الدروس المهمة لعامة الأمة
Duruus muhiim u ah Ummadda Guud ahaan Waxaa Qoray Sheekha Caalimka ah - Waxaan ku bilaabayaa magaca Allaha naxariista guud iyo naxariista gaarka ahba iska leh Horudhaca Qoraaga Allaha Rabul Caalamiin ka ah ayaa mahad oo dhan iska leh, ciribta danbena waxaa iska leh Mutaqiinta, nabadgelyo iyo naxariis Allaha siiyo Adoonkiisa iyo Rasuulkiisa Maxamed, Ehelkiisa iyo Saxaabadiisa dhamaantood.
These files are generated automatically from the book's text; their layout may differ from the printed edition.
Duruus muhiim u ah Ummadda Guud ahaan
Waxaa Qoray Sheekha Caalimka ah -
Cabdul Casiis Binu Cabdullaah Binu Baaz - Allaha U Naxariistee -
Horudhaca Qoraaga
Allaha Rabul Caalamiin ka ah ayaa mahad oo dhan iska leh, ciribta danbena waxaa iska leh Mutaqiinta, nabadgelyo iyo naxariis Allaha siiyo Adoonkiisa iyo Rasuulkiisa Maxamed, Ehelkiisa iyo Saxaabadiisa dhamaantood.
Intaa ka dib:
Kuwaani waa ereyo kooban ee sharxaaya wax yaabaha ay waajibka tahay inay ka ogaadaan dadku guud ahaan Diintooda Islaamka, waxaa ku magaacabay: (Duruus muhiim u ah Ummadda guud ahaan).
Waxaan Ilaahay waydiisanayaa in uu ku anfaco Muslimiinta, igana aqbalo, Isagaa ah Deeqsi Sharaf Badane.
Cabdul Casiis Binu Cabdullaah Binu Baas Duruus muhiim u ah Ummadda guud ahaan.[1] (1) Fatwooyin la isu geeyey iyo Maqaalo kala duwan (298 - 288/3).
Casharka Koowaad: Suurada Alfaatixah iyo Suuradaha gaagaaban
Suurada Alfaatixah iyo intii laga gaaro Suuradaha gaagaaban, laga bilaabo Suurada Asalsalah ilaa Suurada Anaas, iyado la isu laqinaayo, Akhriskana la saxaayo, lana xifdinaayo, iyo sharxida inta waajib ah in la fahmo.
Casharka Labaad: Tiirarka Islaamka
Sharxida Tiirarka Islaamka ee shanta ah, waxaana u horeeya uguna weyn: Shahaadada Laa Ilaaha Ilaa Allah, wa ana Maxamedan Rasuulu Allah waa in la sharxo macnaheeda, iyadoo la sharxaayo Shuruuda Laa Ilaaha Ilaa Allah, macnaheeduna waa: (Laa Ilaaha) waa diido la diidayo wax walba oo Ilaahay sokodi la caabudo, ( Ilaa Allah) waa sugid Ilaahay loo sugayo keligi cibaadada cid la waadtana aysan jirin. Shuruuda (Laa Ilaaha Ilaa Allah) waa in loo leeyahay: cilmi diidaya Jahliga, yaqiin diidaysa shakiga, ikhlaas diidaya Shirki, run diidaysa Beenta, Maxabo diidaysa Caro, hogaansan diidaya tegid, aqbalaad diidaysa radin iyo in lagu kufriyo wax walba ee Ilaahay sokodi la caabudo. Waxaan isugu geeyey labadaan Bayd ee soo socda:
Cilmi, Yaqiin, Ikhlaas iyo Runtaada oo lagu daray ... Jaceyl, hogaansan iyo aqbalaad. Oo ku dar mid siddeedaad oo ah inaad ka gaalowdo wax kastoo Ilaahay sokadi laga Ilaah yeeshay.
Iyadoo la sharxaayo Shahaadada in Maxamed yahay Rasuulkii Ilaahay, taasoo keenaysa: in la rumeeyo wuxuu sheegay, laguna adeeco wuxuu faray, lagana fogaado wuxuu dadka ka reebay, iyo inaan Ilaahay lagu Caabudin wax uusan sharciyeyn isaga iyo Rasuulkiisu nabadgelyo iyo naxarii Allaha siiyee. Ka dib waxaa loo sharxayaa qofka wax baranaya inta hadhay ee Tiirarka Islaamka ee shanta ah, oo ah: Salaada, Sakada, Soonka Bisha Ramadaan, iyo Beytka Ilaahay ee Xurmada badan in lagu soo Xajiyo Qofkii awoodi kara.
Casharka seddexaad: Tiirarka Iimaanka
Waana lix: waa inaad rumeyso Ilaahay, Malaa'igtiisa, Kutubtiisa, Rusushiisa, Maalinka Qiyaame, iyo rumeynta Qadarka, khayrkiisa iyo sharkiisuba inay ka ahaadeen xaga Ilaahay Kor ahaaye.
Casharka Afaraad: Qaybaha Towxiidka iyo Qaybaha Shirkiga
Sharxida Qaybaha Tawxiidka, waa seddex: Tawxiidka Rabinimada, Tawxiidka Ilaahnimada, Tawxiidka Magacyada iyo Sifaadka.
1. Tawxiidka Rabinimada: waa in la rumeeyo in Ilaahay yahay Kan wax walba abuuray shay walbana maamula, cid la wadaagtana aysan jirin.
2. Tawxiidka Ilaahnimada: waa in la rumeeyo in Ilaahay yahay Kan xaqa lagu Caabudo cid la wadaagtana aysan jirin, waana macnaha: Laa Ilaaha Ilaa Allaah, macnaheeduna waa: Ma jiro Ilaah xaq lagu Caabdudo Ilaahay Mooyee, dhamaan Cibaadada oo dhan sida salaada, soonka, iyo qayrkoodba waa waajib in Ilaahay Keligi loo khaalis yeelo, mana banaana in wax ka mida cibaadad loo leexiyo cidaan Ilaahay ahayn.
