni ne akan samuwarSa da RubibiyyarSa, su dalilai ne na hankali, da hujjoji masu girma, wani mutum bai isa ya zo da kwatankwcinsu ba ko kusa da su, su a nau'i'insu masu dacewa ne ga dukkanin halitta, masu isuwa a cikin tsaida hujja akansu, koda kafirai sun yi musu, kuma mabarnata sun ki, shin kafiri yana da wani dalili ne saidai inkari ko musu?!.

Muna imani cewa Allah Shi ƙaɗai yake a RubibiyyarSa, kuma cewa Shi ne mahalicci Shi kaɗai, Shi ne wanda Ya fara halitta, wani bai yi tarayya da Shi a cikinta ba, kuma cewa Allah Yana halitta da umarninSa - tsarki ya tabbatar masa Ya ɗaukaka -, kuma tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka Yana halitta da abinda ya so na sabubba, duk wanda baShi ba to abin halitta ne.

Muna imani cewa Allah Shi ne Ubanngijin kowanne abu ne, kuma Mahaliccinsa Mai jujjuya al'amuransa, Mamallakinsa, Shi ne mai tasarrufi da shi a cikinsa, kuma ba wani abin halitta da ya mallaki jujjuya al'amarin kansa, ko jujjuya al'amarin waninsa sai abinda Allah Ya ba shi iko akansa.

Muna imani cewa Shi ne Mamallaki na Gaskiya, wanda ba Shi ba to abin mallaka ne, duk wani sarki to mulkinsa ɓatacce ne ko mai gushewa ne ɗan wani lokaci.

Muna imani cewa Allah Shi ne Mai rayawa Mai kashewa, Shi kaɗai Yake tsarki ya tabbatar maSa, kuma Shi ne wanda Ya halicci mutuwa da rayuwa, kuma cewa Shi ne wanda Yake kashe rayuka.

Kuma muna imani cewa Shi ne Mai azirtawa Mai ƙarfi, waninSa ba ya azirtawa, kuma babu isasshe inba Shi ba, muna imani cewa Shi - tsarki ya tabbatar maSa - haƙiƙa Ya kewaye kowanne abu da sani, wani ƙaramin abu ko babba ba zai ɓuya daga saninSa ba, kuma cewa Shi - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Masanin gaibu ne da abinda ke bayyane.

Muna imani cewa Shi - Maɗaukakin sarki - haƙiƙa Ya rinjayi kowanne abu a buwaya da hukunci.

Muna imani cewa Ubangiji - sha'aninSa ya ɗaukaka - halitta ta sa ce da umarni, babu wani Ubangiji in ba Shi ba, kuma babu wani Mai shara'antawa in ba Shi ba, Shi ne wanda Ya halicci halitta, kuma Ya shara'anta shari'u, Ya faralanta farillai, Ya bayyana addini, Shi ne mamallakinsu, Shi ne Mai iko Shi kaɗai akan hisabinsu da sakayyarsu.

Muna imani cewa Ubanngiji - sha'aninSa ya ɗaukaka - Mahaliccin bayi ne, kuma Mahaliccin ayyukansu ne.

Muna imani cewa imani da Rubibiyyar Allah kadai, ba ya isar mutum ya zama mumini, wannan imanin ba ya shigar da mai shi aljanna; domin cewa shi bai yi imani cewa Allah Shi ne abin bauta na gaskiya ba, kuma ba'a bautawa kowa sai Allah Shi kaɗai ba.

Muna imani cewa Allah Shi kaɗai Yake a cikin UluhiyyarSa, kuma cewa Shi babu wani abin bautawa da gaskiya sai Allah Shi kaɗai yake ba Shi da abokin tarayya, kuma cewa Shi Shi ne Gaskiya, kuma wanda suke bautawa wani ba Shi ba ƙarya ne, wannnan al'amarin mai girma shi ne wanda saboda shi Allah Ya saukar da littattafai, Ya aiko da manzanni, Ya halicci aljanna da wuta, kuma jumhur ɗin malamun al'umma suka haɗu akansa, kuma ɗabi'a ta yi nuni akansa, kuma kuɓutattun hanukula suka yi shaida a gare shi. Kuma muna sanin sani na yaƙini cewa tushen Da'awar annabawa ga al'ummatansu shi ne: Da'awarsu a yi bautar Allah Shi kaɗai, da barin bautar waninSa.

Ibada ta gaskiya ita ce wacce take kasancewa ga Allah Ubangijin talikai, mai dacewa da shiriyar shugaban manzanni; domin cewa bautar dukkan wani abin bauta wanda ba Shi ba to ɓatacciya ce.

Wannan rukunin tabbatacce da tushe mai ƙarfi na addinin Allah - shi ne tabbatar da Uluhiyya ga Allah Shi kaɗai da kore bautar wani wanda ba Shi ba - shi ne tauraren tushen addini, da madogarar Da'awar manzanni, kuma ma'anarta shi ne: Kaɗaita Mahalicci da ayyukan halitta.

A cikin AlKur’ani da yawa Allah Ya ke kafa hujja ga bayi da ayoyin RubibiyyarSa wacce take lazimtar bautarSa Shi kaɗai - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -.

Muna imani cewa Mahalicci ga waɗannan ayoyin na kasantattu masu girma Shi ne Shi kaɗai - tsarki ya tabbatar maSa -, kamar yadda cewa babu wani mahalicci tare da Shi to ba ya kamata a bautawa waninSa.

Haƙiƙa Allah Ya da dalilan daban-daban da Ya kafasu shaidu akan UluhiyyarSa, fayyacewar wacce hujja za ta tsaya da ita, abin da aka kafa hujja ya bayyana ɓaro-ɓaro da shi; dan kada mutane su zama suna da wata hujja akan Allah.

Tabbatar da Ulihiyya ga Allah, tare da shaida manzanci ga Manzo - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - shi ne wanda Allah Ya sanya shi iyaka tsakanin imanin mutum da Allah da kuma kafirci.

Babu makawa tare da imani da Allah, sai kuma da kafircewa Dagutu, da barranta daga shirka da ma'abotansa.

Wannan imanin ba ya isuwa ya kasance a zuciya, kai babu makawa da harshe sai ya furta shi, kuma imani ba ya tabbata har sai gaɓɓai sun yi aiki da shi, kuma imani yana ban-banta a cikin zuciya a ƙaruwa da raguwa.

Wannan imanin babu makawa bawa ya kasance a cikinsa mai tsarkake ibada ga Allah Ubangijin talikai ne, kuma ya zama mai sakankancewa ba mai kokwanto ba, kuma imaninsa ya zama daga ilimi ne da ikhlasi da karɓuwa, da miƙa wuya da jawuwa da gaskiya a cikin faɗarsa da aikinsa da ƙudircewarsa, tare da so ga wannan addinin, da wanda Ya shar’anta shi , da wanda ya zo da shi, da wanda ya yi addini da shi.

Kamar yadda Allah Ya bayyana haƙiƙanin imani da abinda yake hukuntawa da rukunansa da sharuɗɗansa, to haƙiƙa ya warware shubuhohin mushrikai masu tsaurin kai, kuma ya bayyana cewa ba su da wata hujja a cikin shirkarsu; domin cewa waɗannan kishiyoyin halittarsu aka yi jujjuya al'amuransu ake yi ba sa iya halittar komai, kuma ba sa mallakar kwatankwacin ƙwayar zarra a cikin sammai ko a cikin ƙasa.

Kuma Allah Ya bayyana cewa waɗannan kishiyoyin waɗanda ake bautawa koma bayan Allah ba sa jin kiran wanda ya kirasu, da sun ji kiran ma ba za su iya amsa musu ba, kuma ranar lahira za su kafirce da shirkarsu kuma za su barranta da su.

Kamar yadda Allah Ya bayyana cewa waɗannan kishiyoyin waɗanda ake bautawa koma bayan Allah ba sa anfanarwa kuma ba sa cutarwa, to ta yaya ake bauta musu koma bayan Allah?!

Kuma Allah Ya ɓata bautar da ake wa mala'iku, kuma Ya bayyana cewa su - tare da cewa makusanta ne ga Allah - ba zu su yi ceto ba sai bayan ya yi izini, idan haka halin mala'iku ya ke, to ta yaya ake bauta musu koma bayan Allah.

Annabawa da manzanni - aminci ya tabbata agare su - tare da ɗaukakar matsayinsu a duniya da lahira ba sa mallakar amfani ko cuta ga kawunansu, to ta yaya ga wani koma bayansu?!

Muna imani cewa Allah Shi kaɗai Yake a cikin siffofinSa da siffofin cikarSa da ɗaukakarSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -, kuma cewa Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Yana da sunaye kyawawa da siffofi Maɗaukaka, cikakkun hankula suna maSa shaida da hakan, kuma ɗabi'u managarta suna miƙa wuya gareShi da hakan, kuma malaman al'ummar musulunci sun haɗu akan hakan, kai dukkanin saƙonnin manzanni sunzo da bayanin siffofin Allah da sunayenSa da ayyukanSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -, kuma Allah Ya aibata allolin mushrikai da cewa su ba sa ji ba sa gani.

Muna imani cewa kamar yadda ya siffanta kanSa, kuma kamar yadda manzonSa tsira da amincin Allah su tabbata agare shi ya siffanta Shi da shi, to Shi - tsarki ya tabbatar maSa ya ɗaukaka - babu wani abu tamkarSa Shi Mai ji ne mai gani ne, sai mu tabbatarwa Allah abinda Ya tabbatarwa kanSa da shi ko manzonSa - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya tabbatar maSa da shi, mu kore maSa abinda Ya korewa kanSa shi, ko manzonSa - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya kore maSa shi, ba tare da kore siffar ba ko kamantawa, ko siffantawa ko canjawa ba.

Muna sani, sani na yaƙini cewa Ubangijinmu Mai siffantuwa ne da siffofinSa kafin Ya halicci halitta, kuma cewa Shi ƙololuwar cika ne da ɗaukaka da kyau tun tuntuni har abada; dan Shi ne na farko kuma na ƙarshe, Shi ne na farko babu wani abu kafinSa, kuma na ƙarshe babu wani abu bayanSa, Shi ne na farko da sunayenSa da siffofinSa cika da girma, Shi ne na ƙarshe da sunayenSa da siffofinSa cika da girma.

Muna imani cewa daga siffofin Allah akwai siffofi masu lazimtar zatinSa, kamar rayuwa, da sani, da ji, da gani, da hannu, da yatsu, kuma daga siffofinSa akwai siffofi masu rataye da ganin damarSa, kamar fushi, da yarda, da sauka.

Muna imani cewa Shi ne mai aikata abinda Ya yi nufi, Shi Yana aiki duk lokain da Ya so yadda Ya so, Yana ɗaukaka wanda Ya so, Yana ƙasƙantar da wanda Ya ga dama, ba mai maida umarninSa, kuma ba mai bibiyar hukuncinSa.

Muna imani cewa siffofin Allah daga cikinsu akwai wanda ya zo kai taye, sai mu siffanta Allah da su akan yadda suka zo kai tsaye, kamar ji, da rayuwa, da gani, da wasunsu. Daga cikinsu kuma akwai wanda ya zo aƙayyade, sai ya wanzu akan ƙayyadewarsa, kamar siffanta Shi - tsarki ya tabbatar maSa - da cewa Shi Yana yiwa maƙiyanSa makirci idan suka yi makirci, Yana mantawa da maƙiyanSa idan sun manta da Shi.

Daga siffofinSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -: Sani, da ji, da gani, da rayuwa, da tabbatuwa, da zance, Shi abin siffantawa ne da zance kafin Ya halicci halitta Ya yi magana da su, kuma zancen Ubangijinmu mai rataya ne da ganin damar Sa, a duk lokacin da Ya so zai yi magana. Haƙiƙa dalili ya zo game da siffar zance ga Allah a cikin al-Kur'ani ta fuskoki da dama, ya zo cewa Shi Yana magana da bayinSa, Yana sirri Yana kiran wanda Ya so daga cikinsu, zai yi magana da halittu ranar lahira, kuma halittu zasu ji zancen Allah ranar lahira.

Muna imani cewa Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - haƙiƙa Ya sa hijabi daga bayinSa na wani haske, ba za su ganShi a duniya ba, duk da wasu daga annabawanSa sun ji zancenSa lokacin da Ya yi magana da su ta bayan shamaki, kamar yadda Ya yi magana da (annabi) Musa - aminci ya tabbata agare shi -.

Zancen Ubangijinmu ana siffanta Shi da cewa sashinsa ya fi dayan zama sabo, kuma sashinsa ya fi sashi.

Daga zancenSa: AlKur'ani, da dukkanin littattafan Allah waɗanda ya saukar ga manzanninSa, kamar litattafan (annabi) Ibrahim da (annabi) Musa - aminci ya tabbata agare su -, da Attaura da Injila, da Zabura dukkaninsu zancen Allah ne, kuma dukkaninsu Allah Ya yi magana da su Jibrilu ya ji su daga gareShi babu wasiɗa (wani a tsakani), kuma Jibrilu ya sauko da su ga annabawan Allah da manzanninSa - aminci ya tabbata agare su -. Attaura ta keɓanta da cewa Allah Ya saukar da ita arubuce a alluna - kuma zancen Allah da kalmominSa ba halittarsu aka yi ba, kuma zancen Allah ba halittarSa ba ce, ba ka ganin cewa Shi Ya banbance tsakanin halitta da umarni, zamu banbance tsakanin kalmomin Allah na kasantuwar duniya, da kalmomin Sa na shari'a.

Daga siffofinSa - tsarki ya tabbatar masa Ya ɗaukaka -: Buwaya, da rinjaye, da jabrut, da malakut, da Ji da isa, da girma, da nufi, da ganin dama, da iko, da rahama, wannna rahamar siffa ce daga siffofinSa, ita raɓawa ce ga Allah raɓawar sifa ga wanda aka siffanta.

Daga siffofinSa: Daukakar rinjaye, da ɗaukakar iko, da ɗaukakar zati, ukun dukkaninsu siffarSa ce masu nuni akan cikarSa, haƙiƙa alKur'ani mai girma da sunnah maɗaukakiya da hankali da kuma ɗabi'a sun yi nuni akan ɗaukaka ta fuskoki masu yawa, kai dalilai masu nuni akan cewa Allah Yana sama nau'o'i ne masu yawa, ƙarƙashin kowane nau'i akwai ɗaiɗaiku masu yawan da ba za su iya iyakantuwa ba.

daga cikin siffofinSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -: Daidaituwa akan Al'arshi, haƙiƙa Allah Ya ambace shi a gurare bakwai a cikin Alkur’ani.

Daga siffofinSa - tsarki ya tabbatar maSa -: Soyayya. Daga siffofinSa: Yarda. Daga siffofinSa: Kiyayya ga maƙiyanSa; domin cewa su sun ƙi yardarSa, kuma sun ƙi abinda Allah Ya saukarwa manzonSa - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi -.

Daga siffofinSa: Fushi akan maƙiyanSa da ƙiyayya: Shi ne ƙiyayyarSa ga kafirai.

Daga siffofinSa: Makirci ga maƙiyanSa waɗanda suke yi wa masoyanSa makirci. Daga cikinsu: Takaici, shi ne mafi tsananin fushi. Daga siffofinSa: Yaudarar wanda ya yaudareShi, Allah Yana yaudarar munafukan da suke yaudararSa. Daga cikin siffofinSa - Maɗaukaki - cewa Shi Yana izgili ga wanda Yake yi maSa izgili - tsarki ya tabbatar masa Ya ɗaukaka -.

Daga siffofinSa: Dariya, da mamaki, da zuwa ranar lahira dan yanke hukunci tsakanin mutane.

Muna imani da siffar saukowa, kuma cewa Ubangijinmu Yana sauka zuwa saman duniya sauka ta haƙiƙa da ta dace da ɗaukakarSa da girmanSa. Shi ba kamar saukar halittu ba, kai shi kamar sauran siffofin Sa ne, muna imani da su, kuma muna saninsu, ba ma ɗorawa kanmu sanin yadda suke, ko mu ɗorawa kanmu dawo da su; kai muna imani dasu kamar yadda manzonmu mai gaskiya abin gasgatawa - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya bada labarin da su.

Muna imani da siffar (Ma'iyya) ga Allah Ubangijin talikai, kuma Allah Yana tare da halittarSa. Wannan Ma'iyyar ɗin nau'i biyu ce: Ma'iyya (Tare) keɓantacciya, wannan tana kasancewa ne ga masoyan Allah da manzanninSa - aminci ya tabbata agare su - kuma abinda take hukuntata wa shi ne nasara da ƙarfafawa. Da kuma (Tare) Ma'iyya gamammiya tare da halitta gaba ɗayansu, muminansu da kafiransu, abinda take hukuntata wa : Sani, da kewayewa, da iko, da sarauta.

Wannan Ma'iyyar ba ta wajabta sauka ko cakuɗuwa, kuma ba ta kore ɗaukakar Allah - Maɗaukakin sarki -; domin cewa ma'anarta da haɗuwar ma'abota ilimi (shi ne): Sani da kewayewa; wato: Cewa Allah - Maɗaukakin sarki - Yana tare da mu da saninSa da kewayewarSa da kuma ikonSa.

Kuma muna tabbatarwa Allah fuskar da ta dace da ɗaukakarSa da girmanSa, da hannun da ya dace da ɗaukakarSa da cikarSa, haƙiƙa labari game da su ya zo a cikin alKur'ani da sunnah ta fuskoki masu yawa, haƙiƙa ambatan hannu ya zo guda biyu, kuma cewa Allah Yana dunƙulesu Yana shinfiɗa su, kuma cewa Ubangiji Yana ninke sammai da su da ƙasa a cikin damƙarSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -, kuma cewa hannu abin siffantawa ne da cewa shi yana da yatsu, dukkanin wannan yana tabbatar da cewa hannun da siffarsa ta zo a cikin alKur'ani da sunnah hannu ne na haƙiƙa wanda ya dace da girmanSa, kada mudorawa kanmu tawilinsu, ko kamantasu, ko canza ayoyin da hadisan da suke nuni akan haka. Daga siffofinSa: Siffar yatsu.

Muna imani da ganin da muminai za su yi wa Ubangijinsu ranar lahira, wannan yana daga abinda Alkur’ani ya tabbatar ne, kuma hadisai daga manzon mu - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - suka jerantu a zuwa a cikin abinda ya yi wa muminai bushara da shi cewa su za su ga Ubangijinsu ido da ido ranar lahira.

Kamar yadda Ya siffanta kanSa da siffofin cika da kyau da girma da buwaya da ji da isa, haƙiƙa Ya korewa kanSa siffofin tawaya, amma korewa a cikin siffofin bai zama shi ne asali ba a cikin Alkur’ani mai girma da sunnah; domin cewa asali shi ne tabbatar da siffofi, alKur'ani da sunnah a cike suke da bayanin siffofin Allah - Mai girma da ɗaukaka - kamar yadda ya kamata da ɗaukakarSa da girmanSa da cikarSa, Ubangiji - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka idan Ya korewa kanSa wata sifa kawai Yana koreta ne; dan bayanin cika a kishiyarta, ko dan cewa mutane sun danganta tawaya zuwa ga ma'abocin buwaya da cika, to Ubangiji Ya kore tawayar da aka danganta maSa.

Muna imani cewa Allah - tsarki ya tabbatar masa Ya ɗaukaka - Yana da kyawawan sunaye, kuma cewa sunayenSa sun kai matuƙa a kyau, babu abinda ya kai su zama mafi kyau, kowanne sunan da aka tsagoshi ga Allah sifa ne gareShi, kuma sunayenSa ba su da adadi.

