الدروس المهمة لعامة الأمة
Жалпы эл үчүн маанилүү сабактар Урматтуу аалым шейхке таандык Мээримдүү, Ырайымдуу Аллахтын аты менен. Жазуучунун кириш сөзү Ааламдардын Раббиси Аллахка мактоо-шүгүрлөр болсун, акыбети такыбалар үчүн болсун. Аллахтын кулу жана элчиси Мухаммад пайгамбарыбызга жана анын бардык үй-бүлөсүнө жана сахабаларына Аллахтын салам-салаваттары болсун.
These files are generated automatically from the book's text; their layout may differ from the printed edition.
Жалпы эл үчүн маанилүү сабактар
Урматтуу аалым шейхке таандык
Абдулазиз бин Абдуллах бин Баз, Аллах аны ырайымына алсын.
Жазуучунун кириш сөзү
Ааламдардын Раббиси Аллахка мактоо-шүгүрлөр болсун, акыбети такыбалар үчүн болсун. Аллахтын кулу жана элчиси Мухаммад пайгамбарыбызга жана анын бардык үй-бүлөсүнө жана сахабаларына Аллахтын салам-салаваттары болсун.
Андан кийин:
Бул төмөнкү сөздөр Ислам дини жөнүндө коомчулук билиши керек болгон нерселердин айрымдарын түшүндүргөн кыскача сөздөр. Мен аларды: "Жалпы эл үчүн маанилүү сабактар" - деп атадым.
Мен Аллахтан мусулмандарга аны менен пайда алып келүүсүн жана менден кабыл кылуусун тилейм. Ал – Жоомарт жана Берешен.
Абдулазиз бин Абдуллах бин Баз Жалпы эл үчүн маанилүү сабактар [1] (1) Мажмуъ Фатава ва макалат мутанаввиа, (3\288-298).
Биринчи сабак: Фатиха сүрөөсү жана кыска сүрөөлөр.
Фатиха сүрөөсүн жана мүмкүн болгон эң кыска сүрөөлөрдү жана Зилзала сүрөөсүнөн Нас сүрөөсүнө чейин үйрөттүк. Туура окууну, жаттоону, түшүнүү керек болгон нерселерди түшүндүрдүк.
Экинчи сабак: Ислам дининин түркүктөрү
Исламдын беш түркүгүн баяндоо, алардын биринчиси жана эң маанилүүсү: "Лаа илааха иллаллах, ва анна Мухаммадан расулуллах", Аллахтан башка ибадатка татыктуу кудай жок экендигин жана Мухаммад Аллахтын элчиси экендигин түшүнүп күбөлүк берүү. Жана "Лаа илааха иллаллах, Аллахтан башка кудай жок" деген ыйман келимесинин шарттарын баяндоо. "Лаа илааха" дегендин мааниси: Аллахтан башка сыйынылган нерселердин баарын жокко чыгаруу. Ал эми "Иллаллах" дегендин мааниси, шериги жок жалгыз Аллахка гана сыйынууну тастыктоо. Ал эми "Лаа илааха иллаллах" ыйман келимесинин шарттарына келсек, алар: наадандыкты кетирүүчү илим, күмөндү кетирүүчү ишеним, ширкти жок кылуучу ыклас, жалганды жок кылуучу чынчылдык, жек көрүүчүлүктү жок кылуучу сүйүү, ширкти жок кылуучу моюн сунуу, жокко чыгарууга карама-каршы келген кабыл алуу жана Аллахтан башка сыйынылган нерселерге ишенбөө. Алар төмөнкү эки ыр саптарында чогултулган:
Илим, ишеним, ыклас жана чынчылдык *** сүйүү, баш ийүү жана аны кабылдоо. Сегизинчи болуп кошулат *** Аллахтан башка кудайларга каапырлык кылууң.
Бул ыр саптарында чындыгында Мухаммад Аллахтын элчиси деген күбөлүк келимеси жана ал келименин талаптары баяндалган. Алар: Пайгамбар, саллаллаху алейхи уа салламдын, айткандарын тастыктоо, буйруганына моюн сунуу, тыйган жана жаман көргөн нерселеринен алыс болуу. Аллах Таала Өзү жана Анын Элчиси, саллаллаху алейхи уа саллам, шариятта көрсөткөндөй ибадат кылуу. Андан соң Исламдын калган беш түркүгү түшүндүрүлөт. Алар: намаз, зекет, Рамазан айында орозо кармоо жана мүмкүнчүлүгү барлар үчүн Аллахтын үйү Харам мечитине ажылык кылуу.
Үчүнчү сабак: Ыйман түркүктөрү
Ыйман түркүктөрү алтоо: Аллахка, периштелерине, китептерине, пайгамбарларына, акырет күнүнө ыйман келтирүү, тагдырга жана анын жакшылык-жамандыгы Аллах Тааладан деп ыйман келтирүү.
Төртүнчү сабак: Тавхид жана ширктин түрлөрү
Тавхиддин түрлөрүн түшүндүрүү. Алар үчөө: тавхид рубубия, тавхид улухия жана тавхид асмаа уас-сифаат.
Ал эми тавхид рубубиясына келсек: бул – Аллах Таала бардык нерсенин Жаратуучусу, бардык нерсени башкаруучу жана бул нерселерде Анын шериги жок деп ыйман келтирүү.
Ал эми Тавхид улухиясына келсек: бул Аллах Таала гана сыйынууга татыктуу, Анын эч кандай шериги жок, Жалгыз Ага гана ибадат кылынат деп ыйман келтирүү. Бул "Лаа илааха иллаллах" деген ыйман келимесинин мааниси. Анын түшүндүрмөсү: Аллахтан башка сыйынууга татыктуу кудай жок, ошондуктан намаз, орозо жана башка ибадаттардын баары бир гана Аллахка арналышы керек жана алардын бирин да башкага арноо болбойт.
