فضائل وآداب المسجد النبوي

Məscidun-Nəbəvinin fəzilətləri və ədəbləri, Peyğəmbərin, sallallahu əleyhi va səlləm, və onun iki səhabəsinin, radiyallahu anhumə, qəbirlərini ziyarət etməyin hökmləri.

Hazırlayan:

Məscidul-Haram və Məscidun-Nəbəvi Dini İşlər Rəyasətinin Elmi Komitəsi.

Hicri: 1447 il.

Müqəddimə.

Həmd olsun aləmlərin Rəbbi olan Allaha, salat və salam aləmlərə rəhmət olaraq göndərilənin, onun ailəsinin, səhabələrinin və Qiyamət gününə qədər onun Sünnəsinə tabe olub yolu ilə gedənlərin üzərinə olsun. Daha sonra:

Bu, Məscidun-Nəbəvinin ən mühüm fəzilətlərini, onun ziyarətinin ədəblərini, Peyğəmbərin, sallallahu əleyhi va səlləm, və iki səhabəsinin qəbirlərini ziyarət etməyin ədəblərini ehtiva edən yığcam bir risalədir. Biz onu Məscidun-Nəbəvini ziyarət edənlər üçün, ümmətin Peyğəmbəri, sallallahu əleyhi va səlləm, məscidinin fəziləti, onu ziyarət etməyin ədəbləri və orada namaz qılmaq haqqında elmli və bəsirətli olmaları üçün tərtib etdik. Kərim və Mənnan olan Allahdan diləyirik ki, bu risaləni faydalı etsin, onu saleh və yalnız Özü üçün xalis bir əməl etsin. Həqiqətən, O, istənilənlərin ən xeyirlisi və ümid bəslənilənlərin ən səxavətlisidir.

Elmi Komitə.

Birincisi: Peyğəmbər ﷺ məscidinin fəzilətləri.

Uca Allah buyurur: "Rəbbin istədiyini yaradır və (istədiyini də peyğəmbər) seçir. Onların isə seçməyə haqqı yoxdur. Allah pakdır, müqəddəsdir və onların qoşduqları şəriklərdən ucadır" [Qasas 28 surəsi, ayə 68]. Allah bu məkanı Peyğəmbəri, sallallahu əleyhi va səlləm, üçün bir məscid olaraq seçmiş və ona bir çox fəzilətlər bəxş etmişdir:

Peyğəmbər məscidinin (İbadət məqsədilə) səfər edilən üç məsciddən biri olması:

Əbu Hureyradan, Allah ondan razı olsun, rəvayət edilir ki, Peyğəmbər, sallallahu aleyhi va səlləm, belə buyurmuşdur: «Üç məsciddən başqa heç bir yerə (ibadət məqsədi ilə) səfər etmək olmaz: Mənim bu məscidim, Məscidul-Haram və Məscidul-Əqsa» [1]. [1] Hədisi Buxari: (1189) və Müslim: (1397) rəvayət etmişdir. Ləfzi isə Müslimə aiddir.

Onda qılınan bir namaz, Məscidul-Haram istisna olmaqla, digər məscidlərdə qılınan min namazdan daha xeyirlidir.

Əbu Hureyra, Allah ondan razı olsun, Peyğəmbərin, Allahın salavatı və salamı onun üzərinə olsun, belə söylədiyi rəvayət edir: «Mənim bu məscidimdə qılınan bir namaz, Məscidul-Haram istisna olmaqla, başqa məscidlərdə qılınan min namazdan daha xeyirlidir» [2]. [2] Hədisi Buxari: (1190) və Müslim: (1395) rəvayət etmişdir. Ləfzi isə Buxariyə aiddir.

Onun ilk gündən təqva üzərində qurulmuş məscid olması:

Əbu Səid əl-Xudri, Allah ondan razı olsun, belə demişdir: “Mən Allah Rəsulunun, sallallahu əleyhi və səlləm, zövcələrindən birinin evində onun yanına daxil oldum və dedim: "Ey Allahın Rəsulu, təqva üzərində qurulmuş iki məscid hansıdır?". O, bir ovuc çınqıl götürüb yerə vurdu və sonra belə buyurdu: «O, sizin bu məscidinizdir» (yəni Mədinə məscididir) [3]. [3] Hədisi Müslim (1398) rəvayət etmişdir.