Kuma Ubangijinmu Ya gargaɗe mu daga ilhadi a cikin sunayenSa, ko musunsu, ko musun ma'anoninsu, ko kore su.

Abin da ya zo a cikin Alkur’ani da Sunnah daga sunayen Allah da siffofinSa sun fi karfin ace wani littafi ya kunshe su, mu muna imani da waɗannan sunayen da siffofin akan nufin Ubangijinmu, da kuma nufin manzonmu - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi -, kuma muna sanin cewa haƙiƙaninsu mutane ba su san su ba, kuma ba su kewaye da saninsu ba, kuma fahimtarsu ba ta kai garesu ba, kuma bama ɗorawa kanmu tawilinsu.

BABIN IMANI DA SAMUWAR ALLAH

Muna imani cewa Allah Shi ne farko babu wani abu kafinSa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Shi ne Na farko Na ƙarshe, Bayyane, ɓoyayye} [al-Hadid: 3]. Kuma Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Allah Ya kasance alhali babu wani abu waninSa, Al'arshinSa ya kasance akan ruwa". (Bukhari ne (7418), da Tirmizi (3951).) suka fitar da shi Bukhari ya fitar da shi daga Hadisin Imrana ɗan Hussain a cikin wata riwayar tasa - kuma: "Allah Ya kasance alhali babu wani abu waninSa, Al'arshinSa ya kasance akan ruwa". (Bukhari ne ya fitar da shi (3191)). Kuma Ya sanar damu kanSa cewa Shi ne wanda Ya halicci sammai da ƙasa, kuma cewa Shi ne Mamallakin sammai da ƙasa, kuma cewa Shi Yana shigar da dare a cikin rana, Yana shigar da rana a cikin dare - tsraki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Shĩ ne (Allah) wanda Ya halitta sammai da ƙasa a cikin wasu kwãnuka shida, sannan Ya daidaitu a kan Al'arshi, Yanã sanin abin da ke shiga cikin ƙasa da abin da ke fita daga gare ta, da abin da ke sauka daga sama da abin da ke hawa cikinta, kuma Shĩ yanã tare da ku duk inda kuka kasance. Kuma Allah Mai gani ne ga abin da kuke aikatãwa * Shĩ ne da mulkin sammai da ƙasa, kuma zuwa gare Shĩ (Allah) kawai ake mayar da al'amura * Yanã shigar da dare a cikin yini, kuma Yanã shigar da yini a cikin dare, kuma Shi Masani ne ga abin da yake a cikin ƙirãza} [al-Hadid: 4-6].

Kuma Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Ya ƙarfafa cewa wannan kasantaccen da ake gani mai shaida ne akan cewa Shi ne Mai samarwa , Mahalicci Shi kaɗai yake, babu wani Mahalicci tare daShi, Allah Ya ce: {Wannan ita ce halittar Allah. To ku nuna mini, mene ne waɗannan da ba shi ba suka halitta?} [Luƙman: 11]?!. Saboda haka ne, haƙiƙa Ya ambaci dalilai masu yawa daga ayoyinSa masu nuni akan cewa Shi, Shi ne Mai samarwa Mahalicci ga wannan kasantacce, Daga cikinsu: Cewa Shi ne Yake fitar da mai rai daga matacce, kuma Yana fitar da matacce daga mai rai. Daga cikinsu: Cewa Shi ne Ya halicci mutane daga turɓaya. Daga cikinsu: Cewa Shi Ya halitta mana mataye daga kawunan mu. Daga cikinsu: Saɓanin harsuna da launuka a cikin halitta. Daga cikinsu: Baccin bayi da daddare da kuma neman arziƙinsu da rana. Daga cikinsu: Cewa Shi yana sanya walƙiya sababi ne dan tsoratarwa da kwaɗaitarwa, kuma cewa Shi Yana saukar da ruwa daga sama. Daga cikinsu: Cewa Shi Ya fari halitta, kamar yadda ya bonSa ya ɗaukaka Ya ce: Yanã fitar da mai rai daga matacce kuma Yanã fitar da matacce daga mai rai, kuma Yanã rãyar da ƙasa a bãyan mutuwarta. Kuma haka ake fitar da ku * Kuma akwai daga ãyõyinSa, Ya halitta ku daga turɓãya, sai gã ku kun zama mutum, kunã wãtsuwa * Kuma akwai daga ãyõyinsa, Ya halitta muku mãtan aure daga kanku, dõmin ku natsu zuwa gare ta, kuma Ya sanya sõyayya da rahama a tsakãninku. Lalle a cikin wancan akwai ãyõyi ga mutãne mãsu yin tunãni * Kuma akwai daga ãyõyinSa halittar sammai da ƙasã da sãɓãwar harsunanku, da launukanku. Lalle a cikin wannan akwai ãyõyi ga mãsu ilmi * Kuma akwai daga cikin ãyõyinSa, barcinku a cikin dare da rãna, da nẽmanku ga falalarsa. Lalle a cikin wannan akwai ãyõyi ga mutãne mãsu saurãrãwa * Kuma akwai daga cikin ãyõyinSa, Ya nũna muku walƙiya a kan tsõro da ɗammãni kuma Ya dinga saukar da ruwa daga sama Sa'an nan Ya rãyar da ƙasã game da shi a bãyan mutuwarta. Lalle a cikin wannan akwai ãyõyi ga mutãne mãsu hankaltawa * Kuma akwai daga ãyõyinsa, tsayuwar sama da asƙã bisa umurninsa, sa'an nan idan Ya kira ku, kira ɗaya, daga ƙasã, sai gã ku kunã fita * Kuma wanda ke cikin sammai da ƙasã Nãsa ne shi kaɗai. Dukansu mãsu tawãli'u ne a gare Shi * Kuma Shi ne wanda Yake fara yin halitta sa’annan Ya dawo da ita, kuma (dawowar) tafi sauki a gare Shi} [al-Rum: 19-27].

Daga hakan - kuma: Cewa Shi Ya tsaida hujja akan halitta da cewa Shi ne Ya haliccesu daga rai ɗaya, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Yã halitta ku daga rai guda, sa'an nan Ya sanya ma'auranta daga gare shi. Kuma ya saukar muku daga dabbõbin gida nau'i takwas, Yanã halitta ku a cikin cikunnan uwayenku, halitta a bãyan wata halitta, a cikin duffai uku. Wannan shĩ ne Allah Ubangijinku. Mulki a gare shi yake. Bãbu abin bautãwa fãce Shi. To, yãya ake karkatar da ku?} [al-Zumar: 6]. Sai Ya ambaci fara halitta, kuma cewa dabbobin ni'ima dukkaninsu ababen halitta ne gareShi - tsarki ya tabbatar maSa -, sannan Ya tsaida hujja akanmu da cewa Shi ne Ya haliccemu a cikin mahaifa a cikin duffai, kuma cewa waninSa ba ya iya halittar maniyyi a matsayin mutum.

A ayoyin da suka gabata sai Ya ambaci dalili daga mafi girman dalilai akan samuwarSa - shi ne halittarSa ga sammai da ƙasa da abinda ke cikinsu da abinda ke samansu.

Daga hakan - kuma: Cewa Shi Ya tsaida hujja akan halitta da dalilin kulawarSa da su da abinda suke samunsa a cikin rayukansu da zuriyarsu, shi ne cewa shi Ya fitar da su daga cikkunan iyayensu ba sa sanin komai, kuma Ya alƙawartan da su har halittarsu da iliminsu suka cika, Maɗaukakin sarki Ya ce: {Kuma Allah ne Ya fitar da ku daga cikunan iyãyenku, ba da kunã sanin kõme ba, kuma Ya sanya muku ji da gannai da zukãta, tsammãninku zã ku gõde} [al-Nahl: 78]. Kamar yadda Ya samar da kowane abu Ya kuma tanade shi, to haƙiƙa Ya shiryar da dukkanin halittarSa ga abinda ke cikinsa na gyaruwarsu, Maɗaukakin sarki Ya ce Yana Mai bada labari game da Fir'auna cewa shi ya ce: {Ya ce: "To, wãne ne Ubangijinku? Ya Mũsã!} [Daha: 49]. Sai amsar Ubangiji ta zama: {Ya ce: "Ubangijinmu Shi ne wanda Ya bai wa dukan kõme halittarsa, sa'an nan Ya shiryar} [Daha: 50].

Muna imani cewa Shi - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Ya miƙar da ƙasa, Ya sanya duwatsu tabbatattu a cikinta, Ya tsirar da kowanne abu a abin aunawa a cikinsu da sikeli. To aunawa abin gani a cikinsu akwai mafi alherin mai shaida akan cewa Sh, Shi ne Mai samarwa, kamar yadda cewa saukar da ruwa akan keɓantacciyar siffa mutane ba za su iya saukar da shi ba, ko su taskance abinda ya sauka daga ruwa, to wannan mai shaida ne akan cewa Mai samarwa Shi ne Allah Daya Mai rinjayarwa, Maɗaukakin sarki Ya ce: {Kuma ƙasa Mun mĩkẽ ta kuma Mun jẽfa duwãtsu tabbatattu a cikinta kuma Mun tsirar a cikinta, daga dukan abu wanda ake aunãwa da sikẽli * Kuma Muka sanyã muku, a cikinta, abũbuwan rãyuwã da wanda ba ku zamã mãsu ciyarwa gare shi ba * Kuma bãbu wani abu fãce a wurinMu, akwai taskõkĩnsa kuma ba Mu saukar da shi ba fãce kan gwargwado sananne * Kuma Muka aika iskõki mãsu barbarar jũna sa'an nan Muka saukar da ruwa daga sama, sa'an nan Muka shãyar da ku shi, kuma ba ku zama mãsu taskacẽwa a gare shi ba} [al-Hijr: 19-22].

Muna imani da abinda annabawa da manzanni suka yi imani da shi, kuma muna sakankancewa da abinda suka zo da shi na dalilai da hujjoji masu nuni akanSa - tsarki ya tabbatar maSa -, kamar yadda Allah Ya bada labarin cewa (annabi) Ibrahim - aminci ya tabbata agare shi - Ya kafawa Namaruzu hujja da cewa Allah Yana zuwa da rana daga gabas waninSa kuwa ba zai iya zuwa da ita daga yamma ba, Maɗaukakin sarki Ya ce: {(Annabi) Ibrahim ya ce Ubangijina Shi ne wanda Yake rayawa kuma Yake kashewa, ya ce to ni ina rayawa ina kashewa, (annabi) Ibrahim ya ce to Allah Ya na zuwa da rana daga gabas to kai ka zo da ita daga yamma} [al-Baƙara: 258].

Haka kuma (Annabi) Ibrahim -amincin Allah ya tabbata a gare shi ya kafawa mutanensa hujja cewa; Allah Shi ne wanda Ya shiryar da shi, kuma Ya ciyar da shi, kuma ya shayar da shi, idan ya yi rashin lafiya Ya warkar da shi, kuma Shi ne wanda Yake kashe shi kuma Yake raya shi, sai ya ce: kamar yadda Allah Ya bada labari game da shi: {Wanda Ya halitta ni, sa'an nan Yanã shiryar da ni * "Kuma Wanda Yake Shĩ ne Yake ciyar da ni, kuma Yanã shãyar da ni * Kuma idan na yi rashin lafiya, to, Shĩ ne Yake warkar da ni * Kuma wanda Yake matar da ni, sa'an nan Ya rãyar da ni} [al-Shu'araa: 78-81]. Kuma Allah - Madaukakin sarki - Ya bada labarin (Annabi) Musa cewa shi ya yi jayayya da Fir'auna yana mai cewa masa: Ubangijinsa Shi ne: [Wanda Ya bawa kowanne abu halittarsa sannan kuma Ya shiryar} [Daha: 50]. Ya zo a cikin Alkur’ani cewa Allah Ya tsarkake kanSa daga dukkanin tawaya, kuma Ya sanar da mu kanSa, sai tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka Ya ce: {Ka tsarkake sũnan Ubangijinka Mafi ɗaukaka * Wanda Yã yi halitta sannan nan Ya daidaita abin halittar * Kuma Wanda Ya ƙaddara (abin da Ya so) sannan Ya shiryar, (da mutum ga hanyar alhẽri da ta sharri)}. [al'Aala: 1-3].

Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Ya kafa hujja akan cewa Shi ne Mai halittawa Mai samar da wannan kasantaccen kuma babu wani Mahalicci waninSa - da cewa Shi ne wanda Ya tsirar da gonakai masu kyau, kuma mutane ba za su iya tsiro da bishiya ba. Kamar yadda Ya kafa hujja akan cewa Shi Ya sanya ƙasa matabbaciya, kuma Ya sanya ƙoramai da duwatsu matabbata a cikinta, sannan Ya sanya makariya tsakanin koguna biyu; dan kada wannan ya cakuɗa da wannan. Kuma cewa Shi ne kaɗai wanda Yake amsawa mai buƙata idan ya kiraShi - koda ya kasance ba Musulmi ba ne - kuma cewa Shi ne wanda Yake shiryar da mutane a duffan tudu da kogi, kuma cewa Shi ne wanda Yake aiko da iska tana mai bushara kafin saukar ruwa, kuma cewa Shi ne wanda Yake azirta mu, babu wani mai azirtawa waninSa, kuma babu wani Ubangiji wanda baShi ba babu wani Mahalicci waninSa, Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Ya ce: Kõ wãne ne Ya halitta sammai da ƙasa kuma Ya saukar muku, daga, sama, wani ruwa, Muka tsirar, game da shi, gõnaki mãsu sha'awa, ba ya kasancẽwa gare ku, ku tsirar da itãcensu? Shin, akwai abin bautãwa tãre da Allah? Ã'a, sũ mutãne ne suna daidaitãwa (Allah da wani) * Kõ kuwa wãne ne Ya sanya ƙasa tabbatacciya, kuma Ya sanya kõguna a tsakãninta kuma Ya sanya mata manyan duwãtsu tabatattu, kuma Ya sanya wani shãmaki a tsakãnin tẽkuna biyu? Shin akwai wani abin bautãwa tãre da Allah. Ã'a, mafi yawansu ba su sanĩ ba * Kõ wãne ne yake amsawa mabukaci, kuma yake yaye damuwa, kuma ya sanya ku mamãyan ƙasa? Shin akwai wani abin bautawa tãre da Allah? Kaɗan ƙwarai kuke yin tunãni * Kõ wãne ne yake shiryarwa a cikin duffan ƙasa da tẽku, kuma wãne ne Yake aikõwar iskõki dõmin bãyar da bushãra a gaba ga rahamarSa? Ashe akwai wani abin bautãwa tãre da Allah? tsarki yã tabbata ga Allah daga barin abin da suke shirki da Shi * Kõ wãne ne yake fãra halitta sannan kuma ya mayar da ita, kuma Wãne ne Ya azurta ku daga sama da ƙasa? Ashe, akwai wani abin bautãwa tãre da Allah? Ka ce: "Ku kãwo dalĩlinku idan kun kasance mãsu gaskiya} [al-Naml: 60-64].

Allah - Maɗaukaki kuma sunayenSa sun tsarkaka Ya ce: {Kuma shĩ, ne wanda Ya shimfiɗa kasa, kuma Ya sanya duwãtsu da kõguna a cikinta, kuma daga dukan 'ya'yan itãce Ya sanya ma'aura biyu cikinsu. Yanã sanya dare ya rufe yini. Lalle ne a cikin wancan, haƙĩƙa akwai ãyõyi ga mutãne waɗanda suke yin tunãni * Kuma a cikin ƙasa akwai yankuna mãsu maƙwabtaka, da gõnaki na inabõbi da shũka da dabĩnai iri guda, da waɗanda bã iri guda ba, anã shayar da su da ruwa guda. Kuma Munã fĩfĩta sãshensa a kan sãshe a wajen ci. Lalle ne a cikin wancan akwai ãyõyi ga mutane waɗanda suke hankalta} [al-Ra'ad: 3-4]. Sai Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Ya tabbatar da cewa Shi ne kaɗai wanda Ya miƙar da ƙasa, kuma Ya halicci daga kowanne bishiyoyi da 'ya'yan itatuwa jinsi bibiyu, kuma cewa Shi ne kaɗai wanda Yake rufe dare da rana. Kuma Ya kafa hujja akan hakan da cewa yanki na ƙasa mai maƙotaka suna fitar da 'ya'yan marmari masu kamanceceniya da juna da waɗanda ba sa kamanceceniya da juna, alhali su ana shayar da su da ruwa ɗaya, tsarki ya tabbatarwa Allah wanda babu wani Ubangiji waninSa, kuma babu wani Mahalicci wanda baShi ba.

Kuma Ya bayyana cewa duwatsu - tare da taurinsu - a cikinsu akwai ƙayatacciyar halitta, a binda yake nuni akan ƙayatarwar Mahalicci, sai Maɗaukakin sarki Ya ce: {Daga duwatsu akwai hanyoyi farare da jajaye mabanbantan launuka da baƙaƙe ƙirin} [Faɗir: 27].

Daga hakan abinda Maɗaukakin sarki Ya bayyana shi garemu na cewa Shi ne wanda Ya halicci waɗannan duniyoyin gaba ɗayansu, kuma Ya sawwake su ga mutum, daga hakan jiragen ruwa suna tafiya a cikin kogi, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Allah ne wanda Ya hõre muku tẽku dõmin jirgi ya gudãna a cikinta da umurninSa, kuma dõmin ku nẽma daga falalarSa, kuma tsammãninku zã ku gõde * Kuma Ya hõre muku abin da ke a cikin sammai da abin da ke a cikin ƙasa, gabã ɗaya daga gare Shi yake. Lalle ne, a cikin wancan, haƙĩƙa, akwai ãyõyi ga mutãne waɗanda ke yin tunãni} [al-Jathiya: 12-13].

Kuma tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka Ya nuna mana samuwarSa da cewa Ya sanya mana abin hawa da tufa da abubuwan ci da abubuwan sha daga waɗannan dabbobin ni'imar, kuma cewa Shi ne Yake riƙe tsuntsaye a sararin samaniya, Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Ya ce: {Shin ba su ga tsuntsãye ba sunã hõrarru cikin sararin sama bãbu abin da yake riƙe su fãce Allah? Lalle ne a cikin wancan haƙĩƙa, akwai ãyõyi ga mutãne waɗanda suke yin ĩmãni * Kuma Allah ne Ya sanya muku daga gidajenku wurin natsuwa, kuma Ya sanya muku daga fatun dabbõbin ni'ima wasu gidãje kunã ɗaukar su da sauƙi a ranar tafiyarku da rãnar zamanku, kuma daga sũfinsu da gãshinsu da gẽzarsu (Allah) Ya sanya muku kãyan ɗãki da na jin dãɗi zuwa ga wani lõƙaci * Kuma Allah ne Ya sanyã muku inuwa daga abin da Ya halitta, kuma Ya sanyã muku ɗãkuna daga duwãtsu, kuma Ya sanyã muku waɗansu riguna sunã tsare muku zãfi, da waɗansu rĩguna sunã tsare muku makãminku. Kamar wancan ne (Allah) Yake cika ni'imarSa a kanku, tsammãnin ku, kuna sallamawa} [al-Nahl: 79-81]. Dukkanin waɗannan dalilan masu shaida ne akan samuwarSa da RububiyyarSa, waye wanda Ya samar da su sai Shi, tsarki ya tabbatar maSa?! Babu mai samarwa waninSa, kuma babu wani Ubangiji waninSa.

