العقيدة الصحيحة وما يضادها
ئانكو: ((من چ ڕزق ژ وان نهڤێت و من نهڤێت ئهو خوارنێ بدهنه من، ئهزم ڕزقى ددهم. مهعنا خودێ يێ ههوجهى كهسێ نينه، بهلكى خهلك ههمى د ههوجهى وينه، ئهوه ئافراندهر و ڕزقدهرێ وان)). [الذاريات: 57]. ئانكو: ((هندى خودێیه ئهو ب تنێیه ڕزقى ددهته خهلكى و قويتى بۆ وان پهيدا دكهت، خودان هێزێ موكومه، يێ كهس نهشێتێ، خودانێ هێز و شيانێ ههمییێ)). [الذاريات: 58]. ئانكو: ((خودايێ ههوه ئهوێ ئهرد بۆ ههوه كرییه جھ؛ دا ژينا ههوه ل سهر وى ب ساناهى بكهڤیت و ئهسمان موكوم ئاڤاكرى و باران ژ عهورى باراندى و ههمى ڕهنگێن فێقى و شينكاتى بۆ ههوه ژێ داين، ڤێجا هوين چ ههڤال و هۆگران بۆ خودێ د پهرستنێدا چـێ نهكهن، هوين د زانن كو ئهو د ئافراندن و ڕزقدانێدا يێ بێ شریكه و ئهوه يێ هێژاى پهرستنێ )). [البقرة: 22]. و ئينانهخوارا قورئانێ و دياركرن و بهرفرههكرنا ئهحكامێن وێ بۆ هندێیه دا هوين ژ خودێ پێڤهتر پهرستنا كهسێ دى نهكهن. هندى ئهزم ئهز بۆ ههوه - گهلی مرۆڤان - ژ لايێ خودێڤه يێ هاتيم دا ههوه ژ عهزابا وى بترسينم و مزگينییێ ب خێرێ بدهمه ههوه)). نێ گوهدانا ساخلهم و پاراستى ژ شركێ بۆ خودێ ب تنێیه)).
ئانكو: ((من چ ڕزق ژ وان نهڤێت و من نهڤێت ئهو خوارنێ بدهنه من، ئهزم ڕزقى ددهم. مهعنا خودێ يێ ههوجهى كهسێ نينه، بهلكى خهلك ههمى د ههوجهى وينه، ئهوه ئافراندهر و ڕزقدهرێ وان)). [الذاريات: 57]. ئانكو: ((هندى خودێیه ئهو ب تنێیه ڕزقى ددهته خهلكى و قويتى بۆ وان پهيدا دكهت، خودان هێزێ موكومه، يێ كهس نهشێتێ، خودانێ هێز و شيانێ ههمییێ)). [الذاريات: 58]. ئانكو: ((خودايێ ههوه ئهوێ ئهرد بۆ ههوه كرییه جھ؛ دا ژينا ههوه ل سهر وى ب ساناهى بكهڤیت و ئهسمان موكوم ئاڤاكرى و باران ژ عهورى باراندى و ههمى ڕهنگێن فێقى و شينكاتى بۆ ههوه ژێ داين، ڤێجا هوين چ ههڤال و هۆگران بۆ خودێ د پهرستنێدا چـێ نهكهن، هوين د زانن كو ئهو د ئافراندن و ڕزقدانێدا يێ بێ شریكه و ئهوه يێ هێژاى پهرستنێ )). [البقرة: 22]. و ئينانهخوارا قورئانێ و دياركرن و بهرفرههكرنا ئهحكامێن وێ بۆ هندێیه دا هوين ژ خودێ پێڤهتر پهرستنا كهسێ دى نهكهن. هندى ئهزم ئهز بۆ ههوه - گهلی مرۆڤان - ژ لايێ خودێڤه يێ هاتيم دا ههوه ژ عهزابا وى بترسينم و مزگينییێ ب خێرێ بدهمه ههوه)). نێ گوهدانا ساخلهم و پاراستى ژ شركێ بۆ خودێ ب تنێیه)).
بیروباوهرێن دروست و ههڤدژێن وێ
نڤیسین
زانایێ مهزن عبد العزيز بن عبد الله بن باز
بسم الله الرحمن الرحيم
پێشگۆتن
سوپاسی بۆ خودێ ب تنێ بن، صهلات و سهلام ل سهر وی پێغهمبهری بن یێ پشتی وی چ پێغهمبهرێن دی ناهێن و ل سهر مالبات و صهحابییێن وی بن.