Tawxiidka Magacyada iyo Sifaadka: waa in la rumeeyo dhamaan wixii ku soo arooray Qur'aanka Kariimka iyo Axaadiista saxiixa ah ee Magacyo iyo Tilmaamo Ilaahay ah iyo in loogu sugo Ilaahay keligi sida ugu haboon ee ugu hufan, iyadoon la bedelin, oo la dafirin, oo la qaabayn, oo aan cidna lagu matalin, laguna camal falaayo Qowlka Ilaahay Kor ahaaye: (Dheh: Ilaahay waa Mid Qura) (1) Allaah Waa Sayid Deeqtoon ee loo wada baahan yahay. (2). Ma dhalin lamana dhalin.(3). Ma jiro axad u dhigma Ilaahay oo la mid ah} [Suurada AlIkhlaas: 1-4] Iyo Qowlka Ilaahay Kor ahaaye-: (Ma jiro shey Ilaahay la mida, Ilaahayna waa kii Maqal badan ee arag badan). [Suurada Ashuuraa: Aayada 11] Culimada qaar ayaa ka dhigay tawxiidka labo nooc oo keliya, Tawxiidka Magacyadana iyo Sifaadka waxay geliyeen Tawxiidka Rubuubiyada, dhibna kuma jiro taas: waayo labada qeyboodba qasadka looga jeedo waa iska cadahay.
Qaybaha Shirkiguna waa seddex: Shirkiga weyn, shirkiga Yar, iyo shirkiga Qarsoon.
Shirkiga Weyn: wuxuu keenaa camalka oo bura iyo Naarta oo uu ku waaro Qofkii ku dhinta, sida Ilaahay sareeye uu yiri: (Haday Ilaahay u shariig yeelaan waa burayaa wixii camal ay sameeyeen) [Suurada Alancaam Aayada: 88] Ilaahay wuxuu yiri: isagaa xumaan ka hufane- : (Maaha in Mushrikiintu camiraan masjidka Ilaahay iyagoo naftooda u qiranaaya Gaalnimo. Kuwaas camlkoodii ayaa buray, Naartayna ku waarayaan). [Suurada Tawbah Aayada: 17], Qofkii ku dhinta shirkiga weyn Ilaahay uma dhaafo, Janaduna waa ka xaaraan, sida Ilaahay Casa Wajala yiri: (Ilaahay ma dhaafo in loo shariig yeelo, wuuna u dhaafaa qofkuu doono wixii intaa ka sokeeya). [Suurada Anisaa Aayada :48], Ilaahay wuxuu yiri: isagaa xumaan ka nasahane: (Qofkii Ilaahay u shariig yeela Ilaahay waa ka xarimay Janada hoyaatinkiisuna waa Naarta Daalimiintuna malaha cid u gargaarta). [Suurada Al-Maa'idah Aayada: 72].
Noocyada shirkiga weyn waxaa ka mida: Baryada dadka dhintay iyo Asnaamta oo loo qayshado ama loo nidro, ama xoolo loo gawraco, iyo wixii la mida.
Shirkiga yarse, waa wixii Quraanka iyo Sunadu ku magacaabeen shirki, laakiin maaha nooca shirkiga weyn oo kale, sida Ribada gasha camalka qaarki, in lagu dhaarto cidaan Ilaahay ahayn, ama la dhoho: haddii Ilaahay doono hebelna doono, iyo wixii la mida, waxaana daliil u ah qowlkii Nabigu yiri nabadgelyo iyo naxariis Allaha siiyee: (Waxa ugu daran ee aan idiinka baqayo waa Shirkiga yar) Shirkiga yar ayaa la waydiiyey wuxuuna yiri: (Waa istustuska) [2]. Waxaa wariyey Alimam Axmad, Adabaraani, iyo Albeyhaqi, waxay ka wariyeen Maxmuud Binu Labiid Alansaari, Allaha ka raali noqdee, wuxuu kaga wariyey Sanad wanaagsan, Dabaraanina wuxuu kaga wariyey Maxmuud Binu Labiid Sanad wanaagsan, isagoo ka wariyey Raafic Binu Khadiij oo ka wariyey Nabiga nabadgelyo iyo naxariis Allaha siiyee. (2) Waxaa soo saaray Iimaam Axmad (428/5), Adabaraani wuxuu ku xusay Kitaabkiisa AlKabiir (338/4), Albayhaqi wuxuu xusay kitaabkiisa Shucub (355/14), wuxuu ku sheegay Majmacul Sawaa'id (121/1) waxaa weriyey Axmad ragiisuna waa rag sax ah.
Iyo hadalkii Nabiga nabadgelyo iyo naxariis Allaha siiyee -: "Qofkii ku dhaarta waxaan Ilaahay ahayn Shirki ayuu la yimid" [3] Iimaam Axmad ayaa kaga weriyey Cumar Binu Khadaab-Allaha ka raali Ahaadee Sanad sax ah. Abu Daa`uud iyoTirmidi ayaa ku weriyey sanad sax ah, waana Xadiiskii Ibnu Cumar Allaha ka raali ahaado isaga iyo Aabihiye uu ka wariyey Nabiga inuuna yiri: (Qofkii ku dhaarta cid aan Ilaahay ahayn wuu Gaaloobay ama wuu shariig yeelay) [4] Iyo hadalkii Nabiga nabadgelyo iyo naxariis Allaha siiyee uu yiri: (Ha dhihina: Wuxuu Ilaahay doono hebelna doono, laakiin dhahaya: Ilaahay wuxuu doono ka dibna hebel doono). (5) Abuu Daa`uud ayaa Sanad sax ah ku soo saaray, wuxuuna ka wariyey Xudayfa Binu Yemaan Allaha ka raali ahaadee. [3] Waxaa soo weriyey Al-Imaam Axmad (47/1) [4] Waxaa soo weriyey Abuu Daa`uud (3251) Iyo Atirmidi (1535). [5] Waxaa soo weriyey Abuu Daa`uud (4980), iyo Axmad (384/5).
Shirkiga noocaan ahi ma keenayo Ridow iyo in Diinta laga boxo, mana keenayo in Naarta lagu waaro, wuxuuse u diidayaa Qofka in Tawxiidka waajibka ahi kaamil u noqdo.
Nooca Seddexaad ee shirkiga: Waa Shirkiga Qarsoon, waxaana daliil u ah qowlka Nabiga nabadgelyo iyo naxariis Allaha siiyee: (Ma idiin sheegaa waxaan idiinkaga cabsi badnahay Masiixul Dajaal? Waxay dhaheen: Haa, Rasuulkii Ilaahow, Wuxuu yiri: (waa shirkiga Qarsoon, qof baa u istaagaya inuu tukado, markaasuu qurxinayaa salaadiisa isagoo is leh nin ayaa ku eegaya} [6]. Imaam Axmed ayaa ku wariyey Musnadkiisa, isagoo ka wariyey Abii Saciid Alkhudri Allaha ka raali ahaadee. [6] Ibnu Maajah wuxuu ku soo saaray lanbarka (4204) Iimaam Axmadna (30/3).
Waxaa banaan in Shirkiga loo qaybiyo laba nooc oo qura:
Shirki weyn iyo mid yar, shirkiga qarsoonse labaduba waa soo gelayaan. Shirkiga qarsoon wuxuu noqon karaa mid weyn, sida Shirkiga Munaafiqiinta: waayo waxay qarsanayaan Caqiidadooda baadilka ah, waxayna muujisanayaan Islaam iyagoo istusaaya, oo Naftooda u baqaya.
Shirkiga qarsooni wuxuu noqon karaa Shirki yar, sida istustuska, sida ku soo aroortay Xadiiskii Maxamud Binu Labiid Alansaari ee horey noo soo maray, iyo Xadiiskii Abii Saciid ee la soo xusay, tawfiiqdana Ilaahay ayaa leh.
Casharka Shanaad: Ixsaanka:
Tiirka Ixsaanku Waa: inaad u caabudo Ilaahay sida adigoo arkaya oo kale, waayo haddii aanad arkaynin isaga ku arkaaya.
Casharka Lixaad: Shuruuda Salaada:
Shuruuda Salaadu waa sagaal:
Islaamka, Caqliga, wax kala garashada, is daahirinta, tirida najaasada, asturidda cawrada, in waqtiga salaadu soo galo, qiblada oo loo jeesto, iyo niyada.
Casharka Todobaad: Tiirarka Salaada:
Tiirarka Salaadu waa Afar iyo toban:
Ku tukashada istaaga Qofkii awooda, Takbiirta ixraamka salaada, Akhrinta Faatixada, Rukuucda, Ictidaalka iyo inaad qumaati u istaagto, in laga Sujuudo todobada xubnood, Sujuuda oo laga soo kaco qumaatina loo fariisto, Fadhiga u dhexeeya labada sujuudood, in lagu xasilo dhamaan ficillada salaada, inaan la kala hormarin tiirarka, Ataxiyaadka dambe, in loo fadhiisto ataxiyaadka dambe, Nabiga oo lagu saliyo, labada salaama naqsi.
Casharka Sideedaad: Waajibaadka Salaada
Waajibaadka Salaadu waa sideed:
Dhamaan takbiiraadka Salaada mida xirashada maahe iyo ereyga: (Samica Allaahu liman xamidah), oo ay oranayaan Imaamka iyo Ma`muumku, iyo ereyga: (Rabnaa wa lakal Alxamdu) oo dhamaan la wada oranayo, iyo ereyga: (Subxaana Rabiyal Cadiim) oo Rukuuca lagu oranayo, iyo ereyga: (Subxaana Rabiyal Aclaa) oo sujuuda lagu oranayo, iyo ereyga: (Rabi iqfir lii) oo labad sujuudood dhexdooda lagu oranayo, Ataxyaadka hore iyo fadhigiisa.
Casharka Sagaalaad: Sharaxaada Ataxiyaadka
Ataxiyaadku waa inuu dhaho:
(Ataxyaatu Lilaah, wa Salawaatu wa dayibaatu, Asalaamu calayka Ayuha Nabiyu wa Raxmatu Allaahi wa barakaatuhu, Asalaamu calaynaa wa calaa cibaadi Allaah Asaalixiin, Ashhadu Alaa Ilaaha Ilaa Allaah, wa Ashhadu Ana Maxamedan Cabduhu wa Rasuuluhu), macnaheeduna waa: (Salaamo oo dhan, salaad oo dhan, Wanaag oo dhan waxay u sugnaadeen Ilaahay oo keliya, Nabadgelyo, Naxariis Ilaahay, iyo barakaadkiisa dushaada ha ahaadeen Nabiyow, nabadgelyo ha ahaato dushayada iyo Adoomaha Ilaahay ee wanaagsan dushooda, waxaan qirayaa inuusan jirin Ilaah xaq lagu caabudo Ilaahay mooyee, sidoo kale waxaan qirayaa inuu Maxamed yahay Adoonkiisa iyo Rasuulkiisa).
Ka dibna wuxuu ku salinayaa oo khayr iyo barakooyin ugu duceyn Nabiga nabadgelyo iyo naxariis Allaha siiyee, isagoo dhahaya: (Allaahuma Sali calaa Maxamed, wa calaa Aali Maxamed, kama salayta calaa Ibraahiim wa calaa Aali Ibraahim, inaka Xamiidun Majiid, wa baarik calaa Maxamed wa calaa Aali Maxamed, kamaa Baarakta calaa Ibraahiim, wa calaa Aali Ibraahiim inaka Xamiidun Majiid), macnaheedu waa: (Alloow nabad yeel oo wanaaji Maxamed iyo inta qaraabada u ah ee rumaysay, sidaad u nabad yeysay una wanaajisay Ibraahim iyo inta qaraabada u aheyd ee rumaysay Adigu waxad tahay Amaanle la Mahdiyo oo Awood leh, Allow Barakee Maxamed iyo inta qaraabada u ah ee rumaysay, sidaad u barakeysey Ibraahim iyo inta qarabada u aheyd ee rumaysay adigu Alloow waxad tahay Amaanle la Mahdiyo oo Awood leh).
Ka dib Ataxiyaadka danbe dhexdiisa wuxuu Ilaahay ka magacan gelayaa: Cadaabta Jahanama, iyo Cadaabta Qabriga, iyo Fitnada nolosha iyo geeridaba, iyo Fidnada Masiixu Dajjaal, dabadeed wuxuu dooran Qofka tukanayaa ducaduu doono, waxaana habboon in uu ku duceysto ducooyinka soo arooray ee ay ka mid tahay midda soo socota:
(Ilaahow iigu kaalmee xuskaaga, mahad naqaaga, iyo wanaajinta cibaadadaada, Ilaahow waxaan dulmiyey nafteyda dulmi badan, cidaan adiga ahayna ma dhaafto danbiyada ee ii denbi dhaaf, oo ii naxariiso, waa Adiga Denbi Dhaaf Badanaha, ee Naxariista Badane).