Orada elm öyrənməyin mükafatı, Allah yolunda cihad edənin mükafatı kimidir:

Əbu Hureyrə, Allah ondan razı olsun, deyir ki, mən Allah Rəsulunun, salləllahu aleyhi va səlləm, belə dediyini eşitdim: «Kim mənim bu məscidimə yalnız xeyir öyrənmək və ya öyrətmək üçün gələrsə, o, Allah yolundakı mücahid kimidir. Kim isə bundan başqa bir şey üçün gələrsə, o, başqasının malına baxan bir adam kimidir» [4]. [4] Hədisi İbn Macə: (227) rəvayət etmişdir. Sənədi səhihdir.

Orada Şərəfli Rovda vardır:

Əbu Hureyra, Allah ondan razı olsun, rəvayət edir ki, Peyğəmbər, sallallahu aleyhi va səlləm, belə buyurmuşdur: “Evimlə minbərim arası Cənnət bağlarından bir bağçadır, minbərim isə Hovuzumun üzərindədir” [5]. [5] Hədisi Buxari: (1195) və Müslim: (1390) rəvayət etmişdir.

İkincisi: Peyğəmbərin şərəfli məscidini ziyarət etməyin müstəhəb olması.

Bu və digər fəzilətlərə görə, Peyğəmbər məscidini orada namaz qılmaq və ibadət etmək üçün ziyarət etmək müstəhəbdir.

Həcc edən kimsənin və digər bir şəxsin Peyğəmbər, sallallahu aleyhi va səlləm, məscidini həcdən əvvəl və ya sonra ziyarət etməsi sünnədir. Bu ziyarət həccin nə şərtlərindən, nə rüknlərindən, nə də vaciblərindən deyil və həclə heç bir əlaqəsi yoxdur.

- Peyğəmbər, sallallahu aleyhi va səlləm, məscidini ziyarət etmək üçün müəyyən sayda namaz qılmaq və ya Mədinədə müəyyən bir müddət qalmaq şərt deyil. Ziyarət, istər fərz, istərsə də nafilə olsun, bir namaz qılmaqla baş tutmuş sayılır. Lakin orada qılınan namazların sayı nə qədər çox olarsa, savabı da bir o qədər çox olar.

- Peyğəmbər məscidini ziyarət edən kimsənin bütün fərz və nafilə namazlarını orada qılması müstəhəbdir. Çünki Məscidul-Haram istisna olmaqla, orada qılınan namaz digər məscidlərdə qılınan min namazdan daha xeyirlidir.

Üçüncüsü: Peyğəmbər, sallallahu aleyhi va səlləm, məscidinin ziyarətinin ədəbləri.

Müsəlman kimsə Məscidun-Nəbəviyə gəldikdə, riayət edilməsi müstəhəb olan, həm ümumən məscidlərə, həm də xüsusən Məscidun-Nəbəviyə aid olan şəri ədəblər bunlardır:

Məscidə təmkin və vüqarla, təmiz, gözəl görkəmlə və xoş qoxu ilə gəlmək, belə ki, Əbu Hureyrədən, Allah ondan razı olsun, rəvayət olunur ki, Allahın elçisi, sallallahu aleyhi va səlləm, buyurmuşdur: «Namaza iqamə edildikdə ona tələsərək gəlməyin, əksinə təmkinlə gəlin. Çatdığınızı qılın, qaçırdığınızı isə tamamlayın. Çünki sizdən biriniz namaza üz tutduğu zaman, artıq namazda sayılır» [6]. Əbu Səid əl-Xudridən, Allah ondan razı olsun, Peyğəmbərin, sallallahu aleyhi və səlləm, belə buyurduğu rəvayət edilir: «Cümə günü qüsl almaq hər bir (mühtəlim) həddi buluğa çatan şəxsə vacibdir. Dişlərini misvaklaması və əgər varsa ətir vurması isə sünnətdir» [7]. Qadın isə məscidə gəldikdə, hicabı ilə örtülü olmalıdır və ona ətirlənmək caiz deyildir. Çünki Peyğəmbər, sallallahu aleyhi və səlləm, demişdir: «Sizlərdən biri məscidə gələrsə, heç bir ətir vurmasın» [8]. [6] Hədisi Buxari: (636) və Müslim: (602) rəvayət etmişdir. [7] Hədisi Buxari: (846) və Müslim: (858) rəvayət etmişdir. "Mühtəlim" isə baliğ olan kimsədir. [8] Hədisi Müslim: (443) rəvayət etmişdir.

