ކަޥްނު ޚަލްޤުކުރީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ އަދި އަހަރެން ޚަލްޤުކުރީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ އަދި އެއީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟

ކަޥްނު ޚަލްޤުކުރީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ އަދި އަހަރެން ޚަލްޤުކުރީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ އަދި އެއީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟

މަސްޖިދުލް-ޙަރާމްއާއި މަސްޖިދުއް-ނަބަވީގައިވާ ދީނީ ކަންތައްތަކާބެހޭ ރިއާސަތުގެ ދަށުންވާ ޢިލްމީ ލަޖްނާ

އަހަރެން މިވަނީ ޞައްޙަ ރަނގަޅު މަގުގެ މަތީގައި ހެއްޔެވެ؟

އުޑުތަކާއި ބިމާއި އަދި އެ ދެތަނުގައިވާހާ ނުވެސް އެނގޭ، ގުނާ ޢަދަދުވެސް ނުކުރެވޭހާ ގިނަގުނަ ބޮޑެތި ހައިބަތުހުރި މަޚްލޫޤާތްތައް ޚަލްޤުކުރީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟

އުޑާއި ބިމުގައި މިވާ ކަވި، ނާޒުކު، ފުރާފުރިހަމަ، ހަރުދަނާ ނިޡާމު އުފެއްދީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟

އިންސާނާ އުފައްދަވާ، އަދި އޭނާއަށް އެހުމާއި ފެނުމާއި އަދި ބުއްދި ދެއްވާ، އަދި މަޢްރިފާކުރުމާއި، ޢިލްމު ހޯދުމާއި އަދި ޙަޤީޤަތްތައް ދެނެގަނެ ނަގައިގަތުމުގެ މައްޗަށް ކުޅަދާނަ މީހެއްކަމުގައި އޭނާ ލެއްވީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟

ތިބާގެ ހަށިގަނޑުގެ ގުނަވަންތަކުގައި މިކަވި ނާޒުކު ފަރުމާ ތައްޔާރުކޮށް ހެދީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ އަދި ތިބާ ޞޫރަކޮށް، ފަހެ ރިވެތި ޞޫރައަކުން ތިބާ ޞޫރަކުރީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟

އޭގެ ތަފާތުކަމާއި އަދި އޭގެ އެކިއެކި ބާވަތްތަކުގެ މައްޗަށްވާ ދިރުން ހުރި ކާއިނާތުގެ ޚަލްޤާ މެދުގައި ތިބާ ނިކަން ވިސްނާލަބަލާށެވެ. އެއަށް އިމެއްނެތްހާ (ފުރިހަމަކޮށް) ބޭރުފުށުން ފެންނަން ހުރި ގޮތްތައް ހެދީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟

ވޭތުވެދާ އެތަކެއް އަހަރުތަކުގެ މަތީގައި، އެކަޥްނު ބަރާބަރަށް، ނާޒުކުކޮށް، ކަވިކޮށް ތުނޑުންތުނޑަށް ބެލެހެއްޓޭ އޭގެ ޤާނޫނުތަކުގައި، މިބޮޑު ހައިބަތުހުރި ކަޥްނު، އިންތިޡާމުވެ އަދި އިސްތިޤްރާރުވެފައިވަނީ، ކިހިނަކުން ހެއްޔެވެ؟

މިޢާލަމަށް ހިނގަމުންދާ ނިޒާމުތައް (ދިރިހުރުމާއި މަރުވުމާއި، ދިރުންތަކުގެ ނަސްލު އުފެދި ދެމިދިޔުމާއި، ރެޔާއި ދުވާލާއި، މޫސުންތައް ބަދަލުވުމާއި، އެފަދަ ކަންކަން) ލެއްވީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟

މިކަޥްނު، މިކަޥްނުގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ޚަލްޤުކުރީ ހެއްޔެވެ؟ ނޫނީ އެކައްޗެއްވެސް ނެތި ނެތުމުގެ ތެރެއިން ހަމަ އައީ ހެއްޔެވެ؟ ނޫނީ (ހަމަ ކުއްލިއަކަށް) އިއްތިފާޤަކުން ވުޖޫދުވީ ހެއްޔެވެ؟ ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ: ﴿أَمْ خُلِقُوا مِنْ غَيْرِ شَيْءٍ أَمْ هُمُ الْخَالِقُونَ ٣٥﴾ މާނައީ: "ކިއެއްހޭ، ހެއްދެވި ފަރާތެއް ނެތިވެ އެކައްޗަކާއިވެސް ނުލައި އެމީހުން ޚަލްޤުވެގަތީ ހެއްޔެވެ؟ ނޫނީ ޚަލްޤުކުރި ފަރާތްތަކަކީ، އެމީހުން ހެއްޔެވެ؟" ﴿أَمْ خَلَقُوا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ ۚ بَل لَّا يُوقِنُونَ ٣٦﴾ މާނައީ: "ކިއެއްހޭ، އުޑުތަކާއި ބިން ޚަލްޤުކުރީ އެމީހުން ހެއްޔެވެ؟ ކިއެއްހެއްޔޭ، އެމީހުންނީ، ޔަޤީން ނުކުރާ (އެބަހީ: އީމާންނުވާ) ބަޔެކެވެ." [އައް-ޠޫރު: 35-36].

ފަހެ އަހަރެމެން، އަހަރެމެންގެ އަމިއްލަ ނަފްސުތައް ޚަލްޤު ނުކުރާނަމަ، އަދި ނެތުމުގެ ތެރެއިން އަހަރެމެން ހަމަ އައީ ކަމުގައި ނުވަތަ އިއްތިފާޤަކުން އައީ ކަމުގައިވުމީ މުސްތަޙީލުކަމެއް ކަމުގައިވާނަމަ؛ ދެންފަހެ އެއާމެދުގައި އެއްވެސް ޝައްކެއް ނުވާ ޙައްޤަކީ: ހަމަކަށަވަރުން މި ކަޥްނު، މި ކަޥްނު އުފެއްދެވި މަތިވެރި ޤުދުރަތްތެރި ޚާލިޤެއް ވާންޖެހޭކަމެވެ. އެހެނީ މިކަޥްނު އޭގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ޚަލްޤުވެގަތުމަކީ، ނުވަަތަ ނެތުމުގެ ތެރެއިން (އަމިއްލައަށް) އައުމަކީ، ނުވަތަ އިއްތިފާޤަކުން އައުމަކީ، މުސްތަޙީލު ކަމަކަށްވުމުންނެވެ.

އިންސާނާ އޭނާއަށް ނުފެންނަ އެއްޗެހި ވުޖޫދުގައިވާކަމަށް އީމާންވަނީ، ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ މިޘާލަކަށް: (ދެނެގަތުމާއި، ބުއްދިއާއި، ރޫޙާއި، ޝުޢޫރުތަކާއި އަދި ލޯތްބެވެ.) އެއީ އޭނާއަށް އޭގެ އަޘަރުތައް ފެންނާތީ ނޫން ހެއްޔެވެ؟ ދެންފަހެ، އޭނާއަށް އެފަރާތުގެ މަޚްލޫޤާތްތަކާއި، އެފަރާތުގެ އުފެއްދުންތަކާއި އަދި އެފަރާތުގެ ރަޙްމަތްތަކުގެ އަޘަރުތައް ފެންނަހިނދުގައި؛ މި ބޮޑުވެގެންވާ ކަޥްނު ހެއްދެވި ޚާލިޤެއް ވުޖޫދުގައިވާކަމަށް އިންސާނާ އިންކާރު ކުރާނީ، ފަހެ ކިހިނަކުން ހެއްޔެވެ؟

ބުއްދިހުރި އެކަކުވެސް އޭނާއަށް މިހެން ބުނެވުމުން ޤަބޫލެއް ނުކުރާނެތެވެ: މިމަންޒިލު އައީ އެއްވެސް ފަރާތެއް މިތަން ބިނާ ކޮށްގެންނެއް ނޫނެވެ! ނުވަތަ އޭނާއަށް މިހެން ބުނެވުނަސް (ޤަބޫލެއްނުކުރާނެތެވެ:) ހަމަކަށަވަރުން، މިމަންޒިލު ވުޖޫދަށް ގެނައީ އެކައްޗެއްވެސް ނެތި ނެތުމަކުންނެވެ! އެހެންކަމަށްވާނަމަ؛ ބައެއް މީހުން، މިހެން ބުނާ މީހުންގެ ބަސް ތެދުކުރާނީ ކިހިނަކުންހެއްޔެވެ: ހަމަކަށަވަރުން މި ބޮޑުވެގެންވާ ކަޥްނު އައީ އެއްވެސް ޚާލިޤެއް ނެތިވެއެވެ!؟ މި ނާޒުކު ރޭވުންތެރިކަމުގެ މައްޗަށް ކަޥްނު އައީ އިއްތިފާޤަކުން ކަމަށް ބުނެވުން ބުއްދިހުރި މީހަކު ޤަބޫލުކުރާނީ ކިހިނަކުން ހެއްޔެވެ؟

މިއިން ކޮންމެ އެއްޗެއް އަހަރެމެން ވާޞިލުކޮށްދެނީ، އެންމެ ނަތީޖާއަކަށެވެ. އެއީ: ހަމަކަށަވަރުން، މިކަޥްނަށް މަތިވެރިވެގެންވާ، ކަށަކުޅަދުންވަންތަ، ތަދްބީރުކޮށް ހިންގަވާ ރައްބެއް ވާކަމެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން އަޅުކަންކުރެވުން ޙައްޤުވެގެންވަނީ ހަމައެކަނި އެފަރާތް ކަމުގައެވެ. އަދި އެއިލާހު ފިޔަވައި އަޅުކަންވެވޭ ކޮންމެ ފަރާތެއް، ފަހެ އެ ފަރާތަކަށްވެވޭ އަޅުކަމަކީ ބާޠިލު އަޅުކަމެއްކަމެވެ.

މަތިވެރިވެގެންވާ ޚާލިޤުވަންތަ ރައްބު

ވަނީ ޚާލިޤުވަންތަ އެންމެ ރައްބެކެވެ. އެ ރައްބަކީ، އެންމެހާ ތަކެތީގެ މިލްކުވެރި ފަރާތެވެ. އެންމެހާ ކަމެއް ހިންގަވާ ތަދުބީރުކުރައްވާ ފަރާތެވެ. އެންމެހާ ރިޒްޤެއް ދެއްވާ ފަރާތެވެ. އެއީ ދިރުއްވާ އަދި މަރުގަންނަވާ ފަރާތެވެ. އަދި އެއީ ބިން އުފައްދަވާ، އެ ބިން، (ބޭނުންހިފޭ ގޮތަށް ޚިދުމަތުގައި) ނިކަމެތިކުރައްވާ، އަދި އެކަލާނގެ މަޚްލޫޤުންނަށް އެކަށީގެންވާ ތަނެއްކަމުގައި އެ ބިން ލެއްވި އިލާހެވެ. އަދި އެއީ އުޑުތަކާއި އެތަނުގައި ވާހައި އެންމެހާ ބޮޑެތި މަޚްލޫޤާތްތައް ޚަލްޤުކުރެއްވި ފަރާތެވެ. އަދި އެއީ އިރާއި ހަނދާއި އަދި ރެޔާއި ދުވާލަށް، މި ނާޒުކު، ބަރާބަރު ހިނގުން ލެއްވެވި ފަރާތެވެ. އެއިން، އެފަރާތުގެ މަތިވެރިކަމަށް ދަލީލުކޮށް ހެކިކޮށްދެއެވެ.

އަދި އެފަރާތަކީ، އެއާ ނުލައި އަހަރެމެންނަށް ދިރުމެއް ޙަޔާތެއް ނުވާނޭ ވައި، އަހަރެމެންގެ ޚިދުމަތުގައި ލެއްވި ފަރާތެވެ. އަދި އެ ފަރާތަކީ، އަހަރެމެންގެ މައްޗަށް ވާރޭ ވެއްސަވާ ފަރާތެވެ. އަދި އަހަރެމެންނަށްޓަކައި، ކަނޑުތަކާއި ކޯރުތައް ޚިދުމަތްތެރިކުރެއްވި ފަރާތެވެ. އަދި އެ ފަރާތަކީ، އަހަރެމެންގެ ފުށުގައި އެއްވެސް އާރެއްބާރެއް ނެތި، އަހަރެމެންގެ މައިންގެ ބަނޑުތަކުގެ ތެރޭގައި، ބަނޑުގައި ނުވިހާ އޮތްދަރިއެއްގެ ގޮތުގައި އަހަރެމެން އޮތްއިރު، އަހަރެމެންނަށް ކާނާދެއްވާ ރައްކާތެރިކޮށްދެއްވިފަރާތެވެ.

މި ޚާލިޤުވަންތަ ރިޒްޤުދެއްވާ ރައްބަކީ: ހުސްޠާހިރުވަންތަ އަދި މަތިވެރިވަންތަ މާތް ﷲ އެވެ.

الله ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَىٰ عَلَى الْعَرْشِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ يَطْلُبُهُ حَثِيثًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالنُّجُومَ مُسَخَّرَاتٍ بِأَمْرِهِ ۗ أَلَا لَهُ الْخَلْقُ وَالْأَمْرُ ۗ تَبَارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ ٥٤﴾ މާނައީ: "ހަމަކަށަވަރުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ރައްބަކީ، ހަ ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އުޑުތަކާއި ބިން ޚަލްޤުކުރައްވާ ހެއްދެވި ﷲ އެވެ. ދެން ޢަރްޝުގެ މައްޗަށް އެއިލާހު އިސްތަވާވެ އަރައިވޮޑިގެންނެވިއެވެ. އަދި އެއިލާހު ރޭގަނޑުން ދުވާލު ފޮރުއްވާލައްވައެވެ. (އެއިން ކޮންމެ އެއްޗެއް) އަވަސްކަމާއެކު (އަނެކައްޗެއް) ހޯދައިގަނެއެވެ. އަދި އިރާއި، ހަނދާއި، ތަރިތައް، އެ އިލާހުގެ އަމުރުފުޅަށް ކިޔަމަން ކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި ހެއްދެވިއެވެ. ދަންނާށެވެ. ޚަލްޤުކުރެއްވުމާއި، އަމުރުކުރެއްވުން މިލްކުވެގެން ވަނީ އެ އިލާހަށެވެ. ޢާލަމްތަކުގެ ރައްބު ﷲ، ބަރަކާތްތެރިވެ މަތިވެރިވެ ވޮޑިގެންވެއެވެ." [އަލް-އަޢްރާފު: 54].