Ataxiyaadka hore markuu shahaadateynka akhriyo ayuu u kacayaa Rakcada seddexaad ee Salaada Duhurka, Casarka, Maqribka iyo Cishaha, hadii uu Nabiga ku salinayana ka fadli badan, waayo Axaadiis ayey guud ahaan ku soo aroortay, ka dibna wuxuu u kacayaa Rakcada seddexaad.
Casharka Tobnaad: Sunooyinka Salaada
Waxaa ka mid ah:
1. Ducada lagu furfurto Salaada.
2- Gacanta Midig Calaacasheeda oo la kor saaro Gacanta bidix Laabta korkeedana la saaro marka Qofku taagan yahay, Rukuucda ka hor iyo ka dibba.
3- Labada Gacmood oo kor loo qaado, iyadoo faraha la isu geynaayo, oo lala simaayo Garbaha ama dhegeha marka uu Qofku oronaayo: Takbiirta hore, markuu Rukuucaayo, markuu ka toosayo Rukuuca, iyo markuu ka istaagayo Ataxiyaadka hore ee uu u kacayo Rakcada seddexaad.
4- Wixii ka badan hal mar ee Tasbiixda Rukuuca iyo Sujuuda ah.
5- Wixii ka badan ereyga: (Rabanaa Wa Lakal Xamdu) marka Rukuuca laga istaago, iyo wixii ka badan hal mar oo lagu ducaysto Dambi dhaaf labada sujuudood dhexdooda.
6- Marka la Rukuucayo oo Madaxa lala simo Dhabarka.
7- Labada Cudud oo laga fogeeyo dhinacyada, Iyo Caloosha oo laga fogeeyo labada Bowdo, Iyo bowdada oo laga fogeeyo labada dhudhun marka la sujuudayo.
8- Marka la Sujuudayo oo labada Dhudhun Dhulka kor looga qaado.
9- Qofka tukanaya oo ku fariista lugtiisa bidix oo goglan iyadoo ay qotonto lugta Midig Ataxiyaadka hore iyo labada Sujuud dhexdooda.
10- Ataxiyaadka dambe ee Sinta lagu fariisto salaadaha seddexda ama afarta rakcadood ah. Sin ku Fariisigu waa iyadoo lagu fariisto salka oo uu lugtiisa bidixda uu hoos geliyo lugta midig, isagoo qotominaaya lugta midig.
11- Farta Murugsatada oo lagu ishaaro Ataxiyaadka hore iyo kan labaad markuu fariisto ilaa dhamaadka Ataxiyaadka lana dhaqaajiyo Farta marka la duceysanaayo.
12- Nabi Maxamed oo loogu duceeyo Naxariis iyo Barako isaga iyo ehelkiisa, iyo Nabi Ibraahim iyo ehelkiisa, ATaxiyaadka hore dhexdiisa.
13- ATaxiyaadka dambe oo lagu ducaysto.
14- Akhrinta oo kor loo qaado Salaada Fajarka, Jumcaha, Salaada labada Ciidood, Salaada Roob Doonta iyo labada Rakcadood ee hore ee Salaadaha Maqribka iyo Cishaha.
15- Akhrinta oo la siraysto salaada Duhurka, Casarka, Rakcada seddexaad ee Salaada Maqribka iyo labada Rakcadood ee dambe ee Salaada Cishaha.
16- Akhrinta Quraanka dheeriga ka ah Faatixada, iyadoo la ilaalinaayo sunooyinka kale ee ku soo arooray Salaada ee ka duwan intaan soo xusnay, waxaana ka mida: wixii ka badan ereyga Qofka tukanaya uu dhoho: (Rabanaa wa lakal Alxamdu), markuu Rukuuca ka soo istaago, iyadoo uu oranaayo Imaamku iyo kan keligi ahba, waa suno, waxaa kaloo ka mida: Gacmaha oo la saaro Jilbaha iyado Faraha la geynaayo marka la Rukuucayo.
Casharka Kow iyobTobnaad: Waxyaabaha Buriya Salaada
Waxyaabaha buriya Salaada waa siddeed:
1- Hadal kas loo dhoho isagoo xasuusan aqoona u leh, laakiin kii ilowsan ama aan aqoon u lahayn Salaadiisu taas kuma burayso.
2- Qosolka.
3- Cunid Salaada dhexdeeda.
4- Cabida Salaada dhexdeeda.
5- Cawrada oo Feydanta.
6- Jihada Qiblada in laga leexdo in badan.
7- Salaada dhexdeeda in la sameeyo dhaqdhaqaaq badan oo xiriira.
8- Waysada oo burta salaada dhexdeeda.
Casharka Labo iyo Tobnaad: Shuruuda Salaada
Shuruuda weyso qaadku waa Toban:
Qofku inuu yahay Muslim, Caqli ah, wax kala garan karo, inuu niyaysto waysada, in niyadaasi joogto oo aanu goyn laga bilaabo waysada bilowgeeda ilaa uu ka dhamaysto dahaaradiisa, waana inuu weysada ka hor dhamaysto wixii waajibinaayey Waysada, kuna istijoodo Biyo ama dhagax, Biyuhu waa inay Daahir yihiin ayna banaan yihiin, iyado laga suulinaayo jirka wixii diidaya in jirka biyuhu gaaraan, iyo soo galida waqtiga Salaada, waase Qofkii Xadaskiisu joogto yahay.
Casharka Seddex iyo Tobnaad: Waajibaadka Weyso qaadka
Waajibaadka weyso qaadku waa lix:
Wejiga oo la dhaqo, waxaana soo gelaya: luqluqashada iyo San Daarsiga, Gacmaha oo la dhaqo ilaa suxullada, madaxa oo la masaxo dheguhuna way soo gelayaan. labada lugood oo la dhaqo ilaa Anqawyada, in sidaas la isugu xijiyo oo aan la kala hormarin. Waxaa sune ah in lagu cel-celiyo dhaqida Wejiga iyo Gacmaha iyo Lugahaba seddex jeer, waa sidoo kale luqluqashada iyo san Daarsiga, waajibkuna waa hal mar oo keliya. masixida Maduxu sune maaha in lagu cel-celiyo, sida ku cad Axaadiista saxiixa ah.
Casharka Afar iyo Tobnaad: Waxyaabaha Weysada Buriya
Waxyaabaha Weysada Buriya waa lix:
Wixii ka soo baxa labada Jid ee ah kaadida iyo saxarada, wixii jirka ka soo baxa ee najaaso ah, Qofka oo Caqligu kagatago hurdo ama wax kale, Gacanta oo lagu taabto labada cawro, iyadoon waxba kaa xigin, cunida hilibka geela, iyo Islaamka oo laga ridoobo inaga iyo Muslimiintaba Ilaahay ha naga nabad geliyee.