پشتی ڤێ چهندێ دێ بێژم: ژ بهر كو بیروباوهرێن دروست بنیاتێ ئیسلامێ و بناخهیێ ڤی دینییه، من ب فهر دیت بابهتێ گوتارێ ل دۆر بیروباوهران بیت، تشتهكێ زانا و ئاشكهرایه ب بهڵگهیێن شهرعی ژ قورئان و سوننهتێ كو گۆتن و كریار هنگی دروست دبن و دهێنه وهرگرتن ئهگهر ل دویڤ بیروباوهرهكا دروست بهێنه ئهنجامدان، بهلێ ئهگهر بیروباوهر د دروست نهبن؛ هنگی ههر تشتهكێ ژ وان دهردچیت ژ گۆتن و كریاران دێ بهتال بن و ناهێنه قهبویلكرن، ههروهكی خودایێ مهزن گۆتی: ئانكو: ((و ژ تهمامییا نیعمهتا خودێیه ل سهر ههوه كو وى تشتێ پاقژ ئهڤرۆ بۆ ههوه حهلال كر، و ڤهكوشتییێ جوهى و فهلان - ئهگهر ل دويڤ شريعهتێ وان بیت - وى بۆ ههوه حهلال كر و ڤهكوشتییێ ههوه بۆ وان يێ حهلاله. وى مارهكرنا ژنێن ئازاد و خودان باوهر و دههمهن پاقژ بۆ ههوه حهلال كر، ههروهسا وى مارهكرنا ژنێن دههمهن پاقژ ژ جوهى و فهلان ژى ئهگهر ههوه مههرا وان دايێ، هوين ژ كارتێكرنا ب دينێ وان دپشت ڕاست بن و هوين د دههمهن پاقژ بن و كرێتییێ نهكهن، و دۆستان بۆ خۆ ژێ نهگرن. ههچییێ كوفرێ ب باوهرییێ بكهت ئهوى كارێ وى پويچ بوو و ئهو ل ڕۆژا قيامهتێ ژ زيانكارانه)). [المائدة: 5]. ههروهسا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و ب ڕاستى وهحى بۆ ته - ئهى موحهممهد - و بۆ پێغهمبهرێن بهرى ته ژى هاتییه: كو ئهگهر تۆ شريكهكى بۆ خودێ بدانى كارێ ته دێ پويچ بیت و تۆ دێ ژ وان بى يێن تێ دچن و دونيا و ئاخرهتا خۆ ب زيان ددهن؛ چونكى د گهل شركێ چ كارێن چاك قهبويل نابن)) [الزمر: 65]. ئایهتێن ل دۆر ڤێ ڕامانێ هاتین گهلهكن، پهڕتووكا خودێ یا ڕوهن و ئاشكهرا و سوننهتا پێغهمبهرێ وی یێ دهستپاك، باشترین صهلات و سهلامێن خودایێ وی ل سهر بن ئاماژه ب وێ چهندێ كرییه كو بیروباوهرێن دروست كۆم دبن و كورت دبن د باوهری ئینانێ ب خودێ و مهلائیكهتێن وی و پهڕتووكێن وی و پێغهمبهرێن وی و ڕۆژا دویماهیكێ و قهدهرێ ب باشی و خرابییێن خۆڤه، ئهڤ ههر شهش تشته، بنیاتێ بیروباوهرێن دروستن، ئهوا كو قورئان پێ هاتییه خوار و خودایێ مهزن پێغهمبهرێ خۆ موحهممهد پێ هنارتی صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن. ههر تشتهكێ غهیبی و نهپهنی كو پێدڤییه ل سهر مرۆڤێ موسلمان باوهرییێ پێ بینیت ژ ناڤ ڤان بنیاتان دهردكهڤیت، ههروهسا ههر تشتهكێ خودێ و پێغهمبهرێ وی صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن دهنگوباس پێ دای، بهڵگهیێن ڤان ههر شهش بنیاتان د قورئان و سوننهتێدا گهلهك د بووشن، ژ ڤان بهڵگهیان ژی گۆتنا خودایێ مهزنه: ئانكو: ((باشى ل نیك خودێ ئهو نينه هوين د نڤێژێدا ب لايێ ڕۆژههلات و ڕۆژئاڤايێڤه بهرێ خۆ بدهن ئهگهر فهرمانا خودێ نهبیت، بهلكى باشى ههمى كارێ وییه يێ باوهرى ب خودێ ئيناى و پهرستنا وى ب تنێ كرى، باوهرى ب ڕۆژا دويماهییێ ئيناى و ب ههمى فريشته و كيتابێن هاتينه خوارێ و ب ههمى پێغهمبهران بێ جودايى)). [البقرة: 177]. ههتا دویماهیكا ئایهتێ، و گۆتنا خودایێ مهزن: ئانكو: ((پێغهمبهرى باوهرى ب وێ ئينايه يا بۆ وى ب وهحى ژ نیك خودايێ وى هاتى، خودان باوهران ژى باوهرى ئينايه و كار ب قورئانا مهزن كرییه، ههمییان باوهرى ب خودێ ئينايه كو خودايهكێ خودان سالۆخهتێن مهزن و تهمامه و كو خودێ فريشتهيێن ب قهدر ههنه و كو وى كتێب يێن ئيناينه خوارێ و پێغهمبهر بۆ خهلكى هنارتينه، ئهم باوهرییێ ب هندهك ژ وان نائينين و كوفرێ ب هندهكان بكهين، بهلكى ئهم باوهرییێ ب وان ههمییان دئينين)). [البقرة: 285].، و گۆتنا خودایێ مهزن: ئانكو: ((ئهى ئهوێن باوهرى ئيناى، ل سهر وێ باوهرییا موكوم د بهردهوام بن يا ههوه ب خودێ و پێغهمبهرێ وى موحهممهدى ئیناى، و ب وێ قورئانا وى بۆ پێغهمبهرێ خۆ ئينايه خوارێ، ب وان ههمى كيتابێن وى بۆ پێغهمبهرێن خۆ هنارتين. ههچییێ باوهرییێ ب خودێ و ب فريشتهيێن وى يێن خودان قهدر و ب كيتابێن وى هنارتين هيدايهت بۆ خهلكى، ب پێغهمبهرێن وى ههلبژارتين دا پهيامێن وى بگههينن، ب ڕۆژا دويماهییێ يا مرۆڤ تێدا پشتى مرنێ بۆ حسێبێ ڕادبن نهئينیت، ب ڕاستى ئهو ژ دينى دهركهڤت و دويراتییهكا دوير ئهو ژ ڕێكا حهقییێ دوير كهڤت)). [النساء: 136].، و گۆتنا خودایێ مهزن: ئانكو: ((ئهرێ ما ته نهزانییه - ئهى موحهممهد - كو هندى خودێیه ههر تشتهكێ ل ئهسمانى و ئهردى ههى باش دزانیت و د لهوحێ پاراستیدا نڤيسییه؟ هندى ئهو زانينه كارهكێ ب ساناهییه ل سهر وى خودايى يێ چ تشت وى بێزار نهكهت)). [الحج: 70].
هندیكه فهرموودهیێن دروستن یێن ئاماژهیێ دكهنه سهر ڤان بنیاتان؛ ئهو ژی گهلهك د بووشن، ژ وان ژی ئهو فهرموودهیا دروست و ناڤداره یا موسلمی د صهحیحا خۆدا ڤهگوهاستی ژ فهرموودهیا میرێ باوهرداران عومهرێ كوڕێ خهطابی (خودێ ژێ ڕازی بیت) كو جبریلی سلاڤ لێ بن پرسیارا باوهرییێ ژ پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن كر، ئینا گۆته وی: ((باوهری ئهڤهیه ته باوهری ب خودێ، مهلائیكهتێن وی، پهڕتووكێن وی، پێغهمبهرێن وی و ڕۆژا دویماهیكێ ههبیت، و ته باوهری ب قهدهرێ ژی ههبیت ب باشی و خرابییا وێڤه)). [1] ههتا دویماهیكا فهرموودهیێ. و بۆخاری و موسلم ژی ژ فهرموودهیا ئهبو هورهیرهی ڤهدگوهێزن. ئهڤ ههر شهش بنیاته: ههر تشتهكێ پێدڤی بیت ل سهر موسلمانی باوهرییێ پێ بینیت د دهرحهقێ خودایێ مهزندا و ل دۆر بابهتێن گرێدایی ڕۆژا قیامهتێ و ژ بلی ڤانه ژ بابهتێن غهیبی و نهپهنی. [1] مسلم الإيمان (8)، الترمذي الإيمان (2610)، النسائي الإيمان وشرائعه (4990)، أبو داود السنة (4695)، ابن ماجه المقدمة (63)، أحمد (1/27).