ﷲ އީ، ކައުނުގައިވާ -އަހަރެމެންނަށް ފެންނަ އަދި އަހަރެމެންނަށް ނުފެންނަ- ކޮންމެ އެއްޗެއްވެސް ޚަލްޤު ކުރެއްވި ޚާލިޤުވަންތަ ރައްބެވެ. އަދި އެ އިލާހު ފިޔަވާ ކޮންމެ އެއްޗަކީ، އެ އިލާހުގެ މަޚްލޫޤުންކުރެ މަޚްލޫޤެކެވެ. އަދި އަޅުކަން ކުރުން ޙައްޤުވެގެންވަނީ، ހަމައެކަނި އެ އިލާހަށެވެ. އަދި އެއިލާހާ އެކުގައި އެހެން އެއްވެސް ފަރާތަކަށް އަޅުކަން ކުރެވިގެން ނުވާނެއެވެ. އެއިލާހުގެ ރަސްކަމުގައި، ނުވަތަ އެއިލާހުގެ ޚަލްޤުކުރެއްވުމުގައި، ނުވަތަ އެއިލާހުގެ ތަދްބީރުކުރެއްވުމުގައި، ނުވަތަ އެއިލާހުގެ އަޅުކަމުގައި، އެއްވެސް ޝަރީކަކު ބައިވެރިއަކު ނުވެއެވެ.

އަދި ޖަދަލުކުރުމުގެ ގޮތުން، ޖަލާލުވަންތަ ގަދަކީރިތިވަންތަ ރައްބާ އެކުގައި އެހެން އިލާހުންތަކެއް ވާކަމަށް އަހަރުމެން މިސާލަކަށް ބެލިނަމަ؛ ކަޥްނު ފަސާދަވެއްޖައީހެވެ. އެހެނީ، އެއް ވަޤުތެއްގައި ދެ އިލާހެށް ކަޥްނުގެ ކަންތައްތައް ތަދްބީރުކޮށް ހިންގުމަކީ އެކަށީގެންވާނޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿لَوْ كَانَ فِيهِمَا آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا ۚ...﴾ މާނައީ: "އެދެތަނުގައި (އެބަހީ: އުޑާއި ބިމުގައި) ﷲ މެނުވީ އިލާހުންތަކެއް ވީނަމަ، އެދެތަން ފަސާދަވެއްޖައީހެވެ..." [އަލް-އަންބިޔާއު: 22].

ޚާލިޤުވަންތަ ރައްބުގެ ޞިފަފުޅުތައް

ހުސްޠާހިރުވަންތަ ރައްބަށް، ގުނާ ޢަދަދު ނުކުރެވޭހާ ރިވެތި ނަންފުޅުތައް ވެއެވެ. އަދި އެއިލާހުގެ ފުރިހަމަވަންތަކަމުގެ މައްޗަށް ދަލީލުކޮށްދޭ، ގިނަގުނަ މަތިވެރި ޞިފަފުޅުތަކެއްވެސް އެ އިލާހަށް ވެއެވެ. ފަހެ އެއިލާހުގެ ނަންފުޅުތަކުގެ ތެރޭގައި: އަލް-ޚާލިޤު، އަދި "ﷲ" ވެއެވެ. -އޭގެ މާނައަކީ: ޙައްޤު އިލާހެއްކަމުގައި ނެގިގެންވާ، އަޅުކަން ކުރެވުން ޙައްޤުވެގެންވާ، އެއިލާހަށް އެއްވެސް ޝަރީކަކު ބައިވެރިއަކު ނުމެވާ އެއްކައުވަންތަ އިލާހެވެ- އަދިވެސް (އެއިލާހުގެ ނަންފުޅުތަކުގެ ތެރޭގައި:) އަލް-ޙައްޔު، އަލް-ޤައްޔޫމް، އައް-ރަޙީމް، އައް-ރައްޒާޤު އަދި އަލް-ކަރީމް ވެއެވެ. ކީރިތި ޤުރްއާނުގައި ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿اللَّهُ لَا إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ ۚ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ ۚ لَّهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ۗ مَن ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِندَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ ۚ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ ۖ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِّنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ ۚ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ ۖ وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا ۚ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ ٢٥٥﴾ މާނައީ: "ﷲ އީ، އެ އިލާހު ފިޔަވާ (އަޅުކަންކުރުން ޙައްޤުވާ) އެހެން އިލާހަކު ނުވާ އިލާހެވެ. ދިރިދެމިވޮޑިގެންވާ، ދާއިމަށް ޤާއިމުވެ ދެމިވޮޑިގެންވާ އިލާހެވެ. އަވަހާރަފުޅު އައުމެއް އަދި އަވަހާރަފުޅު ލެއްޕެވުމެއްވެސް އެއިލާހަކަށް ނުވެއެވެ. އުޑުތަކުގައި ވާހައި އެއްޗަކާއި، ބިމުގައި ވާހައި އެއްޗެއް މިލްކުވެވޮޑިގެގެންވަނީ އެއިލާހަށެވެ. އެއިލާހުގެ އިޛްނަފުޅާ ލައިގެން މެނުވީ، އެ އިލާހުގެ ޙަޟްރަތުގައި ޝަފާޢަތްތެރިވާނެ މީހަކީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ އެމީހުންގެ ކުރިން (އެބަހީ: ޚަލްޤުތަކުންގެ ކުރިން) އިސްވެގޮސްފައިވާހައި ކަމަކާއި، އެމީހުންގެ ފަހުން ވާނޭހާ ކަމެއްވެސް، އެއިލާހު ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ. އަދި އެއިލާހުގެ ޢިލްމުފުޅުގެ ތެރެއިން އެއިލާހު އިރާދަކުރެއްވިކަމެއް ފިޔަވާ، އެއްވެސް އެއްޗެއް އެމީހުންނަކަށް އެނގިގެންނެއް ނުވެއެވެ. އެއިލާހުގެ ކުރުސި، އުޑުތަކާއި ބިމުގެ އެންމެހާ ކަންކޮޅުތަކަށް ތަނަވަސް ވެގެންވެއެވެ. އަދި އެއުޑުތަކާއި ބިން ރައްކާތެރި ކުރައްވާ ހިފެހެއްޓެވުމަށް އެއިލާހުގެ ޙަޟްރަތަކަށް ކުޑަވެސް ބުރަކަމެއް ނުވެއެވެ. އަދި އެއިލާހީ މަތީގައި ވޮޑިގެންވާ، ހައިބަތުބޮޑުވެގެންވާ އިލާހެވެ." [ސޫރަތުލް-ބަޤަރާ: 255].

އަދިވެސް ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ١﴾ މާނައީ: "(އިބަ ނަބީކަލޭގެފާނު) ވިދާޅުވާށެވެ: އެއިލާހީ އެއްކައުވަންތަ ﷲ އެވެ." ﴿اللَّهُ الصَّمَدُ ٢﴾ މާނައީ: "ﷲ އީ އައް-ޞަމަދުއެވެ. (އެބަހީ: އެންމެހާ ތަކެތި އެއިލާހަށް ބޭނުން ޖެހިފައިވާ، އަދި އެއްވެސް އެއްޗަކަށް އެއިލާހު ބޭނުންވެވޮޑިގެން ނުވާ އިލާހެވެ.)" ﴿لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ ٣﴾ މާނައީ: "އެއިލާހަށް (އެއްވެސް ދަރިކަލެއް) އުފަންވެފައެއް ނުވެއެވެ. އަދި އެއިލާހު (އެއްވެސް ފަރާތަކަށް) އުފަންވެވޮޑިގެންނެއް ނުވެއެވެ." ﴿وَلَمْ يَكُن لَّهُ كُفُوًا أَحَدٌ ٤﴾ މާނައީ: "އަދި އެއިލާހާ ކުފޫހަމަވާ، އެއްފަދަވާ އެހެން އެއްވެސް ފަރާތެއް ނުވެއެވެ." [އަލް-އިޚްލާޞް: 1-4].

އަޅުކަންކުރެވޭ ރައްބު ޞިފަކުރެވިގެންވަނީ ފުރިހަމަކަމުގެ ޞިފަފުޅުތަކުން

އެ އިލާހުގެ ޞިފަފުޅުތަކުގެ ތެރޭގައި ވެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، އެއިލާހީ، (ޙައްޤު) އިލާހެއްކަމުގައި ނެގޭ، (ޙައްޤު ގޮތުގައި) އަޅުކަން ކުރެވޭ އިލާހެވެ. އަދި އެ އިލާހު ފިޔަވާ އެހެން އެއްޗެއްސަކީ، ފަހެ މުކައްލަފު، ތަކްލީފު ޖެހިގެންވާ، އަމުރުވެވިގެންވާ، އަދި (އޭގެ މައްޗަށް) ބާރުވެރިކުރެވި (އޭގެ މައްޗަށް) ގަދަވެވިފައިވާ މަޚްލޫޤުންތަކެކެވެ.

އަދިވެސް އެ އިލާހުގެ ޞިފަފުޅުތަކުގެ ތެރޭގައި: އެއިލާހީ، އަލް-ޙައްޔު، އަލް-ޤައްޔޫމްއެވެ. ފަހެ ވުޖޫދުގައިވާ ކޮންމެ އެއްޗެއްމެ، ފަހެ ނެތުމުގެ ތެރެއިން އެ ވުޖޫދުކުރައްވައި އަދި އެ ދިރުއްވި އިލާހަކީ، ﷲ އެވެ. އަދި އެ އެއްޗެއް ވުޖޫދުކުރެއްވުމާއި، އެއަށް ރިޒްޤުދެއްވާ، ފުދުންތެރިކުރެއްވުމުގައި އޭގެ މައްޗަށް ޤާއިމުވެ ވޮޑިގެންވަނީ އެ އިލާހެވެ. ފަހެ އެހެންކަމުން، ރައްބަކީ، ދިރިދެމިވޮޑިގެންވާ އަދި ނެތި މަރުނުވާ އިލާހެވެ. އަދި އެ ރައްބު ފަނާވުމަކީ މުސްތަޙީލުކަމެކެވެ. އެކަލާނގެއީ އަވަހާރަފުޅު ނުލައްޕަވާ، އަމިއްލަ ޛާތުފުޅުގައި ދާއިމަށް ޤާއިމުވެ ދެމިވޮޑިގެންވާ އިލާހެވެ. ކިއެއްހެއްޔެވެ! އަވަހާރަފުޅު އައުމެއް އަދި އަވަހާރަފުޅު ލެއްޕެވުމެއްވެސް އެއިލާހަކަށް ނުވެއެވެ.

އެއިލާހުގެ ޞިފަފުޅުތަކުގެ ތެރޭގައި: އެއިލާހީ، އަލް-ޢަލީމުއެވެ. އެއީ ބިމާއި އުޑުގައިވެސް، އެއިލާހަށް އެއްވެސް އެއްޗެއް ވަންހަނާވެގެން ނުވާ އިލާހެވެ.

އަދިވެސް އެ އިލާހުގެ ޞިފަފުޅުތަކުގެ ތެރޭގައި: ހަމަކަށަވަރުން، އެއިލާހީ، އައް-ސަމީޢު އަލް-ބަޞީރުއެވެ. އެއީ ހުރިހާ އެއްޗެއް އަޑުއައްސަވާ އިލާހެވެ. އަދި ކޮންމެ މަޚްލޫޤެއް ދެކެވޮޑިގެންވާ އިލާހެވެ. ނަފްސުތަކުގައި، އޭނާއަށް ވަސްވާސްދޭ ކަންތައްތަކާއި އަދި ހިތްތަކުގައި ފޮރުވިފައިވާ ކަންތައްތައްވެސް، އެއިލާހު ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ. އަދި އެކަލާނގެ ސުބްޙާނަހޫ އަށް، ބިމުގައި އަދި އުޑުގައިވެސް އެއްވެސް އެއްޗެއް ފޮރުވި ވަންހަނާވެގެން ނުވެއެވެ.

އެއިލާހުގެ ޞިފަފުޅުތަކުގެ ތެރޭގައި: އެ އިލާހީ، އަލް-ޤަދީރުއެވެ. އެއީ އެއްވެސް ކަމެއް ކުޅައުމަށް ނުކުޅެދިގެން ނުވާ އިލާހެވެ. އަދި އެއިލާހުގެ އިރާދައެއް، އެއްވެސް މީހަކަށް ރައްދެއް ނުކުރެވޭނެތެވެ. އެއިލާހު އެދިވޮޑިގަންނަވާ ކަމެއް ކުރައްވަތެވެ. އަދި އެއިލާހު އެދިވޮޑިގަންނަވާ ކަމެއް މަނާ ކުރައްވަތެވެ. އަދި (އެއިލާހު އެދިވޮޑިގަންނަވާ ކަމެއް) އިސްކުރައްވަތެވެ. އަދި (އެއިލާހު އެދިވޮޑިގަންނަވާ ކަމެއް) ލަސްފަސްކުރައްވަތެވެ. އަދި ކޮޅުނެތްކޮޅު އެންމެ ފުރިހަމަ ޙިކްމަތްވަނީ އެއިލާހަށެވެ.