Peyğəmbər məscidinə, digər məscidlərdə olduğu kimi, daxil olarkən ziyarətçinin sağ ayağını birinci atması və məscidə giriş duasını deməsi müstəhəbdir: «بِسْمِ اللَّهِ، وَالسَّلَامُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ، اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي ذُنُوبِي وَافْتَحْ لِي أَبْوَابَ رَحْمَتِكَ» [Bismilləh, vas-salamu alə rasulilləh, Allahummə-ğfir li zunubi vəftəh li əbvəbə rahmətik] - "Allahın adı ilə! Allahın elçisinə salam olsun! Allahım, günahlarımı bağışla və Öz mərhəmət qapılarını mənim üçün aç!" [9]. Həmçinin belə deyir: «أَعُوذُ بِاللَّهِ العَظِيمِ، وَبِوَجْهِهِ الكَرِيمِ، وَسُلْطَانِهِ القَدِيمِ، مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ» [Əuzu bi-Lləhil-Azim, və bivəchihil-Kərim, və sultanihil-Qadim, min əş-şeytani-rra­cim] - "Lənətlənmiş şeytandan Əzəmətli Allaha, Onun Kərim Üzünə və qədim səltənətinə sığınıram!" [10]. [9] Hədisi İbn Macə (771) səhih sənədlə rəvayət etmişdir. [10] Əbu Davud (466) rəvayət etmişdir. Sənədi səhihdir.

"Təhiyyətul-məscid" namazının qılınması: Peyğəmbər məscidinə namaz qılmaq üçün daxil olan kimsənin oturmadan öncə iki rükət "Təhiyyətul-məscid" namazı qılması sünnətdir. Əbu Qatədə əl-Haris bin Ribi əl-Ənsaridən, Allah ondan razı olsun, rəvayət olunur ki, Peyğəmbər, Allahın salavatı və salamı onun üzərinə olsun, buyurmuşdur: «Sizdən biri məscidə daxil olduğu zaman iki rükət namaz qılmadıqca oturmasın» [11]. [11] Hədisi Buxari: (1171) və Müslim: (714) rəvayət etmişdir.

Böyük fəziləti olduğu üçün namazı ön səflərdə qılmağa həris olmaq. Buna da yalnız namaza erkən gəlməklə nail olmaq olar. Çünki Əbu Hureyra, Allah ondan razı olsun, rəvayət edir ki, Allahın Rəsulu, sallallahu aleyhi və səlləm, belə buyurmuşdur: «Əgər insanlar azan (verməyin) və (namazda) birinci səfdə (durmağın nə qədər xeyirli və bərəkətli) olduğunu bilsəydilər və (buna nail olmaq üçün) püşk atmaqdan başqa bir yol tapmasaydılar, püşk atardılar» [12]. Peyğəmbər, sallallahu aleyhi va səlləm, səhabələrinə, radiya-Llahu anhum, belə buyurmuşdur: «İrəli keçin və mənə tabe olun. Sizdən sonrakılar da sizə tabe olsunlar. Bir qövm geri qalmaqda davam edər, nəhayət Allah da onları geri salar» [13]. [12] Hədisi Buxari: (615) və Müslim: (437) rəvayət etmişdir. [13] Hədisi Müslim: (438) rəvayət etmişdir.

Qadınların isə ən arxa səflərdə namaz qılmaları və kişilərdən uzaq durmaları daha fəzilətlidir. Çünki Əbu Hureyrə, Allah ondan razı olsun, rəvayət edir ki, Allah Rəsulu, sallallahu aleyhi və səlləm, belə demişdir: «Kişilər üçün səflərin ən xeyirlisi birincisi, ən pisi sonuncusudur. Qadınlar üçün isə səflərin ən xeyirlisi sonuncusu, ən pisi isə birincisidir» [14]. Lakin qadınlar ayrılıqda yaxud da Məscidi-Nəbəvidə olduğu kimi, kişilərlə aralarında arakəsmə olmaqla namaz qıldıqda, onların səflərinin ən xeyirlisi birincisidir. Çünki bunun səbəbi aradan qalxır. [14] Hədisi Müslim: (440) rəvayət etmişdir.