Baraarujin muhiim ah: Dhaqida Meydku: sida saxda ah ma buriso waysada, waana sida ay qabaan Culumada inta badani, waayo daliil malaha arinkaasi, laakiin hadii Qofka Meydka dhaqaya Gacantiisu taabto xubinta taranka ee Meydka isagoo aan waxba ka xigin way ka buraysaa waysadu.
Waajibkuna waa inuusan taaban Meydka Cawradiisa in wax ka xigaan maahee, Sidaas oo kale taabashada haweenku ma buriso waysada waa isku mid inuu shahwo ahaan u taabto ama si kale, maadaama ayna waxba ka soo bixin ibtiisa, waa kan saxda ah labada qawl ee culumada, waayo Nabiga nabadgelyo iyo naxariis Allaha siiyee wuxuu dhunkaday xaasaskiisa qaarkood ka dibna wuu tukadey isagoon wayso qaadan.
Qowlka Ilaahay yiri ee ku soo arooray labada Aayadood ee Suurada Anisaa iyo Almaa 'idah ee ku saabsan taabashada: (Ama aad taabataan haween). [ Anisaa: Aayada: 43 ] [Almaa'idah: Aayada: 6], Waxaa loo jeedaa Galmada, waana midka ugu saxsan labada qawl ee culimadu dheheen, waxaana sidaa qaba Ibnu Cabaas Allaha ka raali ahaado isaga iyo Aabihiye iyo qaar ka mida Culumadii Salafka iyo kuwii dambeba. Towfiiqda Ilaahay ayaa leh.
Casharka Shan iyo Tobnaad: Dhaqan ka dhigashada akhlaaqda wanaagsam ee loo sharciyeeyey Muslim walba.
Waxaana ka mida: Runta, Amaanada, Dhowrsanaanta, Xishoodka, Geesinimada, Deeqsinimada, Balan oofinta, ka hufnaanta wax walba ee Ilaahay Xarimay, Daris wanaaga, u gargaarida kuwa baahan intii la awoodo, iyo akhlaaqda kale ee Qur'aanka iyo Sunaduba sheegeen inay sharci tahay.
Casharka Lix iyo Tobnaad: Ku Dhaqanka Aadaabta Islaamka:
Waxaa ka mid ah: Salaanta, Waji Furnaanta, Gacanta Midigta oo wax lagu Cuno, oo lagu Cabo, Bisinka oo loo qabto billowga Cunada, Mahadnaqa marka la dhameeyo Cunada, Hindhisada oo Ilaahay lagu xamdiyo, Qofka hindhisa oo loo duceeyo haduu Ilaahay ku xamdiyo, Qofka Buka oo la booqdo, Meydka oo la raaco si loogu tukado oo loo Aaso, Aadaabta shareecadu jideysay kolka Masjidka ama Guriga la gelayo iyo marka Laga soo baxayo, Ku dhaqanka Aadaabta safarka iyo markaad la joogto labada Waalid, Qaraabada, Deriska, dadka Waaweyn iyo kuwa Yaryarba, hambalyada ilmaha dhashay, u ducaynta kuwa Isguursaday, u tacsiyeynta kuwa Musiibo ku dhacdo, iyo Aadaabta kale ee Islaamiga ah ee ku saabsan dhar xirashada, siibidda iyo kabo gashiga.
Casharka Todobo iyo Tobnaad: Ka Digida Shirkiga iyo noocyada Macsida
Waxaa ka mida: Todobada denbi ee lagu halaagsamo sida: Ilaahay oo loo Shariig yeelo, Sixirka, Nafta Ilaahay xarimay oo la dilo in Xaq lagu dilo mooye, Cunida Ribada, Cunida Maalka Agoonta, cararida Maalinta Dagaalka, Haweenka Mu'miniinta ah ee dhowrsan oo Sino lagu sheego.
Waxa kaloo ka mida: Caasi Waalideynka, qaraabo goyska, Markhaati Beenaalaha , dhaarta beenta ah, dariska oo la dhibo, dadka oo lagu xadgudbo dhiigooda, maalkooda, sharaftooda. Khamrada oo la Cabo, Qamaarka oo la cayaaro, Xanta, isku dirka, iyo denbiyada kale ee Ilaahay Casa Wajala reebay ama uu reebay Rasuulkiisu nabadgelyo iyo naxariis Allaha siiyee.
Casharka Siddeed iyo Tobnaad: Diyaarinta Meydka, ku Tukashadiisa iyo Aasidiisa:
Waa kuwan iyagoo faah-faahsan:
Tan kowaad: waxaa sharci ah in Qofka Sakaraadka ah loo laqino Shahaadada:(Laa Ilaaha Ilaa Allaah), waayo Nabiga nabadgelyo iyo naxariis Allaha siiyee ayaa xadiis ku cadeeyey, wuxuuna yiri: (Kuwa idinka dhinta u laqina: Laa Ilaaha Ilaa Allaah) [7]. Muslim ayaa ku wariyey saxiixiisa. Dadka dhintay ee Xadiiskaan lagu xusay waxaa loo jeedaa kuwa Naftu hayso ee ay ka muuqdaan calaamadihii dhimashadu. (7) Muslim ayaa ku soo saaray labadaan lanbar (916-917).
Tan labaad: Hadii la hubsado in qofku dhintay waxaa la isugu laabaa Indhihiisa oo la isku adkeeya labada daan, waayo waa sida ku soo aroortay sunada.
Tan seddexaad: Waa in la dhaqo Meydka Muslimka hadaanu ahayn Shahiid Jihaad ku dhintay, Waayo Shahiidka lama dhaqo, lagumana tukado, balse waxaa lagu aasaa dharkiisa, waayo Nabigu nabadgelyo iyo naxariis Allaha siiyee ma uusan dhaqin kumana tukan Saxaabadii ku shahiiday dagaalkii Uxud.