Kuma Ya tsayar mana da wani mai shaida mai girma da yake maimaituwa a kowacce rana, Yana shaida akan samuwarSa da RububiyyarSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -; shi ne: CewaShi Ya tsaga asuba, kuma Ya tsaga ƙwaya da kwalfar gurtsu, tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka ya ce: {Lalle ne, Allah ne Mai tsãgewar ƙwãyar hatsi da kwalfar gurtsu. Yanã fitar da mai rai daga mamaci, kuma (Shi) Mai fitar da mamaci ne daga mai rai, wannan ne Allah. To, yãya ake karkatar da ku * Mai tsãgẽwar sãfiya, kuma Ya sanya dare mai natsuwa, kuma da rãna da watã a bisa lissãfi. wannan ne ƙaddarãwar Mabuwãyi Masani} [al-An'am: 95-96].

Kamar yadda Ya sanya rana da wata ayoyi biyu, Ya sanya dare da rana ayoyi biyu masu nuni akan samuwarSa da RububiyyarSa, Maɗaukakin sarki ya ce: {Mun sanya dare da rana ayoyi biyu sai muka shafe ayar dare kuma muka sanya ayar rana mai gani} [al-Isra'a: 12].

Allah - Maɗaukkain sarki - Ya bayyana cewa yadda ya sanya kogi (ruwa) mai daɗi komai zartsi, kuma nama yana sabo, dakayan ado - dalili ne akan samuwarSa, tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka Ya ce; {Kuma Shĩ ne Ya hõrẽ tẽku dõmin ku ci wani nama sãbõ daga gare shi, kuma kunã fitarwa, daga gare shi, ƙawã wadda kuke yin ado da ita. Kuma kuna ganin jirãge sunã yankan ruwa a cikinsa kuma dõmin ku yi nẽman (fatauci) daga falalarSa. Kuma mai yiwuwa ne kuna gõdẽwa} [al-Nahl: 14]. Allah - Madaukakin sarki - Ya ce: {Kuma shĩ ne Ya gauraya tẽkuna biyu, wannan mai dãdi, mai sauƙin haɗiya, kuma wannan gishiri gurbatacce, kuma Ya sanya wani shãmaki a tsakãninsu da kãriya mai shãmakacẽwa} [al-Furƙan: 53].

Haƙiƙa Allah - Maɗaukakin sarki - Ya bayyana cewa hankula suna riskar cewa ba zai yi wu a sami wannan kasantaccen ba, ba tare da Mai samarwa ba, sai tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka Ya ce: {Shi ne wanda Yake rayawa Yake kashewa, kuma saɓanin dare da rana na gareShi, shin bakwa hankalta ba} [al-Mua'Munun: 80]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ya ce: "Shin to, kunã bautã wa abin da, bã ya, amfãnin ku da Kõme kuma bã ya cũtar da ku baicin Allah * "Tir da ku, kuma da abin da kuke bauta wa, baicin Allah! Shin to, bã ku hankalta} [al-Anbiya: 66-67]. Shin ka ga mafi girma daga waɗannan dalilan masu nunarwa akan samuwarSa da RububiyyarSa - tsarki ya tabbatar masa Ya ɗaukaka -?!

Kuma Allah ya yi inkari akan wanda ya danganta halitta zuwa waninSa, kuma Ya tambayesu tambaya ta ƙure da inkari: Shin an haliccesu ne daga babu? Ko kuma su ne suka halicci kawunansu, kuma suka halicci sammai da ƙasa? Ko kuma akwai taskokin Allah a wurinsu ne? ko kuma su ne masu karfin iko? Allah Ya ce: {Shin, an halitta su ne bã daga kõme ba, kõ kuwa sũ ne mãsu yin halitta * Shin, sun halitta sammai da ƙasa ne? Ã'a ba su dai yi ĩmãnin yaƙĩni ba * Shin, taskõkin Ubangijinka, sunã a wurinsu ne? Kõ kuwa sũ ne mãsu rinjãya?} [al-Dur: 35-37]. Wannan ayar tana daga mafi girman ayoyi masu nuni akan samuwar Mahalicci; saboda haka ya tabbata cewa Jubairu Dan Muɗ'im ya ce: Na ji Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - yana karanta Dur a magariba, lokacin da yakai wannan ayar: {Shin, an halitta su ne bã daga kõme ba, kõ kuwa sũ ne mãsu yin halitta * Shin, sun halitta sammai da ƙasa ne? Ã'a ba su dai yi ĩmãnin yaƙĩni ba * Shin, taskõkin Ubangijinka, sunã a wurinsu ne? Kõ kuwa sũ ne mãsu rinjãya?} Ya ce: "Zuciyata ta kusa ta tashi". (Bukhari ne ya fitar da shi (4854), da Muslim (463), da Abu Dawud (811), da Nasa'i (987), da Ibnu Majah (832).) Jin Jubairu - Allah Ya yarda da shi - ya kasance ga wannan ayar kafin ya musulunta ne, sai ya bayyana cewa su ababen halitta ne ababen raino ne ababen rinjaye ne, tsarki ya tabbatarwa Allah daga abinda suke siffantawa.

Allah - Madaukakin sarki - Ya ce: {Ban shaida musu halittar sammai da ƙasa ba, kuma ban (shaida musu) halittar rãyukansu ba kuma ban kasance mai riƙon mãsu ɓatarwa (da wani) su zama mataimaka ba} [al-Kahf: 51]. Idan mutum ya jahilci halittar sammai ya jahilci halittar kansa, to tayaya yake inkarin mahaliccinsa kuma wanda ya samar da shi?

Muna imani cewa Allah bai halicci halittarSa dan wasa ba; kai halitta ce da aka kyautatata dan manufa babba, Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Kuma ba Mu halitta sama da ƙasa da abin da ke a tsakãninsu Muna Mãsu wãsã ba * Da Mun yi nufin Mu riƙi wani abin wãsa dã Mun riƙe shi daga gunMu, idan Mun kasance mãsu aikatãwa} [al-Anbiya: 16-17].

Kuma Ya yi wa Nasara martani akan da'awarsu cewa Masihu Allah ne mahalicci, kuma ubangiji ne mai jujjuya wannan halittar. Kuma Ya bayyana cewa Allah wani abu ba ya ɓuya gareShi a ƙasa ko a cikin sama, kuma cewa Shi ne wanda Yake suranta mutum a cikin mahaifu, daga cikin waɗanda Allah Ya halicce shi kuma Ya suranta shi a cikin mahaifa: Masihu - aminci ya tabbata agare shi -, sai Allah - Maɗaukakain sarki - Ya ce; {Lalle ne, Allah bãbu wani abin da ke ɓõyuwa gare Shi a cikin ƙasa, kuma bãbu a cikin sama * Shi ne wanda Yake suranta ku a cikin mahaifu yadda Yake so. Bãbu abin bautãwa fãce Shi Mabuwãyi, Mai hikima} [Aal- Imran: 5-6]. Da ma wanin haka na abinda ya zo da yawa a cikin Alkur’ani mai girma - kamar yadda ya zo a cikin "Suratul An'am" da "al-Nahl" da wasunsu - daga dalilan da ba za su ƙirgu ba, da shaidun da ba za su taƙaitu ba, kuma dukkaninsu masu nuni ne akan samuwarSa da RubibiyyarSa.

BABIN IMANI DA RUBUBIYYAR ALLAH. (Kadaita Allah a ayyukan Sa).

Muna imani cewa Allah Shi kaɗai yake a cikin RububiyyarSa, kuma Shi ne Mahalicci Shi kaɗai, Shi ne wanda Ya fara halitta, babu wani da ya yi tarayya da shi a cikin halittarsa, Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce; {Allah ne ke fãra yin halitta, sannan Ya sãke ta sa'an nan zuwa gare Shi ake mayar da ku} [al-Rum: 11]. Tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka Ya ce: {Ka ce: "Shin, daga abũbuwan shirkarku akwai wanda yake fãra halitta, sa'an nan kuma ya mayar da ita?" Ka ce: "Allah ne Yake fãra halitta, sa'an nan kuma Ya mayar da ita. To, yãyã akejũyar da ku?} [Yunus: 34].

Kuma cewa Allah Yana halitta da umarninSa - tsarki ya tabbatar maSa -, Maɗaukakin sarki Ya ce: {UmurninSa idan Yã yi nufin wani abu sai Ya ce masa kawai, "Ka kasance," sai yana kasancewa (kamar yadda Yake nufi)} [Y. S̃: 82]. Tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka Yana halittar abinda Ya so na sabubba, Allah - tsarki ya tabbatar masa - Ya ce: {Sai muka fitar da shi biyu-biyu daga tsirrai mabanbanta} [Daha: 53]. Allah - Maɗaukaki - Ya ce: {Daga dukkanin 'ya'yan itatuwa Ya sanya biyu-biyu} [al-Ra'ad: 3]. Allah - Maaaukakin sarki - Ya ce: {Kuma daga kõme Mun halitta nau'ibiyu, watakila zã ku yi tunãni} [al-Zariyat: 49].

Kuma tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka Ya bada labarin cewa Shi ne Ya halicci kowanne abu, dukkanin wanda baShi ba to Shi abin halitta ne, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Allah ne Mai halitta dukan kõme, kuma Shĩ ne Wakĩli a kan kõme} [al-Zumar: 62].

Muna imani cewa Allah Shi ne Ubangijin kowanne abu kuma MahaliccinSa Mai jujjuyaShi, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Yã ku mutãne! Ku bauta wa Ubangjinku, Wanda Ya halicce ku, kũ da waɗanda suke daga gabãninku, tsammãninku ku kãre kanku * Shi ne wanda Ya sanya muku ƙasa shinfiɗa sama kuma gini, kuma Ya saukar da ruwa daga sama sai Ya fitar da shi wani arziƙi gareku daga 'ya'yan itatuwa} [al-Baƙara: 21-22]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lallai Ubangijinku Shi ne Allah wanda Ya halicci sammai da ƙasa a cikin kwana shida sannan Ya daidaita akan Al'arshi} [Yunus: 3]. To Shi - tsarki ya tabbatar masa Ya ɗaukaka - Mahaliccin sammai da ƙasane kuma Mamallakinsu, Shi ne Mai tasarrufi a cikinsu, Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Shĩ ke da mabũɗan sammai da ƙasã. Kuma waɗanda suka kãfirta da ãyõyin Allah, waɗannan sũ ne masu hasãra} [al-Zumar: 63]. Wani abin halitta ba ya mallakar jujjuya al'amarin kansa ko jujjuya al'amarin waninSa sai abinda Allah Ya ba shi iko akansa, ba mala'iku ba, ba annabawa ba - aminci ya tabbata garesu, baga waliyyai ba , ba za su iya tasarrufi a cikin kasantacce ba ko jawo amfani ko tunkuɗe cuta, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka ce: "Ku kirãyi waɗanda kuka riya (cẽwa abũbuwan bautãwa ne) baicin Allah, bã su Mallakar ma'aunin zarra a cikin sammai, kuma bã su Mallakarsa a cikin ƙasa kuma bã su da wani rabon tãrẽwa a cikinsu (sammai da ƙasa), kuma bã Shi da wani mataimaki daga gare su} [Saba'i: 22].

Muna imani cewa Shi ne Mamallaki na gaskiya, wanda ba Shi ba to mallaka ne, kowanne sarki to mulkinsa na ɗan lokaci ne mai gushewa ne, tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka Ya ce: {Mamallakin Rãnar Sakamako} [al-Fatiha: 4]. Tsarki ya tabbatar maSa Ya ce: {Ka ce: "Yã Allah Mamallakin mulki, Kanã bayar da mulki ga wanda Kake so, Kanã zãre mulki daga wanda Kake so, kuma Kanã buwãyar da wanda Kake so, kuma Kanã ƙasƙantar da wanda Kake so, ga hannunKa alhẽri yake. Lalle ne Kai, a kan kõwanne abu, Mai ĩkon yi ne} [Aal- Imran: 26]. Wanda baShi ba abin reno ne kuma abin rinjaye ne, Allah Ya ce: {Dukkan wanda yake a cikin sammai da ƙasa bai zama ba fãce mai jẽ wa Mai rahama ne yanã bãwã} [Maryam: 93].

Muna imani cewa Allah Shi ne wanda Ya halicci sammai da ƙasa, kuma cewa Shi ne Yake shigar da dare akan rana, kuma yake shigar da rana akan dare, kuma cewa Shi ne Ya hore rana da wata, kowanne yana gudana ga wani ajali abin ambata, Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Ya ce: {Ya halitta sammai da ƙasã da gaskiya. Yanã shigar da dare a kan rãna, kuma Yanã shigar da rãnã a kan dare kuma Yã hõre rãnã da watã, kõwannensu yanã gudãna zuwa ga ajali ambatacce. To, Shĩ ne Mabuwãyi, Mai gãfara} [al-Zumar: 5]. Kuma cewaShi - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Shi ne wanda Ya sanya rana haske kuma wata haske, Ya sanya saɓanin dare da rana aya mai nuni akan girman halittarSa da kyakkyawan jujjuyawarSa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Shĩ ne wanda Ya sanya muku rãnã, babban haske, da watã mai haske, kuma Ya ƙaddara shi ga Manzilõli, dõmin ku san ƙidãyar shẽkaru da lissãfi. Allah bai halitta wannan ba, fãce da gaskiya, Yanã bayyana ãyõyi daki-daki dõmin mutãne waɗanda suke sani * Lalle ne a cikin sãɓãwar dare da yini, da abin da Allah Ya halitta a cikin sammai da ƙasa, haƙĩƙaakwai ãyõyi ga mutãne waɗanda suke yin taƙawa} [Yunus: 5-6]. Kuma cewa Shi ne wanda Ya haliccemu daga rai ɗaya, kuma Ya sanya matarsa daga gareshi, Ya halicci dabbobin ni'ima gaba ɗayansu, Allah - yabonSa ya ɗaukaka kuma sunayenSa sun tsarkaka - Ya ce: {Yã halitta ku daga rai guda, sa'an nan Ya sanya ma'auranta daga gare shi (wannan ran). Kuma ya saukar muku daga dabbõbin gida nau'i takwas Yanã halitta ku a cikin cikunnan uwayenku, halitta a bãyan wata halitta, a cikin duffai uku. Wannan shĩ ne Allah Ubangijinku. Mulki a gare shi yake. Bãbu abin bautãwa fãce Shi. To, yãya ake karkatar da ku?} [al-Zumar: 6].

Muna imani cewa Shi ne Mai azirtawa mai ƙarfi, babu wani mai azirtawa waninSa, babu mai isarwa waninSa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lalle Allah, Shĩ ne Mai azurtãwa, Mai ĩkon yi, Mai cikakken ƙarfi} [al-Zariyat: 58]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma bãbu wata dabba a cikin ƙasa fãce ga Allah arzikinta yake, kuma Yanã sanin matabbatarta da ma'ajiyarta, duka sunã cikin littãfi bayyananne} [Hud: 6].

Muna imani cewa Shi - tsarki ya tabbatar maSa - Ya kewaye kowanne abu da sani, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Yana sanin abinda ke gabansu da abindake bayansu kuma ba sa kewayewa da wani abu daga saninSa sai abinda Ya so} [al-Baƙara: 255]. Babu wani abu da yake ɓuyawa daga saninSa ƙarami ne ko babba, Allah - sha'aninSa ya buwaya kuma sarautarSa ta ɗaukaka - Ya ce: {Masanin gaibi gwargwadon zarra ba ta nisanta daga gare shi a cikin sammai kuma ba ta nisanta a cikin kasa kuma babu mafi girma face yana a cikin Littafi bayyananne} [Saba'i: 3]. SaninSa mai wanda ya game komai ne da kowanne abu a cikin wannan kasantaccen, Allah - sha;aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Kuma a wurinSa mabũdan gaibi suke, babu wanda yake sanin su fãce Shi, kuma Yanã sanin abin da ke a cikin tudu da ruwa, kuma wani ganye ba ya fãɗuwa, fãce Yã san shi, kuma bãbu wata ƙwãya a cikin duffan ƙasã, kuma babu ɗanye, kuma babu ƙẽƙasasshe, fãce yanã a cikin wani Littãfi mai bayyanãwa} [al-An'am: 59]. Kuma Ya ce - ya na Mai bayyanar da wani ɓangare daga wannan sanin mai kewayewa: {Kuma bãbu wata dabba a cikin ƙasa kuma bãbu wani tsuntsu wanda yake tashi da fukafukansa biyu fãce al'umma ne misãlanku. Ba Mu yi sakacin barin kõme ba a cikin Littãfi, sa'an nan kuma zuwa ga Ubangjinsu ake tãra su} [al-An'am: 38].

Muna imani cewa Shi - tsarki ya tabbatar maSa - Masanin gaibu ne da abin da ke bayyane, Allah - tsarki ya tabbatar maSa - Ya ce: {Shi ne Masanin fake da bayyane, Mai girma, Maɗaukaki} [al-Ra'ad: 9]. Kuma ba ya bayyanar da gaibu ga wani cikin halittarSa sai wanda Ya yarda daga manzo, tsarki ya tabbatar masa Ya ɗaukaka - Ya ce: {Shi kaɗai ne Masanin fake sabõda haka, bã Ya bayyana gaibinSa ga kowa * Fãce ga wanda Yã yarda da shi, wato wani manzo sa'an nan lalle ne, zai sanya gãdi a gaba gare shi da bãya gare shi} [al-Jinn: 26-27]. Dukkanin wanda ya yi da'awar sanin gaibu to shi maƙaryaci ne mai ƙirƙirar ƙarya. Manzanni ba su san gaibu ba, Allah Ya umarci annabinSa - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: {Ka ce: Bazance muku ina da taskokin Allah ba kuma ban san gaibu ba} [al-An'am: 50].

Muna imani cewa Allah Shi ne Mai rayawa Mai kashewa Shi kaɗai Ya ke - tsarki ya tabbata maSa -, Maɗaukakin sarki Ya ce: {Lalle ne Allah Yanã da mulkin sammai da ƙasa, Yanã rãyarwa kuma Yanã matarwa. Kuma bã ku da wani masõyi, kuma bã ku da mataimaki, baicin Allah} [al-Taubah: 116]. Allah - tsarki ya tabbatar maSa - Ya ce: {Kuma shĩ ne wanda Ya rãya ku, sa'an nan kuma Yanã matar da ku, sa'an nan kuma Yanã rãyar da ku. Lalle mutum, haƙĩƙa, mai kãfirci ne} [al-Hajji: 66]. Kuma Shi ne wanda Ya halicci mutuwa da rayuwa, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Shi ne Wanda Ya halicci mutuwa da rãyuwa domin Ya jarraba ku, Ya nũna wãye daga cikinku ya fi kyãwon aiki, Shi ne Mabuwãyi, Mai gafara} [al-Mulk: 2]. Kuma cewa Shi ne wanda Yake kashe rayuka, Allah - sha'aninSa ya buwaya - Ya ce: {Allah ne yake kashe rayuka lokacin mutuwarsu} [al-Zumar: 42].

Muna imani cewa Shi Maɗaukakin sarki Ya rinjayi kowanne abu a buwaya da hukunci, kamar yadda Ubangijinmu - Maɗaukakin sarki - Ya bamu labari da faɗinSa: {Kuma sabõda Allah wanda yake a cikin sammai da ƙasa suke yin sujada, so da ƙi, kuma da inuwõyinsu, a sãfe da maraice} [al-Ra'ad: 15]. Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Rãnar da suke bayyanannu, bãbu wani abu daga gare su wanda yake iya bõyuwa ga Allah. "Mulki ga wa ya ke a yau?" Yana ga Allah, Makaɗaici, Mai tĩlastãwa}. [Ghafir: 16].

