مردی بود که به مردم قرض می‌داد و به کارگزارش می‌گفت: اگر [برای پس گرفتن بدهی] نزد دست‌تنگی رفتی از او درگذر، باشد که الله از ما درگذرد
از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمودند:
«كان رجلٌ يدايِنُ الناسَ، فكان يقولُ لفتَاهُ: إذا أتيتَ مُعْسِرًا فتجاوزْ عنه، لعلَّ اللهَ أنْ يتجاوَزَ عنَّا، فلَقِيَ اللهَ، فتجاوَزَ عنْهُ»: «مردی بود که به مردم قرض می‌داد و به کارگزارش می‌گفت: اگر [برای پس گرفتن بدهی] نزد دست‌تنگی رفتی از او درگذر، باشد که الله از ما درگذرد، پس به دیدار الله رفت و از او درگذشت».
«كان رجلٌ يُدَايِنُ الناسَ، فكان يقول لفتاه: إذا أتيتَ مُعسِرًا فتجاوز عنه، لعل اللهَ يَتجاوزُ عنا، فلقي اللهَ فتجاوز عنه».
پیامبر صلی الله علیه وسلم دربارهٔ مردی خبر می‌دهد که به مردم قرض می‌داد یا به به صورت مدت‌دار (قرضی) به آنان جنس می‌فروخت و به خدمتکارش که بدهی‌ها را از مردم جمع‌آوری می‌کرد، می‌گفت: اگر نزد بدهکاری رفتی و او مالی نداشت که بدهی‌اش را بدهد «از او درگذر»؛ یا با مهلت دادن به او و اصرار نکردن در مطالبهٔ بدهی‌اش، یا با پذیرفتن همان چیزی که دارد ولو اینکه کمتر از بدهی‌اش باشد؛ و این رفتارش به امید آن بود که الله از او درگذرد و او را عفو کند. پس چون درگذشت، الله نیز او را بخشید و از بدی‌هایش درگذشت.
يداين: يكثر من التعامل مع الناس بالدين.
فتاه: غلامه الذي يكلفه بالعمل.
أتيت معسرًا: لمطالبته بما عليه.
نیکی در تعامل با مردم و بخشیدن آنان و درگذشتن از کسانی که دست‌شان تنگ است از بزرگ‌ترین اسباب نجات بنده در روز قیامت است.
نیکوکاری در حق مردم و اخلاص برای الله عزوجل و امید به رحمت او از اسباب آمرزش گناهان است.
بیشتر (11)
صحیح بخاری (4/ 176) (3480).
صحیح مسلم (3/ 1196) (1562).
بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين.
لسليم الهلالي (2/ 458).
التنوير شرح الجامع الصغير.
للصنعاني (8/ 123).
كنوز رياض الصالحين.
لمجموعة من الباحثين (16/ 402).
مرقاة المفاتيح شرح مشكاة المصابيح.
للقاري (5/ 1953).
نزهة المتقين شرح رياض الصالحين (2/ 945).