Ал эми Тавхид Асмаа уас-Сифатка келсек: бул ыйык Куранда келген бардык Аллахтын ысым-сыпаттарына жана Аллахтын ысымдары жана сыпаттары жөнүндө келген сахих хадистерге ыйман келтирүү. Аллахтын ысым-сыпаттарын бурмалабастан, жокко чыгарбастан, сүрөттөбөстөн жана окшоштурбастан Аллах Тааланын сөзүнө амал кылып, Аллахка ылайыктуу түрдө бекемдөө керек. Аллах Таала минтип айткан: Айт! (Оо, Мухаммад!) Ал – Аллах жалгыз! 1 Аллах – Сомад (Беймуктаж). 2 Ал төрөбөгөн жана төрөлбөгөн. (3) Жана Анын теңи жок". (Ихлас сүрөөсү, 1-4-аяттар). Аллах Таала айтты: "Анын окшошу жок, Ал - Угуучу, Көрүүчү" (Шура сүрөөсү, 11-аят). Кээ бир аалымдар тавхидтин түрлөрүн эки түргө бөлүп, тавхид асмаа уас-сифатты тавхид рубубияга кошкон. Бул боюнча эч кандай пикир келишпестик жок. Анткени эки түрүнүн тең максаты ачык келген.
Ширктин үч түрү бар: чоң ширк, кичине ширк жана жашыруун ширк
Чоң ширк - бул кимде-ким чоң ширк кылып өлсө, кылган жакшы амалдарынын баары өчүп, түбөлүк тозокто калат. Аллах Таала айтты: "Эгер алар Аллахка ширк кылышса, анда алардын аткарган жакшы амалдарынын баары өчүп кетет". (Анъам сүрөөсү, 88-аят] Аллах Таала айтты: Өз каапырчылыктарына өздөрү күбө болуп турган абалда, мушриктер Аллахтын мечиттерин (ибадат менен) абат кылып жиберүүлөрү эч мүмкүн эмес! (Себеби) Алардын амал-ибадаттары (ширк кылганы себептүү) “күйүп” кеткен. Жана алар Тозокто түбөлүк калуучулар! (Тауба сүрөөсү, 17-аят) Кимде-ким Аллахка ширк келтирип өлсө, анда анын күнөөсү кечирилбейт жана ага Бейиш арам болот. Аллах Таала айтты: "Албетте, Аллах Өзүнө ширк кылынышын кечирбейт. Мындан башка күнөөлөрдү каалаган пендеси үчүн кечирет". (Ниса, 48-аят). Аллах Таала айтты: "Ким Аллага шерик кылса, Алла аны бейишке киргизбейт жана анын жайы тозок. Заалымдарга жардам бере турган жардамчылар болбойт". (Маида сүрөөсү, 72-аят)
Чоң ширктин түрлөрү: маркумдарга жана идолдорга дуба кылуу, алардан жардам суроо, аларга назр кылуу, аларга курмандык чалуу ж.б.у.с.
Ал эми кичи ширк: мунун кичине ширк деп аталаары Куран же хадис тексттеринде келген. Бирок бул чоң ширктин түрүнөн эмес. Мисалы, кээ бир иш-аракеттерди эл көрсүн деп аткаруу, Аллахтан башка менен ант ичүү, «Аллах кааласа жана баланча кааласа» деп айтуу ж.б.у. сыяктуулар. Пайгамбарыбыз (ага Аллахтын тынчтыгы жана мактоосу болсун) минтип айткан: "Силер үчүн эң корккон нерсем ал — кичине ширк". Ошондо сахабалар кичине ширк жөнүндө сурашканда, ал: "Рийаа" - деди". [2] Аны Имам Ахмад, Ат-Табарани жана Аль-Байхаки Махмуд бин Лабид Аль-Ансариден, радыяллаху анху, риваят кылган. Ал эми Ат-Табарани Махмуд бин Лабид, Рафиъ бин Хадиждан риваят кылган. Ал Пайгамбар, саллаллаху алейхи уа салламдан, риваят кылган. (2) Имам Ахмад, 5\428; Табарани, Ал-Кабиир, 4\338; Байхаки, Шууб ал-Ийман, 14\355;
Пайгамбар, саллаллаху алейхи уа саллам, айтты: "Ким Аллахтан башка менен ант ичсе, анда ал ширк кылган болот" [3] Имам Ахмад Умар бин аль-Хаттаб, радыяллаху анхудан, риваят кылган. Абу Дауд жана Тирмизи Ибн Умар, радыяллаху анху, рываят кылган хадисти риваят кылат. Пайгамбар, саллаллаху алейхи уа саллам, айтты: «Ким Аллахтан башка менен ант ичсе, анда ал каапырлык кылган болот же ширк кылган болот[4]». Пайгамбар, саллаллаху алейхи уа саллам, айтты: "Аллах каалады жана баланча каалады" деп айтпагыла. Анын ордуна: "Аллах каалады андан кийин баланча каалады" - дегиле[5]". Абу Дауд Хузайфа бин Аль-Яман, радыяллаху анхудан, риваят кылган. (3) Имам Ахмад, 1\47. (4) Абу Дауд,3251; Тирмизи, 1535. (5) Абу Дауд, 4980; Имам Ахмад, 5\384.
Ширктин бул түрү динден чыгарбайт, тозокто түбөлүк калууну талап кылбайт, бирок важиб болгон тавхидтин толуктугуна каршы келет.