Waa in la asturaa cawradiisa, ka dibna xoogaa ayaa kor loo soo qaadin oo la tuujin calooshiisa tuujin aayar ah, ka dibna qofka dhaqaya wuxuu ku duubin gacantiisa maro yar ama wax la mida, wuuna u istijeyn, ka dibna wuu u weyseyn weysada salaada oo kale, ka dibna madaxiisa iyo garkiisa wuxuu ku dhaqin biyo iyo caleen gob ama wax la mid ah, ka dib wuxuu dhaqi dhankiisa midig, ka dibna dhanka bidix, ka dib wuxuu u dhaqi mar kale sidaasoo kale, mar labaad iyo mar seddexaad, isagoo mar walba dul marin gacantiisa caloosha Meydka, haday wax ka soo baxaan wuu dhaqin oo ku awdi meesha suuf ama wax la mida, hadayna istaagin waxa ka soo baxaya waxaa lagu awdi dhoobo kulul ama wax yaalaha cusub ee dhakhtaradu isticmaalaan, sida sharootada, koolada iyo wixii la mida.
Tan Afaraad: Sida Loo Dhaqo Meydka:
Wuuna ku celin weysadiisa, hadii uusan ku daahirmin seddex jeer shan ilaa todoba wuu ka dhigi karaa, ka dib wuxuu ku qalajin maro, udgoon wax udgoon ayuuna u marin meelaha laabatada ah, sida kilkilada iyo xubnaha Sujuudiisii, hadii uu dhamaan wada udgiyana waa hagaag, wuxuuna uunsi iyo foox ku udgin Kafantiisa. Hadii Shaarubkiisa ama Cidiyihiisu dhaadheer yihiin wuu ka jarin, haduu sidooda u daayana dhib malaha, loomana shanleynayo Timihiisa, loomana xiirayo Bisqintiisa lamana Gudayo, waayo daliil Sharci ah looma hayo. Haweenayda waxaa loo dabin timaha oo laga dhigin seddex meelood, oo gadaal loogu sii deyn.
Tan shanaad: Qaabka loo kafnaayo Meydka
waxaa fadli badan in ninka lagu kafno seddex Maro oo cad-cad, oo aysan ku jirin Khamiis iyo Cimaamad, waa sidii Nabiga nabadgelyo iyo naxariis Allaha siiyee loo kanfay, taasoo la dhexgelinayo Meydka laguna duuduubayo, hadii lagu Kafno Khamiis iyo gunti-hoosaad iyo Maro lagu duubo dhib ma laha.
Haweenayda waxaa lagu Kafnayaa shan Maro: Diric, Hagoog, Gunti, iyo labo Maro oo lagu duuduubo. Ilmaha yar ee wiilka ah waxaa lagu Kafnin hal Maro ilaa seddex. Gabadha yarna: Qamiis iyo labo Maro oo lagu duuduubayo.
Dhamaan dadka oo dhan inta waajibka ah in lagu Kafno waa hal maro oo asturta jirka Meydka oo dhan, Hadiise Qofku Ixraaman yahay waxa lagu dhaqin Biyo iyo Gob, waxaana lagu kafnayaa hoos gunti iyo go'iisa ama maryo kaleba, lamana daboolayo Madaxiisa iyo Wejigiisa, wax udgoona looma marinayo, maxaa yeelay waxaa la soo saarin Qiyaamaha isagoo talbiyada akhrinaya, sida uu Rasuulku nabadgelyo iyo naxariis Allaha siiyee sheegay. Hadiise ay tahay Haweenay waxaa loo kafnayaa sida caadiga ah, loomana marinayo Udug, Wajigeedana laguma daboolayo Niqaab Gacmaheedana looma gelinayo Qufaasaad, laakiin waxaa lagu daboolayaa Wejigeeda iyo Gacmaheeda Marada Kafanta.
Tan Lixaad: Cida ugu Mudan Meydka dhaqidiisa, ku Tukashadiisa iyo Aasidiisa.
Waxaa ugu mudan Meydka dhaqidiisa, ku tukashadiisa iyo Aasidiisa: Qofkii loo dardaarmay arinkaas, ka dibna Aabihi, ka dibna awowgi, ka dibna sida qaraabadu ugu kala dhow yihiin ninka.
Waxaa ugu mudan inay haweenayda dhaqdo qofka ay u dardaarantay, ka dibna hooyadeed, ka dibna ayeydeed, ka dibna dumarka qaraabadeeda ah sida ay ugu kala dhow yihiin, labada is qabana waxaa u banaan midba kan kale inuu dhaqo, waayo Abu Bakar Ilaahay ha ka raali ahaadee waxaa dhaqday Xaaskiisii, Calina wuxuu dhaqay Xaaskiisii Faadumo- Ilaahay ha ka raali ahaadee.
Tan Todobaad: Sida Loogu Tukado Meydka:
Afar jeer ayaa lagu Takbiirsan, Takbiirta hore wuxuu akhrinayaa Faatixada haduu raaciyo Suurad kale oo gaaban ama Aayad ama labo Aayadood waa hagaag, sida ku soo aroortay Xadiiska Saxa ah ee laga weriyey Ibnu Cabaas Allaha ka raali ahaadee, Takbiirta labaad wuxuu ku Salinayaa Nabiga nabadgelyo iyo naxariis Allaha siiyee, wuxuu ugu salin sida loogu Saliyo marka Atixiyaadka la akhrinayo oo kale, ka dibna Takbiirta seddexaad ayuu Takbiirsan, wuxuuna oran: Allaahuma iqfir lixayinaa wa mayitinaa, wa shaahidinaa wa qaa'ibinaa, wa saqiirinaa wa kabiirinaa, wadakarinaa wa unsaanaa, Allaahuma man axyeytahu minaa fa axyihi calal Islaam, waman tawafeytahu minaa fatawafihi calal Iimaan Allaahuma iqfir lahu warxamhu wacaafihi wacfu canhu, wa akrim nusulahu wa wasic mudkhalahu, waqsilhu bil maa’i wasalji walbarad, wanaqihi minal khadayaa, kamaa yunaqaa Asawbul abyadu mina danas, Wa abdilhu daaran khayran min daarihii, wa ahlan khayran min ahlihii wa sowjan khayran min sowjihii. Wa adkhilhul Janata, wa acid-hu mina Cadaabil Qabri wacadaabi Naar wafsax lahu fii qabrihii, wa nawir lahu fiihi, Allaahuma laa taxrimnaa ajrahu, walaa tudilnaa bacdahu”. Ka dibna Takbiirta Afraad ayuu ku Takbiirsan, wuxuuna u salaama naqsan hal mar xaga Midig.