İmamın arxasında namaz qılmalı və onu qabaqlamamalıdır. Çünki Əbu Hureyrədən, Allah ondan razı olsun, rəvayət olunur ki, Peyğəmbər, sallallahu aleyhi və səlləm, belə demişdir: «İmam, ona tabe olmaq üçün təyin edilmişdir» [15]. [15] Hədisi Buxari: (722) və Müslim: (417) rəvayət etmişdir.

Namaz qılanın imamdan qabaqda durması caiz deyildir, yalnız o zərurət halı istisnadır ki, məscid namaz qılanlarla dolu olduğundan o, imamın qarşısından başqa namaz qılmağa yer tapmasın.

Cərgələr arasındakı boşluqları doldurmağa və onları düzəltməyə can atmaq, lakin insanları sıxışdırıb onlara əziyyət verməkdən, onları aralayıb keçməkdən və namaz qılanların qarşısından keçməkdən çəkinmək lazımdır, çünki bu, insanı günaha sürükləyir.

İmkanı olan kimsənin Rovdeyi-Şərifdə namaz qılması fəzilətlidir. Belə ki, Əbu Hureyradan, Allah ondan razı olsun, rəvayət olunur ki, Peyğəmbər, sallallahu aleyhi və səlləm, demişdir: “Evimlə minbərim arası Cənnət bağlarından bir bağçadır və minbərim Hovuzumun üzərindədir” [16]. [16] Hədisi Buxari: (1195) və Müslim: (1390) rəvayət etmişdir.

Rovdada namaz qılmağın xüsusi bir fəziləti barədə bir şey varid olmamışdır, lakin yuxarıda qeyd edilən Əbu Hureyrənin, Allah ondan razı olsun, hədisinə əsasən onun Cənnət bağlarından bir bağça olduğu sabit olmuşdur. İbadətlər isə zamanının və məkanının fəzilətinə görə daha fəzilətli olur.

Ziyarətçi Rovdada namaz qılmaq üçün uyğun vaxtları seçməli və izdihamın az olduğu zamanları araşdırmağa səy göstərməlidir. Rovdada namaz qılmaq xatirinə müsəlman qardaşlarına əziyyət vermək, onların çiyinləri üzərindən adlamaq və namaz qılanların qarşısından keçmək icazəli deyil. Çünki Rovdada qılınan namaz nafilədir və nafilə bir ibadət üçün haram bir əmələ yol vermək olmaz. Həmçinin ziyarətçi Rovdaya daxil olmaq üçün qoyulmuş xüsusi qaydalara və təşkilati tənzimləmələrə riayət etməli, uyğun vaxtları seçməli və ziyarətçilərin girişini təşkil edən məsul şəxslərlə əməkdaşlıq etməlidir.

Vaxtları, insanı Uca Yaradanına yaxınlaşdıran namaz qılmaq, Quran oxumaq, zikr və dua etmək, zikr məclislərinə, elmi dərslərə və Qurani-Kərim təlimi həlqələrinə qatılmaq kimi saleh əməlləri çoxaltmaqla dəyərləndirmək.

Uca Allahın Kitabına hörmət etmək, onun vərəqləri ilə oynamaqdan, üzərinə yazı yazmaqdan yaxud da yanına ayaqqabı qoymaq, yerə atmaq və buna oxşar əməllərlə ona hörmətsizlik etməkdən qorumaq. Uca Allah buyurur: "Bu belədir! Hər kim Allahın ayinlərinə hörmət edərsə, (bilsin ki,) bu, qəlblərin təqvasındandır" (Həcc 22 surəsi, ayə 32).

Gözü Uca Allahın haram etdiyi şeylərdən qorumaq. Peyğəmbər məscidini ziyarət edən kimsəyə baxması halal olmayan şeylərdən gözünü çəkmək vacibdir. O, bu mübarək yerlərdə günah etməyin böyüklüyünü və bunun nəticəsində veriləcək cəzaları bilməlidir. Çünki zaman və məkanın müqəddəsliyinə görə günahlar daha da ağırlaşır, itaətlər də eynilə belədir. Müsəlman qadın şəri hicaba riayət etməyə və kişiləri fitnəyə salmamaq üçün zinətini göstərməməyə çalışmalıdır. Çünki bunun günahı çox böyükdür.