Muna imani cewa Shi - Allah Maɗaukakin sarki - Ya halicci sama, Ya dagata ba tare da ginshiƙi ba, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ya halicci sammai ba tare da ginshiƙai ba kuna kallonsu kuma Ya jefa duwatsu a cikin ƙasa kada ta karkace da ku} [Luƙman: 10]. Ya horewa halitta abin da ke cikin sammai da abinda ke cikin ƙasa baki ɗaya daga gareShi - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -, Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka Ya tsarkaka - Ya ce: {Kuma Ya hõre muku abin da ke a cikin sammai da abin da ke a cikin ƙasa, gabã ɗaya daga gare Shi yake. Lalle ne, a cikin wancan, haƙĩƙa, akwai ãyõyi ga mutãne waɗanda ke yin tunãni} [al-Jathiya: 13].

Muna imani cewa Ubangiji - sha'aninSa ya ɗaukaka - halitta da umarni na sa ne, Maɗaukakin sarki Ya ce: {Ku saurara, halitta da umarni nasa ne Allah - alherinSa ya yawaita - Ubanigijin talikai} [al-A'araf: 54]. Babu wani Ubangiji baShi ba, kuma babu waninSa Mai shara'antawa, kamar yadda Maɗaukakin sarki Ya ce: {Ya shara'anta muku na addini abinda Ya yi wa (annabi) Nuhu wasicci da shi da abinda Muka yi wahayi zuwa gareka} [al-Shura: 13]. Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ga kowanne (daga kowanne abu) mun sanya muku shari'a da hanya} [al-Ma'ida: 48]. Shi ne wanda Yake shara'anta shari'u, kuma Yake faralanta farillai, Yake bayyana addini. Allah Ya yi inkari akan waɗanda suka riƙi malaman Yahudawansu da masu bautar Nasaransu iyayen giji, kuma suka karɓi abinda suka shra'anta musu na addini. Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Sun riƙi malaman Yahudawansu da masu bautar Nasaransu iyayen giji koma bayan Allah} [al-Taubah: 31]. Kuma Allah - tsarki ya tabbatar masa ya ɗaukaka - Ya ce: {Ko suna da wasu abokan tarayya ne da suke shar'anta musu addini abin da Allah bai musu Izini da shi ba} [al-Shura: 21].

Kamar yadda cewaShi - Maɗaukakin sarki - Shi ne wanda Ya halicci halitta, Shi ne Mamallakinsu, Shi ne wanda Ya shara'anta musu shari'u, Shi ne Mai iko Shi kaɗai akan hisabinsu da sakayyarsu, Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Alhãli kuwa Allah ne Ya halicci sammai da ƙasã sabõda gaskiya, Kuma dõmin a sãka wa kowanne rai da abin da ya sanã'anta, kuma su, bã zã a zãlunce su ba} [al-Jathiya: 22]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lalle ne Alkiyama mai zuwa ce, lnã kusa da In ɓõye ta dõmin a sãka wa dukkan rai da abin da take aikatãwa} [Daha: 15].

Muna imani cewa Ubangiji - sha'aninSa ya ɗaukaka - Shi ne Mahaliccin bayi kuma Mahaliccin ayyukansu, Allah - tsarki ya tabbatar maSa - Ya ce: {Alhãli, Allah ne Ya halicce ku da abin da kuke aikatãwa} [al-Saafat: 96].

Muna shaidawa ga Allah shaidawa ta gaskiya cewa Shi - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Ya sanya Kowacce aya daga ayoyinSa na kasantattu mai shaida ce akan cewa Shi ne Mahalici, kuma Allah Ya ƙarfafa hakan da faɗinSa - Maɗaukakin sarki -: {Shin, wanda Yake yin halitta yanã yin kama da wanda ba ya yin halitta? Shin fa, bã ku tunãwa?} [al-Nahl: 17]. Haƙiƙa Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya yi inkari ga wanda Ya sanya masa abokanan tarayya a cikin rububiyyarSa ko UluhiyyarSa; domin cewa Shi ne Mahalicci Shi kaɗai - sha'aninSa ya ɗaukaka - sai Ya ce: {Ko sun sanya masa abokan tarayya ne da suka yi halitta kamar halittarSa, sai halittun suka yi kamanceceniya gare su, ka ce Allah Shi ne Mahaliccin komai kuma Shi ne Makaɗaici Mai rinjaye} [al-Ra'ad: 16].

Mushrikai sun kasance suna imani da Rububiyyar Allah, kuma suna sanin cewa Allah ne Mahalicci Mai azirtawa Mai rayawa Mai kashewa, kuma cewa Shi ne Mai anfanarwa kuma Mai cutarwa, kuma gumakansu da allolinsu ba sa anfanarwa ba sa cutarwa, kuma cewa su sila ne da zasu kusanto da su zuwa ga Allah, tare da hakan Allah bai karɓi hakan daga garesu ba, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lalle idan ka tambaye su: "Wãne ne ya halitta sammai da ƙasã kuma ya hõre rãnã da watã?" Lalle sunã cẽwa Allah ne. TO, yãya ake karkatar da su? * Alah ne ke shimfiɗa arziki ga wanda Yake so daga cikin bãyinsa kuma Yanã ƙuntãtãwa ga (wanda, Yake so). Lalle Allah, Masani ne ga dukan kõme * Kuma lalle idan ka tambaye su. "Wãne ne ya saukar da ruwa daga sama, har ya rãyar da ƙasã game da shi a bãyan mutuwarta?" Lalle sunã cẽwa, "Allah ne." Ka ce: "Gõdiya tã tabbata ga Allah." Ã'a, mafi yawansu bã su hankalta} [al-Ankabut: 61-63]. Tare da cewa suna neman agajin Allah a lokacin tsanani suna fakewa gareShi idan baƙin ciki ya samesu, hakan ba zai anfanar da su ba; ta inda ba su gushe ba akan shirkarsu da kafircinsu, Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {To, a lõkacin da suka shiga cikin jirgin ruwa, sun kirãyi Allah sunã mãsu tsarkake addini a gare shi, to, a lõkacin da Ya tsĩrar da su zuwa ga tudun ƙasã, sai gã su sunã shirki * Dõmin su kãfirce wa abin da Muka bã su kuma dõmin su ji dãɗi sa'an nan kuma zã su sani} [al-Ankabut: 65-66].

BABIN IMANI DA ULUHIYYAR ALLAH (Kadaita Allah da bauta).

Muna imani cewa Allah Shi kaɗai Yake a cikin UluhiyyarSa, kuma cewa Shi babu wani abin bautawa da gaskiya sai Allah, Shi kaɗai yake baShi da abokin tarayya, kuma cewa Shi Shi ne Gaskiya, kuma wanda suke bautawa baShi ba ƙarya ne, wannnan al'amarin mai girma Shi ne wanda saboda shi Allah Ya saukar da littattafai, Ya aiko da manzanni, Ya halicci aljanna da wuta, kuma ɗabi'a ta yi nuni akansa, kuma nagartattun hanukula suka yi shaida gare shi. Kuma muna sanin sani na yaƙini cewa tushen Da'awar annabawa ga al'ummatansu ita ce : Da'awarsu ga bautar Allah Shi kaɗai, da barin bautar waninSa. {Kuma ba Mu aiki wani Manzo ba a gabãninka fãce Munã yin wahayi zuwa gare shi, cẽwa "Lalle ne Shi, bãbu abin bautãwa fãce Nĩ, sai ku bauta Mini} [al-Anbiya: 25]. Tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka Ya ce: {Tabbas mun aiko cikin kowacce al'umma wani manzo da ya isar da sakon ku bautawa Allah kuma ku nesanci dagutu (duk wani abin bauta da ba Allah ba} [al-Nahl: 36]. Allah - tsarki ya tabbatar maSa - Ya ce: {Ka tambayi waɗanda Muka aiko a gabaninka daga manzanninMu shin Mun sanya wasu alloli da za'a bauta musu koma bayan al-Rahman?} [al-zukhruf: 45]. Kowanne annabi ya cewa mutanensa: Ku bautawa Allah baku da wani abin bauta da gaskiya sai Shi, tun daga na farkonsu (annabi) Nuhu zuwa na ƙarshensu (annabi) Muhammad - aminci ya tabbata agare su -, sai Allah Ya ce Yana mai bada labari game da (annabi) Nuhu - aminci ya tabbata agare shi - ya ce: {Ya ku mutanena ! ku bautawa Allah baku da wani Ubangiji waninSa} [al-A'araf: 59]. Kuma Ya bada labari game da na ƙarshensu (annabi) Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - Ya ce: {Ka ce: "Nĩ mai gargadi kawai ne, kuma babu wani abin bautawa sai Allah, Makaɗaici, Mai mabuway} [Saad: 65]. Tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka Ya ce: {Wancan ne Allah Ubangijinku. Bãbu wani abin bautãwa fãce Shĩ, Mahaliccin dukan kõme. Sabõda haka ku bauta Masa kuma Shi ne wakĩli a kan dukan, kõme} [al-An'am: 102].

Wannan al'amarin mai girma shi ne wanda saboda shi ne Allah Ya halicci halitta, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma ban halicci aljannu da mutãne ba sai dõmin su bauta Mini} [al-Zariyat: 56]. Ma'anar: "Suna bauta mini", wato: Suna kaɗaitani da ibada, Bukhari - Allah Ya yi masa rahama - ya faɗa a tafsirin wannan ayar: "Ban halicci ma'abota tsira ba daga wannan jama'a biyu sai dan su kadaita ni da bauta" (Haka nan yake acikin Bukhari ba'a danganta shi ba (6/49), Ibnu Hajar ya ambata a cikin "al-Fath" cewa shine faɗin al-Farra'u (8/600).)

Daga Ibnu Abbas - Allah Ya yarda da su - ya ce: Loakcin da annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya aiki Mu'azu Ibnu Jabal zuwa mutanen Yaman ya ce masa: "Lallai kai zaka je wa wasu mutane daga mazowa littafi (Yahudawa da Nasara), to farkon abinda zaka fara kiransu zuwa gareshi shi ne su kaɗaita Allah - Maɗaukakin sarki -". (Bukhari ne ya fitar da shi (1458), da Muslim (19).) Kuma Bukhari - Allah Ya yi masa rahama - ya yi babi akan hakan da faɗinsa: "Babin abinda ya zo a cikin kiran annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - zuwa kaɗaita Allah - alherinSa ya yawaita kuma Ya ɗaukaka -".

Ibada ta gaskiya ita ce wacce ta kasance tsantsa saboda Allah Ubangijin talikai wacce ta dace da shiriyar shugaban manzanni; saboda haka bautar kowanne abin bautar da ba Shi ba to ɓatacciya ce, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Wannan fa dõmin Allah Shĩ ne Gaskiya, kuma abin da suke kira wanda bã Shi ba, shi ne ƙaryã, kuma lalle, Alah shĩ ne Maɗaukaki, Mai girma} [al-Hajj: 62]. Ma'anar: "Babu abin bautawa da gaskiya sai Allah": Babu wani abin bauta da gaskiya sai Allah; saboda nunin ayar data gabata akan hakan.

Imani da Allah Shi kaɗai, da bauta maSa koma bayan waninSa, shi ne ƙunshin: "Babu abin bautawa da gaskiya sai Allah", wannan kalmar mai girma ta ƙunshi kore cancantar bauta daga kowanne abin bauta inba Allah ba, da kore Allantaka ta gaskiya daga dukkan wani abin bauta inba Allah ba, da tabbatar da Allantaka ta gaskiya ga Allah Ubangijin talikai, kuma cewa ingantacciyar ibada ba ta kasancewa sai ga Allah Shi kaɗai, wannan kalmar ta zo ne da lafazinta a cikin Alkur’ani da yawa, kuma ayoyi masu yawa sun zo da ma'anarta na korewa da kuma tabbatarwa, kamar yadda yake a cikin faɗinSa - Maɗaukakin sarki -: {Tabbas mun aiko cikin kowacce al'umma wani manzo da ya isar da sakon ku bautawa Allah kuma ku nesanci dagutu (duk wani abin bauta da ba Allah ba} [al-Nahl: 36]. Da faɗinSa - sha'aninSa ya buwaya -: {Ku bautawa Allah kada ku yi masa shirka da wani abu} [al-Nisa'a: 36].

Wannan rukunin mai ƙarfi da kuma tushe mai ƙwari na addinin Allah - shi ne tabbatar da Uluhiyya ga Allah Shi kaɗai, da kore bauta daga waninSa - shi ne tauraron tushan addini, da kuma ginshiƙan Da’awar manzanni, ma'anarta: Kaɗaita Mahalicci da ayyukan halitta, ba za ka samu wata Surah daga Surorin AlKur'ani ba ta wofinta daga wannan al'amarin a assasawa ko ƙarfafawa, haƙiƙa Allah Ya tsaida hujja akan halitta da dalilai masu yawa, da shaidu marasa iyaka, ba zai yi wu a taƙaicesu ba ko a lissafe su ba, mafi girman dalili akan wannan al'amarin (shi ne) shaidarSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka; inda Ya ce: {Ka ce: "Wane abu ne mafi girma ga shaida?" Ka ce: "Allah ne shaida a tsakãnina da tsakaninku. Kuma an yi wo min wahayin wannan Alƙur'ãni dõmin in yi muku gargaɗi da shi, da wanda lãbãri ya kai gare shi. Shin lalle ne ku, haƙĩƙa, kunã shaidar cẽwa, lalle ne tãre da Allah akwai wasu abũbuwan bautawa?" Ka ce: "Bã zan yi shaidar (haka) ba." Ka ce: "Abin sani, Shi ne Abin bautãwa Guda kumã lalle ne nĩ barrantacce ne daga abin da kuke yi na shirki} [al-An'am: 19].

Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Ya shaida, kuma mafi ɗaukakar mai shaida daga halittunSa sun shaida, su ne mala'iku da ma'abota ilimi, akan mafi girman abin shaidawa, shi ne kaɗaitaShi da tabbatar da UluhiyyarSa, sai tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Ya ce: {Allah Ya shaida cẽwa: Lalle ne bãbu abin bautãwa fãce Shi kuma malãiku da ma'abũta ilmi sun shaida, yana tsaye da ãdalci, bãbu abin bautãwa face Shi, Mabuwãyi, Mai hikima} [Aal- Imran: 18]. Sai mala'iku da ma'abota ilimi suka shaida da abinda Allah Ya yi wa kanSa shaida da shi: {Ya isa Allah Ya zama Mai shaida} [al-Nisa'a: 79].

Ya kafawa halittarSa hujja da cewa Shi - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Shi ne Mahaliccin duk abinda ke cikin wannan duniyar ne, kai Ya sanya kowacce aya ta kasantacce mai shaida ce akan cancantarSa ga Uluhiyya (kadaita Shi) da bauta; saboda haka tambayarsu take yawaita a cikin AlKur'ani game da wannan al'amarin da tabbatarwarsu da cewa Shi ne Mahalicci Mai azirtawa Mai rayawa Mai kashewa, sannan Ya yi musu inkarin rashin bautarSa, ko bautar waninSa tare da Shi, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Lalle idan ka tambaye su: "Wãne ne ya halicci sammai da ƙasã kuma ya hõre rãnã da watã?" Lalle sunã cẽwa Allah ne. To, yãya ake karkatar da su? * Allah ne ke shimfiɗa arziki ga wanda Yake so daga cikin bãyinsa kuma Yanã ƙuntãtãwa ga (wanda, Yaga dama). Lalle Allah, Masani ne ga dukan kõme * Kuma lalle idan ka tambaye su. "Wãne ne ya saukar da ruwa daga sama, har ya rãyar da ƙasã game da shi a bãyan mutuwarta?" Lalle sunã cẽwa, "Allah ne." Ka ce: "Gõdiya tã tabbata ga Allah." Ã'a, mafi yawansu bã su hankalta} [al-Ankabut: 61-63]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma lalle ne, idan ka tambaye su, "Wãne ne ya halitta sammai da ƙasa?" Lalle zã su ce, "Mabuwãyi Mai ilmi ne Ya halicce su * Wanda Ya sanya muku ƙasa shimfiɗa kuma Ya sanya muku hanyõyi a cikinta, tsammãninku za ku nẽmi shiryuwa * Kuma Wanda Ya saukar da ruwa daga sama, a kan wani gwargwado, sai Muka rãyar da gari matacce game da shi. Kamar haka nan ake fitar da ku (daga kabari) * Kuma Wanda Ya halitta ma'aura (mace da namiji) dukansu, kuma Ya sanya muku, daga jirgi da dabbõbin ni'ima, abin da kuke hawa} [al-Zukhruf: 9-12].

Allah Ya kafa hujja akan bayinSa da cewa Ya tabbatar da ni'imominSa akansu waɗanda suke wajabta bautar Mai bada ni'imomin kuma Mai samar da su akansu, sai tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka Ya ce: {Ka ce: "Wãne ne Yake azurtã ku daga sama da ƙasa? Shin kõ kuma Wãne ne Yake mallakar jĩ da ganĩ, kuma Wãne ne Yake fitar da mai rai daga matacce, kuma Ya fitar da matacce daga mai rai, Kuma Wãne ne Yake shirya al'amari?" To, zã su ce: "Allah ne." To, ka ce: "Shin fa, bã zã ku yi taƙawa ba? * To, Wancan ne Allah, Ubangijinku Tobbatacce. To, mẽne ne a bãyan gaskiya fãce ɓãta? To, yãya ake karkatar da ku} [Yunus: 31-32].

A cikin Alkur’ani da yawa Allah Ya ke kafawa bayi hujja da ayoyin RububiyyarSa (Kadaita Allah a ayyukan Sa) wacce take wajabta bautarSa Shi kaɗai - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -, kuma cewa Mahalicci ga waɗan nan ayoyin kasantattu masu girma Shi ne Shi kaɗai Ya ke - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -, kuma cewa Shi kamar yadda ba wani mahalicci tare da Shi, to ba ya kamata bautawa waninSa; a saboda haka ne Ya cika waɗannan ayoyin masu zuwa da faɗinSa: {Shin akwai wani Uabngiji tare da Allah}, su ne faɗinSa - Maɗaukakin sarki -: {Kõ wãne ne Ya halitta sammai da ƙasa kuma Ya saukar muku, daga, sama, wani ruwa, Muka tsirar, game da shi, gõnaki mãsu sha'awa, ba ya kasancẽwa gare ku, ku tsirar da itãcensu? Shin, akwai abin bautãwa tãre da Allah? Ã'a, sũ mutãne ne suna daidaitãwa (Allah da wani) * Kõ kuwa wãne ne Ya sanya ƙasa tabbatacciya, kuma Ya sanya kõguna a tsakãninta kuma Ya sanya mata manyan duwãtsu tabatattu, kuma Ya sanya wani shãmaki a tsakãnin tẽkuna biyu? Shin akwai wani abin bautãwa tãre da Allah. Ã'a, mafi yawansu ba su sanĩ ba * Kõ wãne ne yake karɓãr (Addu’ar) mabukaci idan ya roke Shi kuma yake yaye damuwa kuma ya sanya ku mamãyan ƙasa? Shin akwai wani abin bautawa tãre da Allah? Kaɗan ƙwarai kuke yin tunãni * Kõ wãne ne yake shiryarwa a cikin duffan ƙasa da tẽku, kuma wãne ne Yake aikõwar iska dõmin bãyar da bushãra a gabanin rahamarSa? Ashe akwai wani abin bautãwa tãre da Allah? tsarki yã tabbata ga Allah daga barin abin da suke shirki da Shi} [al-Naml: 60-63].