Үчүнчү түрү: жашыруун ширк. Буга далил пайгамбарыбыздын (ага Аллахтын тынчтыгы жана мактоосу болсун) бул сөзү: "Силер үчүн Дажжалдан да көбүрөөк корккон нерсени айтайынбы?" - деди. Ошондо сахабалар : "Ооба, оо, Аллахтын Элчиси!" - деп айтышты. Пайгамбар: "Жашыруун ширк. Бир адам намазын адамдар аны карап турганы үчүн кооздоп окуйт" - деп айтты". [6] Имам Ахмад өзүнүн «Муснадында» Абу Саид аль-Худри, радыяллаху анхудан, риваят кылган. (6) Ибн Маажа, 4204; Имам Ахмад, 3\30.
Ширкти эки түргө бөлсө да болот.
Алар чоң ширк жана кичине ширк. Бирок жашыруун ширк ал экөөнү тең камтыйт. Жашыруун ширк мүнафыктардын ширкиндей чоң ширкте да пайда болот. Анткени мүнафыктар жалган ишенимдерин жашырып, өздөрүндө Ислам ишенимин көрсөтүшкөн.
Жашыруун ширк рийаа сыяктуу кичи ширктерде да пайда болот. Бул жогоруда айтылган Махмуд бин Лабид Аль-Ансаринин хадисинде жана Абу Саиддин хадисинде айтылган.
Бешинчи сабак: Ихсан
Ихсандын түркүгү, бул: Аллахты көрүп тургандай ибадат кылууң, эгер аны көрбөсөң да Ал сени көрүп турат.
Алтынчы сабак: Намаздын шарттары
Алар тогузоо:
Мусулман болуу, акылы бар болуу, балагатка жетүү, даарат алуу, нажасатты кетирүү, авратты жабуу, убакыттын кирүүсү, кыбылага жүздөнүү жана ниет кылуу.
Жетинчи сабак: Намаздын түркүктөрү
Алар он төртөө:
Мүмкүнчүлүгүнө жараша намазда тик туруу, алгачкы ихрам такбирин айтуу, Фатиха сүрөөсүн окуу, рүкү кылуу, рүкүдөн кийин тик туруу, жети мүчө менен сажда кылуу, саждадан туруу, эки сажданын ортосунда отуруу, намаздын бардык кыймылдарын бейпилдик менен аткаруу, намаздын түркүктөрүн тартип менен аткаруу, акыркы ташахудду окуу, ал үчүн отуруу, Пайгамбар, саллаллаху алейхи уа салламга салават айтуу, оң жака жана сол жака салам айтуу.
Сегизинчи сабак: Намаздын важиптери
Алар сегизөө:
Алгачкы ихрам такбиринен башка бардык такбирлерди айтуу, имам үчүн жана жалгыз окуучу адам үчүн "Самиъаллаху лиман хамидах" сөзүн айтуу, "Роббанаа уа лакал хамд" сөзүн баарын айтуусу, рукүдө "Субхаана Роббиял азиим" сөзүн айтуу, саждада "Субхаана Роббиял аълаа" сөзүн айтуу, эки сажданын отросунда "Роббигфирлии" сөзүн айтуу, биринчи ташаххудду окуу жана ага отуруу.
Тогузунчу сабак: Ташаххудду баяндоо
Ташахудтун айтылышы:
"Аттахияту лиллахи уас-салаваату уат-тоййибат. Ассаламу алайка айюухан-набийюу уа рахматуллахи уа баракатух. Ассалааму аълайна уа аълаа иъбаадуллахис-саалихиин. Ашхаду аллаа илааха иллаллаху уа ашхаду анна Мухаммадан абдуху уа расуулух". (1)
Андан кийин Пайгамбар, саллаллаху алейхи уа салламга, салават айтып мындай дейт: "Аллахумма солли алаа Мухаммадин уа алаа аали Мухаммад. Камаа соллайта алаа Ибархима уа алаа аали Ибрахима иннака Хамидум Мажиид. Уа баарик алаа Мухммадин уа алаа аали Мухаммад. Камаа бааракта алаа Ибрахима уа алаа аали Ибрахима, иннака Хамидум Мажиид".
Андан соң акыркы ташахудда олтурганда тозок азабынан, кабыр азабынан, жашоодогу жана өлүмдөн кийинки сыноолордон жана Дажжалдын азгырыгынан Аллахтан коргоо сурайт. Анан каалаган дубаны, өзгөчө хадистерде келген дубаларды кылат. Хадисте келген дубалардан:
"Аллахумма аъинни алаа зикрика уа шукрика уа хусни ибаадатика. Аллахумма инни золамту нафси зулман касирон. Уа лаа ягфируз зунууба илла анта. Фагфирли магфиротан мин индака уархамни иннака антал Гафуур Рахим". (3)
Биринчи ташахудга келсек, андагы эки күбөлүк келимесин айткандан кийин бешим, асыр, шам, куптан намаздарында үчүнчү рекетке турат. Эгерде үчүнчү рекетке турбастан пайгамбар, саллаллаху алейхи уа салламга, айтылган салаваттарды кошо айтса, анда ал эң жакшы сооптуу амалды аткарган болот. Бул туурасында жалпы айтылган хадистер келген. Андан кийин үчүнчү рекетке турат.
Онунчу сабак: Намаздын сүннөттөрү
Алар:
1- Санаа окуу. (4)
2-Рүкүгө чейин жана рүкүдөн кийин турганда оң колдун алаканын сол колдун үстүнө коюп көкүрөктүн үстүнө коюу.
3-Биринчи такбирди айтып рүкүгө бара жатканда, рүкүдөн турганда жана биринчи ташахуддан үчүнчү рекетке турганда колдордун манжаларын бириктирип, эки ийиндин же эки кулактын барабарына чейин көтөрүү.