باوهری ئینان ب خودایێ مهزن
باوهری ئینان كو ئهلڵاھ ئهو خودایه یێ ژ ههژی عیبادهتییه و ههر تشتهكێ دی ژبلی وی ژ ههژی عیبادهتی نینن.
ڤێجا ههر ژ باوهری ئینانێ ب خودایێ مهزن، باوهری ئینانه ب وێ چهندێ كو ئهو خودایهكێ ب حهقه و ههر ئهو ب تنێ یێ ژ ههژی عیبادهتییه، ژ بهر كو ئهو چێكهرێ مرۆڤایه و باشی و قهنجییان د گهل دكهت و ڕزقێ وان ددەت و یێ زانا ب نهێنی و ئاشکەراییێن وان، ئهوه یێ شیان ل سهر خهلاتكرنا مرۆڤێن گوهدار و سزادانا مرۆڤێن گونههكار ههین، و خودێ ژ بهر ڤی عیبادهتی مرۆڤ و ئهجنه ئافراندینه و فهرمان ب كرنا عیبادهتی ل وان كرییه، ههروهكی خودێ گۆتی: ئانكو: ((و من ئهجنه و مرۆڤ ب تنێ بۆ هندێ یێن چێكرین دا من ب تنێ بپهرێسن)). [الذاريات: 56]. ههروهسا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((گهلی مرۆڤان خودايێ خۆ يێ هوين ب قهنجییێن خۆ پهروهردهكرين بپهرێسن و ژێ بترسن و دويڤچوونا دينێ وى بكهن، چونكى ئهوى هوين و يێن بهرى ههوه ژى ژ چوننهيێ ئافراندن، دا بهلكى هوين ببنه ژ تهقواداران يێن خودێ ژ وان ڕازى بووى و ئهو ژ وى ڕازى بووين)). [البقرة: 21]. و خودێ پێغهمبهر هنارتن و پهڕتووك ئینانه خوار، دا ڤێ حهقییێ ئاشكهرا بكهن و خهلكی بۆ گازی بكهن، ههروهسا دا هشیاركرنێ ژ ههر تشتهكێ دژی ڤێ چهندێ بكهن، ههروهكی خودایێ مهزن گۆتی: ئانكو: ((و ب ڕاستى د ناڤ ههر مللهتهكێ بۆریدا مه پێغهمبهرهك هنارتبوو دا فهرمانێ ب پهرستنا خودێ و گوهدارییا وى ل وان بكهت و وان ژ پهرستنا شهيتانى و صهنهم و مرییان بدهته پاش)) [النحل: 36]. ههروهسا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و مه بهرى ته - ئهى موحهممهد - پێغهمبهرهك نههنارتییه ئهگهر مه وهحى بۆ فڕێ نهكربیت كو ژ خودێ پێڤهتر چ خودايێن ب حهق نينن، ڤێجا هوين ژ دل پهرستنا وى ب تنێ بكهن)). [الأنبياء: 25]. و خودایێ مهزن گۆت: ئانكو: (((الر) . ئهڤ كيتابه يا كو خودێ بۆ موحهممهدى هنارتى ئايهتێن وێ ژ كێماسى و خهلهتییان دپاراستينه، پاشى ب ئهمر و نههى و دياركرنا حهلالی و حهرامى ژ لايێ خودێڤه يێن هاتينه ئاشكهراكرن، ئهو خودايێ كاربنهجهـ د ڕێڤهبرنا كاراندا، يێ شارهزا د دويماهییا كاراندا)). [هود: 1-2]. ڕاستییا ڤی عیبادهتی ژی یا د هندێدا مرۆڤ ههر تشتهكێ عیبادهتی پێ دكهت بۆ خودایێ مهزن ب تنێ بكهت و چ تشتێن دی د گهل وی نهكهته شریك، ژ دوعاكرن و ترس و هیڤی و نڤێژ و ڕۆژی و قوربانی و نهزركرن و ههر جۆرهكێ دی یێ عیبادهتی، دڤێت مرۆڤ ڤان عیبادهتان ههمییان ب خۆشكاندنڤه بۆ خودێ ب تنێ بكهت و هیڤی ههبن خودێ دێ ژ وی قهبویل كهت و ترس ههبیت ژێ نههێته وهرگرتن، د گهل تهمامهتییا حهزژێكرنێ بۆ خودێ و خۆشكاندنێ بۆ مهزناهییا وی، پترییا