A Laokacin da Ya ambaci halittu masu girma masu nuni akan RububiyyarSa wacce take wajabta UluhiyyarSa a cikin surat al-Rum, su ne faɗinSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -: {Kuma akwai daga ãyõyinSa, Ya halitta ku daga turɓãya, sai gã ku kun zama mutum, kunã wãtsuwa * Kuma akwai daga ãyõyinsa, Ya halitta muku mãtan aure daga kanku, dõmin ku natsu zuwa gare ta, kuma Ya sanya sõyayya da rahama a tsakãninku. Lalle a cikin wancan akwai ãyõyi ga mutãne mãsu yin tunãni * Kuma akwai daga ãyõyinSa halittar sammai da ƙasã da sãɓãwar harsunanku, da launukanku. Lalle a cikin wannan akwai ãyõyi ga mãsu ilmi * Kuma akwai daga cikin ãyõyinSa, barcinku a cikin dare da rãna, da nẽmanku ga falalarsa. Lalle a cikin wannan akwai ãyõyi ga mutãne mãsu saurãrãwa * Kuma akwai daga cikin ãyõyinSa, Ya nũna muku walƙiya a kan tsõro da ɗammãni kuma Ya dinga saukar da ruwa daga sama Sa'an nan Ya rãyar da ƙasã game da shi a bãyan mutuwarta. Lalle a cikin wannan akwai ãyõyi ga mutãne mãsu hankaltawa * Kuma akwai daga ãyõyinsa, tsayuwar sama da kasa bisa umurninsa, sa'an nan idan Ya kira ku, kira ɗaya, daga ƙasã, sai gã ku kunã fita * Kuma wanda ke cikin sammai da ƙasa Nasa ne, Shi kaɗai, dukkansu masu tawali’u ne gareShi * Shi ne Wanda Ya fara halitta, sannan ya saketa, kuma (sakewarta) tafi sauƙi a gareShi, Kuma Yana da misali mafi ɗaukaka a cikin sammai da ƙasa, kuma Shi ne Mabuwayi Gwani * Ya bũga muku wani misãli daga kanku. Kõ kunã da abõkan tarayya, daga cikin bãyin da hannãyenku na dãma suka mallaka, a cikin arzikinku, watau ku zama daidai a ciki kunã tsõron su kamar tsoron ku ga kanku? Haka dai Muke bayyana ãyõyi, daki-daki, ga mutãne mãsu hankaltawa * Ã'aha! waɗanda suka yi zalinci sun bi son zũciyõyinsu, bã tãre da wani ilmi ba. To wãne ne zai shiryar da wanda Allah Ya ɓatar, kuma bã su da waɗansu mataimaka?} [al-Rum: 20-29]. Ya ɓuɗe kowacce aya daga cikinsu da faɗinSa: {Daga ayoyinSa}; wato: Daga dalilai kasantattu masu nuni akan RububiyyarSa mai tabbatar da UluhiyyarSa abin da ka ambata, sannan ya biye bayansu da ambatan wannan misalin wanda Allah Ya buga shi ga wanda ya bauɗe da wani abu daga halittarSa, Yana cewa: "Shin ɗayanku ya kasance mai tarayya da bawansa a cikin shinfiɗarsa da matarsa?! Haka nan Allanku baYa yarda a daidaita wani da Shi daga halittarSa"; Katada ne ya faɗa. (Tafsirin Dabari (20/95).) Sannan ya rifesu da bayanin cewa lafiyayyar ɗabi'a tana hukanta bautarSa Shi kaɗai - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka, saboda haka Ya ce: {Sabõda haka, ka tsayar da fuskarka ga addini, kanã mai karkata zuwa ga gaskiya, halittar Allah da Ya halitta mutãne a kanta. Bãbu musanyãwa ga halittar Allah, wannan shĩ ne addini madaidaici kuma amma mafi yawan mutãne ba su sani ba} [al-Rum: 30].

Haƙiƙa Allah Ya yi bayani daki-daki a cikin dalilan ya kafa da shaidu akan UluhiyyarSa bayani filla-filla da hujja take tsayuwa da shi, kuma abin da aka kafawa hujja yake bayyana da shi; dan kada ya zama hujja ga mutane akan Allah, kuma kamar yadda Allah Ya kafa hujja akan mutane da dalilai na yanke, da hujjoji masu haske, kuma Ya tsaida masu shaida masu rinjaye masu nuni akan kaɗaituwarSa; to haƙiƙa Ya buga misalai kuma Ya zo da gaskiya, tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka, Allah sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Kuma Allah Ya buga wani misãli, mutane biyu, ɗayansu bẽbe ne, ba ya iya sãmun ikon yin kõme, kuma shi nauyi ne a kan mai mallakarsa, inda duk ya fuskantar da shi, bã ya zuwa da wani alhẽri. Shin, yanã daidaita, shi da (da na biyun) wanda yake umurni da a yi ãdalci kuma yanã a kan tafarki madaidaici?} [al-Nahl: 76]. Ibnu Jarir a tafsirin wannan ayar ya ce: "Wannan misali ne Allah - Maɗaukakin sarki - Ya buga shi ga kanSa da allolin da ake bautawa koma bayanSa, sai ambatanSa Ya ɗaukaka Ya ce: {Allah Ya buga misalin mutum biyu, ɗayansu bebene ba shi da iko akan wani abu} yana nufi da hakan gunkin da ba ya jin komai; domin cewa shi kodai katakon da sassaƙa ne, ko tagullar da aka kera, ba shi da iko akan anfanar da wanda ya yi masa hidima, ko tunkuɗe wata cuta daga gare shi, shi mai dogara ne akan majiɓincin al'amuransa, yana cewa: Shi abin dogar ne ga ɗan uwansa da masoyansa da iyalan gidansa, to haka gunki ya dogara ga wanda yake bauta masa, yana bukatar ya dauke shi, ya ajiye shi ya yi masa hidima, kamar bebe a cikin mutane wanda ba shi da iko akan komai, to shi ya dogara ga masoyansa daga 'ya'yan uwansa da wasunsu {Duk inda ya fuskantar da shi ba ya zuwa da alheri} yana cewa: Duk inda ya fuskantar da shi ba ya zuwa da alheri; domin cewa shi ba ya fahimtar abinda ake fada masa, kum ba shi da iko ya bayyanarwa kansa abinda yake nufi, shi ba ya fahimta kuma ba'a fahimtar sa, haka nan gunki, ba ya fahimtar abinda ake fada masa, ballantana ya yi shawara a wani al'amarinsa, kuma ba ya furuci ballanta ya yi umarni ya kuma yi hani, Allah - Madaukakin sarki - Yana cewa: {Shin shi zai yi dadai da wanda yake umarni da adalci} yana nufin: Shin zai yi dadai wannan beban wanda ya dogara ga mai gidansa wanda ba ya zuwa da wani alheri duk inda ya fuskanta, da wanda shi mai magana ne mai zance ne yana umarni da gaskiya, kuma yana kira zuwa gare ta, Shi ne Allah Shi kadai marinjayi, wanda Yake kiran bayinSa zuwa kadaita shi da biyayyarSa? yana cewa: Shi Madaukakin sarki ba zai yi daidai da gunkin da siffarsa abinda aka siffanta ba”. {Tafsirin Dabari (17/262).)

Kuma Allah Ya buga misali ga Allan ƙarya da Allan gaskiya, kamar yadda Mujahid ya ce. (Tafsirin Dabari (21/282).) Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Ya ce: {Allah Yã buga misãli; wani mutum (bãwa) a cikinsa akwai mãsu tarayya, mãsu mũgun hãlin jãyayya, da wani mutum (bãwa) dukkansa na wani mutum ne, Shin, zã su daidaita ga misãli? Gõdiya ta tabbata ga Allah (a kan bayãni). Ã'a, mafi yawan mutãne ba su sani ba} [al-Zumar: 29].

Wannan al'amarin - wanda shi ne tabbatar da kaɗaitaka ga Allah, tare da shaidar manzanci ga Manzo (annabi Muhammad) - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - shi ne wanda Allah Ya sanya shi iyaka tsakanin imanin mutum da Allah da kuma kafirci, Maɗaukakin sarki Ya ce: {Kuma idan watanni, mãsu alfarma suka shige, to, ku yãki mushirikai inda kuka sãmẽ su, kuma ku kãmã su, kuma ku tsare su, kuma ku zaune musu dukkan madãkata. To, idan sun tũba, kuma suka tsayar da Sallah, kuma suka bãyar da zakka, to ku sakar musu hanyarsu. Lalle Allah ne Mai gãfara, Mai jin ƙai} [al-Taubah: 5]. Tsarki ya tabbatar maSa Ya ce: {Sa’an nan idan sun tuba kuma suka tsayar da Sallah kuma suka bada zakka to ‘yan’uwanku ne a cikin addini} [al-Taubah: 11]. Daga Dan Umar - Allah Ya yarda da su - cewa Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "An umurce ni da in yaki mutane har sai sun shaida cewa babu abin bautawa da gaskiya sai Allah, kuma (Annabi) Muhammadu Manzon Allah ne, su tsaida sallah, su bayar da zakka, idan suka aikata hakan sun tsare jinanensu da dukiyoyinsu daga gareni sai dai da hakkin Musulunci, kuma hisabinsu yana ga Allah". (Bukhari ne ya fitar da shi (1399, 7284), da Muslim (20), da Abu Dawud (1556), da Tirmizi (2607) da Nasa'i (2443).)

Wannan imanin ba ya isuwa ya zama a zuciya, kai babu makawa harshe sai ya furta shi; saboda haka tsira da amincin Allah su tabbata agare shi ya ce: "An umarceni in yaƙi mutane har sai sunce: Babu abin bautawa da gaskiya sai Allah". Bukhari ne ya fitar da shi (25), da Muslim (22).) Imani ba ya tabbata har sai gaɓɓai sun yi aiki da shi, Allah Ya ce - kuma maganarSa gaskiya ce: {Abin sani kawai, nũminai sũ ne waɗanda suke idan an ambaci, Allah, zukãtansu su firgita, kuma idan an karanta ãyõyinSa a kansu, su ƙãrã musu wani ĩmãni, kuma ga Ubangijinsu suke dõgara * Waɗanda suke tsayar da Sallah, kuma daga abin da Muka azũrtã su sunã ciyarwa * Waɗan nan su ne muminai na haƙiƙa} [al-Anfal: 2-4]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Bai zama addini ba dõmin kun jũyar da fuskõkinku wajen gabas da yamma, kuma amma addini shi ne ga wanda ya yi ĩmãni da Allah da Rãnar Lãhira da malã'iku da Littattafan (sama) da Annabãwa, kuma ya bãyar da dũkiya, akan yana son ta, ga mai zumunta da marãyu da matalauta da ɗan hanya da mãsu rõƙo, kuma a cikin fansar wuya, kuma ya tsayar da Sallah, kuma ya bãyar da zakka, da mãsu cika alkawari idan sun ƙulla alkawarin da mãsu haƙuri a cikin tsanani da cũta da lõkacin yãƙi. Waɗannan su ne suka yi gaskiya. Kuma waɗannan su ne mãsu taƙawa}. [al-Baƙara: 177].

kuma Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Wanda ya ga wani mummunan abu daga cikinku, to ya canza shi da hannunsa, idan ba zai iya ba to (ya canza shi) da harshe, idan ba zai iya ba to (ya canza shi) da zuciyarsa, wannan shi ne mafi raunin imani". (Muslim ne ya fitar da shi (49), da Abu Dawud (1140), da Tirmizi (2172), da Nasa'i (5008), da Ibnu Majah (1275).) Sai wannan hadisin ya yi nuni akan cewa imani yana ban banta da juna a zuciya.

babu makawa tare da imani da Allah sai an kafircewa dagutu, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Duk wanda ya kafurce wa ɗagutu ya kuma yi imani da Allah to tabbas ya yi riƙo da ƙwaƙƙwarar igiyar da ba ta tsinkewa} [al-Baƙara: 256]. Barranta daga shirka da ma'abotanta, ba zai zama mai tauhidi ba har sai ya barranata daga shirka da ma'abotanta, Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Kuma (ka ambaci) lõkacin da (annabi) Ibrãhĩm ya ce wa babansa da mutãnensa, "Lalle nĩ mai barranta ne daga abin da kuke bautãwa} [al-Zukhruf: 26].

Wannan imanin babu makawa bawa ya zama mai tsarkake ibada da Allah Ubangijin talkai, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Shĩ ne Rayayye, bãbu abin bautãwa fãce Shi. Sabõda haka ku kira Shi, kunã mãsu tsarkake addini a gare Shi. Gõdiya ta tabbata ga Allah Ubangijin halittu} [Ghafir: 65]. Tsarki ya tabbatar maSa Ya ce: {Kuma ba'a Umarce su ba sai su bautawa Allah suna masu tsarkake Addini a gare shi suna masu kaucewa ɓata} [al-Bayyinah: 5]. Daga Abu Huraira - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Aka ce ya Manzon Allah waye mafi azirtar mutane da cetanka a ranar AlKiyama? Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Haƙiƙa ya Abu Huraira na yi zatan babu wanda zai tambayeni game da wannan Hadisin na farko daga kai; saboda abinda na gani na kwaɗayinka akan Hadisi, mafi arziƙin mutane da cetona a ranar AlKiyama, wanda ya ce: Babu abin bautawa da gaskiya sai Allah, yana mai tsarkakewa daga zuciyarsa ko ransa". (Buhari ne ya fitar da shi (99, 6570).)

Kuma Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Lalle Allah Ya haramta wuta ga wanda ya ce: Babu abin bautawa da gaskiya sai Allah, yana mai neman yardar Allah da hakan". (Bukhari ne ya fitar da shi (425), da Muslim (33), da Nasa'i (788), da Ibnu Majah (754).)

Kuma ya zama mai sakankancewa ba mai kokwanto ba, Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Ya ce: {Cewa kaɗai muminai su ne waɗanda suka yi imani da Allah da ManzonSa sannan kuma ba su yi kwakwanto ba} [al-Hujurat: 15]. Allah Ya faɗa Yana mai bada labari game da kafirin nan ma'abocin gona cewa shi ya ce: {Kuma bã ni zaton sa’a (Alkiyama) mai tsayuwa ce, kuma lalle ne, idan an mayar da ni zuwa ga Ubangijiĩna, to, lalle ne, zan sãmi abin da yake mafi alhẽri daga gare ta ya zama makõma} [al-Kahf: 36].

Kuma imaninsa ya zama daga ilimi ne, sai ya san haƙiƙanin imani da abinda yake hukunta shi da abinda yake kishiyantakarsa, (Allah) Maɗaukakin sarki Ya ce: {To ka sani, cewa babu abin bautawa da gaskiya sai Allah} [Muhammad: 19].

Kuma babu makawa tare da ilimi da ikhlasi sai an sami yarda da abinda manzo - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya zo da shi, da kuma abinda imani ya ƙunsa, kuma kalmar: {Babu abin bautawa da gaskiya sai Allah} ta yi nuni akan bauta wa Allah Shi kaɗai, da barin bautar abinda baShi ba, wanda ya faɗeta, kuma bai yarda da bautar Allah Shi kaɗai ba, to ya zama daga waɗanda Allah Ya faɗa a ciknsu: {Lalle sũ, sun kasance idan an ce musu: "Bãbu abin bautãwa, fãce Allah," sai su dõra girman kai * Kuma suna cewa shin mu zamu bar allolinmu dan wani mawaƙi mahaukaci} [al-Saafat: 35-36].

Kuma ya miƙa wuya ya jawu, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma wanda ya miƙa fuskarsa zuwa ga Allah, alhali kuma yana mai kyautatawa to lalle ya yi riƙo ga igiya amintacciya} [Luƙman: 22].

Kuma ya zama mai gaskiya a cikin maganarsa da aikinsa da ƙudircewarsa har ya samu abinda annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya yi bushara da shi a cikin faɗinsa: "Babu wani bawa da zai shaida babu abin bautawa da gaskiya sai Allah kuma cewa (annabi) Muhammad Manzon Allah ne a halin kasancewarsa mai gaskiya daga zuciyarsa face Allah ya haramta masa shiga wuta". (Bukhari ne ya fitar da shi (128), da Muslim (32).)

Kuma ya zama yana son wannan addinin, da wanda ya shar’anta shi , da wanda ya zo da shi, da wanda ya yi addini da shi, Allah Maɗaukkain sarki Ya ce: {Kuma daga mutane akwai wanda yake riƙon kinaye baicin Allah suna son su kamar son Allah, kuma waɗanda suka yi imani ne mafiya tsananin so ga Allah} [al-Baƙara: 165]. Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Imanin ɗayanku ba zai cika ba har sai na kasance mafi soyuwa a gare shi daga ɗansa da mahafinsa da mutane baki ɗaya" (Bukhari ne ya fitar da shi (15), da Muslim (44), da Nasa'i (5013), da Ibnu Majah (67).) Tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi ya ce: "Abu uku wanda suka kasance a tare da shi ya samu zaƙin imani: Allah da Manzansa su kasance mafi soyuwa a gare shi daga waninsu, kuma ya so mutum ba yana sonsa ba ne sai dan Allah, kuma ya ki komawa cikin kafirci bayan Allah Ya tserar da shi daga cikinsa kamar yadda yake ƙin a jefa shi cikin wuta". (Bukhari ne ya fitar da shi (16), da Muslim (43), da Tirmizi (2624), da nasa'i (4987), da Ibnu Majah (4033).)

Kamar yadda Allah Ya bayyana haƙiƙanin imani, da abinda yake hukuntawa da rukunansa da sharuɗɗansa, to haƙiƙa Ya warware shubuhohin mushrikai masu tsaurin kai, kuma ya bayyana cewa ba su da wata hujja a cikin shirkarsu; domin cewa waɗannan kishiyoyin halittarsu aka yi jujjuya al'amuransu ake yi ba sa iya halittar komai, kuma ba sa mallakar kwatankwacin ƙwayar zarra a cikin sammai ko a cikin ƙasa, Allah maɗaukakin sarki Ya ce: {Shin, sunã shirki da abin da bã ya halittar kõme, kuma sũne ake halittãwa? * Kuma ba su iya bãyar da taimako gare su, kuma kansu ma, bã su iya taimaka! * Kuma idan kun kirãye su zuwa ga shiriya, bã zã su bĩ ku ba, daidai ne a gare ku, shin, kun kirãye su, kõ kuwa kũ mãsu kawaici ne! * Lalle ne waɗannan da kuke kira, baicin Allah, bãyĩ ne misãlanku: to, ku kirãye su, sa'an nan su karɓa muku, idan kun kasance mãsu gaskiya! * Shin sunã da ƙafãfu da suke yin tafia da su? Kõ sunã da hannãye da suke damƙa da su? Kõ sunã da idãnu da suke gani da su? Ko sunã da kunnuwa da suke saurãre da su? Ka ce: "Ku kirãwo abũbuwan shirkinku sa'an nan kuma ku yi mini kaidi, sa'an nan kada ku saurãra mini * Lalle ne, Majiɓincĩna Allah ne Wanda Ya saukar da Littãfi kuma Shĩ ne Yake jiɓintar sãlihai * Kuma waɗanda kuke kira, baicinSa, bã su iya taimakõn ku, kuma kansu ma, bã su iya taimaka * Kuma idan ka kirãye su zuwa ga shiriya, bã zã su ji ba, kuma kanã ganin su, sunã dũbi zuwa gare ka, alhãli kuwa sũ, bã su gani} [al-A'araf: 198-191]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Ka ce: "Ku kirãyi waɗanda kuka riya (cẽwa abũbuwan bautãwa ne) baicin Allah, bã su Mallakar ma'aunin zarra a cikin sammai, kuma bã su Mallakarsa a cikin ƙasa kuma bã su da wani rabon tãrẽwa a cikinsu (sammai da ƙasa), kuma bã Shi da wani mataimaki daga gare su * Kuma ceto ba ya amfani a wurinSa face fa ga wanda (Allah) Ya yi izni gare shi} [Saba'i: 22,23], wannan ta yanke jijiyoyin shirka gaba ɗayanta.