Telefonda şəkil çəkməklə və ya şəkillərə və videolara baxmaqla məşğul olmaqdan çəkinmək. Əgər bu şəkillər və videolar haram olarsa, bu əməl daha da təhlükəlidir.

Peyğəmbər məscidini mübahisələrdən, səsi yüksəltməkdən, itmiş şeyi axtarmaqdan, alqı-satqıdan və istər orada, istərsə də digər məscidlərdə edilməsi yolverilməz olan bu kimi bütün yaraşmayan işlərdən qorumaq. Belə ki, Əbu Hureyra, Allah ondan razı olsun, Peyğəmbərdən, sallallahu aleyhi və səlləm, rəvayət edir ki, o, belə demişdir: «Məsciddə alış-veriş edən birini görsəniz, deyin: “Allah ticarətinə qazanc verməsin!”. Məsciddə itiyini axtaran birini görsəniz, deyin: “Allah onu sənə qaytarmasın!”» [17]. [17] Hədisi Tirmizi: (1321) və İbn Xuzeymə: (1305) rəvayət etmişdir. Sənədi səhihdir.

Şəxsi təmizliyə diqqət etmək, namaz qılan qardaşlarına əziyyət verən sarımsaq, soğan, tütün, tər və bu kimi pis qoxulardan çəkinmək. Çünki Cabir bin Abdullah, Allah ondan razı olsun, rəvayət edir ki, Peyğəmbər, sallallahu aleyhi və səlləm, demişdir: "Kim sarımsaq və ya soğan yeyərsə, bizdən uzaq dursun - və ya məscidimizdən uzaqlaşsın - və evində otursun!" [18]. [18] Hədisi Buxari: (7359) və Müslim: (564) rəvayət etmişdir.

Peyğəmbər məscidinin təmizliyinə həris olmaq, xüsusilə Ramazan ayında məscidin daxilinə və onun həyətlərinə yemək qalıqları və iftar süfrələri kimi zibilləri atmamaq yaxud dəhlizlərə və həyətlərə tüpürməmək və sairə.

Keçidlərdə, qapıların girişində və izdihamlı yerlərdə namaz qılmaqdan çəkinmək, çünki bu, yolları bağlamaq və müsəlmanlara əziyyət vermək kimi fəsadlara gətirib çıxarır.

Kişilər və qadınlar Peyğəmbər məscidinin daxilində və ya onun həyətlərində, hər kəs üçün ayrılmış xüsusi yerlərdə namaz qılırlar. Kişi qadının yanında, qadın da kişinin yanında namaz qılmaz və mümkün qədər imamdan önə keçməkdən çəkinmək lazımdır.

Məsciddən çıxarkən sol ayaq irəli atılır və belə deyilir: «اللهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ فَضْلِكَ» [Allahummə inni əsəlukə min fadlikə] - "Allahım! Sənin lütfündən di­ləyirəm!" [19]. Və ya Peyğəmbərə, sallallahu aleyhi və səlləm, salavat gətirir və belə deyir: «رَبِّ اغْفِرْ لِي ذُنُوبِي، وَافْتَحْ لِي أَبْوَابَ فَضْلِكَ» [Rabbi-ğfir li zunubi, və-ftəh li əbvabə fadlik] - "Rəbbim, mənim günahlarımı bağışla və Öz lütf qapılarını mənim üçün aç!" [20]. [19] Hədisi Müslim: (713) rəvayət etmişdir. [20] Hədisi Tirmizi: (314), səhih sənədlə rəvayət etmişdir.

Dördüncüsü: Peyğəmbərin, sallallahu aleyhi və səlləm, və onun iki yoldaşının, radıya-Llahu anhumə, qəbrini ziyarət etməyin hökmləri və ədəbləri.

Peyğəmbərin, sallallahu aleyhi və səlləm, və onun iki səhabəsi: Əbu Bəkir və Ömərin, radiyallahu anhuma, qəbrini ziyarət etmək Mədinə əhlinə və oraya qonaq və ya ziyarətçi kimi gələnlərə müstəhəbdir. Bu, qəbirləri ziyarət etməyin icazəli olmasına dair ümumi dəlillərə görədir ki, onlardan biri də Peyğəmbərin, sallallahu aleyhi və səlləm, bu sözüdür: «Sizə qəbirləri ziyarət etməyi qadağan etmişdim, artıq ziyarət edin» [21]. [21] Hədisi Müslim: (977) rəvayət etmişdir.