އަދިވެސް އެ އިލާހުގެ ޞިފަފުޅުތަކުގެ ތެރޭގައި: ހަމަކަށަވަރުން، އެއިލާހީ، އަލް-ޚާލިޤު، އައް-ރާޒިޤު، އަލް-މުދައްބިރުއެވެ. އެއީ ޚަލްޤުތަކުން ޚަލްޤުކުރައްވާ އަދި ތަދްބީރުކޮށް ހިންގަވާ އިލާހެވެ. އަދި ޚަލްޤުތައްވަނީ، އެއިލާހުގެ މުށްފުޅުގެ ތެރޭގައި އަދި އެއިލާހުގެ ބާރުގެ ދަށުގައެވެ.

އަދިވެސް އެ އިލާހުގެ ޞިފަފުޅުތަކުގެ ތެރޭގައި: ހަމަކަށަވަރުން، އެއިލާހީ، ކަންބޮޑުވެ ގޮތް ހުސްވެފައިވާ މީހާއަށް އިޖާބަދެއްވާ، އަދި ވެގެންދިޔަ ކަމަކަށް ނުތަނަވަސްވެ، ހިތާމަކުރާ މީހާއަށް އެހީވެ މަދަދުދެއްވާ، އަދި މޮޅިވެރިކަމާއި ގިލަންވެރިކަން ފިލުއްވައިދޭ އިލާހެވެ. އަދި ކޮންމެ މަޚްލޫޤެއްމެ، ފަހެ މުޞީބާތެއް ނުވަތަ ދަތިކަމަކަށް ވެއްޓިއްޖެނަމަ؛ ޟަރޫރީކޮށް މަޖުބޫރުވެގެން (އެހީއާއި މަދަދު ހޯދުމަށް) އެކަލާނގެއަށް ޙަޟްރަތަށް ދެއެވެ.

ﷲ ތަޢާލާއަށް މެނުވީ އަޅުކަން ކުރުމެއް ނުވެއެވެ. ފަހެ އެ އިލާހު ނޫން އެހެން ހުރިހާ އެއްޗެއް ފިޔަވާ އެކަމަށް ހަމައެކަނި ޙައްޤުވެގެންވާ ކަމާލުވަންތަ ފުރިހަމަ އިލާހަކީ، އެ އިލާހެވެ. އަދި އެ އިލާހު ފިޔަވާ އަޅުކަން ކުރެވޭ ކޮންމެ ފަރާތަކީ، ފަހެ އެއީ ބާޠިލުގޮތުގައި އަޅުކަންކުރެވޭ ފަރާތެކެވެ. އަދި އެވާނީ ނާޤިޞް އުނި ފަރާތަކަށެވެ. އަދި މަރުވުމާއި ފަނާވުމަށް ހުށަހެޅިގެންވާ ފަރާތަކަށެވެ.

ހުސްޠާހިރުވަންތަ ﷲ ވަނީ، އެއިލާހުގެ މަތިވެރިވަންތަކަމުގެ ކޮންމެވެސް މިންވަރެއް ދެނެގަނެވޭނެ ބުއްދިތަކެއް އަހަރެމެންނަށް ރިޒްޤުކުރައްވާފައެވެ. އަދި ހެޔޮކަމަށް ލޯބިކުޅައުމާއި، ނުބައި ކަންކަމަށް ނުރުހުންތެރިވުމާއި، ޢާލަމްތަކުގެ ވެރި ރައްބު ﷲ ގެ ޙަޟްރަތަށް އެދި ދިޔުމުން ހިތްހަމަޖެހިގެންދާ ފިޠުރަތެއް، އަހަރެމެންގެ ކިބައިގައި އެކަލާނގެ އިންދެވިއެވެ. މި ފިޠުރަތު ދަލީލުކުރަނީ، އެއިލާހުގެ ފުރިހަމަކަމުގެ މައްޗަށެވެ. އަދި ހުސްޠާހިރުވަންތަ އެ އިލާހަށް އުނިކަމުގައި ޞިފަ ލިބިގެންވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެއް ނޫންކަމެވެ.

ބުއްދިހުރި މީހާ، (ހުރިހާ ގޮތަކުން) ފުރިހަމަ ފަރާތަށް ނޫނީ އަޅުކަން ކުރުން ލާއިޤުވެގެން ނުވެއެވެ. ފަހެ އެހެންކަމުގައިވާނަމަ، އޭނާފަދަ ނުވަތަ އެއަށްވުރެވެސް ދަށްވެގެންވާ، އުނި މަޚްލޫޤަކަށް އޭނާ އަޅުކަން ކުރާނީ، ފަހެ ކިހިނަކުން ހެއްޔެވެ؟!

އެހެންކަމުން، އަޅުކަން ކުރެވޭ ފަރާތް، ބަޝަރަކަށް އިންސާނަކަށް ނުވަތަ ބުދަކަށް ނުވަތަ ގަހަކަށް ނުވަތަ ޙަޔަވާނަކަށް ޖަނަވާރަކަށްވުން އެކަށީގެން ނުވެއެވެ!

ރައްބުވަނީ، އެ އިލާހުގެ އުޑުތަކުގެ މަތީގައެވެ. އެ އިލާހުގެ ޢަރްޝީގެ މަތީގައި އިސްތަވާވެ މައްޗަށް އަރައިވޮޑިގެންނެވެ. އެ އިލާހުގެ ޚަލްޤުތަކުންނާ ވަކިވެވަޑައިގެންނެވެ. އެ އިލާހުގެ މަޚްލޫޤާތްތަކުން އެއްވެސް އެއްޗެއް، އެ އިލާހުގެ ޛާތުފުޅުގައި ނުވެއެވެ. އަދި އެ އިލާހުގެ ޛާތުފުޅުގެ އެއްވެސް އެއްޗެއް، އެއިލާހުގެ މަޚްލޫޤާތްތަކުގައި ނުވެއެވެ. އެ އިލާހު، އެއިލާހުގެ ޚަލްޤުތަކުން ކުރެ އެއްވެސް އެއްޗެއްގައި ލެވިގެން ނުވެއެވެ. އަދި އެއްޗެއްގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައިވެ ހަށިކުރެވިގެންވެސް ނުވެއެވެ.

ރައްބުއާ އެއްފަދަ އެ މިޘާލުގައިވާ އެހެން އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުވެއެވެ. އަދި އެ އިލާހުއީ މޮޅަށް އައްސަވާވޮޑިގެންވާ މޮޅަށް ބައްލަވާވޮޑިގެންވާ އިލާހެވެ. އަދި އެއިލާހާ ކުފޫހަމަވާ، އެއްފަދަވާ އެހެން އެއްވެސް ފަރާތެއް ނުވެއެވެ. އަދި އެ އިލާހުވަނީ، އެ އިލާހުގެ ޚަލްޤުތަކުންގެ ކިބައިން ފުދިވޮޑިގެންވެ ތަނަވަސްވެގެންނެވެ. އެ އިލާހު އަވަހާރަފުޅު ނުލައްޕަވަތެވެ. އަދި ކާނާއެއް ފަރިއްނުކުޅުވައެވެ. އަދި އެއިލާހުވަނީ، މަތިވެރިވެ ހައިބަތުވެގެންނެވެ. އެ އިލާހަށް އަނތްބަކު ނުވަތަ ދަރިއަކުވުމީ، ވާނޭކަމެއް ނޫނެވެ. ފަހެ ޚަލްޤުކުރެއްވި ޚާލިޤަށް މަތިވެރި ޞިފަފުޅުތައް ވެއެވެ. އަދި އެ އިލާހު، ޙާޖަތްޖެހިގެންވާ ކަމުގައި ނުވަތަ އުނިކަންވާކަމަށް ޞިފަކުރެވިގެންވުމަކީ، ދުވަހަކުވެސް ވާނެކަމެއް ނޫނެވެ.

ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿يَا أَيُّهَا النَّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ فَاسْتَمِعُوا لَهُ ۚ إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ لَن يَخْلُقُوا ذُبَابًا وَلَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ ۖ وَإِن يَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَيْئًا لَّا يَسْتَنقِذُوهُ مِنْهُ ۚ ضَعُفَ الطَّالِبُ وَالْمَطْلُوبُ ٧٣﴾ މާނައީ: "އޭ މީސްތަކުންނެވެ. (ﷲ) މިޘާލެއް ޖައްސަވައިފިއެވެ. ފަހެ ތިޔަބައިމީހުން އެއަށް ކަނުލާ އަހާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން ﷲ ފިޔަވާ ތިޔަބައިމީހުން އަޅުކަންކުރާ ތަކެއްޗަކަށް، މެއްސެއްވެސް ޚަލްޤެއް ނުކުރެވޭނެތެވެ. އެއީ އެކަމަށް އެ އެންމެން އެއްވިނަމަވެސްމެއެވެ. އަދި އެމެހި، އެމީހުންގެ ކިބައިން އެއްޗެއް އަތުލައިފިނަމަ، އެވެސް އެމެހީގެ ކިބައިން، އެމީހުންނަކަށް ސަލާމަތެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. އެދޭ ފަރާތާއި އަދި އެދެވެވޭ ފަރާތްވެސް ނިކަމެތިވެގެންވެއެވެ." ﴿مَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ ٧٤﴾ މާނައީ: "ﷲ އަށް ޤަދަރުކުރުން ޙައްޤު ވެގެންވާ ގޮތުގައި، އެމީހުން އެއިލާހަށް ޤަދަރެއް ނުކުރެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ﷲ އީ ބާރުވެރިވަންތަ، ޢަޒީޒުވަންތަ އިލާހުކަން ކަށަވަރެވެ." [އަލް-ޙައްޖު: 73-74].

މި މަތިވެރި މާތްވެގެންވާ ޚާލިޤު އަހަރެމެން ޚަލްޤު ކުރެއްވީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ އަދި އަހަރެމެންގެ ކިބައިން އެކަލާނގެ އެދިވޮޑިގަންނަވަނީ ކޮން ކަމެއް ހެއްޔެވެ؟

ހަމަކަށަވަރުން، އެއްވެސް ލަނޑުދަނޑިއަކާ ނުލައި، މިއެންމެހާ މަޚްލޫޤުންނެއް، ﷲ ޚަލްޤު ކުރެއްވީ ކަމުގައި، ބުއްދި ކުރެވޭ ހެއްޔެވެ؟ އަދި އެއިލާހުއީ، އެންމެ ޙިކްމަތްތެރި، އެންމެ މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ އިލާހު ކަމުގައިވާއިރު، ބޭކާރު ގޮތުގައި (ބޭނުމެއް ނެތިވެ ކުޅިވަރެއް މަޖަލެއްގެ ގޮތުގައި) އެ އިލާހު އެޚަލްޤު ކުރެއްވީ ހެއްޔެވެ؟

ހަމަކަށަވަރުން، މި ނާޒުކު، ކަވި، ބަރާބަރުކޮށް އަދި ފުރާފުރިހަމަ ގޮތުގައި އަހަރެމެން ޚަލްޤު ކުރެއްވި އިލާހު، އަދި އުޑުތަކާއި ބިމުގައިވާހާ އެއްޗެއް އަހަރެމެންނަށްޓަކައި ލައްވާ ޚިދުމަތްތެރި ކުރެއްވި އިލާހު، އެއްވެސް މަޤްޞަދެއް ނެތި، ހަމަ އަހަރެމެން ޚަލްޤު ކުރައްވާނޭ ކަމުގައި، ހަމަ ބުއްދި ކުރެވޭ ހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ އަހަރެމެން މަޝްޣޫލު ކޮށްލުވާ އެންމެ މުހިއްމު ސުވާލުތަކަށް އެއްވެސް ޖަވާބެއް ނެތި ދޫކޮށްލާފައިވާނެ ކަމުގައި، ހަމަ ބުއްދި ކުރެވޭ ހެއްޔެވެ؟ މިޘާލަކަށް މިފަދަ ސުވާލުތަކެވެ: އަހަރެމެން މިތާ މިތިބީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ އަދި މަރަށް ފަހުގައި ވަނީ ކޮންކަމެއް ހެއްޔެވެ؟ އަދި އަހަރެމެން ޚަލްޤު ކުރެއްވުމުގެ ލަނޑުދަނޑިއަކީ، ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

އަދި އަނިޔާވެރިޔާއަށް އެއްވެސް ޢުޤޫބާތެއް ނެތި، އަދި ހެޔޮކޮށް އުޅޭ މީހާއަށް އެއްވެސް ބަދަލެއް ދަރުމައެއް ނެތިވެ ވާނޭ ކަމުގައި، ހަމަ ބުއްދި ކުރެވޭ ހެއްޔެވެ؟

ހުސްޠާހިރުވަންތަ ﷲ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ ١١٥﴾ މާނައީ: "ހަމަކަށަވަރުން ތިމަން އިލާހު، ތިޔަބައިމީހުން ޚަލްޤު ކުރައްވާ ހެއްދެވީ، ބޭކާރުގޮތުގައި، ކުޅިވަރަށްކަމަށާއި، ހަމަކަށަވަރުން ތިޔަބައިމީހުން ތިމަން އިލާހުގެ ޙަޟްރަތަށް އެނބުރި ރުޖޫޢަ ނުކުރެވޭނެކަމަށް، ތިޔަބައިމީހުން އަޅެ ފަހެ ހީކުޅައީހެއްޔެވެ؟" [އަލް-މުއުމިނޫން: 115].

ކިއެއްހެއްޔެވެ. އަހަރެމެން ވުޖޫދުގައިވުމުގެ މަޤްޞަދު އަހަރުމެންނަށް އެނގުމަށްޓަކައި، ﷲ ރަސޫލުން ފޮނުއްވެވިއެވެ. އަދި އެ އިލާހަށް އަހަރެމެން އަޅުކަން ކުރާނީ ކިހިނެއްކަމާއި، އަދި އެއިލާހަށް ކުއްތަންވާނީ ކިހިނެއްކަން އަހަރެމެންނަށް އިރުޝާދު ދެއްވިއެވެ. އަދި އެކަލާނގެ އަހަރުމެންގެ ކިބައިން އެދިވޮޑިގަންނަވަނީ ކޮންކަމެއް ކަމާއި، އަދި އެ އިލާހުގެ ރުހިވޮޑިގަތުން ލިބިގަންނާނީ ކިހިނެއްކަންވެސް ޚަބަރުދެއްވިއެވެ. އަދި މަރުވުމަށްފަހުގައި، އަހަރެމެންގެ އެނބުރި ދާތަނުގެ ޚަބަރުވެސް މެއެވެ.