Kuma Allah Ya bayyana cewa waɗannan kishiyoyin waɗanda ake bautawa koma bayan Allah ba sa jin kiran wanda ya kirasu, da sun ji kiran ma ba za su iya amsa musu ba, kuma ranar lahira za su kafirce da shirkarsu kuma zasu barranta da su, Allah sha'aninSa ya ɗaukaka kuma sarautarSa ta ɗaukaka - ya ce: {Idan kun kira su, bã zã su ji kiranku ba, kuma kõ sun jiya, bã zã su karɓa muku ba, kuma a Rãnar Alkiyama zã su kãfirce wa shirkinku, kuma bãbu mai bã ka lãbãri, kamar wanda ya sani} [Faɗir: 14].

Kamar yadda Allah Ya bayyana cewa waɗannan kishiyoyin waɗanda ake bautawa koma bayan Allah ba sa anfanarwa kuma ba sa cutarwa, to ta yaya ake bauta musu koma bayan Allah?! Maɗaukakin sarki Ya ce: {Kuma suka riƙi abũbuwan bautawa, baicin Shi, bã su yin halittar kõme alhãli sũ ne ake halittãwa kuma bã su mallakar wa kansu wata cũta ko wani amfãni, kuma bã su mallakar mutuwa kuma bã su mallakar rãyarwa, kuma bã su mallakar tãyarwa} [al-Furƙan: 3].

Kuma Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Ya bayyanar da cewa kishiyoyin ba sa mallakar wani arziƙi ga mabiyansu, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma sunã bautã wa, baicin Allah, abin da yake bã ya mallakar wani arziki dõminsu, daga sammai da ƙasa game da kõme, kuma bã su iyawa (ga aikata kõme)} [al-Nahl: 73]. To ta yaya suke bautawa wanda ba ya mallakar komai, kuma ba ya iya azirtawa, baya iya anfanarwa, ko ya cutar?!

Ya kafa musu hujja da cewa su idan wata cuta ta samesu, ko suka afka cikin baƙin ciki; sai su fake ga Allah Shi kaɗai suna masu tsarkake addini gareShi, idan Ya tsiratar da su sai su koma zuwa shirkarsu, Allah - Maɗaukkain sarki - Ya ce: {To, a lõkacin da suka shiga cikin jirgin ruwa, sun kirãyi Allah sunã mãsu tsarkake addini a gare shi, to, a lõkacin da Ya tsĩrar da su zuwa ga tudun ƙasã, sai gã su sunã shirki} [al-Ankabut: 65].

Kamar yadda Allah Ya ɓata da'awar mushrikai a cikin riƙon kishiyoyi, to haƙiƙa Ya ɓata kowace da'awa da cewa Allah Ya riƙi ɗa, sai tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka Ya ce: {Allah bai riƙi wani abin haihuwa ba, kuma bãbu wani abin bautãwa tãre da Shi. Idan haka ne (akwai abin bautawa tare da Shi), lalle ne dã kõwane abin bautawar ya tafi da abin da ya halitta, kuma lalle ne, dã waɗansu sun rinjãya a kan waɗansu, tsarki ya tabbata ga Allah, daga abin da suke siffantãwa} [al-Mu’uminun: 91]. Tsarki ya tabbatar maSa Ya ce: {Dã waɗansu abũbuwan bautawa sun kasance a cikinsu (sama da ƙasa) fãce Allah, haƙĩƙa dã su biyun sun ɓãci. Sabõda haka tsarki ya tabbata ga Allah Ubangijin Al'arshi daga abin da suke siffantãwa} [al-Anbiya: 22]. Kuma Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya bayyana cewa Yahudawa da Nasara sun riya cewa Allah Ya riƙi ɗa, sai Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Ya ce: {Kuma Yahũdãwa suka ce: "Uzairu ɗan Allah ne."Kuma Nasãra suka ce: "Masĩhu ɗan Allah ne." Wancan zancensu ne da bãkunansu. Sunã kamã da maganar waɗanda suka kãfirta daga gabãni. Allah Yã la'ance su! Yãya aka karkatar da su?} [al-Taubah: 30]. Allah Ya warware akidarsu tun daga asalinsa; to ta yaya mutumin da yake cin abinci zai zama Allah?! Allah ba Ya ci, ba Ya sha, baYa buƙatuwa ga abinda mutum yake buƙatuwa gare shi , Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Masĩhu ɗan Maryama bai zama ba fãce Manzo ne kawai, haƙĩƙa, manzanni sun shige dake gabãninsa, kuma babarsa siddika ce. Sun kasance sunã cin abinci. Ka duba yadda Muke bayyana musu ãyõyi. Sa'an nan kuma ka duba yadda ake karkatar da su * Ka ce: "Ashe kunã bauta wa, baicin Allah, abin da ba ya mallakar wata cuta sabõda ku , kuma haka wani amfani alhãli kuwa Allah Shi ne Mai ji, Masani? * [al-Ma'ida: 75-76].

Allah Ya ɓata bautar (da ake wa) mala'iku, kuma Ya bayyana cewa su - tare da kasancewarsu makusanta ga Allah - ba sa mallakar ceto sai bayan izninSa, sai Ubangijinmu - ambatanSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Akwai malã'iku da yawa a cikin sammai cẽtonsu bã ya wadãtar da kõme fãce bãyan Allah Yã yi izni (da shi) ga wanda Yake so, kuma Yake yarda} [al-Najm: 26]. Kuma suna jin tsoron Ubangijinsu daga birbishinsu, Allah Maɗaukakin sarki Ya ce: {Kuma ga Allah, abin da yake a cikin sammai da ƙasa na dabba da mala'iku, suke yin sujada, kuma bã su kangara * Suna tsõron Ubangijinsu daga bisansu, kuma suna aikata abin da ake umuruin su} [al-Nahl: 49-50]. Allah - tsarki ya tabbatar maSa - Ya ce: {Masĩhu bã ya ƙyãmar ya kasance bãwa ga Allah, kuma haka malã'ikun nan makusanta. Kuma wanda ya yi ƙyãmar bautarSa kuma yi yi girman kai, to, zai tãra su zuwa gare shi gabã ɗaya} [al-Nisa'a: 172]. Idan haka halin mala'iku yake, to ta yaya za'a dinga bauta musu koma bayan Allah?

Haka annabawa da manzanni - aminci ya tabbata agare su - tare da ɗaukakar matsayinsu a duniya da lahira ba sa mallakar amfani ko cuta ga kawunansu, to ta yaya ga koma bayansu?! Tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka Ya faɗa Yana Mai bada labari game da annabawa cewa su suna bautawa Ubangijinsu ta hanyar kwaɗayi da tsoro: {Lalle ne su sun kasance suna gudun tsere zuwa ga ayyukan alheri, kuma suna kiranMu dan kwadayi da fargaba. Kuma sun kasance masu kankar da kai gare Mu} [al-Anbiya'a: 90]. Kuma Ya umarci annabinSa muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya faɗI kamar yadda Allah Ya bada labari game da shi da faɗinSa: {Ka ce: "Bã ni mallaka wa raina wani amfãni, kuma haka ban tunkuɗe wata cũta, face abinda da Allah Ya so. Kuma dã na kasance inã sanin gaibi, dã lalle ne, nã yawaita daga alhẽri kuma cũta bã zã ta shãfe ni ba, nĩ ban zama ba fĩce mai gargaɗi, kuma mai bãyar da bishãra ga mutãne waɗanda suke yin ĩmãni} [al-A'araf: 188]. Lokacin da tsira da amincin Allah su tabbata agare shi ya yi mummunar addu'a akan waɗanda suka cruce shi daga mushrikai a yaƙin Uhud sai Allah - Maɗaukakin sarki - Ya saukar maSa da faɗinSa: {Bãbu kõme a gare ka game da al'amarin (shiryar da su banda isar da manzanci). Ko Allah Ya karɓi tũbarsu, kõ kuwa Ya yimusu azãba, to lalle ne sũ, mãsu zãlunci ne} [Aal- Imran: 128]. Daga Zuhri ya ce: Salim ya zantar da ni daga babansa - Allah Ya yarda da shi -, cewa shi ya ji manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - idan ya ɗago kansa daga ruku'u a raka'a ta ƙarshe ta asuba yana cewa: "Ya Allah Ka la'anci wane da wane da wane", bayan ya ce: "Allah Ya ji wanda ya gode maSa, ya Ubangijinmu godiya ta tabbata gareKa", sai Allah Ya saukar da: {Babu wani abu na al'amari gareka} zuwa faɗinSa: {Lallai su azzalimai ne}. (Bukhari ne ya fitar da shi (4559), da Nasa'i (1078).)

BABIN IMANI DA SUNAYEN ALLAH DA SIFFOFINSA

Muna imani da cewa Allah Shi kaɗai yake a cikin siffofinSa da siffofin cikarSa da girmanSa tsarki ya tabbatar maSa, kuma cewa Allah - tsarki ya tabbbatar maSa Ya ɗaukaka - Yana da sunaye kyawawa da siffofi maɗaukaka, Nassoshin AlKur'ani da Hadisi sun jerantu akan hakan, kuma cikakkun hankula sun yi shaida gareShi da hakan, nagartattun ɗabi'u sun miƙa wuya ga hakan, maluman al'ummar musulunci sun haɗu akan hakan, kai dukkanin saƙonnin Allah sun zo da bayanin siffofin Allah da sunayenSa da ayyukanSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -. Allah Ya aibata mushrikai akan bautarsu ga gumaka; domin cewa su ababen halitta ne irinsu, kai su ne ma mafi gazaa kuma mafi tawaya daga gare su, su ba sa gani ba sa ji, kai basu da kafafuwan da zasu dinga tafiya da su, ko hannun da zasu dinga damka da su, Allah - tsarki ya tabbatar maSa - Ya ce: {Lalle ne waɗannan da kuke kira, baicin Allah, bãyĩ ne misãlanku: to, ku kirãye su, sa'an nan su karɓa muku, idan kun kasance mãsu gaskiya! * Shin sunã da ƙafãfu da suke yin tafia da su? Kõ sunã da hannãye da suke damƙa da su? Kõ sunã da idãnu da suke gani da su? Ko sunã da kunnuwa da suke saurãre da su? Ka ce: "Ku kirãwo abũbuwan shirkinku sa'an nan kuma ku yi mini kaidi, sa'an nan kada ku saurãra mini} [al-A'araf: 194-195]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma mutãnen (Annabi) Mũsã suka riƙa bayan tafiyarsa (ganawa da Allah) daga kayan su, maraƙi, jiki yanã rũri. Shin, ba su ganĩ ba, cẽwa lalle ne shi, bã ya yi musu magana, kuma bã ya shiryar da su ga hanya, sun riƙa shi, kuma sun kasance mãsu zãlunci} [al-A'araf: 148].

Kuma muna imani cewa kamar yadda Ya siffanta kanSa, kuma kamar yadda manzonSa - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - Ya siffantashi, to Shi - tsarki ya tabbatar maSa - babu wani abu tamkarSa, Shi ne Mai ji Mai gani, Maɗaukakin sarki Ya ce: [Babu abinda ya yi kama da Shi kuma Shi ne Mai ji kuma Mai gani}. [al-Shura:11]. Sai mu tabbatarwa Allah abinda Ya tabbatarwa kanSa shi, ko manzonSa - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya tabbatar maSa, kuma mu kore abinda Ya korewa kanSa Shi, ko manzonSa - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya kore maSa ba tare da musu ba, ko kamantawa ba, ba kuma tare da siffantawa ko canjawa ba, kuma muna sani sani na sakankancewa cewa Ubangijinmu Mai siffantuwa ne da siffofinSa kafin Ya halicci halitta, kuma cewa Shi Yana ƙololuwar cika da girma da kyau tuntuni har abada; Domin Shi ne Na farko kuma Na ƙarshe, Shi ne Na farko babu wani abu kafinSa, kuma na karshe babu wani abu bayanSa, Shi ne na farko da sunayenSa da siffofinSa cika da girma, Shi ne na karshe da sunayenSa da siffofinSa a cika da girma.

Kuma muna imani cewa Shi - tsarki ya tabbatar maSa - kamar yadda halitta ba su kewaye sani daShi ba, to haka nan gannai ba sa riskarSa, Maɗaukakain sarki Ya ce: {Yanã sanin abin da ke a gaba gare su da abin da ke bãyansu, kuma bã su kẽwayẽwa da shi ga sani} [Daha: 110]. Kuma Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Gannai bã su iya riskuwarSa, kuma Shĩ Yanã riskuwar gannai, kuma Shĩ ne Mai tausasãwa, Masani} [al-An'am: 103]. Imam Ibnu Kutaibah - Allah Ya yi masa rahama - ya ce: "Wajibi akanmu mu tiƙe a siffofin Allah inda Ya tiƙe a cikin siffofinSa, ko inda manzonSa - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - Ya tiƙe, kada mu gusar da lafazin akan yadda larabawa suka san shi, kuma suka ajiyeshi akansa, mu kame daga koma bayan haka". (al-Ikhtilaf fil lafzi wal-raddi alal Jahamiyya, na Ibnu Kutaibah (shafi na 44).)

Muna imani cewa daga siffofin Allah akwai siffofi masu lazimtar zatinSa, kamar rayuwa, da ilimi, da ji, da gani, da hannu, da yatsu, daga cikinsu akwai siffofi masu rataye da mashi'arSa, kamar fushi, da yarda, da sauka. Kuma muna imani cewa Shi ne Mai aikata abinda Yake nufi, Shi Yana aikata abinda Ya so duk lokacin da Ya so yadd da Ya so, Yana ɗaukaka wanda Ya so, Yana ƙasƙantar da wanda Ya so, ba mai juyar da umarninSa, kuma babu mai bibiyar hukuncinSa.

Muna imani cewa siffofin Allah daga cikinsu akwai wanda ya zo kai tsaye, sai mu siffanta Allah da shi kai tsaye, kamar ji, da rayuwa, da gani, da wasunsu, daga cikinsu akwai wanda ya zo aƙayyade, sai ya wanzu akan ƙayyadewarsa, kamar siffantaShi - tsarki ya tabbatar maSa - da cewa Shi Yana yi wa maƙiyanSa makirci idan sun yi makirci, Yana mantawa da maƙiyanSa idan sun manta daShi.

Muna imani cewa wasu daga siffofinSa siffar Allah ta zo da su ta fuska ɗaya, kamar siffar rayuwa, da tsayuwa da kai, da girma, suna zuwa a cikin AlKur’ani ko sunna ta fuska ɗaya. Kuma muna samun wasu siffofin labari ya zo game da su a cikin AlKur’ani ko Hadisi ta fuskoki da yawa, kamar siffar zance, da ɗaukaka, da hannu, da ganin muminai ga Ubangijinsu a farfajiyar alƙiyama ranar lahira da kuma aljanna.

Dada siffofinSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -: Sani da ji, Maɗaukkain sarki ya ce: {Ya ce: "Ubangijina Yanã sanin magana a cikin sama da ƙasa kuma Shi ne Mai ji, Masani} [al-Anbiya: 4].

Daga siffofinSa: Gani, Maɗaukakin sarki Ya ce: {Lallai Allah Shi ne Mai ji Mai gani} [Ghafir: 20]. Daga Abu Yunus Sulaim ɗan Jubair bara na Abu Hurairah - Allah Ya yarda da shi - ya ce: "Na ji Abu Hurairah - Allah Ya yarda da shi - yana karanta wannan ayar: {Allah Ya na umartarku ku mayar da amanoni zuwa ga masu su} [al-Nisa'i: 58] zuwa faɗinSa - Maɗaukakin sarki -: {Mai ji ne kuma Mai gani ne} ya ce: Na ga manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - yana sanya babban yatsansa akan kunnansa, wanda ke biye da shi kuma akan idansa, Abu Hurairah - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Na ga manzon Allah - tsira daamincin Allah su tabbata agare shi - yana karanta ta, kuma yana sanya yatsunsa biyu, Ibnu Yunus ya ce: al-Muƙri ya ce: Yana nufin: {Lallai Allah mai ji ne kuma mai gani ne}, Yana nufin cewa lallai Allah Yana da ji da gani". (Abu Dawud ya fitar da shi (4728), da Hafsu ɗan Umar a wani yanki na ƙira'o'in annabi (33), da Ibnu Khuzaimah a cikin al-Tauhid (49), da Ibnu Hatam a cikin al-Tafsir (5524).)

Daga siffofinSa - tsarki ya tabbabatar masa Ya ɗaukaka -: Ido, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma domin a rike ka da kyau a kan idoNa} [Daha: 39]. Kuma Ya ce: {Ka yi haƙuri da hukuncin Ubangijinka, lallai fa kai kana kan idanunMu} [al-Dur: 48]. Kuma yabonSa ya ɗaukaka ya ce: {Ka ƙera jirgin ruwa bisa idanuwan Mu} [Hud: 37]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Suna gudana a idanuwan Mu} [al-Kamar: 14]. Naga Nafi'u daga Abdullahi - Allah Ya yarda da shi - ya ce: An ambaci Dujal a wajen annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - sai ya ce: "Lallai Allah ba Ya buyuwa a gareku, lallai Allah ba mai ido daya ba ne - sai ya yi nuni da hannunsa zuwa idansa - kuma Masihu Jujal mai ido ɗaya ne na dama, kai ka ce idansa =inabine a bayyane". (Bukhari ne ya fitar da shi (7407), da Muslim (169), da Abu Dawud (4757), da Tirmizi (2241).)

Daga siffofinSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -: Rayuwa da tsayuwa da kai, Allah Maɗaukakain sarki Ya ce: {Allah, bãbu wani abin bautawa fãce Shi, Rãyayye wanda komai ya tsayu da shi. [Aal- Imran: 2].

Daga siffofinSa - tsarki ya tabbatar masa Ya ɗaukaka -: Zance, Shi abin siffantawa ne da zance kafin Ya halicci halitta, kuma Yana yi musu magana, zancen Ubangijinmu ya kasance ne da ganin damar Sa, duk lokacin da Ya so zai yi magana, haƙiƙa Hadisi ya zo game da siffar zance ga Allah a cikin AlKur'ani ta fuskoki da yawa, dukkan abinda Allah Ya bada labari da shi game da kansa da cewa Shi Yana umarni ko Yana hani to shi Mai nuni ne akan zance, kamar faɗinSa - Maɗaukakin sarki -: {Lalle Allah nã yin umurni da ãdalci da kyautatãwa, da bai wa ma'abũcin zumunta, kuma yanã hani ga alfãsha da abin da aka ƙi da zalinci. Yanã yi muku gargaɗi, ɗammãnin ku, kunã tunãwa} [al-Nahl: 90]. Kuma dukkanin abinda Allah Ya bada labarin sa game da kanSa cewa Shi Ya ce, ko Yana cewa, to shi mai nuni ne akan zance, kamar faɗinSa - sha'aninSa ya ɗaukaka -: {Lokacin da Allah Ya ce ya Isa lallai Ni Mai kasheka ne kuma Mai daukeka ne zuwa gare Ni} [Aal- Imran: 55]. Dukkan abinda Hadisi ya zo a cikinsa game da labarurruka da aka jingina ga Allah to shi mai nuni ne akan tabbatar da siffar zance ga Allah Ubangijin talikai, Allah Ya ce: {Ta ce waye ya baka wannan labarin ?, ya ce: Masani Mai bada labari Shi ne Ya bani labari} [al-Tahrim: 3].