Vəfatından sonra Peyğəmbərə, sallallahu aleyhi va səlləm, salam göndərməyin fəzilətinə gəlincə, bu barədə o, sallallahu aleyhi va səlləm, belə buyurmuşdur: "Kim mənə salam verərsə, Uca Allah ruhumu mənə qaytarar ki, mən də onun salamını qaytarım" [22]. [22] Hədisi Əhməd "Müsnəd" əsərində: (10815) rəvayət etmişdir. İsnadı həsəndir.

Qadınlara Peyğəmbərin, sallallahu aleyhi va səlləm, qəbrini və ya digər müsəlmanların qəbrini ziyarət etmək şəriətə uyğun deyil. Çünki qəbirləri ziyarət etmək kişilər üçün şəriətə uyğundur, qadınlara isə qəbirləri ziyarət etmək qadağan edilmişdir. İbn Abbasdan, Allah onlardan razı olsun, rəvayət edilir ki, o, demişdir: «Allahın Elçisi, səllallahu aleyhi və səlləm, qəbirləri ziyarət edən qadınları, onların üzərini məscid edənləri və çıraq yandıranları lənət etmişdir» [23]. Əbu Hureyradan, Allah ondan razı olsun, belə dediyi rəvayət edilir: «Allah Rəsulu, sallallahu aleyhi va səlləm, qəbirləri ziyarət edən qadınları lənətləmişdir» [24]. [23] Hədisi Əbu Davud: (3236), Tirmizi: (320) və Nəsai: (2043) rəvayət etmişdir. [24] Hədisi Tirmizi: (1056) və İbn Macə: (1576) həsən isnadla rəvayət etmişdir.

Peyğəmbərin, sallallahu aleyhi va səlləm, qəbrini ziyarət etmək üçün səfərə çıxmaq - əgər səfərin niyyəti yalnız qəbri ziyarət etməkdirsə - icazəli deyildir. Səfərə çıxan kəs məscidi ziyarət etməyi və orada namaz qılmağı niyyət etməlidir. O, Mədinəyə gəlib yerləşdikdə, Mədinənin yerli sakinlərinə şəriətə uyğun olduğu kimi, ona da qəbri ziyarət etmək şəriətə uyğundur. Çünki Peyğəmbər, sallallahu aleyhi va səlləm, buyurmuşdur: «Üç məsciddən başqa heç bir yerə (ibadət məqsədi ilə) səfər etmək olmaz: mənim bu məscidim, Məscidul-Haram və Məscidul-Aqsa» [25]. [25] Hədisi Buxari: (1189) və Müslim: (1397) rəvayət etmişdir. Hədisin ləfzi Müslimə aiddir.

Peyğəmbərin, sallallahu aleyhi va səlləm, və onun iki səhabəsinin, radiyallahu anhuma, qəbrini ziyarət etməyin şəri ədəbləri.

Ziyarət edən Peyğəmbərin, sallallahu aleyhi və səlləm, qəbrinin qarşısında üzü qəbrə tərəf dayanır, sonra ədəb və asta səslə Peyğəmbərə, sallallahu aleyhi və səlləm, belə salam verir: «Sənə Allahın salamı, rəhməti və bərəkəti olsun, ey Allahın elçisi!». Buna əlavə edərək: «Mən şəhadət verirəm ki, sən Risaləti çatdırdın, əmanəti yerinə yetirdin, ümmətə nəsihət etdin və Allah yolunda həqiqi cihad etdin» - deməsinin heç bir eybi yoxdur; çünki bütün bunlar haqdır.

Sonra sağ tərəfə bir addım ataraq Əbu Bəkr əs-Siddiqin, Allah ondan razı olsun, qəbrinin qarşısında dayanır və belə deyir: «Sənə Allahın salamı olsun, ey Əbu Bəkr əs-Siddiq! Sənə Allahın salamı olsun, ey Allah Rəsulunun, sallallahu aleyhi və səlləm, xəlifəsi! Allah səndən razı olsun və səni razı salsın və Məhəmmədin, sallallahu aleyhi və səlləm, ümmətinə görə sənə ən xeyirli mükafatı versin».