އަދި ﷲ ރަސޫލުން ފޮނުއްވީ، ހަމަކަށަވަރުން، އަޅުކަމަށް ޙައްޤުވެގެންވާ ހަމައެކަނި އިލާހަކީ، އެ އިލާހު ކަމުގައި އެބޭކަލުން އަހަރެމެންނަށް ޚަބަރުދެއްވުމަށްޓަކައެވެ. އަދި އެ އިލާހަށް އަހަރެމެން އަޅުކަން ކުރާނީ ކިހިނަކުންކަން، އަހަރެމެންނަށް އެނގިގެންދިޔުމަށްޓަކައިއެވެ. އަދި އެއިލާހުގެ އަމުރުފުޅުތަކާއި ނަހީތައް އަހަރެމެންނަށް އެބޭކަލުން އަހަރެމެންނަށް ފޯރުކޮށްދިނުމަށްޓަކައެވެ. އަދި އެކަންކަމުގައި އަހަރެމެން ހިފައިފިނަމަ އަހަރެމެންގެ ދިރިއުޅުން ރަނގަޅުވެ، ނިޢުމަތްތަކާއި ބަރަކާތުން ފުރިގެންދާނެ މަތިވެރި ހެޔޮ ރަނގަޅު އުޞޫލުތައް އަހަރެމެންނަށް ދަސްކޮށްދެއްވުމަށެވެ.

ހަމަކަށަވަރުން ﷲ ވަނީ، އެތަކެއް ގިނަގުނަ ރަސޫލުންތަކެއް ފޮނުއްވާފައެވެ. މިޘާލަކަށް: (ނޫޙުގެފާނާއި، އިބްރާހީމްގެފާނާއި، މޫސާގެފާނާއި ޢީސާގެފާނެވެ.) އަދި ހުސްޠާހިރުވަންތަ އެއިލާހުގެ ޙަޟްރަތުން ފޮނުއްވެވިގެން އައި ރަސޫލުންތަކެއް ކަމުގެ މައްޗަށާއި އަދި އެބޭކަލުންގެ ތެދުވެރިކަމުގެ މައްޗަށް ދަލީލުކޮށްދޭނެ އާޔަތްތަކާއި މުޢްޖިޒާތްތަކުން، އެކަލާނގެ އެބޭކަލުންނަށް ތާއީދާއި އެއްބާރުލުން ދެއްވެވިއެވެ. އަދި އެބޭކަލުންގެ އެންމެ ފަހުގެ ބޭކަލަކީ، މުޙައްމަދު ﷺ އެވެ.

އަދި މި ޙަޔާތަކީ އިމްތިޙާނެއްކަމާއި، އަދި ޙަޤީޤީ ދިރިއުޅުން އޮންނާނީ މަރުވުމަށް ފަހުގައިކަން ރަސޫލުން އަހަރުމެންނަށް ސާފުކޮށް ޚަބަރުދެއްވިއެވެ.

އަދި އެއާއެކުގައި، ހަމަކަށަވަރުން، އެއްވެސް ބައިވެރިޔަކު ނުވާ ﷲ އެއްކައުވަންތަކޮށް އަޅުކަންކޮށް، އަދި ހުރިހާ ރަސޫލުންނަށް އީމާންވި މުއުމިނުންނަށް ޖަންނަތެއް ވާކަމަށް (ވެސް ޚަބަރުދެއްވިއެވެ). އަދި ﷲ އާ އެކުގައި އެހެން އިލާހުންތަކަކަށް އަޅުކަންކޮށް، ނުވަތަ ﷲ ގެ ރަސޫލުން ކުރެ އެއްވެސް ރަސޫލަކަށް ކާފަރުވި ކާފަރުންނަށްޓަކައި އެކަލާނގެ ތައްޔާރުކުރައްވާފައިވާ އަލިފާނެއް ނަރަކައެއް ވާކަމުގައިވެސް ޚަބަރުދެއްވިއެވެ.

ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿يَا بَنِي آدَمَ إِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ رُسُلٌ مِّنكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِي ۙ فَمَنِ اتَّقَىٰ وَأَصْلَحَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ ٣٥﴾ މާނައީ: "އޭ އާދަމުގެ ދަރީންނޭވެ. ތިމަން އިލާހުގެ އާޔަތްތައް، ތިޔަބައިމީހުންނަށް ކިޔައިދެއްވާ ރަސޫލުންތަކެއް، ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން، ތިޔަބައިމީހުންގެ ގާތަށް ވަޑައިގެންފިނަމަ، ފަހެ ތަޤްވާވެރިވެ، އަދި (ޢަމަލުތައް) އިޞްލާޙު ކޮށްފިމީހާ (ދަންނާށެވެ.) ފަހެ އެ މީހުންގެ މައްޗަކަށް އެއްވެސް ބިރެއް ނެތެވެ. އަދި އެ މީހުންނީ، ހިތާމަކުރާނޭ ބަޔަކު ކަމުގައިވެސް ނުމެވޭމެއެވެ." ﴿وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَاسْتَكْبَرُوا عَنْهَا أُولَـٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ ٣٦﴾ މާނައީ: "އަދި ތިމަން އިލާހުގެ އާޔަތްތައް ދޮގުކޮށް، އަދި އެއާމެދު ކިބުރުވެރިވެގަތް މީހުން އެއީ، ނަރަކައިގެ އަހުލުވެރިންނެވެ. އެ މީހުންނީ އެތަނުގައި ދެމިތިބޭނޭ މީހުންނެވެ." [އަލް-އަޢްރާފު: 35-36].

ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿يَا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ وَالَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ٢١﴾ މާނައީ: "އޭ މީސްތަކުންނޭވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ ރައްބަށް ތިޔަބައިމީހުން އަޅުކަން ކުރާށެވެ. އެ އިލާހީ، ތިޔަބައިމީހުންނާއި ތިޔަބައިމީހުންގެ ކުރިން އުޅުނު މީހުން ޚަލްޤުކުރައްވާ ހެއްދެވި ރައްބެވެ. އެއީ ތިޔަބައިމީހުން ތަޤްވާވެރިވޭތޯއެވެ." ﴿الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِرَاشًا وَالسَّمَاءَ بِنَاءً وَأَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَّكُمْ ۖ فَلَا تَجْعَلُوا لِلَّهِ أَندَادًا وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ ٢٢﴾ މާނައީ: "އެ އިލާހީ، ތިޔަބައިމީހުންނަށްޓަކައި ތަންމައްޗެއް ކަމުގައި ބިން ލައްވައި، އަދި ބިނާއެއް ކަމުގައި އުޑު ލައްވައި، އަދި އުޑުން ފެން ވެއްސަވައި، ފަހެ ދެން އެއިން ތިޔަބައިމީހުންނަށް ރިޒްޤެއް ކަމުގައި މޭވާގެ ބާވަތްތައް ނެރުއްވި އިލާހެވެ. ފަހެ (އެ އިލާހުގެ ޚާލިޤުވަންތަކަން) ތިޔަބައިމީހުން ދެނެތިބެ، ﷲ އަށް (ޝަރީކުކޮށް) އެއްފަދަ ބައިވެރިންތަކެއް ތިޔަބައިމީހުން ނުލާށެވެ." ﴿وَإِن كُنتُمْ فِي رَيْبٍ مِّمَّا نَزَّلْنَا عَلَىٰ عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِّن مِّثْلِهِ وَادْعُوا شُهَدَاءَكُم مِّن دُونِ اللَّهِ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ ٢٣﴾ މާނައީ: "އަދި ތިމަން އިލާހުގެ އަޅާއަށް (އެބަހީ: މުޙައްމަދުގެފާނަށް) ތިމަން އިލާހު ބާވައިލެއްވި އެއްޗަކާމެދު (އެބަހީ: ޤުރްއާނާމެދު) ތިޔަބައިމީހުން ޝައްކުކަމެއްގައި ވަނީނަމަ، ފަހެ ތިޔަބައިމީހުން އޭގައިވާފަދަ ސޫރަތެއް ނިކަން ގެނެސްބަލާށެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން ތެދުވެރިން ކަމުގައި ވަނީނަމަ، ﷲ ފިޔަވާ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނަޞްރު ދޭނޭ އެހީތެރިން (ތިބިނަމަ، އެމީހުންނަށް) ނިކަން ގޮވައި، ގެނެސްބަލާށެވެ." ﴿فَإِن لَّمْ تَفْعَلُوا وَلَن تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ ۖ أُعِدَّتْ لِلْكَافِرِينَ ٢٤﴾ މާނައީ: "ފަހެ ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެކަން ނުކުރެވުނުނަމަ، - އަދި ތިޔަބައިމީހުންނަކަށް ހަމަ ހިލާ އެ ކަންތަކެއް ނުމެ ކުރެވޭނެތޭ -، ފަހެ ތިޔަބައިމީހުން ނަރަކައަށް ބިރުވެތިވެ، ރައްކާތެރިވާށެވެ. އެނަރަކައަކީ، މީހުންނާއި ހިލަ، އޭގެ ދަރުކަމުގައިވާ ނަރަކައެވެ. އެ ނަރަކަ ތައްޔާރުކުރައްވާފައިވަނީ، ކާފިރުންނަށް ޓަކައެވެ." ﴿وَبَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ۖ كُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا مِن ثَمَرَةٍ رِّزْقًا ۙ قَالُوا هَـٰذَا الَّذِي رُزِقْنَا مِن قَبْلُ ۖ وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا ۖ وَلَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُّطَهَّرَةٌ ۖ وَهُمْ فِيهَا خَالِدُونَ ٢٥﴾ މާނައީ: "އަދި އީމާންވެ ޞާލިޙު ޢަމަލުތައް ކުރި މީހުންނަށްޓަކައި، ހަމަކަށަވަރުން، ޖަންނަތުތަކެއް ހުރިކަމުގެ އުފާވެރި ޚަބަރު ކަލޭގެފާނު އެމީހުންނަށް ދެއްވާށެވެ. އެޖަންނަތުތަކުގެ ދަށުން ފެންކޯރުތައް ހިނގަހިނގައި ހުރެތެވެ. އެޖަންނަތުތަކުން ރޯއްޖެއްގެ ގޮތުގައި މޭވާގެ ކޮންމެވެސް ބާވަތެއް، އެ މީހުންނަށް ލިބޭ ކޮންމެ ފަހަރަކު، އެމީހުން ބުނާނެތެވެ. މިއީ ކުރިންވެސް އަހަރެމެންނަށް ލިބުނު މޭވާއެވެ. އެ މީހުންނަށް އެފަދަ މޭވާ ދެއްވާހުށީ (ބޭރުފުށުން) އެއްވައްތަރުވާ ޙާލުގައެވެ. އަދި އެޖަންނަތުގެ ތަކުގައި އެ މީހުންނަށްޓަކައި ޠާހިރުކުރެވިގެންވާ އަނބިންތަކެއް ވެއެވެ. އަދި އެމީހުންނީ، އެޖަންނަތުގެ ތަކުގައި ދެމިތިބޭނޭ ބަޔެކެވެ." [އަލް-ބަޤަރާ: 21-25].

ރަސޫލުންގެ ޢަދަދު ގިނަވެގެންވީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟

ﷲ ވަނީ އެކި އުއްމަތްތަކަށް ރަސޫލުން ފޮނުއްވާފައިއެވެ. ފަހެ، އެ އުއްމަތަކަށް ﷲ ރަސޫލަކު ފޮނުއްވާފައި ނޫނީ ހަމަގައިމު އުއްމަތެއް ނުވެތެވެ. އެއީ އެބައިމީހުންގެ ރައްބަށް އަޅުކަން ކުރުމަށް ގޮވާލެއްވުމަށްޓަކައިއެވެ. އަދި އެ އިލާހުގެ އަމުރުފުޅުތަކާއި ނަހީތައް އެބައިމީހުންނަށް ފޯރުކޮށްދެއްވުމަށްޓަކައެވެ. އަދި އެ އެންމެހާ ބޭކަލުންގެ ދަޢުވަތުގެ ލަނޑުދަނޑިއަކަށްވީ: އެއްކައުވަންތަވެގެންވާ ﷲ ޢައްޒަ ވަޖައްލައަށް އެކަނި އަޅުކަންކުރުމެވެ. އަދި އެ އުއްމަތެއްގެ ރަސޫލާ ވަޑައިގެންނެވި ކަންތައްކަމުގައިވާ: ﷲ ގެ ތައުޙީދު، އެ އުއްމަތް ދޫކޮށްލާ ނުވަތަ ގަޑުބަޑުކޮށް ބަދަލުކުރަން ފަށާ ކޮންމެ ފަހަރަކު، މަގު ސީދާކޮށް، ﷲ އެއްކައުވަންތަކުރުމާއި ތަޥްޙީދާއި އަދި އެއިލާހަށް ކިޔަމަންތެރިވުމުން، ސަލާމަތްތެރި ފިޠުރަތަށް މީސްތަކުން އަނބުރާ ގެނައުމަށްޓަކައި އެހެން ރަސޫލަކަށް ﷲ ތަކްލީފު ޖައްސަވައެވެ.