4-Рүкү жана саждалардын тасбихтерин бирден ашык айтуу.
5-Рүкүдөн тургандан кийин: "Роббанаа уа лакал хамд" (Раббибиз, Сага мактоолор болсун) деп, андан ашыра айтуу жана эки сажданын ортосунда истигфар айтууда бирден ашыкча айтуу.
6- Рүкү кылганда башты бел менен түздөп туруу.
7- Саждада колдун булчуңун эки капталынан, курсакты сандан, санды балтырдан алыс кармоо.
8-Саждада чыканакты жерден көтөрүп туруу.
9-Намаз окуган адам сол бутун жайып отуруп, оң бутун биринчи ташаххудда жана эки сажда ортосунда тик кылып туруусу.
10- Төрт жана үч рекеттүү намаздардын акыркы ташахудуна таваррүк кылып олтуруу. Бул отуруу: сол буту оң бутунун астына, оң буту тик туруп, сол бутунун ордуна отуруу.
11- Биринчи жана экинчи ташахудда отургандан баштап ташахуд бүткөнгө чейин жана дуба кылганда сөөмөйү менен ишарат кылып кыймылдатуу.
12- Биринчи ташахудда Мухаммадга, Мухаммаддын үй-бүлөсүнө, Ибрахимге жана Ибрахимдин үй-бүлөсүнө береке тилеп, салам жана салаваттарды айтуу.
13-Акыркы ташахудда дуба кылуу.
14-Багымдат намазында, жума намазында, айт намазында, жамгыр суроо намазында жана шам жана куптан намаздарынын алгачкы эки рекетинде кыраатты жарыя окуу.
15- Бешим, асыр намазынын акыркы эки рекетинде, шам намазынын үчүнчү рекетинде жана куптан намазынын акыркы эки рекетинде сүрөөлөрдү купуя окуу.
16-Намазда айтылган сүннөттөрдүн калганын эске алуу менен Курандагы Фатиха сүрөөсүнө кошумча сүрөө кошуп окуу. Намаздагы биз айткан сүннөттөрдөн башка сүннөттөр алар: Рүкүдөн тургандан кийин: "Роббанаа уа лакал хамд (Раббибиз, Сага мактоолор болсун) деп, бирден көп айтуу. Бул дубаны рүкүдөн турганда имам, имамга уюгандар жана жалгыз окуган адамдын айтуусу. Буга дагы кошумча сүннөттөр: рүкү кылууда манжалардын арасын жайып, колду тизеге коюу.
Он биринчи сабак: Намазды бузуучу нерселер
Алар сегизөө:
1-Билип туруп атайлап намазда сүйлөө намазды бузат. Ал эми унутуп калып же билбестен сүйлөсө, анда намазы бузулбайт.
2-Күлкү.
3- Тамактануу
4- Ичүү.
5-Уяттуу жерлердин ачылып калуусу.
6-Кыбыла тараптан өтө көп бурулуп кетүү.
7- Намазда ашыкча кыймылдарды көп кылуу.
8- Даараттын бузулушу.
Он экинчи сабак: Даараттын шарттары
Алар оноо:
Даарат алып жаткан адам мусулман, акыл-эстүү, балакатка жеткен болушу жана дааратты толук алууга ниет кылуусу керек. Дааратта жуулучу мучөлөрдү кургатпастан жуу керек. Даарат алаардан алдын алды артын тазалап алуу керек же суу менен жууса да болот. Суунун териге жетүүсүнө тоскоол болгон нерселерди алып салуу керек. Үзүр даарат алган адамга намаз убактысы киргенден кийин үзүр даарат алуусу керек.
Он үчүнчү сабак: Даараттын парздары
Алар алтоо:
Бетти жуу, ага ооз менен мурунду жуу да кирет. Эки колду чыканакты кошуп жуу. Баштын баарына масх тартуу, ага кулакка масх тартуу да кирет. Эки бутту томуктарды кошуп жуу. Булардын баарын тартиби менен, катар, биринин-артынан бирин аткаруу. Бетти, эки колду жана эки бутту үч жолудан кайталап жуу мустахаб. Ошондой эле ооз менен мурунду да. Булардын баарын бир жолу жууш парз. Ал эми башка масх тартууну кайталоо керек эмес, башка бир эле жолу масх тартылат. Буга ишенимдүү хадистерден далилдер бар.
Он төртүнчү сабак: Дааратты бузуучу нерселер
Алар алтоо:
Алдынкы жана арткы эки тешиктен чыккан нажастар жана денеден жайылып чыккан нажас, уйку менен же башка жол менен акылдын кетүүсү, алды же арты болсун уяттуу жерлерди кол менен тоскоолдуксуз кармоо, төөнүн этин жеш, Исламдан баш тартып муртад болуу, Аллах бизди жана мусулмандарды андан сактасын.
Маанилүү эскертүү: Өлгөн адамды жуу боюнча: туурасы бул өлүктү жууп жаткан адамдын даараты бузулбайт. Бул көпчүлүк аалымдардын пикири. Бирок буга далил жок. Ал эми өлүктү жуучунун колу өлгөн адамдын авратына тоскоолсуз тийсе, анда ага даарат алуу важип болот.
Өлгөн адамдын аврат жерлерине кол кап же тосмо менен колун тийгизиши важиб. Аялды кармалоо дааратты бузбайт. Мейли аялды кумардануу менен кармайбы, же кумарсыз эле кармайбы аалымдардын эки пикиринин туурасы, кармаган адамдан жыныстык мүчөсүнөн эч нерсе чыкпаса, даарат бузулбайт. Анткени Пайгамбар, саллаллаху алейхи уа саллам, кээ бир аялдарын өөп, анан даарат албай намаз окуган.