Dukkan abinda ya zo na kira ko ganawa wanda aka jingina ga Allah to shi mai nuni ne akan siffar zance ga Allah Ubangijin talikai, kamar yadda yake a cikin faɗinSa - Allah Maɗaukakin sarki -: {Kuma Muka kira shi daga gẽfen dũtse na dãma kuma Muka kusanta shi yanã wanda muka gana da shi}. [Maryam: 52]. Dukkan abinda ya zo na zance da aka jingina ga Allah, ko magana da ta zo a cikin AlKur’ani abin siffantawa da Allah, to shi dalili ne akan siffar zance. Wannan ya fi karfin a lissafe shi, daga hakan cewa Shi - Maɗaukakin sarki - Ya yi wa mala'iku magana, Maɗaukkain sarki ya ce: {Ka tuna lokacin da Ubangijinka ya ce da Mala'iku lallai Ni zan sanya halifa a bayan kasa} [al-Baƙara: 30]. Kuma Ya yi wa (annabi) Adam magana: {Muka ce Ya kai Adam ! Ka zauna kai da matarka a aljanna kuma ku ci daga gareta a halin wadata duk inda kuke so} [al-Baƙara: 35]. Kuma ya yi wa (annabi) Musa - aminci ya tabbata agareshi - magana: {Ya ce ya Musa lallai Ni na zaɓeka akan mutane da saƙo Na da kuma zance Na} [al-A'araf: 144].

Zancen Ubangijinmu daga gare shi akwai kira, kamar yadda Ya kira (annabi) Ibrahim badaɗayi - aminci ya tabbata agare shi -, Maɗaukakin sarki Ya ce: {Kuma Muka kira shi cẽwa "Ya Ibrahĩm!} [al-Saafat: 104]. Daga cikinsa akwai wanda yake zama ganawa, kamar yadda Ubangijinmu Ya gana da (annabi) Musa - aminci ya tabbata agare shi -: {Kuma Muka kira shi daga gẽfen dũtse na dãma kuma Muka kusanta shi yanã wanda muka gana da shi}. [Maryam: 52]. Ibnu Abbas - Allah Ya yarda dasu - ya faɗa a kan wannan ayar: "Har ya ji ƙarar alƙalami". (Ibnu Abu Shaibah ya fitar da shi (32506), da Hannad a cikin Zuhdu (149), da Abdullahi ɗan Ahmad a cikin al-Sunnah (1231), da Dabari a cikin Tafsiri (15/559), da Hakim (3472).) Suddi ya ce: {Muka kusanto shi dan ganawa} Ya ce: "An shigar da shi sama sai aka yi masa magana". (Tafisr Ibnu Kathir (5/238), da al-Durr al-Mansur fa al-Tafsir bil Ma'asur (5/515).) Kuma zancen Ubngijinmu mala'iku suna jinsa kamar yadda yake a cikin faɗinSa - Maɗaukakin sarki -: {Har a lokacin da aka kuranye tsoro daga zukatansu suka ce me Ubangijinku Ya ce? suka ce: Gaskiya kuma Shi ne Maɗaukaki Mai girma} (Saba'i: 23). Daga Masruƙ daga Abdullahi - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Idan Allah Zai yi magana da wahayi, sai ma'abota sama su ji wata ƙara ga sama kamar ƙarar sarƙa akanfar dutse, sai su suma, ba za su gushe ba har sai (mala'ika) Jibrilu ya zo musu, har idan Jibrilu ya zo musu sai a yaye musu tsoron daga zukatansu. Ya ce: Sai suce: Ya Jibrilu, mai Ubangijinka Ya ce? sai ya ce: Ya faɗi gaskiya, sai su ce: Gaskiya ne, gaskiya ne". (Abu Dawud ne ya fitar da shi (4738), da Usman ɗan al-Darimi a cikin raddi ga Jahamiyya (158), da Abdullahi ɗan Ahmad a cikin al-Sunnah (536), da Muhammad ɗan Nasr a cikin Ta'azimu ƙadris Salah (217).)

Kuma Zai yi magana da halittu a ranar lahira, kamar yadda manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya bada labari da hakan: "Babu wani ɗaya daga cikinku sai Ubangijinsa ya yi magana da shi, babu wani mai tafinta tsakaninSa da Shi, kuma babu wani shamakin da zai shamakance shi". (Bukhari ne ya fitar da shi (7443), da Muslim (1016), da Tirmizi (2415), da Ibnu Majah (185).)

Kuma halittu zasu ji zancen Allah ranar lahira, kamar yadda yake a cikin Hadisi daga Abdullahi ɗan Unais - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Naji annabi - tsira da amincin Allah su tabbata aagre shi - yana cewa: "Allah Zai tara bayi, sai Ya kirasu da wani sautin da wanda ke nesa zai ji kamar yadda wanda ke kusa zai ji: Ni ne Sarki, ni ne Mai sakamako". (Bukhari ne ya fitar da shi Mu'allaƙi (9/141), a cikin al-Adabul Mufrad (970), da a cikin Kalƙu af'alil ibad (90), da Ahmad (16042).)

Muna imani cewa Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - haƙiƙa Ya shamakance daga halittarSa, ba zasu gan shi a duniya ba, kuma Yana magana da wanda Ya so daga mala'ikunSa da manzanninSa - aminci ya tabbata agare su - ta bayan shamaki, Allah maɗaukakin sarki Ya ce: {Kuma bã ya kasancẽwa ga wani mutum Allah Ya yi masa magana fãce da wahayi, kõ daga bãYan wani shãmaki, kõ Ya aika wani Manzo, sa'an nan Ya yi wahayi, da izninsa ga abin da Yake so. Lalle Shĩ, Maɗaukaki ne Mai hikima} [Al-shura: 51].

Daga Abu Musa - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya miƙe (da wata huɗuba) a cikinmu da kalmomi biyar, sai ya ce: Lallai Allah - Mai girma da ɗaukaka - ba Ya bacci, kuma ba Ya kamata gareShi Ya yi bacci, Yana ƙuntata arziƙi kuma Yana yalwata shi, ana kai aikin dare zuwa gareShi kafin aikin rana, da aikin rana kafin aikin dare, shamakinsa haske ne da Ya yaye shi da hasken fuskarSa sun ƙone inda ganinSa ya tiƙe daga halittarSa". (Muslim ne ya fitar da shi (179), da Ibnu Majah (195).

Zancen Ubangijinmu ana siffanta shi da cewa sashinsa mafi sabunta ne daga sashi, Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Wani ambatõ daga Ubangijinsu sãbo, bã ya zuwa gare su fãce sun saurãre shi, alhãli kuwa sunã mãsu yin wãsa} [al-Anbiya: 2]. Sahinsa kuma ya fifici sashi, Daga Abu sa'id al-Kudri - Allah Ya yarda da shi -: Cewa wani mutum ya ji wani mutum yana karanta: {Ka ce Shi ne Allah Shi kadai}, yana maimaita ta, lokacin da ya wayi gari sai ya zo wurin manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - sai ya ambata masa hakan, kai kace mutumin yana ganin ƙanƙantarta, sai manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Na rantse da wanda raina yake hannunSa, lallai cewa ita ta yi daidai da ɗaya bisa uku na AlKur'ani". (Bukhari ne ya fitar da shi (5013), da Abu Dawud (1461), da Nasa'i (995).)

Daga Abdullahi bn Abbas - Allah ya yarda da shi - ya ce: (Yayin da Jibrilu - amincin Allah ya tabbata a gare shi - zaune tare da Annabi -tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ji wata ƙara daga sama, sai ya ɗaga kansa sama, ya ce: Wannan wata ƙofa ce daga sama da aka buɗe a yau kuma ba a taɓa buɗe ta ba har zuwa yau, sai wani Mala'ika ya sakko daga ciki, don haka ya ce: Wannan wani Mala'ika ne da ya sakko duniya, kuma bai taɓa zuwa ƙasa ba sai yau, sai ya yi sallama ya ce: Ina yi maka albishir da haske guda biyu da aka ba ka wanda ba a bawa wani Annabi a gabaninka ba: Fatiha, da ƙarshen suratul Baƙarah, ba za ku karanta wani Harafi daga cikinta ba ku roki wani abu fa ce sai an baku shi). (Muslim ne ya fitar da shi (806), da Nasa'i (912).)

AlKur'ani da dukkan littattafan Allah waɗanda aka saukar ga manzannin Allah - aminci ya tabbata agare su -, kamar Suhufi Ibrahim da Musa - aminci ya tabbata agare su -, da Attaura da Linjila, da Zabura - dukkaninsu zancen Allah ne, kuma dukkaninsu Allah Ya yi magana da su, kuma Jibrilu - aminci ya tabbata agare shi - ya ji su daga gareShi ba tare da sila ba, kuma Allah Ya saukar da Attaura arubuce akan alluna, Jibrilu ya sauka da wahayi ga annabawan Allah da manzanninSa - aminci ya tabbata agare su -, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Rũhi amintacce ne ya saukar da shi * A zũciyarka, dõmin ka kasance daga mãsu gargaɗi} [al-Shu'araa: 193-194]. Kuma Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Ku yi imani da Allah da manzanSa annabi ummiyyi wanda yake imani da Allah da kalmominSa da litattafanSa ku bi shi kwa shiriya} [al-A'araf: 158]. Zancen Allah da kalmominSa ba halittarsu aka yi ba; saboda haka ne manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya nemi tsari da kalmomin Allah, sai tsira da amincin Allah su tabbata agare shi ya ce: "Duk wanda ya sauka wani masauki, sai ya ce: Ina neman tsari da kalmomin Allah cikakku daga sharrin abin da Ya halitta, to, babu abin da zai cutar da shi har ya bar wannan masaukin". (Muslim ne ya fitar da shi (2708), da Tirmizi (3437), da Ibnu Majah (3547). Da, kalmomin Allah halittarsu aka yi da annabinmu Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - bai nemi tsari da su ba, zancen Allah ba halittarSa ba ne, ba ka ganin "Allah Ya raba tsakanin maganarSa da halittarSa, bai ambace shi magana ba, sai Ya ce: "Ku saurara halitta ta Shi ce haka kuma umarni nasa ne} [al-Aaraf: 54], lokacin da ya ce: {Ku saurara halitta tasa ce } babu wani halitta face ya kasance ya shiga a cikin hakan. Sannan ya ambaci abin da ba halitta ba sai Ya ce: {da umarni} Umarninsa shi ne faɗinSa, Allah - alherinSa ya yawaita - Ubanigijijn talikai da maganarSa ta zama abar halitta". (Aduba: Raddi ga Jahamiyya na Imam Ahmad (shafi na 224).

Muna banbancewa tsakanin kalmomin Allah na kasantattu waɗanda aka ambata, a misalin faɗinSa - Allah Maɗaukakin sarki -: {Kuma lalle ne, haƙĩƙa, an ƙaryata manzanni daga gabãninka, sai suka yi haƙuri a kan abin da aka ƙaryata su, kuma aka cũtar da su, har taimakonMu ya je musu, kuma babu mai musanyãwa ga kalmõmin Allah. Kuma lalle ne (abin da yake natsar da kai) ya zo maka daga lãbãrin (annabãwan) farko} [al-An'am: 34]. Da faɗinSa - Maɗaukakin sarki: {Ka ce: "Dã tẽku ta kasance tawada ga (rubũtun) kalmõmin Ubangijina, lalle ne dã tẽkun ta ƙãre a gabãnin kalmõmin Ubangijĩna su ƙãre, kuma kõda mun jẽ da misãlinsa dõmin ƙari} [al-Kahf: 109]. ZancenSa na shari'a wanda ya zo a misalin faɗinSa - Ya girmama Ya buwaya -: {Kuma kalmar Ubangijinka tã cika, tanã gaskiya da ãdalci. Babu mai musanyãwa ga kalmõminSa, kuma Shi ne Mai ji, Masani} [al-An'am: 115]. Da faɗinSa - ambatanSa ya ɗaukaka -: {Lokacin da Ya jarrabi (annabi) Ibrahim da wasu kalmomi sai ya cika su} [al-Baƙara: 124].

Imam al-Darimi ya ce: "Ba mai musun zancen Allah - Mai girma da ɗaukaka - sai wanda yake son ɓata abinda Allah - Mai girma da ɗaukaka - Ya saukar, ta yaya wanda Ya sanar da bayi magana, kuma Ya sa su furuci a ce Zai kasa magana?!". (Raddi ga Jahamiyya na al-darimi ( shafi na 155).)

Daga siffofinSa - tsarki ya tabbatar masa Ya ɗaukaka -: Buwaya, Allah Ya ce: {Tsarki ya tabbata ga Ubangijinka, Ubangijin rinjãye, daga barin abin da suke siffantãwa} [al-Saafat: 180]. Kuma Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Wanda yake neman buwaya to buwaya gabaɗaya ta Allah ce} [Faɗir: 10].

Daga siffofinSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -: Rinjaya, Maɗaukakin sarki Ya ce: {Babu wani abin bautawa da gaskiya sai Allah Daya Mai rinjaye} [Saad: 65].

Daga siffofinSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -: Jabarut, da Karfin mulki, da ji-da-isa, da girma, haƙiƙa annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya kasance yana faɗa a cikin ruku'unsa: "Tsarki ya tabbatarwa ma’abocin Jabarut da Karfin mulki, da ji-da-isa da girma". (Abu Dawud ya fitar da shi (873), da Nasa'i (1049), da Ahmad (23980), da Tirmizi a cikin Shama'il (314), da al-Bazzar (2750).) Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Allah - Mai girma da ɗaukaka - Ya ce: Ji-da-isa mayafina ne, girma kuma gwafsona ne, duk wanda ya yi jayayya da Ni da ɗaya daga cikinsu, zan jefa shi a cikin wata". (Abu Dawud ya fitar da shi (4090), da Ibnu Majah (4174), da al-Humaidi (1183), da Ibnu Abi Shaibah (27111), da Ahmad (7382).)

Daga siffofinSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -: Nufi da Mashi'ah (ganin dama), Allah - Maɗaukakain sarki - Ya ce: {Allah Yana nufin sauƙi gare ku, kuma ba Ya nufin tsanani gare ku} [al-Baƙara: 185]. Da faɗinSa: {Kuma Allah Yana nufin Ya tabbatar da gaskiya da kalmominSa, kuma Ya katse ƙarshen kafirai} [al-Anfal: 7]. Da faɗinsa: {Kuma bã zã ku so ba sai idan Allah Ubangijin halitta Yã yarda} [al-Takweer: 29].

Daga siffofinSa - tsarki ya tabbabatar masa Ya ɗaukaka -: Iko, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Kuma akwai daga ãyõyinSa, halittar sammai da ƙasa da abin da Ya wãtsa a cikinsu na dabba, alhãli kuwa Shĩ Mai ĩko ne ga tãra su, a lõkacin da Yake so} [al-Shura: 29]. Da faɗinSa: {Lallai Allah Mai ikone akan dukkan komai} [al-Baƙara: 20].

Daga siffofinSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -: Rahama, Mai yawan rahama Mai yawan jin ƙai - tsarki ya tabbatar maSa - Ya ce: {Rahamata ta yalwaci kowanne abu} [al-A'araf: 156]. Tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka Ya ce: {Ubangijinku Ya rubutawa kanSa rahama} [al-An'am: 54]. Wannan rahamr siffa ce daga siffofinSa, ita abar jinginawa ce ga Allah, jingina siffa ga wanda aka siffanta. Rahama ta kan zo a cikin AlKur'ani da Sunnah abar jinginawa ga Allah, jingina abin halitta ga mahaliccinSa, kamar yadda yake a cikin faɗinSa - Maɗaukakin sarki -: {Kuma Shi ne Ya aika iskõkin bushãra gaba ga rahamarSa, kuma Muka saukar da ruwa mai tsarkakẽwa daga sama} [al-Furƙan: 48]. Daga Abu Huraira - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Na ji Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - yana cewa: "Lallai Allah Ya halicci rahama, ranar da Ya halicce ta rahama ɗari". (Bukhari ne ya fitar da shi (6469), da Muslim (2752), da Tirmizi (3541), da Ibnu Majah (4293).) To wannan rahamar halittarta aka yi an jinginata ga Allah daga jingina abin halitta ga mahaliccin Sa.

Daga siffofinSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -: Daukaka, ita ce ɗaukakar rinjaye, da ɗaukakar daraja, da ɗaukakar zati. Ukun duka siffofinSa ne, kuma su masu nuni ne akan cikarSa, haƙiƙa Alkur’ani mai girma da Sunnar annabi maɗaukakiya da hankali da ɗabi'a sun yi nuni akan ɗaukaka ta fuskoki da yawa, dukkanin abinda Allah Ya bada labari da shi ko manzonSa ya bada labarin sa cewa Shi maɗaukaki ne ko mafi ɗaukaka ne, ko aka yi nuni gare shi cewa Shi Yana cikin ɗaukaka, to shi mai nuni ne akan ɗaukakarSa, kuma kowanne labarin da a cikinsa cewa Maɗaukakin sarki Ya sakko a cikinsa kamar saukar wahayi, da saukar umarni, kuma cewa shi Yana zuwa kuma zai zo ranar AlKiyama dan yin hukunci, ko cewa Shi Yana sakkowa a kowanne dare da kuma yammacin Arfa, da saukar mala'iku, to duka suna nuni ne akan ɗaukakarSa, haka nan kowanne labarin da a cikinsa akwai cewa Shi Yana sama, ko cewa Shi Yana birbishin sama, ko cewa Shi Yana birbishin Al’Arshi, ko cewa Shi Ya daidaita akan Al'arshi - to shi mai nuni ne akan ɗaukakarSa, haka nan dukkan abinda a cikinsa akwai hawa zuwa gareShi - tsarki ya tabbatar maSa - da makamancinsa to shi ma yana nuni ne akan daukakarSa.

Daga hakan: Cewa mala'iku suna jin tsoron Ubangijinsu daga birbishinsu, kuma cewa su suna hawa zuwa gareShi, kuma ayyuka ana ɗaga su zuwa gareShi, kuma ana hawa zuwa gareShi, kuma cewa Allah Ya ɗaga (annabi) Isa - aminci ya tabbata agare shi - zuwa gareShi, kuma ya yi Isra'i da annabinmu Muhammad - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi -, kuma an yi Mi'iraji da shi zuwa sama. Dukkanin wannan nuni ne akan ɗaukakarSa, kai dalilai masu nuni akan cewa Allah Yana ya ɗaukaka nau'o'i ne masu yawa, kuma ƙarƙashin kowanne nau'i akwai ɗaiɗaiku masu yawan da ba za su ƙirgu ba sai da wahala.