އެހެންގޮސް، ﷲ ރަސޫލުން ޚަތިމްކުރެއްވީ، އެކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް ޞަލަވާތާއި ސަލާމްލެއްވިގެންވާ މުޙައްމަދުގެފާނުންނެވެ. އެއީ ޤިޔާމަތް ދުވަހާ ހަމައަށް، އެންމެހާ މީސްތަކުންނަށްވާ، ފުރިހަމަ ދީނާއިގެން އަދި ދެމިއޮންނަނިވި ޢާއްމު ޝަރީޢަތާއިގެން ވަޑައިގެންނެވި ކަލޭގެފާނެވެ. އަދި އެއީ އޭގެ ކުރިންވީ ޝަރީޢަތްތައް ފުރާފުރިހަމަކޮށް އަދި ނަސްޚުކޮށްލާ ނާސިޚު ޝަރީޢަތާއިގެންނެވެ. އަދި ޤިޔާމަތް ދުވަހާ ހަމައަށް މިދީން ތާއަބަދަށް ދެމި ލެހެއްޓެވުމަށް ރައްބު ޖައްލަ ވަޢަލާ ހަވާލުވެ ޖާމިނުވެވޮޑިގެންނެވިއެވެ.

އެންމެހާ ރަސޫލުންނަށް އީމާންވެއްޖައުމަށް ދާންދެން، މުއުމިނެއް ކަމުގައި މީހާ ނުވާނެ

ރަސޫލުން ފޮނުއްވެވި ފަރާތަކީ، ﷲ އެވެ. އަދި އެބޭކަލުންނަށް ކިޔަމަންވުމަށް އެއިލާހުގެ އެންމެހާ ޚަލްޤުތަކުންނަށް އަމުރު ކުރެއްވީ އެ އިލާހެވެ. އަދި އެބޭކަލުން ކުރެ އެންމެ ބޭކަލެއްގެ ރިސާލަތަށްވެސް ކާފިރުވެއްޖެމީހާ، ފަހެ އެ ހުރިހާ ބޭކަލުންނަށް އޭނާ ކާފިރުވެއްޖެއެވެ. ފަހެ ﷲ ގެ މައްޗަށް، އެ އިލާހުގެ ވަޙީ އިންސާނާ ރައްދުކޮށްލާ ދޫކޮށްލުންހާ ބޮޑުވެގެންވާ ފާފައެއް ނުވެއެވެ. އެހެންކަމުން، ޖަންނަތަށް ވަނުމަށްޓަކައި އެންމެހާ ރަސޫލުންނަށް ކޮންމެހެންވެސް އީމާންވާން ޖެހެއެވެ.

ފަހެ މި ޒަމާނުގައިވާ، ކޮންމެ މީހެއްގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވެގެންވަނީ، ﷲ އަށް އީމާންވެ، އަދި ﷲ ގެ އެންމެހާ ރަސޫލުންނަށް އީމާންވެ، އަދި އާޚިރަތް ދުވަހަށް އީމާންވުމެވެ. އަދި (ރަސޫލުންގެ) އެންމެ ފަހުގެ ރަސޫލު އަދި (ރަސޫލުކަން ޚަތިމްކުރެއްވި) އެބޭކަލުންގެ ޚާތިމް، މުޙައްމަދު ﷺ އަށް އީމާންވެ އަދި އެކަލޭގެފާނަށް ތަބަޢަވެގެން މެނުވީ އެކަމެއް ނުވާނެތެވެ. (އެކަލޭގެފާނީ)، ދެމިއޮންނަނިވި މުޢްޖިޒާތުން ތާއީދާއި އެއްބާރުލުން ދެވިގެންވާ ކަލޭގެފާނެވެ. އެއީ ކީރިތި ޤުރްއާނެވެ. ބިމާއި އަދި އެބިމުގެ މަތީގައިވާހާ އެއްޗެއް އެއިލާހު ވާރުތަކުރައްވާ ވެރިކުރައްވާންދެން، ﷲ އެ ފޮތް ރައްކާތެރިކުރެއްވުމަށް ހަވާލުވެވޮޑިގެންވާ ފޮތެވެ.

ހަމަކަށަވަރުން، އެ އިލާހުގެ ރަސޫލުން ކުރެ އެއްވެސް ރަސޫލަކަށް އީމާންވުމަށް ދެކޮޅުހަދައިފި މީހަކީ، ފަހެ އޭނާއީ، ﷲ އަށް ކާފިރުވެގެންވާ، އެ އިލާހުގެ ވަޙީ ދޮގުކުރި މީހެއްކަން، ކީރިތި ޤުރްއާނުގައި ﷲ ޛިކްރު ކުރެއްވިއެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ: ﴿إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَيُرِيدُونَ أَن يُفَرِّقُوا بَيْنَ اللَّهِ وَرُسُلِهِ وَيَقُولُونَ نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَنَكْفُرُ بِبَعْضٍ وَيُرِيدُونَ أَن يَتَّخِذُوا بَيْنَ ذَٰلِكَ سَبِيلًا ١٥٠﴾ މާނައީ: "ހަމަކަށަވަރުން، ﷲ އާއި އެ އިލާހުގެ ރަސޫލުންނަށް ކާފިރުވެ، ﷲ އާއި އެ އިލާހުގެ ރަސޫލުންނާ ދެމެދު (އީމާން ވުމުގައި) ތަފާތުކުރަން އެދި، ތިމަންމެން އެއްބަޔަކަށް އީމާންވެ އަދި އަނެއް ބަޔަކަށް ކާފިރު ވަމޭ ބުނެ، އެ ދެމެދުން މަގެއް ހިފުމަށް އެދޭމީހުން (ދަންނާށެވެ.)" ﴿أُولَـٰئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ حَقًّا ۚ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُّهِينًا ١٥١﴾ މާނައީ: "އެ މީހުންނަކީ، ކަނޑައެޅިގެން އެނގޭ ގޮތުގައި ތިބި ކާފިރުންނެވެ. އަދި ކާފިރުންނަށް އިހާނެތި ޢަޛާބު، ތިމަން އިލާހު ތައްޔާރު ކުރެއްވީމެވެ." [އައް-ނިސާއު: 150-151].

އެހެންކަމުން، އަހަރެމެން މުސްލިމުން، ﷲ އަށާއި އާޚިރަތް ދުވަހަށް - ﷲ އަމުރުކުރެއްވި ފަދައިން - އީމާންވަމެވެ. އަދި އެންމެހާ ރަސޫލުންނަށާއި އަދި އިސްވެދިޔަ ހުރިހާ ފޮތްތަކަށް އަހަރެމެން އީމާންވަމެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ ۚ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّن رُّسُلِهِ ۚ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ۖ غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ ٢٨٥﴾ މާނައީ: "ރަސޫލާއަށް، އެކަލޭގެފާނުގެ ރައްބުގެ ޙަޟްރަތުން ބާވައިލެއްވި އެއްޗަކަށް (އެބަހީ: ޤުރްއާނަށް) ރަސޫލާއާއި މުއުމިނުން އީމާން ވިއެވެ. އެ އެންމެންމެ ﷲ އަދި އެ އިލާހުގެ މަލާއިކަތުންނާއި، އެ އިލާހު (ބާވައިލެއްވި) ފޮތްތަކާއި، އެ އިލާހު ފޮނުއްވި ރަސޫލުންނަށް އީމާން ވިއެވެ. (އެ މީހުން ބުނެއެވެ.) ތިމަންމެން، އެ އިލާހުގެ ރަސޫލުންގެ ތެރެއިން އެކަކާމެދުވެސް ތަފާތެއް ނުކުރަމުއެވެ. އަދި އެ މީހުން ބުންޏެވެ. ތިމަންމެން އަހާ ކިޔަމަންވެއްޖައީމުއެވެ. އަޅަމެންގެ ރައްބެވެ. އަޅަމެންގެ ފާފަ ފުއްސަވައިފާނދޭވެއެވެ! އަދި އެނބުރި ދިޔުން ވަނީ، އިބަ އިލާހުގެ ޙަޟްރަތަށެވެ." [އަލް-ބަޤަރާ: 285].

ކީރިތި ޤުރްއާނަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

ކީރިތި ޤުރްއާނަކީ، ﷲ ތަޢާލާގެ ކަލާމްފުޅެވެ. (ﷲ ގެ ބަސްފުޅެވެ.) އަދި އެންމެ ފަހުގެ ރަސޫލު މުޙައްމަދުގެފާނުގެ މައްޗަށް ބާވައިލެއްވި އެއިލާހުގެ ވަޙީއެވެ. އަދި އެއީ، އެކަލޭގެފާނު ﷺ ގެ ނަބީކަން ތެދުކަމުގެ މައްޗަށް ދަލީލުކޮށްދޭ އެންމެ ބޮޑުވެގެންވާ މުޢުޖިޒާތެވެ. އަދި ކީރިތި ޤުރްއާނަކީ، އެ ފޮތުގެ ޙުކުމްތަކުގައި ޙައްޤުކަމުގައިވެ، އަދި އެ ފޮތުގެ ޚަބަރުތައް ތެދުކަމުގައިވާ ފޮތެވެ.

އަދި ގައިމު ﷲ ވަނީ، އެންމެ ކުޑަ މިނުން އެފަދަ އެންމެ ސޫރަތެއް ނަމަވެސް ގެނައުމަށް، އެދޮގުކުޅަ މީހުންނަށް ގޮންޖައްސަވާފައެވެ. ދެންފަހެ އެކަން ކުރުމަށް އެއުރެން ނުކުޅެދުނެވެ. އެއީ އެފޮތުގައި އެކުލެވިގެންވާ ބައިތަކުގެ މަތިވެރިވެގެންވާތީވެ، އަދި ދުނިޔެއާއި އާޚިރަތުގެ ޙަޔާތުގައި އިންސާނާއާ ގުޅޭ ކޮންމެ ކަމެއް އެ ފޮތުގައި ޝާމިލުވެގެންވާތީއެވެ. އަދި އެއަށް އީމާންވުން ވާޖިބުވެގެންވާ އީމާންކަމުގެ ހުރިހާ ޙަޤީޤަތްތައް އެ ފޮތުގައި އެކުލެވިގެންވެއެވެ.

ހަމައެފަދައިން، އިންސާނާ، އޭނާއާއި އޭނާގެ ރައްބުގެ ދެމެދުގައި، ނުވަތަ އޭނާއާއި އޭނާގެ ނަފްސުގެ ދެމެދުގައި، ނުވަތަ އޭނާއާއި އެހެނިހެން އެންމެހާ ޚަލްޤުތަކުންގެ ދެމެދުގައި، އެކަންކަމުގެ މައްޗަށް އޭނާ ހިނގައި ދެމިހުރުން ވާޖިބުވެގެންވާ އަމުރުތަކާއި ނަހީތައްވެސް އޭގައި އެކުލެވިގެންވެއެވެ. އަދި އެ ހުރިހާ ކަމެއްވެސްވަނީ، ބަލާޣަތްތެރިކަމާއި ބަޔާންކުރުމުގެ މަތިވެގެންވާ ކޮޅުނެތްކޮޅު އުސް އުސްލޫބެއްގައެވެ.

މި ފޮތަކީ އިންސާނުން އުފެއްދި ފޮތެއް ނޫންކަމަށް، ކިއެއްތަ، އެއީ އިންސާނުންގެ ވެރި ރައްބު ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ ބަސްފުޅުކަމަށް ދަލީލުކުރާ ވަރަށް ގިނަ ބުއްދީގެ ދަލީލުތަކާއި ޢިލްމީ ޙަޤީޤަތްތައްވެސް މި ފޮތުގައި އެކުލެވިގެންވެއެވެ.

އިސްލާމްއަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟

އިސްލާމްކަމަކީ: ތަޥްޙީދުން ﷲ ތަޢާލާއަށް އިސްތިސްލާމްވުމެވެ. އަދި ކިޔަމަންތެރިވުމުން އެއިލާހަށް ބޯލެނބުމެވެ. އަދި ރުހުމުގައާއި ޤަބޫލުވެގެން އެއިލާހުގެ ޝަރުޢަށް (ޝަރީޢަތަށް) ޢަމަލުކުރުމެވެ. އަދި ﷲ ފިޔަވާ އަޅުކަން ކުރެވޭ ކޮންމެ އެއްޗަކަށް ކާފިރުވުމެވެ.

ހަމަކަށަވަރުން، ﷲ ރަސޫލުން ފޮނުއްވީ އެއް ރިސާލަތަކާއިގެންނެވެ. އެއީ: އެފަރާތަށް އެއްވެސް ޝަރީކަކު ބައިވެރިއަކު ނުވާ ﷲ އަށް އެކަނި އަޅުކަންކޮށް، އަދި ﷲ ފިޔަވާ އަޅުކަން ކުރެވޭ ކޮންމެ އެއްޗަކަށް ކާފިރުވުމުގެ ދަޢްވަތާއިގެންނެވެ.

އަދި އިސްލާމްދީނަކީ އެންމެހާ ނަބިއްޔުންގެ ދީނެވެ. ފަހެ އެބޭކަލުންގެ ދަޢްވަތަކީ އެކައްޗެކެވެ. އަދި އެބޭކަލުންގެ ޝަރީޢަތްތައް ތަފާތުވެގެންވެއެވެ. އަދި އެއާގެން އެންމެހާ ނަބިއްޔުން ވަޑައިގަތް ޞައްޙަ ދީނުގައި ހިފަހައްޓައިގެން އަދު ތިބި ހަމައެކަނި މީހުންނަކީ މުސްލިމުންނެވެ. އަދި މި ޒަމާނުގައި ހަމައެކަނި ޙައްޤަކީ، އިސްލާމް (ދީނުގެ) ރިސާލަތެވެ. އަދި އެއީ، ޚާލިޤުގެ ފަރާތުން އިންސާނިއްޔަތަށްވާ ޚަތިމްކުރެވޭ އެންމެ ފަހުގެ ރިސާލަތެވެ.