Аллах Таала Ниса сүрөөсүнүн жана Маида сүрөөсүнүн аяттарында айткан: "...же аялдарга жакындасаңар..." (Ниса сүрөөсү, 43-сүрөөсү) (Маида сүрөөсү, 6-аят) Аллах Таала бул аяттан "жыныстык катнашты" максат кылган деп аалымдардын эки айтымынын эң туурасы айтылган. Ал Ибн Аббас, радыяллаху анхунун, сөзү жана мурунку жана кийинки бир топ аалымдардын сөзү. Аллах ийгилик Ээси.
Он бешинчи сабак: Ар бир мусулман шарият көрсөткөн адеп-ахлактуу болуусу.
Шарият көрсөткөн адеп-ахлактуулук: чынчылдык, аманаткөйлүк, ар-намыстуулук, уяттуулук, кайраттуулук, айкөлдүк, убадага туруу, Аллах арам кылган нерселерден алыс болуу, жакшы кошуна болуу, муктаж болгондорго мүмкүнчүлүгүнө жараша жардам берүү жана башка Куранда жана сүннөттө көрсөтүлгөн адеп-ахлактар.
Он алтынчы сабак: Ислам адебин кармануу
Ислам адебин карманууга булар кирет: Салам берүү, шайыр болуу, оң кол менен тамак жеп ичүү, тамакты баштаганда "бисмиллах" деп Аллахтын атын айтуу, бүткөндө "алхамдулиллах" деп мактоо айтуу, чүчкүргөндөн кийин "алхамдулиллах" деп мактоо айтуу, чүчкүргөнгө "ярхамукаллах" деп жооп берүү, оорулууларды зыярат кылуу, жаназа намазына жана маркумду коюуга баруу, мечитке же үйгө кирип-чыгууда жана сапарга чыкканда дубаларын айтуу, ата-эне, туугандар, кошуналар, чоңдор жана балдар менен бирге жүрүүдөгү шарияттык адептерди сактоо, жаңы төрөлгөн ымыркайы менен куттуктоо, нике кыйылышы менен куттуктап, жабыр тарткандарга көңүл айтуу жана башка Исламдын кийинүү, кийим чечүүдө жана бут кийим кийүүдө адептери.
Он жетинчи сабак: Ширктен жана күнөөлөрдүн түрлөрүнөн эскертүү
Алардын арасынан өлүмгө алып келе турган жети күнөө: Аллахка шерик кошуу, сыйкырчылык, Аллах арам кылган жанды акыйкатсыз өлтүрүү, сүткорлук, жетимдин малын жеш, согуш күнү артка качуу, абийирдүү, таза, ыймандуу аялдарга жалаа жабуу.
Ал күнөөлөрдүн түрлөрүнөн: ата-энени нааразы кылуу, тууганчылык байланышты үзүү, жалган күбөгө өтүү, жалгандан ант ичүу, кошунага ызаа берүү, адамдардын канын төгүп, мал-мүлкүн тоноп, намыстарын төгүп зулумдук кылуу, арак ичүү, кумар ойноо. Кумар оюндарына мас кылуучу ичимдиктер, гыйбат кылуу, ушак айтуу ж.б. Аллах Таала арам кылган жана Аллахтын Элчиси, саллаллаху алейхи уа саллам, тыйган нерселер.
Он сегизинчи сабак: өлүктү даярдоо, ага жаназа окуу жана жерге берүү
Алар төмөндөгүдөй:
Биринчи: Өлүм алдында турган адамга: "Лаа илааха иллаллах" келимесин айтып туруу шариятта айтылган. Пайгамбарыбыз (ага Аллахтын тынчтыгы жана мактоосу болсун) ал тууралуу мындай деп айткан: "Өлүм алдында турган адамга: "Лаа илааха иллаллах" келимесин айтып тургула". [7] Имам Муслим өзүнүн "Сахих Муслим" китебинде риваят кылган. Бул хадисте "Өлүм алдында турган адам" дегенден максат – жан берип жаткан адам жана алардан өлүм белгилери көрүнгөн адам. (7) Имам Муслим, 916-917.
Экинчи: Эгер жаны чыкканы анык болсо, көздөрүн жумдурат, ээгин байлайт, сүннөттө ушундай айтылган.
Үчүнчү: Мусулмандын денесин жуу важыб, бирок согушта шейит кеткен болсо, жуулбайт жана ага жаназа да окулбайт. Кийими менен эле коюлат. Анткени, пайгамбарыбыз (ага Аллахтын тынчтыгы жана мактоосу болсун) Ухуддун шейиттерин жууган да эмес, жаназа окуган да эмес.
Өлүк жууган адам өлүктүн уяттуу жерлерин жаап анан аны бир аз көтөрүп, курсагын акырын ылдый сүрөт, анан колуна чүпүрөк же бир нерсе ороп, аны менен өлүктүн алдын жана артын тазалайт. Андан кийин намазга даарат алгандай даарат алдырат. Андан кийин башын жана сакалын суу жана сидр (лотос) жалбырактары же ушул сыяктуу нерселер менен жууйт. Андан кийин оң жагын, андан кийин сол жагын, андан кийин ошол эле жол менен экинчи жана үчүнчү жолу жууйт. Колу менен курсагынын үстүнөн сыдырган сайын, андан бир нерсе чыкса жууйт. Ал жерди кебез же ушуга окшогон нерселерди коюп жаап коёт. Эгер алар тосуп калбаса, анда заманбап медициналык каражаттарды колдонот. Жабышчаак жана башка нерселер менен жабыштырып коёт.