Waxaa sune ah in kor loo qaado labada gacmood mar walba oo la takbiirsanayo, haduu Meydku haween yahay waxaa la oran: (Allaahuma iqfir lahaa ilaa dhamaadka....) Hadii lagu tukanayo labo Janaaso waxaa la oran: (Allaahuma iqfir lahumaa...ilaa dhamaadka) haday Janaasaduhu intaa ka badan yihiina waxa la oran: (Allaahuma iqfir lahum...ilaa aakhirka) haduu Meydku Saqiir yahay waxaa la oran meesha Qofka weyn dambi dhaafka loogu ducaynayey: "Allaahuma ijcalhu faradan wa dukhran li waalideyhi, washafiican mujaaban, Allaahuma saqil bihi mawaasinahumaa,wa acdim bihii ujuurahumaa, wa alxiqhu bisaalixi Salafil Mu'miniin, wa ajcalhu fii kafaalati Ibraahiima, wa waqihi cadaabal Jaxiim".
Sunadu waa inuu Imaamku istaago halka la siman Madaxa Meydka ninka ah, haweeneydana wuxuu iska taagayaa halka dhexdeeda ku toosan, Hadii Meydadku ay badan yihiin oo ay ka kooban yihiin rag iyo dumar, raggu waa inay soo xigaan dhanka Imaamka oo ay haweenkuna ka dambeeyaan oo ay qibladda ka xigaan. Haday ku jiraan Meydadka Caruur, Wiilasha ayaa laga hormarin haweenka ka dibna haweenka ayaa ku xigi, ka dibna Gabadha yar yar ayaa ku sii xigi oo dhanka Qiblada ka sii xigin, waxaana lagu beegi Madaxa Wiilka yar Madaxa ninka, dhexda haweenaydana waxaa lagu beegi Madaxa ninka, Madaxa Gabadha yarna waxaa lagu beegin Madaxa haweenayda, dhexdeeduna waxay ku beegnaan Madaxa ninka, dadka ku tukanaya Salaada Janaasada waa inay ahaadaan Imaamka gadaashii, inuu yahay hal nin oo aan Boos ka helin Imaamka gadaashiisa mooyee, wuxuu istaagi karaa Imaamka Midigtiisa
Mida Sideed: Sida loo Aasayo Meydka
Waa Sharci in Qabriga hoos loo dheereeyo ilaa nin joogiisa kala barki, iilkana waa in laga dhigo dhanka qiblada. Meydka waa in loo seexiyo iilka dhinaca midigta, waxaana la furfurin guntimaha Kafanka, mana laga siibayo balse waa loo dayn, mana la feydayo wejigiisa yahay Rag ama Haweenba, ka dib waxaa lagu shubin dhoobo engegan oo hadana lagu dhajin dhoobo qoyan si uu isu qabsado, oo ciida uga dhowro iilka. Hadii la waayo dhoobo adag wixii kaloo la heli karo sida Alwaaxyo, ama dhagaxyo ama qoryo ka cesha Meydka Carada, ka dib waxaa lagu rogi Carada, waxaana Sune ah in la dhoho markaas: (Bismillaah, wa calaa millati Rasuuli Allaah), waxaana kor loo soo qaadi Qabriga in hal taako le`eg oo lagu dul daadin Quruurux hadii la heli karo, oo lagu rusheyn Biyo.
Waa Sharci in Dadka Aasaya Meydka ay dul joogsadaan Qabriga oo ay u duceeyaan, Nabigu nabadgelyo iyo naxariis Allaha siiyee, wuxuu samayn jiray markuu dhameeyo Aaska ayuu dul istaagi jiray Qabriga oo uu oran jiray: (Walaalkiin u danbi dhaaf weydiiya, oo u Barya in Ilaahay sugo, waayo isaga hada la su’aalayaa) [8]. Abuu Daa`uud baa soo wariyey waana xadiiska tiradiisu tahay (3221), iyo Al-Xaakim (3/399).
Mida Sagaalaad: Waxaa u banaan ninkii aan ku tukan Meydka inuu ku tukado aaska ka dib.
Waayo Nabiga nabadgelyo iyo naxariis Allaha siiyee ayaa sameeyay sidaas, laakiin waa inay ku kooban tahay Bil iyo wixii ka yar, hadiise ay ka badato intaas in lagu dul tukado Qabriga sharci maaha, waayo kama sugnaan Nabiga nabadgelyo iyo naxariis Allaha siiyee inuu ku tukaday Qabri bil ka hor la Aasay.
Mida Tobnaad: Uma banaana reerkii meydku ka dhintay inay cunto u sameeyaan dadka. Waxaa daliil u ah arinkaa hadalkii laga wariyay Saxaabiga Jariir Binu Cabdullaahi Albajali Allaha ka raali ahaadee. (Waxaan ku tirin jirnay isku imaatinka Ehelada Meydka iyo samaynta Cuntada aaska ka dib inay ka mid tahay baroor diiqa la diiday) [9]. Imaam Axmed wuxuu ku wariyey Sened Xasan ah. [9] Ibnu Maajah baa soo weriyey waana xadiiska turadiisu tahay (1612), iyo imaam Axmad (2/204).
Hadiise loo sameeyo iyaga cunto, ama martidooda wax dhib ah ma laha, waxana la jideeyey in dadka Qaraabada ah iyo Dariskuba u sameeyaan Cunto sida Nabiga nabaadgelyo iyo naxariis Allaha siiyee, laga soo weriyey markii loo sheegay in Jacfar Binu Abii Daalib Ilaahay ha ka raali ahaade ku dhintay Shaam, wuxuu faray reerkiisa inay u sameeyaan Cunto Reer Jacfar wuxuuna yiri: (Reerka laga dhintay Waxaa ku dhacay wax Mashquuliya) [10]. [10] Muslim Janaasadaha (976), AlNisaa'i Janaasadaha (2034), Abu Daa`uud Janaasadaha (3234), Ibnu Maajah wuxuu ku soo ku yaal Janaasadaha (1569), imaam Axmad (2/441).
Wax dhib ahina kumajiro in dadka laga dhintay ay u yeeraan Dariska ama dad kale si ay ula cunaan cuntooyinka loo keenay, mana jiro waqti go'an oo ku xiran arinkaa xaga sharciga.