ފަހެ، އެބޭކަލުންގެ މައްޗަށް ސަލާމްލެއްވިގެންވާ އިބްރާހީމްގެފާނާއި، މޫސާގެފާނާއި، ޢީސާގެފާނު ފޮނުއްވެވި ރައްބަކީ، ރަސޫލުން ޚަތިމްކުރެއްވި މުޙައްމަދު ﷺ ވެސް ހަމަ ފޮނުއްވެވި ފަރާތެވެ. އަދި އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް އައިސްފައިވަނީ، އޭގެ ކުރިންވީ ޝަރީޢަތްތައް މަންސޫޚަކުރާ ޝަރީޢަތެއްގެ ގޮތުގައެވެ.

ހަމަކަށަވަރުން، އަދުގައި މީސްތަކުން އަޅުކަން ކުރުމުގައި އެދީނަކަށް އަޅުދާސްވާ ކޮންމެ ދީނަކީ، - އިސްލާމްދީން ފިޔަވާ - ހުސް އިންސާނުން ހަދާފައިވާ ދީންތަކެކެވެ. ނުވަތަ ކުރިން އިލާހީ ދީންތަކެއް ކަމުގައި ވެފައި، ދެން އޭގެ ފަހުން އިންސާނުންގެ އަތުން އެއާ ކުޅެ، ދެން ޚުރާފީ ފުނިވަރުތަކުންނާއި، ވާރުތަވެފައިވާ ބޯދާ ފުލޯކުތަކުންނާއި، އިންސާނީ އިޖްތިހާދުތަކުން މައްސުނިވެފައިވާ އެއްޗަކަށްވެފައިވާ ދީންތަކެކެވެ.

މުސްލިމުންގެ ދީން ދަންނައެވެ. ފަހެ އެ ދީނަކީ ބަދަލެއްނުވާ، ސާފު ވާޟިޙު އެއް ދީނެވެ. ހަމައެފަދައިން، އެބައިމީހުން އެގޮތުގައި ﷲ އަށް އަޅުކަންކުރާ އެބައިމީހުންގެ އަޅުކަމަކީވެސް ހަމަ އެއް އަޅުކަމެކެވެ. އެގޮތުން އެބައިމީހުން ކުރެ ކޮންމެ މީހަކު، ފަސް ނަމާދުކުރެއެވެ. އަދި އެބައިމީހުންގެ މުދަލުން ޒަކާތް ނެރެތެވެ. އަދި ރަމަޟާން މަހުގައި އެބައިމީހުން ރޯދަހިފަތެވެ. އަދި އެބައިމީހުންގެ ދުސްތޫރާ މެދުގައި ނިކަން ވިސްނައިލާށެވެ. އެއީ ކީރިތި ޤުރްއާނެވެ. ފަހެ އެއީ އެންމެހާ (ބިންތަކާއި) ރަށްތަކުގައިވާ އެއް ފޮތެކެވެ. އެއިލާހު ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿...ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ وَأَتۡمَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ نِعۡمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ ٱلۡإِسۡلَٰمَ دِينٗاۚ فَمَنِ ٱضۡطُرَّ فِي مَخۡمَصَةٍ غَيۡرَ مُتَجَانِفٖ لِّإِثۡمٖ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ﴾ މާނައީ: "މިއަދު ތިމަން އިލާހު، ތިޔަބައިމީހުންގެ ދީން ތިޔަބައިމީހުންނަށް ފުރިހަމަ ކޮށްދެއްވާފީމެވެ. އަދި ތިމަން އިލާހުގެ ނިޢްމަތް، ތިޔަބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ފުރިހަމަ ކޮށްދެއްވާފީމެވެ. އަދި އިސްލާމް (ދީން) ތިޔަބައިމީހުންނަށް ދީނެއްކަމުގައި، ތިމަން އިލާހު ރުހިވޮޑިގެންފީމެވެ. ފަހެ ބަނޑުހައިހޫނުކަމެއްގެ ތެރޭގައި ފާފައިގެ ފަރާތަށް ލެނބިގަތުމެއްނެތި (އިސްވެދިޔަ ޙަރާމް ތަކެތީގެ ތެރެއިން އެއްޗެއް ކެއުމަށް) މަޖުބޫރުވީ މީހާ (ދަންނާށެވެ.) ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އީ، ގިނަގިނައިން ފާފަ ފުއްސަވާ ރަޙީމްވަންތަ އިލާހެވެ." [ސޫރަތުލް-މާއިދާ: 3].

އަދިވެސް ﷲ ތަޢާލާ ޤުރްއާނުގައި ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿قُلۡ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَمَآ أُنزِلَ عَلَيۡنَا وَمَآ أُنزِلَ عَلَىٰٓ إِبۡرَٰهِيمَ وَإِسۡمَٰعِيلَ وَإِسۡحَٰقَ وَيَعۡقُوبَ وَٱلۡأَسۡبَاطِ وَمَآ أُوتِيَ مُوسَىٰ وَعِيسَىٰ وَٱلنَّبِيُّونَ مِن رَّبِّهِمۡ لَا نُفَرِّقُ بَيۡنَ أَحَدٖ مِّنۡهُمۡ وَنَحۡنُ لَهُۥ مُسۡلِمُونَ ٨٤﴾ މާނައީ: "ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ: ތިމަންމެން ﷲ އަށާއި، އަދި ތިމަންމެންގެ މައްޗަށް ބާވައިލެއްވި އެއްޗަކަށް އީމާން ވެއްޖައީމުއެވެ. އަދި އިބްރާހީމްގެފާނާއި، އިސްމާޢީލުގެފާނާއި، އިސްޙާޤުގެފާނާއި، ޔަޢްގޫބުގެފާނާއި، (އަދި ބާރަ ނަބީން ކަމުގައިވި) އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރިދަރިކަލުންނަށް ބާވައިލެއްވުނު އެއްޗަކަށާއި، މޫސާގެފާނާއި، ޢީސާގެފާނާއި، (އެނޫންވެސް) ނަބީބޭކަލުންނަށް، އެބޭކަލުންގެ ރައްބުގެ ޙަޟްރަތުން ދެއްވި އެއްޗަކަށް ވެސްމެއެވެ. އެބޭކަލުންގެ ތެރެއިން އެއްވެސް ބޭކަލަކާ މެދުގައި ތިމަންމެން ތަފާތެއް ނުކުރަމުއެވެ. އަދި ތިމަންމެން ވަނީ އެ އިލާހަށް ބޯލަނބައި ކިޔަމަންވެގެންނެވެ." ﴿وَمَن يَبۡتَغِ غَيۡرَ ٱلۡإِسۡلَٰمِ دِينٗا فَلَن يُقۡبَلَ مِنۡهُ وَهُوَ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ85﴾ މާނައީ: "އަދި ދީނެއްގެ ގޮތުގައި އިސްލާމް (ދީން) ނޫން ދީނެއް އެދޭ މީހާ (ދަންނާށެވެ.) ފަހެ އެ މީހާގެ ކިބައިން (އެ ކަން) ޤަބޫލެއް ނުކުރެވޭ ހުއްޓެވެ. އަދި އާޚިރަތުގައި އޭނާ ވާހުށީ، ގެއްލެނިވެގެންވާ މީހުންގެ ތެރެއިންނެވެ." [އާލު ޢިމްރާން: 84-85].

ފަހެ އިސްލާމް ދީނަކީ، ޙަޔާތަށް ޝާމިލުވެގެންވާ މަންހަޖެކެވެ. އެދީން، ފިޠުރަތާއި ބުއްދިއާ ދިމާވެއެވެ. އަދި ސާދާ ނަފްސުތައް އެދީން ބަލައިގަނެ ޤަބޫލުކުރެތެވެ. މަތިވެރިވަންތަ މާތް ޚާލިޤު އެ ދީން އެ އިލާހުގެ ޚަލްޤުތަކުންނަށް ޝަރުޢުކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެއީ، ދުނިޔެއާއި އާޚިރަތުގައި އެންމެހާ މީސްތަކުންނަށްވާ ހެވާއި ބާއްޖަވެރިކަން ގެނެސްދޭ ދީނެވެ. އެ ދީން، އެއް ނަސްލު އަނެއް ނަސްލުގެ މައްޗަކަށް، އެއްކުލައެއް އަނެއް ކުލައެއްގެ މައްޗަކަށްވެސް ތަފާތުކޮށް ފާހަގަ ނުކުރެތެވެ. އެދީނުގައި މީސްތަކުން ވަނީ ހަމަހަމަވެގެންނެވެ. އެމީހަކު ކޮށްފައިވާ ޞާލިޙު ޢަމަލުތަކުގެ މިންވަރުން މެނުވީ، އިސްލާމްދީނުގައި އެއްވެސް މީހަކު އަނެއް މީހަކުގެ މައްޗަށް ތަފާތުކޮށް ވަކިނުކުރެއެވެ.

الله ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿مَنۡ عَمِلَ صَٰلِحٗا مِّن ذَكَرٍ أَوۡ أُنثَىٰ وَهُوَ مُؤۡمِنٞ فَلَنُحۡيِيَنَّهُۥ حَيَوٰةٗ طَيِّبَةٗۖ وَلَنَجۡزِيَنَّهُمۡ أَجۡرَهُم بِأَحۡسَنِ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ97﴾ މާނައީ: "ފިރިހެނުންގެ ތެރެއިންވިޔަސް، ނުވަތަ އަންހެނުންގެ ތެރެއިންވިޔަސް، އަދި އޭނާއީ މުއުމިނަކު ކަމުގައިވާ ޙާލު، ޞާލިޙު ޢަމަލު ކޮށްފިމީހާ (ދަންނާށެވެ.) ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން، އެމީހަކަށް ރަނގަޅު، ބާއްޖަވެރި ޙަޔާތެއް، ތިމަން އިލާހު ދެއްވާހުށީމެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، އެމީހުން ޢަމަލު ކޮށްއުޅުނު އެންމެ ހެޔޮގޮތުގެ މަތީން އެބައިމީހުންގެ އަޖުރު، ތިމަން އިލާހު އެބައިމީހުންނަށް ޖަޒާ ދެއްވާހުށީމެވެ." [އައް-ނަޙްލު: 97].

އިސްލާމްދީނަކީ ބާއްޖަވެރިކަމާއި އުފާވެރިކަމުގެ މަގު

އިސްލާމްދީނަކީ، އެންމެހާ ނަބިއްޔުންގެ ދީނެވެ. އަދި އެއީ އެންމެހާ މީސްތަކުންނަށްވާ ﷲ ގެ ދީނެވެ. އަދި ޢަރަބީންނަށް ޚާއްޞަވެގެންވާ ދީނެއް ނޫނެވެ.

އިސްލާމްދީނަކީ، ދުނިޔޭގައި ޙަޤީޤީ އުފާވެރިކަން ލިބޭ، އަދި އާޚިރަތުގައި ދެމިގެންވާ ނިޢުމަތްތައް ލިބޭނެ މަގެވެ.

އިސްލާމްދީނަކީ، ފުރާނައާއި ހަށިގަނޑުގެ ބޭނުންތަކާއި ޙާޖަތްތައް ފުއްދައިދޭ ހަމައެކަނި ދީނެވެ. އަދި އެއީ އެންމެހާ އިންސާނީ މައްސަލަތަކުގެ ޙައްލެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿قَالَ ٱهۡبِطَا مِنۡهَا جَمِيعَۢاۖ بَعۡضُكُمۡ لِبَعۡضٍ عَدُوّٞۖ فَإِمَّا يَأۡتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدٗى فَمَنِ ٱتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشۡقَىٰ 123﴾ މާނައީ: "އެ އިލާހު ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ތިޔަ ދެކަނބަލުން އެކުގައި ސުވަރުގެއިން (ބިމަށް) ފައިބައިވަޑައިގަންނަވާށެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ އެއްބަޔަކު އަނެއް ބަޔަކަށް ޢަދާވާތްތެރިން ކަމުގައިވާ ޙާލުގައެވެ. ފަހެ ތިމަން އިލާހުގެ ޙަޟްރަތުން ތިޔަބައިމީހުންނަށް ތެދުމަގެއް އަތުވެއްޖެނަމަ، ދެން ތިމަން އިލާހުގެ ތެދުމަގަށް ތަބަޢަވެއްޖެ މީހާ (ދަންނާށެވެ.) ފަހެ އެ މީހަކު މަގުފުރެދިގެނެއް ނުދާނެއެވެ. އަދި އަބާއްޖަވެރިއެއްވެސް ނުމެވާނޭމެއެވެ." ﴿وَمَنۡ أَعۡرَضَ عَن ذِكۡرِي فَإِنَّ لَهُۥ مَعِيشَةٗ ضَنكٗا وَنَحۡشُرُهُۥ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ أَعۡمَىٰ124﴾ މާނައީ: "އަދި ތިމަން އިލާހުގެ ޛިކުރަށް ފުރަގަސްދީފިމީހާ (ދަންނާށެވެ.) ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން އެ މީހަކަށްއޮތީ، ދަތި ދިރިއުޅުމެކެވެ. އަދި ޤިޔާމަތް ދުވަހުން، އެމީހަކު ކަނުމީހެއްގެ ގޮތުގައި މަޙްޝަރަށް ފޮނުއްވާހުށީމެވެ." [ޠާހާ: 123-124].

ދުނިޔެއާއި އާޚިރަތުގައި މުސްލިމު މީހާއަށް ލިބޭ ފައިދާއަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟

އިސްލާމް (ދީނަށް) ބޮޑެތި ފައިދާތަކެއް ވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި:

- ދުނިޔޭގައި ލިބިގެންދާ ކާމިޔާބީއާއި ޝަރަފެވެ. އެއީ ﷲ ގެ އަޅެއް ކަމުގައި އިންސާނާވުމުންނެވެ. އެހެންނޫންނަމަ، އޭނާ ވެގެންދާނީ، ހަވާ (ނަފްސުގެ އަމިއްލަ އެދުމާއި)، ޝައިޠާނާއާއި ޝަހްވަތްތަކުގެ އަޅެއްކަމުގައެވެ.