Төртүнчү: Өлүктү жуунун тартиби
Андан кийин өлүккө кайрадан даарат алдырат. Эгер үч жолу жууганда тазаланбаса, беш же жети жолуга чейин жууса болот. Андан кийин кийим менен кургатат. Колтук жана сажда кылган жерлерине жыпар жыттуу нерселерден сүйкөйт. Эгер жыпар жыттуу нерсе менен денесинин баарына сүртсө, анда жакшы болот. Кепинине жыпар жыттуу бахурларды түтөтөт. Муруту же тырмагы узун болсо, кыскартат. Кыскартпаса эч кандай күнөө болбойт. Чачын тарабайт, уятуу жеринин түктөрүн кырбайт. Сүннөткө отургузбайт, далили жок болгондуктан. Аялдын чачын үчкө бөлүп өрүп, артына таштап коюлат.
Бешинчи: өлүктү кепиндөө
Эркек адамды комис кепини менен кепиндебей жана селдесиз эле кепиндейт. Анткени Пайгамбар, саллаллаху алейхи уа салламга, кабат-кабат үч ак кепин менен кепиндеген. Эгерде комис (көйнөк), изар (дамбал) жана шейшеп (лифафа) менен кепинделсе, эч нерсе болбойт.
Аялдар беш кепинге кепинденет: дирь (көкүрөк жапкыч), химар (жоолук), изар (дамбал), лифафа (эки оромо). Бала бир кепинден үч кепинге чейин кепинделет. Ал эми кичинекей кыз комис (көйнөк) жана эки оромо (лифафа) менен кепинденет.
Бардык адамдар үчүн важиб болгон кепин – өлүктүн бүт денесин жаап турган бир кепин. Бирок эгер өлгөн адам ажылык кезинде ихрамда жүрүп өлгөн болсо, анда аны сидр (лотос) жалбырактары жана суу менен жууп, изар жана ридаасы (ыхрам кийимдери) менен же алардан башка кепиндер менен кепинделет. Башы жана бети жабылбайт, атыр сүйкөлбөйт. Анткени ал Кыямат күнү кайра талбия айткан алабда тирилет. Бул тууралуу Аллахтын элчиси, саллаллаху алейхи уа салламдын, тастыкталган хадисинде келген. Эгер аял ихрамда жүрүп өлсө, анда башкалар сыяктуу кепинделет. Бирок атыр себилбейт, бети никаб менен жабылбайт, колдоруна кол кап кийгизилбейт, бирок бетин жана колдорун кепиндин бир чети менен жабылат. Аял киши "Аялдарды кепиндөөнүн тартиби" деген бөлүмдө баяндалгандай кепинделет.
Алтынчы: Өлүктү жуунтууга жана жаназасын окуп, жерге берүүгө адамдардын эң татыктуусу.
Өлгөн адам кимди осуят кылса ошол акылуу. Андан кийин атасы, анан чоң атасы, анан туугандарынан жакыныраагы болуп кете берет. Бул эркек кишиге тиешелүү.
Каза болгон аялды жууда эң акылуусу - каза болоордон алдын осуят кылып дайындаган адамы, андан кийин энеси, андан кийин чоң энеси, анан эң жакын тууганы, андан кийин аялдар тараптан жакын туугандарынан эң жакыны. Жубайлар бири-бирин жууса болот. Анткени, Ас-Сыддык, радыяллаху анхуну, аялы жууган жана Али, радыяллаху анху, аялы Фатима, радыяллаху анханы, жууган.
Жетинчи: Өлгөн адамга жаназа окуунун тартиби
Жаназа намазында төрт жолу такбир айтылат. Биринчи такбир айтылгандан кийин: «Фатиха» сүрөөсү окулат. Фатиха сүрөөсү менен бирге кыска бир сүрөө же бир-эки аят окулса жакшы болот. Бул тууралуу Ибн Аббас, радыяллаху анху, риваят кылган сахих хадисте келген. Андан кийин: «Аллаху Акбар» деп экинчи такбир айтылып, Пайгамбар, саллаллаху алейхи уа салламга, намазда ташаххуддан кийинки айтылган салаваттар окулат. Андан кийин үчүнчү такбир айтылып, анда төмөнкүчө дуба окулат: "Аллахумма-гфир лихаййина уа маййитинаа уа шаахидина уа гооибина уа сагирина уа кабирина уа закарина уа унсаана. Аллахумма ман ахйайтаху миннаа фа ахйихи аьлаал Ислам. Уа ман таваффайтаху минна фа таваффаху аьлаал ийман. Аллахуммаг-фир лаху уархамху уа аафихи уаьфу анху уа акрим нузулаху уа вассиь мудхолаху уагсилху бил мааи уас салжи уа баради уа наккихи минал хотоойа камаа йунаккоссаубул абяда минад данас уа абдилху даарон хойрон мин даарихи уа ахлан хойрон мин ахлихи уа адхилхул жанната уа аьизху мин азаабил кобри уа аьзаабин наар уафсах лаху фи кобрихи уа наввир лаху фихи. Аллахумма лаа тахримнаа ажроху уа лаа тудлилнаа баьдаху" (1) Андан кийин төртүнчү жолу такбир айтылат да оң жакка бир салам берилет.