Sonra sağ tərəfə bir addım ataraq Ömər bin Xəttaba, Allah ondan razı olsun, belə deyir: «Sənə Allahın salamı olsun, ey Ömər əl-Faruq! Allah səndən razı olsun və səni məmnun etsin və Muhəmmədin, sallallahu aleyhi və səlləm, ümmətinə görə sənə ən xeyirli mükafatı versin».

İbn Ömər, Allah onların hər ikisindən razı olsun, səfərdən gəldikdə Peyğəmbərin, sallallahu aleyhi və səlləm, qəbrinin yanına gəlib belə deyərdi: «Allahın salamı sənin üzərinə olsun, ey Allahın Elçisi, Allahın salamı sənin üzərinə olsun, ey Əbu Bəkr, Allahın salamı sənin üzərinə olsun, ey atacan», sonra isə gedərdi» [26]. [26] Hədisi Beyhəqi "əs-Sünən əl-Kubra" (10271) əsərində rəvayət etmişdir. Sənədi səhihdir.

Qəbrin divarlarına və hasarına toxunmur və öpmür:

İmam Malik, Allah ona rəhmət etsin, belə demişdir: «Peyğəmbərə, sallallahu aleyhi və səlləm, salam verən şəxs qibləyə deyil, üzü qəbrə tərəf dayanmalı, yaxınlaşıb salam verməli və əli ilə qəbrə toxunmamalıdır» [27]. [27] Əş-Şifə, Qadi İyad: (2/199).

İmamlar ittifaq etmişlər ki, Peyğəmbərin, sallallahu aleyhi və səlləm, qəbrinə əllə toxunmaq və onu öpmək olmaz.

Qəbrin başında çox dayanmaz, salam verib sonra oradan ayrılar.

İmam Malik, Allah ona rəhmət etsin, belə demişdir: «Peyğəmbərin, sallallahu aleyhi və səlləm, qəbrinin yanında dayanıb dua etməyi düzgün görmürəm, lakin salam verib getməlidir» [28]. [28] Əş-Şifə Qadi İyad: (2/199).

Nafi, rahiməhullah, demişdir: "Mən İbn Öməri yüz dəfədən də artıq görmüşəm, o, qəbrin yanına gəlib deyərdi: «Peyğəmbərə, sallallahu aleyhi və səlləm, salam olsun. Əbu Bəkrə salam olsun. Atama salam olsun», sonra da oradan ayrılardı" [29]. [29] Hədisi Əcurri "Əş-Şəria" adlı əsərində: (5/2374): (1853) rəvayət etmişdir.

Amma bəzi ziyarətçilərin Peyğəmbərin, sallallahu aleyhi və səlləm, qəbrinin yanında səslərini ucaltmaları və orada uzun müddət dayanmaları şəriətə ziddir.

Peyğəmbərə, sallallahu aleyhi və səlləm, və ya digər məxluqlara mənfəətin cəlb edilməsi, zərərin dəf edilməsi, istəyin yerinə yetirilməsi, sıxıntının aradan qaldırılması, xəstənin şəfa tapması, şəfaət, əzabdan qurtuluş və sairə buna oxşar şeylər üçün dua etmək icazəli deyil. Çünki yalnız Allahın qadir olduğu şeylərdə Ondan başqasına dua etmək haramdır və böyük şirkdir. Uca Allah bu barədə belə buyurmuşdur: "Rəbbiniz buyurdu: “Mənə dua edin, Mən də duanıza cavab verim. Mənə ibadət etməyə təkəbbürlük göstərənlər Cəhənnəmə zəlil olaraq girəcəklər” (Ğafir 40 surəsi, ayə 60). Pak və nöqsansız olan Allah buyurur: "Allahdan qeyri dua etdikləriniz də sizin kimi qullardır. Əgər (iddianızda) doğrusunuzsa, haydı onları çağırın, (qoy onlar da) sizə cavab versinlər" [Əraf 7 surəsi, ayə 194]. İzzət və Cəlal sahib olan Allah buyurur: "Şübhəsiz ki, məscidlər Allaha məxsusdur. Elə isə Allahla yanaşı heç kəsə dua etməyin!" (Cin 72 surəsi, ayə 18).