Mida Kow iyo Tobnaad: Uma banaana haweeney inay asay u qaado Qof dhintay wax ka badan seddex Maalmood ninkeeda mooyee.
isaga waxay Asay u qaadeysaa afar Bilood iyo Toban Maalmood, hdii ayna ahayn mid uur leh, oo taa waxay asaydeedu ku eg tahay intay umulayso, sidaas ayaa Sunada Nabiga nabadelyo iyo naxariis Allaha siiyee ku soo aroortay.
Ninkase u ma banaana inuu isu basaasiyo cid ka mid ah Qaraabadiisa ama qeyrkood.
Mida Labo iyo Tobnaad Waxaa loo jideeyey raggu inay booqdaan Qabuuraha waqtiyada qaarkood si ay ugu duceeyaan naxariisna ugu weydiiyaan Ehlu qubuurka, oo ay geerida u xasuustaan iyo waxa geerida ka dambeeya.
Tixraac xadiiska Nabiga nabadelyo iyo naxariis Allaha siiyee: (Booqda Qabuuraha, Aakhiro ayey idin xasuusine) [11]. Muslim ayaa ku weriyey Kitaabkiisa Saxiixa ah. [11] Ibnu Maajah, wuxuu ku wariyey tirda: (1569), Albaanina wuu saxay.
Nabigu nabadgelyo iyo naxariis Allaha siiyee wuxuu bari jiray saxaabadiisa markay Qabuuraha booqanayaan inay dhahaan: Nabadgelyo Allaha idin siiyo dadka Qabuurahan ku jirow ee Mu’miniin iyo Muslimiinta ahow Anaguna hadii Ilaahay idmo waanu idinka daba iman doonaa. Ilaahay waxaanu u weydiineynaa anaga iyo adunkaba in Ilaahay na siiyo caafiyo, Ilaahow u naxariiso kuweenii hore iyo kuweena dambe} [12] [12] Muslim wuxuu ku wariyey tirada: (975).
Haweenkuse uma banaana inay booqdaan Qubuuraha, Rasuulkuna arintaas wuu ka reebay, sababtoo ah waxaa looga cabsi qabaa inay ku fitnoobaan oo ay ku dhacdo sabir yari, sidaas oo kale uma banaana inay Janaasada u raacaan Qabriga, waayo Rasuulku nabadgelyo iyo naxariis Allaha siiyee,wuu ka reebay arinkaas Dumarka. Laakiin waxaa u banaan in Ragga iyo Dumarkuba kula tukadaan Meydka Masjidka ama meel kale.
Intaani waa intii ugu dambeysey ee noo suura gashay uruurintiisu ee Kitaabkan. Nabadgelyo iyo naxariis Allaha siiyo Nabigeenii Maxamed iyo Eheladiisii iyo Asaxaabtiisiiba.
Related books
All books
SHARAX KOOBAN OO KU SAABSAN CAQIIDADA ISLAAMKA75 luqadSHARAX KOOBAN OO KU SAABSAN CAQIIDADA ISLAAMKA
Kitaabku wuxuu sharxayaa asalka Iimaanka oo ay ka mid yihiin rumaynta Ilaahay, Malaa'igtiisa, Kutubtiisa, Rusushiisa, Maalinta Qiyaamaha, iyo Qadarka, wuxuuna soo bandhigayaa mabaadi'da aasaasiga ah ee waajibka ku ah Muslimka inuu rumaysto kuna camal falo, isagoo adkaynaya muhiimada ay leedahay in la xoojiyo xiriirka la la leeyahay Ilaahay iyadoo si qoto dheer loo fahmayo Caqiidada Islaamka.
ODHAAH KOOBAN OO UGA HADLAYSA ISLAAMKA, SIDA QUR'AANKA KARIIMKA IYO SUNADDA NABIGU-SALLALLAAHU CALAYHI WASALAM- UGA WARAMEEN.71 luqadODHAAH KOOBAN OO UGA HADLAYSA ISLAAMKA, SIDA QUR'AANKA KARIIMKA IYO SUNADDA NABIGU-SALLALLAAHU CALAYHI WASALAM- UGA WARAMEEN.
ISLAAMKA Waa kitaab muhiim ah si kooban u qeexaya: islaamka, wanaagiisa, iyo asalka uu ku dhisan yahay, ama u ah gundhiga, oo ah Quraanka kariimka iyo Sunadda Nabiga- sallallaahu calayhi wasallam-, kitaabkan wuxuu la hadlayaa dhamaan Muslimiinta iyo inta aan muslimka ahaynba, wuxuna kula hadlaya afkoodda(luqadoodda), meelkasta iyo millay kastaba, iyo xaalad walba oo ay ku jiraanba. (waa nuqul aan ku ururiyay wixii daliil u ah qodobadaas hore ee kusoo arooray Quraanka kariimka iyo Sunadda Nabiga- sallallaahu calayhi wasalam-. 1- ISLAAMKU WAA RISAALADA(FARIIN) ILAAHAY, EE KU SOCOTAY AADAMAHA…
Kitaab gaaban oo faa'iida u leh Muslimka diinta ku cusub32 luqadKitaab gaaban oo faa'iida u leh Muslimka diinta ku cusub
waxaa diyaariyey: Maxamed Al-shihri 1441 / 2020 Waxaan ku bilaabayaa Magaca Allaah Ee Naxariista Naxariis guud (Muslim iyo Gaalba) mid gaar ahna ugu naxariista Mu'miniinta (Maalinta Aakhiro) HORDHAC
Arrimo waajib ah inay ilmaha Muslimiinta aqoon u leeyihiin66 luqadArrimo waajib ah inay ilmaha Muslimiinta aqoon u leeyihiin
Waxaan ku billaabi magaca Alle, Naxariista guud iyo midda gaarka ahba leh. HORDHAC Bisinka Alle ayeynu ku billaabeynaa, ammaan iyo mahad dhammaanteed Alle ayaa leh, intaa kaddib: Kuwani waa arrimo aanay aheyn iney ubadka Muslimiintu ka jaahil ahaadaan oo ka mid ah diinta Alle Kor ahaaye, waana xil saaran aabbayaasha iney baraan ilmahooda tan iyo yaraanta. Waana hannaan habraac fiican leh oo fudud, oo ka dhammeystiran xagga Caqiidada, Fiqiga, Siirada, Aadaabta, Tafsiirka, Xadiiska, Akhlaaqda wanaagsan, Adkaarta, ku habboon inay bartaan dhallaanka yar-yar iyo da' kasta, iyo dadka ku cusub…