Ар бир такбирде кол көтөрүү мустахаб. А эгер өлгөн адам аял болсо: "Аллахуммагфир лахаа, Оо, Аллах! Аны кечир..." - деп айтылат. Эгерде жаназа эки адамга окулуп жаткан болсо, анда: "Аллахммагфир лахума, Оо, Аллах! Ал экөөнү кечир..." - деп айтылат. Эгерде андан көп адамга окулуп жаткан болсо, анда: "Аллахммагфир лахум, Оо, Аллах! Аларды кечир..." - деп айтылат. Ал эми өлгөн адам жаш бала болсо, анда ал үчүн истигфар айтуунун ордуна төмөнкүчө дуба кылынат: "Аллахуммажаьлху фаротон уа зухрон ли уаалидайхи уа шафииаьн мужаабан. Аллахумма саккил бихи маваазинахума уа аьзим бихи ужуурохумаа уа алхикху би соолихи салафил муьминин. Уажаьлху фии кафаалати Ибрахим алейхис-солату уас-салам. Уакихи бирахматика аьзаабал жахим". (2)
Жаназада сүннөт боюнча имам эркек кишинин башынын тушуна турат жана аял кишинин белинин тушуна турат. Эгерде бир канча өлүктөрдүн жаназасы бирге болуп калса, анда имамдын алдына эркек киши андан кийин кыбыла жагына аял киши коюлат. Эгер алар менен жаш балдар бар болсо, анда жаш балдарды аял кишиден алдын коюлат. Ошондой учурда жаш баланын башы эркек кишинин башынын барабарында, ал эми аялдын бели эркектин башына, ошондой эле кичине кыздын башы аялдын башына, кичине кыздын бели эркектин башына барабар коюлат. Жаназа намаз окуган адамдардын баары имамдын артында болушат. Имамдын артында орун таба албаган адам имамдын оң жагына турса болот.
Сегизинчи: Маркумду жерге берүү тартиби
Кабырды адамдын белине чейин тереңдетип казуу керек. Кабырда өлүк жаткан жай кыбыла тарапта болот жана өлүк кабырга оң жагына жаткырылат жана кепинди байлаган түйүндөр гана чечилет кепинди өлүктөн чечип алынбайт. Маркум эркек болобу аял болобу бети ачылбайт. Андан кийин кабырдын эшигине кам кыш коюп, топурак өтпөгүдөй кылып ылай менен бекем жаап коюлат. Эгерде кыш жок болсо, анда андан башка топуракты тосо турган такталар, таштар, жыгачтар менен жабылат. Андан кийин аны топурак менен толтурат. Маркумду кабырга коюп жатканда: "Бисмиллах уа аьлаа миллати Росуулиллах" - деп коюлат (2). Мүрзө бир карыч көтөрүлөт. Мүмкүн болсо ага шагыл төшөлүп, суу себилет.
Мүрзөгө баргандар мүрзө башында туруп, өлгөндөр үчүн дуба кылышы белгиленген. Анткени, Пайгамбар, саллаллаху алейхи уа саллам, маркумдарды көмүп бүткөндөн кийин анын жанында туруп мындай деп айткан: "Бир тууганыңар үчүн кечирим сурагыла жана анын так жооп берүүсүн сурагыла. Анткени азыр ал суралып жатат". [8]. (8) Абу Дауд, 3221. Хааким, 3\399.
Тогузунчу: Жаназа намазы окулбай көмүлгөн адамга көмүлгөндөн кийин ага жаназа окуу шариятта бар.
Анткени, Пайгамбар, саллаллоху алейхи уа саллам, жаназа окулбай көмүлгөн маркумга көмүлгөндөн кийин бир ай же андан азыраак болсо, жаназа окуган. Эгерде мөөнөт андан көп болсо, кабырда жаназа намаз окулбайт. Себеби бул тууралуу Пайгамбар, саллаллаху алейхи уа салламдан, маркумду көмгөндөн бир ай өткөндөн кийин кабырда жаназа окуусу тууралуу эч кандай риваят келген эмес.
Онунчу: Өлгөн адамдын үй-бүлөсү келген адамдар үчүн тамак даярдоо туура эмес. Жарир бин Абдулла Аль-Бажалий, радыяллаху анху, улуу сахаба айтты: Биз өлгөн адамдын үй-бүлөсү менен чогулуп жана көмүлгөндөн кийин тамак жасоону нияха (тыюу салынган) деп эсептечүбүз.[9] Имам Ахмад риваят кылган. (9) Ибн Маажа, 1612; Имам Ахмад, 2\204.
Ал эми маркумдун жакындарына же алардын конокторуна тамак жасоодо анын эч кандай айыбы жок. Туугандары жана кошуналары аларга тамак жасаса болот. Анткени, Пайгамбар, саллаллаху алейхи уа салламга, Жафар бин Абу Талиб, радыяллаху анху, Шам өлкөсүндө өлгөндүгүн кабары жеткенде, Жафардын элине Жафардын үй-бүлөсүнө тамак даярдоону буйруп мындай деген: "Чындыгында, аларга түйшүккө салган кайгы келди". [10] (10) Имам Муслим, Жаназа, 976; Насааи, Жанааиз, 2034; Абу Дауд, Жанааиз, 3234; Ибн Маажа, Жанааиз, 1569; Имам Ахмад, 2\441.
Каза болгон адамдын үй-бүлөсү кошуналарын же башкаларды чакырып, өздөрүнө берилген тамакты жегенге эч кандай күнөөсү жок. Ислам шариятынан белгилүү болгондой, бул үчүн чектүү убакыт жок.
Он биринчи: Күйөөсү каза болгон аялдан башка аялдарга үч күндөн ашык аза күтүүгө болбойт.
Себеби ага төрт ай он күн аза күтүү важиб. А эгер боюнда болсо, төрөгөнгө чейин аза күтөт. Пайгамбарыбыздан ушуга ишенимдүү далилдер айтылган.
Ал эми эркек кишиге өзүнүн жакындарына жана башкаларга аза күтүп олтурууга болбойт.