Qəbrin yanında Allaha dua etmir. Dua etmək istəyən kəs qəbirdən aralanmalı, qibləyə yönəlib dua etməli və dua əsnasında qəbrə tərəf yönəlməməlidir.

İmam Malik, Allah ona rəhmət etsin, belə demişdir: "Peyğəmbərin, sallallahu aleyhi və səlləm, qəbrinin yanında dayanıb dua etməyi düzgün hesab etmirəm".

Məscidə daxil olarkən və ya oradan çıxarkən qəbrə tez-tez gedib-gəlmək nə Mədinə əhli, nə də kənardan gələn ziyarətçilər üçün şəriətə uyğun deyil. Çünki bununla qəbrin bayram yerinə çevrilməsindən ehtiyat edilir.

Allahın Elçisi, Allahın salavatı və salamı onun üzərinə olsun, bundan çəkindirərək belə demişdir: «Qəbrimi ziyarətgaha və evlərinizi də qəbirsanlıqlara çevirməyin, harada olsanız da mənə salavat (salallahu aleyhi va səlləm) deyin, sizin mənə dediyiniz salavatlar mənə çatar» [30]. [30] Hədisi Əhməd "Müsnəd" əsərində: (8804) rəvayət etmişdir. İsnadı həsəndir.

"Qəbrimi ziyarətgaha çevirməyin" sözünün mənası: müəyyən vaxtlarda və ya xüsusi hallarda qəbrin ziyarətinə təkrar-təkrar qayıtmaqdır. Məsələn: hər gün, hər həftə və ya hər ay ziyarət üçün xüsusi vaxt ayırmaq və ya müəyyən bir halın olmasına görə ziyarət etmək kimi. Həmçinin deyilmişdir ki, yəni: oranı toplaşdığınız bir mövsümə çevirməyin [31]. [31] Bax: Эr-Rağib əl-Əsfəhaninin "əl-Müfrədat" əsəri, (səh: 594) və əş-Şovkaninin "Şərhus-Sudur bi-təhrimi rəfil-qubur" əsəri, (səh: 16).

İmam Malik, Allah ona rəhmət etsin, belə demişdir: "Mədinə əhalisindən olub məscidə daxil olub çıxan kimsənin qəbrin yanında dayanması vacib deyil. Bu, yalnız qəriblər üçündür" [32]. [32] Qadi İyadın "əş-Şifə" (2/204), İbn Həccin "əl-Mədxal" (1/262).

İmamın, Allah ona rəhmət eləsin, bu sözləri: "Bu, yalnız qəriblər üçündür" – yəni: ümumi ziyarətə aiddir, hər dəfə daxil olub-çıxanda edilən təkrar ziyarətə isə şamil edilmir.

Qəbrin qarşısında, namaz qılan şəxsin duruşu kimi bir əlini digərinin üzərinə qoyub sinəsinin üstündə və ya altında durmaq caiz deyil. Çünki bu duruş namaza məxsusdur və bu, zəlillik və boyun əymə halıdır ki, Allah Subhanəhu və Təaladan başqası üçün edilməz.

Bəzi insanların etdiyi kimi Peyğəmbərə, salləllahu aleyhi və səlləm, salam vermək üçün uzaqdan qəbrə tərəf yönəlmir. Çünki bu əməli nə səhabələr, radiyallahu anhum, nə də dörd imamdan və başqalarından olan saleh sələflər etmişlər.

Şərəfli qəbrə hansı tərəfdən olur-olsun dua, Quran oxumaq və ya buna bənzər əməllərlə yönəlmək olmaz. Bu əməl də yuxarıda qeyd edildiyi kimi sonradan uydurulmuş əməllərdəndir və müsəlmana Allahın icazə vermədiyi bir şeyi dinə gətirməsi icazəli deyildir. İmam Malik, Allah ona rəhmət etsin, buna bənzər əməlləri inkar etmiş və demişdir: "Bu ümmətin axırı, onun əvvəlini islah edən şeydən başqası ilə islah olmayacaq" [33]. [33] "Məcmu Fətava İbn Baz": (16/110).

Peyğəmbərə, sallallahu əleyhi va səlləm, salam verərkən şəkil çəkməklə və canlı yayımla məşğul olmamaq.

Allahın salatı və salamı peyğəmbərimiz Muhəmmədin, onun ailəsinin və cəmi səhabələrinin üzərinə olsun.