- އާޚިރަތުގައި ލިބިގެންދާ ކާމިޔާބީއެވެ. އެއީ ﷲ، އޭނާއަށް ފާފަފުއްސަވާ، އަދި އޭނާގެ މައްޗަށް އެ އިލާހުގެ ރުއްސެވުން ލެއްވި، އަދި ﷲ، އޭނާ ޖަންނަތަށް ވެއްދެވުމެވެ. އަދި (ﷲ ގެ) ރުއްސެވުމާއި، (ފިލައިނުގޮސް) ޤާއިމުވެގެންވާ ނިޢްމަތްތަކުން އޭނާ ކާމިޔާބުވުމާއި، ނަރަކައިގެ ޢަޛާބުން މީހާ ނަޖާވެ މުއްތިކުރެވުމެވެ.

- ހަމަކަށަވަރުން، ޤިޔާމަތް ދުވަހުން، މުއުމިނު މީހާ ވާނީ، ނަބިއްޔުންނާއި، ތެދުވެރި ޞިއްދީޤުންނާއި، ޝަހީދުންނާއި ޞާލިޙުންނާ އެކުގައެވެ. އަދި އެކުގައި އުޅޭ އެކުވެރިންތަކެއް ކަމުގައި އެ ބޭކަލުންވުމުގެ ފޮނިކަމާއެވެ. އަދި އީމާން ނުވެއްޖެ މީހާ ވާހުށީ ޠާޣޫތުންނާއި، ނުބައި މީހުންނާއި، މުޖުރިމުން އަދި ފަސާދަކުރާ މީހުންނާއެކުގައެވެ.

- ﷲ ޖަންނަތަށް ވައްދަވާ މީހުން، މަރުވުމެއް ނުވަތަ ބަލިވުމެއް ނުވަތަ ތަދުވުމެއް ނުވަތަ މުސްކުޅިވުމެއް ނުވަތަ ދެރަވުމެއް ނެތި، ތާއަބަދަށްވާ ނިޢުމަތްތަކުގައި ދިރިއުޅޭނެއެވެ. އަދި އެބައިމީހުން ބޭނުންވާ ކޮންމެ ކަމެއްގެ މައްޗަށް އެބައިމީހުންގެ އެދުންތައް އެބައިމީހުންނަށް ފުއްދައިދެވޭނެއެވެ. އަނެއްކޮޅުން ނަރަކައަށް ވަންނަ މީހުން ވާހުށީ ސަރުމަދީ ދާއިމަށްވާ، މެދުކެނޑުމެއް ނެތިވާ ޢަޛާބުގައެވެ.

- ލޮލަކުން ދެކެފައި ނުވާ، އަދި ކަންފަތަކުން އަޑުއަހާފައި ނުވާ، އަދި އިންސާނެއްގެ ބޮލަށް ވިސްނިފައިވެސް ނުވާ (ހިތަށްވެސް އަރާފައި ނުވާ) އަރާމުތައް ޖަންނަތުގައި ވެއެވެ. އޭގެ ދަލީލުތަކުގެ ތެރޭގައި އެކަލާނގެ ތަޢާލާގެ މި ބަސްފުޅުވެއެވެ: ﴿مَنۡ عَمِلَ صَٰلِحٗا مِّن ذَكَرٍ أَوۡ أُنثَىٰ وَهُوَ مُؤۡمِنٞ فَلَنُحۡيِيَنَّهُۥ حَيَوٰةٗ طَيِّبَةٗۖ وَلَنَجۡزِيَنَّهُمۡ أَجۡرَهُم بِأَحۡسَنِ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ97﴾ މާނައީ: "ފިރިހެނުންގެ ތެރެއިންވިޔަސް، ނުވަތަ އަންހެނުންގެ ތެރެއިންވިޔަސް، އަދި އޭނާއީ މުއުމިނަކު ކަމުގައިވާ ޙާލު، ޞާލިޙު ޢަމަލު ކޮށްފިމީހާ (ދަންނާށެވެ.) ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން، އެމީހަކަށް ރަނގަޅު، ބާއްޖަވެރި ޙަޔާތެއް، ތިމަން އިލާހު ދެއްވާހުށީމެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، އެމީހުން ޢަމަލު ކޮށްއުޅުނު އެންމެ ހެޔޮގޮތުގެ މަތީން އެބައިމީހުންގެ އަޖުރު، ތިމަން އިލާހު އެބައިމީހުންނަށް ޖަޒާ ދެއްވާހުށީމެވެ." [އައް-ނަޙްލު: 97].

އަދިވެސް އެ އިލާހު ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿فَلَا تَعۡلَمُ نَفۡسٞ مَّآ أُخۡفِيَ لَهُم مِّن قُرَّةِ أَعۡيُنٖ جَزَآءَۢ بِمَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ17﴾ މާނައީ: "ފަހެ އެ މީހުންނަށްޓަކައި ފޮރުވިގެންވާ ލޮލުގެ ފިނިކަން (އެބަހީ: ޖަންނަތުގެ ނިޢުމަތްތައް) އެއްވެސް ނަފްސަކަށް ނޭނގޭނެތެވެ. އެއީ އެމީހުން ކޮށްއުޅުނު ޢަމަލުތަކުގެ ޖަޒާއެއްގެ ގޮތުގައެވެ." [އައް-ސަޖްދާ: 17].

ޣައިރު މުސްލިމު މީހާއަށް ނުލިބި ގެއްލިގެންދަނީ ކޮންކަމެއްހެއްޔެވެ؟

އޭރުން އެންމެ ބޮޑުވެގެންވާ ޢިލްމާއި މަޢުރިފާވުން އިންސާނާއަށް ގެއްލިދާނެތެވެ. އެއީ ﷲ މަޢުރިފާކޮށް ދެނެގަތުމުގެ ޢިލްމެވެ. އަދި ދުނިޔޭގައި، މީހާއަށް އަމަންއަމާންކަމާއި ހިތްހަމަޖެހުން ލިއްބައިދޭ، އަދި އާޚިރަތުގައި، މީހާއަށް ޤާއިމުވެ ދެމިގެންވާ ނިޢުމަތްތައް ލިއްބައިދޭ ކަންތައް ކަމުގައިވާ، ﷲ އަށް އީމާންވުން އޭނާއަށް ގެއްލިގެންދާނެތެވެ.

މީސްތަކުންނަށް ﷲ ބާވައިލެއްވި އެންމެ މަތިވެރި ފޮތަށް އީމާންވެ އަދި އެއަށް ތަބަޢަވުން އިންސާނާއަށް ގެއްލިދާނެތެވެ.

މާތްވެގެންވާ ނަބީންނަށް އީމާންވުން އޭނާއަށް ގެއްލިދާނެއެވެ. ހަމައެފަދައިން، ޤިޔާމަތް ދުވަހުގައި، ޖަންނަތުގައި، އެބޭކަލުންނާ އެކުގައިވުމުގެ ނިޢުމަތްވެސް އޭނާއަށް ބީވެ ގެއްލިގެންދާނެއެވެ. އަދި އޭނާއާ އެކުގައިވެ ޞާޙިބުން ކަމުގައި ވާނީ ޝައިޠާނުންނާއި، މުޖުރިމުންނާއި އަދި ޠާޣޫތުންނާ އެކުގައި، ޖަހަންނަމައިގެ އަލިފާނުގައެވެ. އެގޮވެއްޗާއި، އެ އަވަށްޓެރިކަމުގެ ހުރި ނުބައިކަމާއެވެ!

الله ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿...قُلۡ إِنَّ ٱلۡخَٰسِرِينَ ٱلَّذِينَ خَسِرُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ وَأَهۡلِيهِمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۗ أَلَا ذَٰلِكَ هُوَ ٱلۡخُسۡرَانُ ٱلۡمُبِينُ 15﴾ މާނައީ: "ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ގެއްލުންވެގެންވާ ބަޔަކީ، ޤިޔާމަތް ދުވަހުން އެ މީހުންގެ އަމިއްލަ ނަފްސުތަކާއި، އެ މީހުންގެ އަހުލުވެރިން ގެއްލެނިކުރި މީހުންނެވެ. ބަލަގަ ފާޅުވެ ބަޔާންވެގެންވާ ގެއްލުންވުމަކީ އެއީއެއް ނޫން ހެއްޔެވެ." ﴿لَهُم مِّن فَوۡقِهِمۡ ظُلَلٞ مِّنَ ٱلنَّارِ وَمِن تَحۡتِهِمۡ ظُلَلٞۚ ذَٰلِكَ يُخَوِّفُ ٱللَّهُ بِهِۦ عِبَادَهُۥۚ يَٰعِبَادِ فَٱتَّقُونِ 16﴾ މާނައީ: "(ނަރަކައިގައި) އެމީހުންނަށް އެމީހުންގެ މަތީގައި އަލިފާނުގެ ފަށަލަތަކެއްވެއެވެ. އަދި އެމީހުންގެ ދަށުގައިވެސް (އަލިފާނުގެ) ފަށަލަތަކެއްވެއެވެ. ﷲ އެ ތަކެތިން އެއިލާހުގެ އަޅުތަކުން ބިރުގަންނަވައެވެ. އޭ ތިމަން އިލާހުގެ އަޅުތަކުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުން ނިކަން ތިމަން އިލާހަށް ތަޤްވާވެރިވެ ބަލާށެވެ." [އައް-ޒުމަރު: 15-16].

އާޚިރަތުގައި ނަޖާވުން އެދޭ މީހާ، ފަހެ އޭނާގެ މައްޗަށް ވަނީ، ﷲ އަށް ކިޔަމަންވާ، އެ އިލާހުގެ ރަސޫލު ﷺ އަށް ތަބަޢަވާ މުސްލިމެއްކަމުގައިވުން

އެބޭކަލުންގެ މައްޗަށް ސަލާމްލެއްވިގެންވާ ނަބީންނާއި އަދި ފޮނުއްވެވުނު ރަސޫލުން އެކަމެއްގެ މައްޗަށް އިޖްމާޢުވެގެންވާ ހަޤީޤަތްތަކުގެ ތެރޭގައި: ހަމަކަށަވަރުން، އާޚިރަތުގައި މުސްލިމުން މެނުވީ ނަޖާނުވާނޭކަންވެއެވެ. އެބައިމީހުންނީ، ﷲ ތަޢާލާއަށް އީމާންވެ އަދި އެއިލާހަށް އަޅުކަން ކުރުމުގައި، އެހެން އެއްވެސް ފަރާތެއް ޝަރީކު ނުކުރާ މީހުންނެވެ. އަދި އެބައިމީހުންނީ، އެންމެހާ ނަބީންނާއި ރަސޫލުންނަށް އީމާންވީ މީހުންނެވެ. ފަހެ ރަސޫލުންނަށް އީމާންވެ، އެބޭކަލުން ތެދުކޮށްގެން، އެބޭކަލުންނަށް ތަބަޢަވެގެންވީ ހުރިހާ މީހުން ޖަންނަތަށް ވަންނާނެތެވެ. އަދި އެބައިމީހުން ނަރަކައިން މިންޖުވާނެތެވެ.

އެގޮތުން، މޫސާ ނަބީކަލޭގެފާނުގެ ޒަމާނުގައިވެ، އަދި އެކަލޭގެފާނަށް އީމާންވެ، އެކަލޭގެފާނުގެ ތަޢުލީމުތަކާއި އުނގަންނައިދިނުންތަކަށް ތަބަޢަވި މީހުން، ފަހެ މި މީހުންނީ މުސްލިމުންނެވެ. އަދި ޞާލިޙު މުއުމިނުންނެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، ﷲ ޢީސާގެފާނު ފޮނުއްވެވި ޙިސާބުން، މޫސާގެފާނަށް ތަބަޢަވީ މީހުންގެ މައްޗަށް ވަނީ، ޢީސާގެފާނަށް އީމާންވެ އެކަލޭގެފާނަށް ތަބަޢަވުމެވެ.

ދެންފަހެ ޢީސާގެފާނަށް އީމާންވީ މީސްތަކުން، ފަހެ މި މީހުންނީ ޞާލިޙު މުސްލިމުންނެވެ. އަދި ޢީސާގެފާނަށް އީމާންވުމަށް ދެކޮޅުހަދާ، އަދި އަހުރެން ބާޤީވެ ދެމިހުންނާނީ މޫސާގެފާނު ދީނުގެ މަތީގައޭ ބުނެއްޖެ މީހާ، ފަހެ މީނާއީ މުއުމިނެއް ނޫނެވެ. އެހެނީ ﷲ ފޮނުއްވި ނަބިއްޔަކަށް އީމާންވާން އޭނާ ދެކޮޅުހަދައިފިއެވެ.

ދެން ﷲ، އެންމެ ފަހުގެ ރަސޫލު މުޙައްމަދު ﷺ ފޮނުއްވުމަށްފަހުގައި، އެކަލޭގެފާނަށް އީމާންވުން ހުރިހާ އެންމެންގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވިއެވެ. ފަހެ މޫސާގެފާނާއި ޢީސާގެފާނު ފޮނުއްވީ ރައްބެވެ. އަދި ރަސޫލުން ޚަތިމްކުރެއްވި މުޙައްމަދުގެފާނުވެސް ފޮނުއްވީ ހަމަ އެ ރައްބެވެ. ފަހެ އެހެންކަމުން، މުޙައްމަދު ﷺ ގެ ރިސާލަތަށް ކާފިރުވެ، އަދި އަހުރެން ބާޤީވެ ދެމިހުންނާނީ މޫސާގެފާނު ނުވަތަ ޢީސާގެފާނަށް ތަބަޢަވުމުގެ މަތީގައޭ ބުނެއްޖެ މީހާ، ފަހެ މީނާއީ މުއުމިނެއް ނޫނެވެ.