Daga waɗannan dalilan akwai: FaɗinSa - Maɗaukakin sarki -: {(Allah) Shi ne da abin da ke cikin sammai da abin da ke cikin ƙasa, kuma Shi ne Maɗaukaki, Mai girma} [al-Shura: 4]. Da faɗinSa - Maɗaukakin sarki -: {Wancan! sabõda lalle ne Allah, shĩ ne Gaskiya, kuma lalle ne, abin da suke kira waninSa shi ne ƙarya. Kuma lalle ne Allah, Shĩ ne Maɗaukaki, Mai girma} [al-Hajj: 62]. Da faɗinsa: {Zuwa gare shi magana mai daɗi ke hawa, kuma aiki na ƙwarai yana ɗaukarta} [Faɗir: 10]. Da faɗinSa - tsarki ya tabbatar maSa -: {Kuma wannan Littãfi ne, Mun saukar da shi, mai albarka ne, sai ku bĩ shi kuma ku yi taƙawa, tsammãninku, anã jin ƙanku} [al-An'am: 155]. Da faɗinSa: {Lalle ne Mũ, Mun saukar da shi, yanã abin karantãwa na Lãrabci; tsammãninkũ, kunã hankalta} [Yusuf: 2]. Da faɗinSa - tsarki ya tabbatar maSa -: {Suna tsõron Ubangijinsu daga bisansu, kuma suna aikata abin da ake umurninsu} [al-Nahl: 50]. Da faɗinSa: {Lallai Ni Mai kasheka (bacci) ne kuma Mai ɗagoka ne} [Aal- Imran: 55]. Da faɗinSa: {Malã'iku da Ruhi (Jibrila) sunã tãkãwa zuwa gare Shi, a cikin yini wanda gwargwadonsa, shẽkara dubu hamsin ne} [al-Ma'arij: 4]. Da faɗinSa - yabonSa ya ɗaukaka -: {Allah, wanda Ya halicci sammai bakwai ɗin kuma daga ƙasã kwatankwacinsu, umuruinSa yanã ta sauka a tsakaninsu dõmin ku san lalle Allah Mai ĩkon yi ne akan dukan kõme, kuma lalle Allah, haƙĩƙa Ya kẽwaye ga dukan kõme da sani} [al-Dalak: 12]. Da faɗin Allah - tsarki ya tabbatar maSa -: {Ã'a, Allah Ya ɗauke shi zuwa garẽ Shi, kuma Allah Yã kasance Mabuwãyi, Mai hikima} [al-Nisa'a: 158]. Da faɗin Ubangijnmu - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -: {Tsarki ya tabbata ga wanda Ya yi tafiyar dare da bãwanSa da daddare daga Masallaci mai alfarma zuwa ga Masallaci mafi nĩsa wanda Muka sanya albarka a gefensa dõmin Mu nũna masa daga ãyõyinMu. Lalle ne Shi shĩ ne Mai ji, Mai gani} [al-Isa'a: 1].

Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Lokacin da Allah Ya gama halitta, Ya rubuta wani littafi a warinSa: Ta rinjaya, ko Ya ce: Rahamata ta rigayi fishi Na, shi (Littafin) yana wajenSa a birbishin Al'arshi". (Bukhari ne ya fitar da shi (7553), da Muslim (2751), da Tirmizi (3543), da Ibnu Majah (189).) Daga Mu'awiyah Bin Hakam AsSulami - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Wata rana ina sallah tare da manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi -, sai wani mutum daga cikin mutane ya yi atishawa, sai na ce: Allah Ya yi maka rahama, sai mutane suka kalleni da idanuwansu, sai na ce: Ya yi wabin mahaifiyarsa, me ya sameku ne kuke kallona?! sai suka buga hannayensu akan cinyoyinsu, lokacin da na ga suna ƙoƙarin sani in yi shiru sai na yi shirun, lokacin da tsira da amincin Allh su tabbata agare shi ya yi sallah, fansarsa babana da babata, ban taɓa ganin malami ba kafinsa ko abayansa mafi iya koyarwa sama da shi, na rantse da Allah, bai yi min tsawa ba bai dake ni ba, bai zageni ba. Ya ce: "Lalle wannan sallar babu wani abu da yake inganta a cikinta daga zancen mutane, kadai shi ne tasbihi da kabbara da karatun AlKur'ani". Ko kamar yadda manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce. Na ce: Ya manzon Allh, ni ban dade da barin jahiliyya ba, hakika Allah Ya zo da musulunci, lallai daga cikinmu akwai wasu mutane sun zowa bokaye, ya ce: "kar ka je wurinsu". ya ce: daga cikinmu akwai wasu mutane suna camfi, ya ce: "Wannan wani abu ne da suke jinsa a kirajensu kada ya toshesu". Ya ce daga cikinmu akwai masu zane a kasa - har zuwa inda ya ce - sai ya ce mata : Ina Allah yake ? Sai ta ce: Yana sama. Sai ya ce; Ni kuma wanene ? Sai ta ce: Kai Manzan Allah ne. Sai ya ce: Ka ‘yanta ta, domin ita mumina ce. (Muslim ya fitar da shi (537), da Abu Dawud (930), da Nasa'i (1218).)

Daga Abu Huraira - Allah Ya yarda da shi - cewa Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Mala'iku da daddare da mala'iku da rana suna bibiyar juna a cikinku, suna taruwa a sallar Asuba da sallar la'asar, sannan waɗamda suka kwana a cikinku su hau sama, sai Ya tambayesu, alhali Shi ne mafi sani da su: Yaya kuka bar bayiNa? sai su ce: Mun barsu suna sallah, kuma mun same su suna sallah". (Bukhari ne ya fitar da shi (555), da Muslim (632), da Nasa'i (485).) Kuma a cikn Hadisin Abu Razin Al’uƙaili - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Na ce: Ya manzon Allah, ina Ubangijinmu Ya ke kafin Ya halicci halittarSa? ya ce: "Ya kasance a cikin girgije babu iska a ƙarƙashinSa kuma babu iska a birbishinSa, Ya halicci Al'arshinSa akan ruwa". (Tirmizi ya fitar da shi (3109), da Ibnu Majah (182), da Dayalisi (1189), da Ahmad (16188), da Ibnu abi Asim a cikin Sunnah (625).) Waɗannan da wasunsu daga ayoyi da Hadisai masu yawa masu nuni akan ɗaukakar Allah.

Dalilai masu nuni akan ɗaukaka ba za su iya lissafuwa ba, haƙiƙa malaman musulunci sun haɗu akan tabbatar da shi, kamar yadda hankali da ɗabi'a nagartacciya suka yi nuni akansa, Imamu Ibnu Baɗɗah - Allah ya yi masa rahama - ya ce: "Musulmai daga sahabbai da tabi'ai da dukkan masu ilimi daga muminai sun haɗu akan cewa Allah - alherinSa ya yawaita Ya ɗaukaka - Yana kan Al'arshinSa, a birbishin sammanSa, Yana mai nisantar halittarSa, kuma iliminSa mai kewayewane ga dukkan halittarSa". (al-Ibanah al-Kubra, na Ibnu Baɗɗah (7/136).)

ADDarimi - Allah Ya yi masa rahama - ya cirato: Faɗin Ibnul Mubarak lokacin da aka tambaye shi: "Dame zamu san Ubangijinmu? ya ce: Da cewa Shi Yana kan Al'rshi, a birbishin sama ta bakwai akan Al'arshi, Ya nisanci halittarSa". (Raddi ga Jahamiyya na al-Darimi ( shafi na 98).)

Daga cikin siffofinSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -: Daidaituwa akan Al'arshi, haƙiƙa Allah Ya ambace shi a gurare bakwai daga littafinSa, daga cikinsu akwai faɗinSa - Maɗaukakin sarki -: {Lalle ne Ubangijinku Allah ne, wanda Ya halitta sammai da ƙasa a cikin kwãnaki shida, sannan kuma Ya daidaita a kan Al'arshi, Yanã sanya dare ya rufe yini, yanã nẽman sa da gaggawa, kuma rãnã da watã da taurãri hõrarru ne da umurninSa. To, Shĩ ne da halittar kuma da umurnin. Albarkar Allah Ubangijin halittu tã bayyana!} [al-A'araf: 54]. Daga Abu Huraira - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Lokacin da Allah Ya gama halitta, Ya rubuta wani littafi a warinSa: Ta rinjaya, ko Ya ce: Rahamata ta rigayi fishi Na, shi yana wajenSa a birbishin Al'arshi". (Bukhari ne ya fitar da shi (7553), da Muslim (2751), da Tirmizi (3543), da Ibnu Majah (189).) Kuma LalaKal'i ya fitar daga Ibnu Uyaynah ya ce: An tambayi Rabi'a game da faɗinSa: {Ubngiji al-Rahman Ya didaita a kan Al'arshi}: Yaya Ya daidaita? ya ce: "Daidaituwa ba abin jahilta ba ce, amma tayaya ba abin hankalta ba ce, saƙo na Allah ne, isarwa kuma ta manzo ce, kuma gasgatawace ta wajaba akanmu". (Sharhu usulu I'itiƙad Ahlus Sunnah Wal jama'ah (3/442), da kuma Al'arsh na al-Zahbi (2/213).) Kuma an cirato kwatankwacin wannan maganar daga jagoran gidan Hijira Malik - Allah Ya yi masa rahama -. (Abu Nu'aim ya fitar da shi a cikin al-Hilya (325-326), da al-Baihaƙi a cikin al-Asma'u wal-Sifat (2/304), da Ibnu Abdul-Barr a cikin al-Tamhid (7/138), kuma al-Zahbi - Allah Ya yi masa rahama - ya ce: "Haƙiƙa malamai sun yi riƙo da faɗin imamu Malik: "Daidaituwa sananniya ce, kuma tayaya take ba’a sani ba, kuma imani da shi wajibi ne, tambaya game da shi bidi'a ce". Ka'idah da suka tafi akanta a cikin wannan babin" A duba: Al-Uluwwu na al-Zahabi (1/117).)

Daga siffofinSa - tsarki ya tabbabatar masa Ya ɗaukaka -: So, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Da sannu Allah Zai zo da wasu mutanen da Yake son su suma suke son Sa} [al-Ma'ida: 54]. Imam Darimi - Allah Ya yi masa rahama - ya ce: "Sai Ya haɗa tsakanin soyayya biyu: Soyayyar Mahalicci , da soyayyar abin halitta a gwame, sannan Ya raba tsakanin a binda ake so da abinda ba'a so; dan halittarSa su san cewa kishiyoyi ne ba'a haɗe suke ba, sai Ya ce: {Allah baYa son bayyanar da mummunan magana} [al-Nisa'i: 148]. da kuma {Lallai cewa Shi baYa son masu ɓarna} [al-An'am: 141]". (Naƙdhu al-Darimi (2/865).)

Kuma Ya ce: {Lallai Allah Yana son masu yawan tuba kuma Yana son masu yawan son tsarkaka} [al-Baƙara: 222]. Daga Sahlu ɗan Sa'ad - Allah Ya yarda da shi -, ya ce: Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya faɗa ranar Khaibara: "Gobe zan bada tuta ga wani mutumin da za’a yi nasara ta hannunsa, yana son Allah da manzonSa, kuma Allah da manzonSa suna sonsa". (Bukhari ne ya fitar da shi (3009), da Muslim (2406), da Abu Dawud (3661).) Annabi- tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Imanin ɗayanku ba ya cika har sai na kasance mafi soyuwa a gare shi sama da babansa da ɗansa da mutane bakiɗaya" (Bukhari ne ya fitar dashi (15), da Muslim (44), da Nasa'i (5013), da Ibnu Majah (67).)

Daga siffofin Sa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -: Yarda, Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Marigaya na farko daga waɗanda suka yi hijira da mutanen Madina da waɗanda suka bi su da kyautatawa Allah Ya yarda da su suma sun yarda da Shi} [al-Taubah: 100]. Daga A'isha - Allah Ya yarda da ita - ta ce: Wani dare na rasa manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabata agare shi - a shinfiɗa, sai na laluba shi, sai hannuna ya faɗa akan cikin diga-digansa, alhali shi yana cikin masallaci, su suna kafe, shi yana cewa: "Ya Allah ina neman tsari da yardarKa daga fushinKa, da kuma afuwarKa daga uƙubarKa, kuma ina neman tsarinKa daga gareKa, ba zan iya iyakance yabo a gareKa ba kamar yadda Ka yabi kanKa da kanKa". (Muslim ne ya fitar da shi (486), da Abu Dawud (879), da Tirmizi (3493), da Nasa'i (169), da Ibnu Majah (3841).)

Daga siffofinSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -: KiyayyarSa ga maƙiyanSa; hakan domin cewa su sun ki yardarSa, kuma sun ki abinda Allah Ya saukar ga manzonSa - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi -, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Wannan, dõmin lalle sũ sun bi abin da ya fusãtar da Allah kuma sun ƙi yardarSa, sabõda haka Ya ɓãta ayyukansu} [Muhammad: 28], Da faɗinSa: {Sai dai Allah Ya ki fitar su, sai Ya nauyayasu kuma a ka ce; ku zauna tare da mazauna gida} [al-Taubah: 46]. Daga Abu Huraira - Allah Ya yarda da shi - ya ce: Manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi - ya ce: "Allah Ya ce: Idan bawaNa ya so haɗuwa da Ni sai in so haɗuwa da shi, idan kuma ya ki haɗuwa daNi sai in ki haɗuwa da shi". (Bukhari ne ya fitar da shi (7504), da Nasa'i (1835).)

Daga siffofinSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -: Fushi akan maƙiyanSa, Allah - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka - Ya ce: {Allah Ya yi fushi akansu kuma Ya la'ancesu} [al-Fath: 6]. Daga ɗan Abbas - Allah Ya yarda da su - ya ce: "Fushin Allah Ya tsananta akan wanda Annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya kashe shi a tafarkin Allah, fushin Allah ya tsananta akan mutanen da suka sa fuskar annabin Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ta yi jini". (Bukhari ne ya fitar da shi (4074).)

Daga siffofinSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -: Kiyayya, ita ce kiyayyarSa ga kafirai, Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Lallai waɗanda suka kafirta ana kiransu lallai ƙiyayyar Allah ita ce mafi girma daga ƙiyayyarku ga kawunanku} [Ghafir: 10].

Daga siffofinSa - tsarki ya tabbata masa Ya ɗukaka -: MakircinSa ga maƙiyanSa waɗanda suke makirci ga masoyanSa, Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: Kuma sun yi makirci kuma muma mun kulla makirci alhalin su ba su sani ba * Ka duba yadda karshan makirsu ya kasance, lalle mu mun mutsike su, su da mutanan su baki daya. [al-Naml: 50-51].

Daga siffofinSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -: Fusatawa, shi ne mafi tsananin fushi, Allah - Maɗaukaki - Ya ce: {Sabõda haka a lõkacin da suka husãtar da Mu, Muka yi musu azãbar rãmuwa sai Muka nutsar da su gabã ɗaya} [al-Zukhruf: 55]. Katada da Siddi sun ce: "{Yayin da suka fusatar daMu} wato: Suka sa muka yi fushi". (Tafsirin Dabari (21/622).)

Daga siffofinSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -: Yaudarar wanda yake yaudararSa, Allah Yana yaudarar munafukan da suke yaudararSa, Allah - sha'aninSa ya buwaya kuma girmanSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Suna yaudarar Allah da waɗanda suka yi ĩmãni, alhãli bã su yaudarar kõwa fãce kansu, kuma bã su sani ba!} [al-Baƙara: 9]. Kuma Ya ce: {Lallai munafukai suna yaudarar Allah alhli Shi ne Mai yaudararsu} [al-Nisa'a: 142].

Kuma Allah Ya bayyana cewa Yana mantawa da maƙiyanSa kamar yadda suka mance haɗuwa da Shi, Allah - Maɗaukakin sarki - Ya ce: {Waɗanda suka riƙi addininsu abin shagala da wãsa, kuma rãyuwar dũniya ta rũɗe su." To, a yau Munã mantãwa da su, kamar yadda suka manta da haɗuwa da yininsu wannan, da kuma abin da suka kasance da ãyoyinMu sunã musu}. [al-A'araf: 51].

Daga siffofinSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -: Cewa Shi Yana izgili ga wanda Ya yi maSa izgili - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -, Allah - sha'aninSa ya ɗaukaka - Ya ce: {Allah Yana yin izgili gare su kuma Yana kara su a cikin ɓatarsu, suna ɗimuwa} [al-Baƙara: 15]. Ibn Abbas - Allah Ya yarda da su - ya ce: "Yana yi musu izgili dan yi musu azaba". (Tafsirul Dabari (1/304), da Ibnu Abi Hatim a cikin al-Tafsir (143).)

Daga siffofinSa - tsarki ya tabbatar maSa Ya ɗaukaka -: Dariya, daga Abu Huraira - Allah Ya yarda da shi -: Cewa manzon Allah - tsaira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya ce: "Allah Yana dariya ga wasu mutum biyu waɗanda ɗayansu ya kashe ɗayan kuma za su shiga aljanna". (Bukhari ne ya fitar da shi (2826), da Muslim (1890), da Nasa'i (3166), da Ibnu Majah (191).) A cikin Hadisin Abu Huraira - Allah Ya yarda da shi - mai tsawo a ganin Allah - Maɗaukakin sarki - ranar Alkiyama , kuma ya ambata a cikinsa ƙissar na ƙarshen wanda zai shiga aljanna. "....sai Allah Ya ce: Kaicanka ya kai ɗan Adam, ya mamakin yaudararka, shin yanzu ba ka ɗauki alƙawarurrka ba, cewa ba zaka tambayi wanin abinda aka baka ba? sai ya ce: Ya Ubangiji kada Kasanyani mafi taɓewar halittarKa, sai Allah - Mai girma da ɗaukaka - Ya yi masa dariya, sannan Ya yi masa izinin shiga aljanna...". (Bukhari ne ya fitar da shi (806).)

Waki'u ya ce: "Idan an tambayeku: Shin Ubangijinmu Yana dariya? To ku ce: Haka muka ji". (Sharhi Usulul I'itiƙadi Ahlus Sunnah Wal jama'ah (3/477).)

Kuma alHafiz Ibnu Baɗɗah - Allah Ya yi masa rahama - ya yi babi a cikin littafinsa "al-Ibanah"; "Babin imani da cewa Allah - mai girma da ɗaukaka - Yana dariya" Kum a cikinsa ya ce: "Ku sani - Allah Ya yi muku rahama - cewa daga siffofin muminai masu gaskiya gasgata inganatattun Hadisai, da kuma karɓarsu, da barin bijire musu da ƙiyasi, da ajiye magana da ra'ayiyyuka da soye-soyen rayuka; domin cewa imani shi ne gasgatawa, mumini kuma shi ne mai gasgatawa, Allah - Mai girma da ɗaukaka - Ya ce: {To, a'aha! Ina rantsuwa da Ubangijinka, ba za su yi ĩmãni ba, sai sun yarda da hukuncinka ga abin da ya sãɓa a tsakãninsu, sa'an nan kuma ba su sãmi wani ƙunci a cikin zukãtansu ba, daga abin da ka hukunta, kuma su sallama sallamãwa} [al-Nisa'a: 65]. Daga alamomin muminai: Su siffanta Allah da abinda Ya siffanta kanSa da shi, da kuma abinda manzonSa - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ya siffantaShi da shi daga abinda malamai suka cirato, kuma amintattu daga masu ciratowa waɗanda su ne hujja a cikin abinda suka ruwaito shi na halal da haram da sunnoni da bayanai, ba'a cewa acikin abinda ya inganta daga manzon Allah - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi -: Ta yaya? kuma: Dan me? kawai su bi kada su ƙirƙira, kuma su miƙa wuya kada suyi jayayya, su yi yaƙini kada su yi kokwanto, daga abinda ya inganta daga annabi - tsira da amincin Allah su tabbata agare shi - ma'abota adalci suka ruwaito shi, wanda ya lazimtarwa muminai karbar riwayarsa da barin saba masa: Cewa Allah Yana dariya, ba'a inkarin hakan, kuma babu mai yin musunsa sai dan bidi'a abin zargin hali a wurin malamai". (al-Ibanah al-Kubra na Ibnu Baɗɗah (7/91).)