Он экинчи: Эркек кишилер мезгил-мезгили менен кабырларды зыярат кылуу, маркумдарга дуба кылуу, аларга ырайым тилөө, өлүмдү жана андан кийинки жашоону эстеп туруу шариятта бар нерсе.
Пайгамбар, саллаллаху алейхи уа саллам, айткан: "Кабырларды зыярат кылгыла, анткени алар силерге акыретти эстетет". [11] Имам Муслим "Сахих" китебинде жазган. (11) Ибн Маажа, 1569; Албани ишенимдүү деген.
Пайгамбар, саллаллаху алейхи уа саллам, сахабаларына мүрзөлөрдү зыярат кылганда мындай деп үйрөтчү: "Ассалааму алейкум ахлад-дияр минал муьминиина уа муслимиин. Уа инна ин шаа Аллаху бикум лаахикуун. Нас алуллаха ланаа уа лакумул аафия. Ярхамуллохал мутакадимиина миннаа уал мустааххириин". [12] (12) Имам Муслим, 975.
Ал эми аялдарга кабырды зыярат кылууга болбойт. Пайгамбарыбыз (ага Аллахтын тынчтыгы жана мактоосу болсун) кабырды зыярат кылган аялдарга наалат айткан. Анткени алардын сабыры аз болгону үчун кабырды зыярат кылууда фитна болуу коркунучу бар. Ошондой эле аялдарга мейитти кабырга алып барганда ээрчип барууга болбойт. Мындан пайгамбарыбыз (ага Аллахтын тынчтыгы жана мактоосу болсун) тыйган. Ал эми мейитке мечитте же атайын намазканада жаназа түшүрүү эркекке да, аялга да шарият кылынган.
Бул мен чогулта алган макалалардын акыркысы. Пайгамбарыбыз Мухаммад, саллаллаху алейхи уа салламга, жана анын сахабаларына салаваттар жана саламдар болсун.
Related books
All books
Ислам акыйдасы тууралуу кыскача түшүндүрмө75 тилИслам акыйдасы тууралуу кыскача түшүндүрмө
Бул китеп ыйман негиздерин, тагыраак айтканда Аллахка, Анын периштелерине, китептерине, элчилерине, Акырет күнүнө жана тагдырга ишенүүнү чечмелеп түшүндүрөт. Ошондой эле, китепте мусулман адам ишенүүсү жана ага ылайык амал кылуусу зарыл болгон негизги принциптер баяндалып, Ислам акыйдасын терең түшүнүү аркылуу Аллах менен болгон байланышты бекемдөөнүн маанилүүлүгүнө басым жасалат.
Куран жана сүннөттүн негизинде Ислам дини жөнүндө кыскача баяндама.71 тилКуран жана сүннөттүн негизинде Ислам дини жөнүндө кыскача баяндама.
Ислам Бул маанилүү китеп Исламдын кыскача аныктамасын камтыйт жана анын эки негизги булагы: Ыйык Куран жана пайгамбардын сүннөтүнөн алынган эң маанилүү негиздерин, таалимдерин жана артыкчылыктарын баяндайт. Бул китеп бардык акыл-эстүү жана жетилген мусулмандарга, ошондой эле мусулман эместерге, алар кайда жана качан жашабасын жана жашоо шарты кандай болбосун, алардын эне тилинде арналат. (Ыйык Курандан жана пайгамбардын сүннөтүнөн далилдерди камтыган нускасы) Ислам – бул, Аллахтын жалпы адамзатка түшүргөн дини, бул түбөлүктүү илахий дин. Ислам – бул, Аллахтын жалпы адамзатка түшүргөн дини.…
Куран жана сүннөттүн негизинде Ислам дини жөнүндө кыскача баяндама61 тилКуран жана сүннөттүн негизинде Ислам дини жөнүндө кыскача баяндама
Чексиз Ырайымдуу жана Мээримдүү Аллахтын аты менен (баштаймын). Ислам (Далилдерисиз нускасы) Бул китептин андагы бардык меселеге Куран жана сүннөттөн далилдери менен жазылган нускасы бар. Аны окуу үчүн бул шилтемеге кириңиз: https://islamhouse.com/ar/books/2830071 Бул маанилүү кабар Исламдын кыскача аныктамасын камтыйт жана анын эки негизги булагы Ыйык Куран жана пайгамбардын сүннөтүнөн алынган эң маанилүү негиздерин, таалимдерин жана артыкчылыктарын баяндайт. Бул китеп бардык акыл-эстүү жана жетилген мусулмандарга, ошондой эле мусулман эместерге, алар кайда жана качан жашабасын жана жашоо…
Пайгамбар, саллаллаху алейхи уа салламдын, сүннөтүнө амал кылуунун важип экендиги жана аны четке каккандардын каапыр болуусу.23 тилПайгамбар, саллаллаху алейхи уа салламдын, сүннөтүнө амал кылуунун важип экендиги жана аны четке каккандардын каапыр болуусу.
Автор: Абдулазиз бин Абдуллах бин Баз, Аллах аны ырайымына алсын. Ырайымдуу жана Мээримдүү Аллахтын аты менен. Кириш сөз Ааламдардын Раббиси Аллахка мактоолор болсун. Бейиш такыбалар үчүн. Аллахтын кулу жана элчиси, ааламдарга ырайым кылуу үчүн жиберилген пайгамбарыбыз Мухаммад, саллаллаху алейхи уа салламга, анын үй-бүлөсүнө жана сахабаларына салават жана саламдар болсун. Ал сахабалар Куранды жана Пайгамбар, саллаллаху алейхи уа салламдын, сүннөтүн өздөрүнөн кийинкилерге чынчылдык жана кемчиликсиздик менен, алардын маанилерин жана сөздөрүн толук сактоо менен жеткиришти. Аллах алардан ыраазы…