އަދި އަހުރެން މުސްލިމުންނަށް އިޙްތިރާމް ކުރަމޭ ބުނުމަކުން އަދި ޝަޚްޞަކަށް ފަރުޖެހި ފުދިގެންނެއް ނުވެއެވެ. އަދި އޭނާ ޞަދަޤާތްކޮށް، މިސްކީނުންނަށް އެހީތެރިވުމަކުން، އާޚިރަތުގައި އޭނާ ނަޖާވުމަކަށް ފަރުޖެހި ފުދިގެންނެއް ނުވެއެވެ. ކިއެއްތަ، އޭނާ ކޮންމެހެންވެސް ﷲ އަށާއި، އެއިލާހުގެ ފޮތްތަކަށާއި، އަދި އެއިލާހުގެ ރަސޫލުންނަށާއި އާޚިރަތް ދުވަހަށް އީމާންވާ މުއުމިނަކު ކަމުގައި ވާންޖެހެއެވެ. އެއީ އޭނާގެ ކިބައިން ﷲ އެކަން ބައްލަވައިގަންނަވައި ޤަބޫލުކުރެއްވުމަށްޓަކައެވެ! ފަހެ ޝިރްކާއި، ﷲ އަށް ކާފިރުވުމާއި، އަދި ﷲ ބާވައިލެއްވި ވަޙީ ރައްދުކުޅައުން، ނުވަތަ އެއިލާހުގެ ނަބިއްޔުން ކުރެ އެންމެ ފަހުގެ ނަބީ މުޙައްމަދު ﷺ ގެ ނަބީކަމަށް ދެކޮޅުހަދާ އިންކާރުކުރުމަށްވުރެ ބޮޑުވެގެންވާ އެހެން ފާފައެއް ނުވެއެވެ.

އެހެންކަމުން ޔަހޫދީންނާއި ނަޞާރާއިންނާއި، އަދި އެނޫންވެސް، ﷲ ގެ ރަސޫލު މުޙައްމަދު ﷺ ފޮނުއްވިކަން އަޑުއަހައި، ދެން އެކަލޭގެފާނަށް އީމާންވުމަށް ދެކޮޅުހަދާ، އަދި އިސްލާމްދީނަށް ވަންނަން ދެކޮޅުހެދި މީހުން ވާހުށީ ޖަހަންނަމައިގެ އަލިފާނުގެ ތެރޭގައި ތާއަބަދަށް ދެމިތިބެނިވި ގޮތުގައެވެ. މިއީ ﷲ ގެ ޙުކުމްފުޅެވެ. އިންސާނުން ކުރެ މީހަކު ޙުކުމްކޮށް ނިންމިގޮތެއް ނޫނެވެ. އެއިލާހު ތަޢާލާ ވަޙީ ކުރެއްވިއެވެ: ﴿إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ وَٱلۡمُشۡرِكِينَ فِي نَارِ جَهَنَّمَ خَٰلِدِينَ فِيهَآۚ أُوْلَٰٓئِكَ هُمۡ شَرُّ ٱلۡبَرِيَّةِ6﴾ މާނައީ: "ހަމަކަށަވަރުން ފޮތުގެ އަހުލުވެރިންނާއި، މުޝްރިކުންގެ ތެރެއިން ކާފިރުވީ މީހުންވަނީ ނަރަކައިގެ އަލިފާނުގެ ތެރޭގައެވެ. އެތަނުގައި އެ މީހުން ދެމިތިބެނިވިގޮތުގައެވެ. އެ މީހުންނީ، މީސްތަކުންކުރެ ހަމަ އެންމެ ނުބައިމީހުންނެވެ." [އަލް-ބައްޔިނާ: 6].

އަދި ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުންވާ އެންމެ ފަހުގެ ރިސާލަތު އިންސާނިއްޔަތަށް ބާވައިލެއްވުމުން، ދެންފަހެ އިސްލާމްދީން އަޑުއަހާ، އަދި އެންމެ ފަހުގެ ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ﷺ ގެ ރިސާލަތު އަޑުއެހި ކޮންެމެ އިންސާނެއްގެ މައްޗަށް ވާޖިބުވެގެންވަަނީ އެކަލޭގެފާނަށް އީމާންވެ، އެކަލޭގެފާނުގެ ޝަރީޢަތަށް ތަބަޢަވެ، އެކަލޭގެފާނުގެ އަމުރުފުޅުތަކާއި ނަހީތަކަށް ކިޔަމަންވުމެވެ. އެކަމަށްޓަކައި، އެންމެ ފަހުގެ މި ރިސާލަތު އަޑު އަހާ، ދެން ދެކޮޅުހަދާ އިންކާރުކުރާ މީހާ؛ ފަހެ އޭނާގެ ކިބައިން އެއްވެސް އެއްޗެއް ﷲ ޤަބޫލުނުކުރައްވާނެތެވެ. އަދި އާޚިރަތުގައި އެ އިލާހު އޭނާއަށް ޢަޛާބުދެއްވާނެތެވެ.

އަދި އެކަމުގެ ދަލީލުތަކުގެ ތެރޭގައި، އެއިލާހު ތަޢާލާގެ މި ބަސްފުޅުވެއެވެ: ﴿‌وَمَن يَبۡتَغِ غَيۡرَ ٱلۡإِسۡلَٰمِ دِينٗا فَلَن يُقۡبَلَ مِنۡهُ وَهُوَ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ85﴾ މާނައީ: "އަދި ދީނެއްގެ ގޮތުގައި އިސްލާމް ދީން ނޫން އެހެން ދީނެއް އެދޭ މީހާ (ދަންނާށެވެ.) ފަހެ އެ މީހާގެ ކިބައިން (އެ ކަން) ޤަބޫލެއް ނުކުރެވޭ ހުއްޓެވެ. އަދި އާޚިރަތުގައި އޭނާ ވާހުށީ، ގެއްލެނިވެގެންވާ މީހުންގެ ތެރެއިންނެވެ." [އާލު ޢިމްރާން: 85].

އަދިވެސް ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. ﴿قُلۡ يَٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ تَعَالَوۡاْ إِلَىٰ كَلِمَةٖ سَوَآءِۭ بَيۡنَنَا وَبَيۡنَكُمۡ أَلَّا نَعۡبُدَ إِلَّا ٱللَّهَ وَلَا نُشۡرِكَ بِهِۦ شَيۡـٔٗا وَلَا يَتَّخِذَ بَعۡضُنَا بَعۡضًا أَرۡبَابٗا مِّن دُونِ ٱللَّهِۚ فَإِن تَوَلَّوۡاْ فَقُولُواْ ٱشۡهَدُواْ بِأَنَّا مُسۡلِمُونَ64﴾ މާނައީ: "ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! އޭ ފޮތުގެ އަހުލުވެރިންނޭވެ! އަހުރެމެންގެ މެދުގައްޔާއި ތިޔަބައިމީހުންގެ މެދުގައި، ހަމަހަމަވެ، އެއްގޮތްވެގެންވާ ކަލިމައަކަށް ތިޔަބައިމީހުން އަންނާށެވެ! (އެއީ) اللَّه އަށް މެނުވީ، އަހުރެމެން އަޅުކަން ނުކުޅައުމެވެ. އަދި، އެކަލާނގެއާ އެއްވެސް އެއްޗެއް އަހުރެމެން ޝަރީކު ނުކުޅައުމެވެ. އަދި، އަހުރެމެންގެ އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކީ، اللَّه ފިޔަވައި ރައްބުންތަކެއް ކަމުގައި ނުހެދުމެވެ. ފަހެ، އެއުރެން (އެކަމާ) ދެކޮޅުހަދައި، ފުރަގަސްދީފިނަމަ، (އެއުރެންނަށް) ތިޔަބައިމީހުން ފަހެ ބުނާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންމެންނީ މުސްލިމުން ކަމުގައި ތިޔަބައިމީހުން ހެކިވާށެވެ!" [އާލު ޢިމްރާން: 64].

މުސްލިމު މީހާއަށް ލާޒިމުވަނީ ކޮން ކަމެއް ހެއްޔެވެ؟

މި ހަ ރުކުނަށް އީމާންވުން، މުސްލިމު މީހާގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވެގެންވެއެވެ:

ﷲ ތަޢާލާއަށް އީމާންވުމެވެ. އަދި އެ އިލާހީ ޚަލްޤު ކުރައްވާ، ރިޒްޤު ދެއްވާ، އެންމެހާ ކަމެއް ތަދްބީރު ކުރައްވާ، އެންމެހާ އެއްޗެއް މިލްކުވެވޮޑިގެންވާ ފަރާތް ކަމުގައި އީމާންވުމެވެ. އަދި އެ އިލާހާ އެއްފަދަ އެއް މިޘާލުގައިވާ އެހެން އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުވާ ކަމުގައެވެ. އަދި އެ އިލާހަށް އަނތްބަކު އަދި ދަރިއަކު ނުވާ ކަމުގައެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން އެ އިލާހީ، އަޅުކަން ކުރުމަށް ހަމައެކަނި ޙައްޤުވެގެންވާ ފަރާތް ކަމުގައެވެ. އަދި އެއިލާހާ އެކުގައި އެހެން އެއްވެސް ފަރާތަކަށް އަޅުކަން ނުކުރުމެވެ. އަދި އެ އިލާހު ފިޔަވާ އަޅުކަން ކުރެވޭ ކޮންމެ ފަރާތަކަށް ކުރެވޭ އަޅުކަމަކީ ފަހެ ބާޠިލު އަޅުކަމެއްކަން އިޢްތިޤާދުކޮށް ދެކުމެވެ.

މަލާއިކަތުންނަށް އީމާންވުމެވެ. އެބޭކަލުންނީ، ﷲ ތަޢާލާގެ އަޅުތަކުންތަކެއް ކަމުގައެވެ. އެ އިލާހު އެބޭކަލުން ޚަލްޤު ކުރެއްވީ ނޫރުންނެވެ. އަދި އެބޭކަލުންނަށް ހަމަޖެއްސެވި ޢަމަލުތަކުގެ ތެރޭގައި، އެ އިލާހުގެ ނަބިއްޔުންނަށް ވަޙީއާއިގެން އެބޭކަލުން ފައިބައިވަޑައިގަތުން ހިމެނެއެވެ.

ﷲ އެ އިލާހުގެ ނަބީންގެ މައްޗަށް ބާވައިލެއްވި އެންމެހާ ފޮތްތަކަށް، (އެއީ ތަޥްރާތާއި އިންޖީލުފަދަ ފޮތްތަކެވެ. އެއީ އެ ފޮތްތައް ތަޙްރީފުކޮށް ބަދަލުކުރެވުމުގެ ކުރިންނެވެ.) އަދި އެންމެ ފަހުގެ ފޮތް ކަމުގައިވާ ކީރިތި ޤުރްއާނަށްވެސް އީމާންވުމެވެ.

އެންމެހާ ރަސޫލުންނަށް އީމާންވުމެވެ. އެއީ ނޫޙުގެފާނާއި، އިބްރާހީމްގެފާނާއި، މޫސާގެފާނާއި، ޢީސާގެފާނުފަދަ އަދި އެހެންގޮސް އެބޭކަލުންގެ އެންމެ ފަހުގެ ބޭފުޅާ މުޙައްމަދުގެފާނަށްވެސް އީމާންވުމެވެ. އަދި އެބޭކަލުން ވަނީ އިންސާނުންގެ ތެރެއިންނެވެ. އެބޭކަލުންނަށް ވަޙީއިން އެ އިލާހު ތާއީދާއި އެއްބާރުލުން ދެއްވެވިއެވެ. އަދި އެބޭކަލުންގެ ތެދުވެރިކަމުގެ މައްޗަށް ދަލީލުކޮށްދޭނެ އާޔަތްތަކާއި މުޢުޖިޒާތްތައް އެބޭކަލުންނަށް އެއިލާހު ދެއްވެވިއެވެ.

އާޚިރަތް ދުވަހަށް އީމާންވުމެވެ. އެއީ އެންމެ އިހުގެ ކުރީގެ މީހުންނާއި އެންމެ ފަހުގެ މީހުން، ﷲ އަލުން ދިރުއްވާ، އަދި ﷲ ގެ ޚަލްޤުތަކުންގެ މެދުގައި އެ އިލާހު ފައިޞަލާ ކުރައްވާ ޙުކުމް ކުރައްވާ ދުވަހެވެ. އަދި އެ އިލާހު، މުއުމިނުންތައް ޖަންނަތަށް ވައްދަވަތެވެ. އަދި ކާފިރުންތައް ނަރަކައަށް ވައްދަވަތެވެ.

ޤަދަރަށް އީމާންވުމެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، ކޮންމެ އެއްޗެއްވެސް ﷲ މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގަންނަވާ ކަމެވެ. އެއީ މާޟީގައި ވެނިމިފައިވާ ކަމެއްވިޔަސް އަދި މުސްތަޤްބަލުގައި ވާނޭ ކަމެއް ވިޔަސް މެއެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، ﷲ ކަންތައްތައް ދެނެވޮޑިގަންނަވާ، އަދި އެކަންތައްތައް ލިޔުއްވިއެވެ. އަދި އެކަމަށް ބޭނުންފުޅުވެ އިރާދަކުރެއްވިއެވެ. އަދި ހުރިހާ އެއްޗެއް ޚަލްޤު ކުރެއްވިއެވެ.

އަދި ﷲ ޝަރުޢު ކުރައްވާފައިވާ ކަންތައްތައް ކަމުގައިވާ: ނަމާދާއި ޒަކާތާއި ރޯދައާއި އަދި އެކަމަށް ކުޅަދާނަވީ މީހާ ޙައްޖުވުންފަދަ ކަންކަމުން ﷲ އަށް އަޅުކަންކުރެވުމެވެ. ދެން އޭނާގެ މައްޗަށް ވަނީ، ދުނިޔޭގައި އޭނާގެ އުފާވެރިކަމުގެ މަޞްދަރުކަމުގައި ވާނެ، އަދި އާޚިރަތުގައި އޭނާގެ ނަޖާވުންވާނޭ އޭނާގެ ދީން އުނގެނި ދަސްކުރުމެވެ.