قورئانێ ژی د دهرحهق ڤی بنیاتێ مهزندا هاتییه خوار، وهكی گۆتنا خودێ: ئانكو: ((ڤێجا تۆ پهرستنا خودێ ب تنێ بكه، وتۆ د ههمى دينێ خۆ دا ئيخلاصێ بۆ وى بكه)). [الزمر: 2-3]. و گۆتنا خودایێ مهزن: ئانكو: ((و خودايێ ته - ئهى مرۆڤ - فهرمان دايه كو پهرستنا وى ب تنێ بهێتهكرن)). [الإسراء: 23]. و گۆتنا خودایێ مهزن: ئانكو: ((ڤێجا هوين - گهلی خودان باوهران - دوعا و عيبادهتى بۆ وى ب تنێ بكهن، و چاڤ ل بوتپهرێسان نهكهن د ڕێبازا واندا، ئهگهر خۆ وان پێ نهخۆش بیت ژى)). [غافر: 14]. فهرموودهیهك د ههردوو صهحیحێن (بۆخاری و موسلم)ـی ژ موعازی (خودێ ژێ ڕازی بیت) دهێته ڤهگوهاستن كو پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن گۆت: ((مافێ خودێ ل سهر عهبدان ئهڤهیه ئهو عیبادهتێ وی ب تنێ بكهن و چ شریكان بۆ دروست نهكهن)). [2]. [2] البخاري الجهاد والسير (2701)، مسلم الإيمان (30)، الترمذي الإيمان (2643)، ابن ماجه الزهد (4296)، أحمد (5/238).
باوهری ئینان ب وان ههمی تشتێن خودێ ل سهر عهبدێن خۆ فهڕز كرین ژ ههر پێنج ستوینێن ئیسلامێ یێن دیار
ههروهسا ژ باوهری ئینانێ ب خودێ، باوهری ئینانه ب وان ههمی تشتێن خودێ ل سهر عهبدێن خۆ فهڕز كری ژ ههر پێنج ستوینێن ئیسلامێ یێن دیار، كو ئهو ژی شاهدهدانه كو ژ ئهلڵاهی پێڤهتر چ خودایێن ژ ههژی پهرستنێ نینن و موحهممهد پێغهمبهرێ خودێیه، كرنا نڤێژێ، دانا زهكاتێ، گرتنا ڕۆژییێن ههیڤا ڕهمهزانێ و چوونا مالا خودێ ل مهكههێ ب مهرهما كرنا حهجێ بۆ وی كهسێ شیانێن ڤێ چهندێ ههبن، و ژ بلی ڤانه ژ وان تشتێن شهریعهتێ پاقژكهر فهڕز كرین.
و گرنگترین ستوین د ناڤ ڤان ههر پێنج ستویناندا، شاهدهدانه كو ژ ئهلڵاهی پێڤهتر چ خودایێن ژ ههژی پهرستنێ نینن و موحهممهد پێغهمبهرێ خودێیه، و شاهدهدان كو ژ ئهلڵاهی پێڤهتر چ خودایێن ژ ههژی پهرستنێ نینن دخوازیته هندێ مرۆڤ عیبادهتی ب ڕهنگهكێ دلسۆز و (ب ئیخلاص) بۆ خودێ ب تنێ بكهت و خۆ ژ عیبادهتێ ههر تشتهكێ دی ژ بلی وی بدهته پاش و ڤێ چهندێ ڕهد بكهت، و ئاها ئهڤهیه ڕامانا (لا إله إلا الله) كو ئهڤهیه چ خودایێن ژ ههژی پهرستنێ نینن ژ بلی ئهلڵاهی، ڤێجا ههر تشتهكێ دی ژ بلی وی پهرستن بۆ بهێته كرن ژ مرۆڤان یان مهلائیكهتان یان ئهجنهیان یان ههر تشتهكێ دی، ئهڤه ههمی ژ ههژی پهرستنێ نینن و عیبادهتێ وان یێ دروست نینه و ئهوێ ژ ههژی پهرستنێ و عیبادهتكرنا وی یا دروست؛ ب تنێ ئهلڵاهه، ههروهكی خودایێ مهزن دهێته كهرهمێ و دبێژیت: ئانكو: ((ئهو ژ بهركو خودێیه خودايێ حهق يێ كو ژ وى پێڤهتر چ خودا نينن، و هندى ئهو تشتـن يێن بوتپهرێس ژ بلی وى پهرستنێ بۆ دكهن دپويچن نه مفايى دگههينن نه زيانێ)). [الحج: 62]. بهری نوكه هاته دیاركرن كو خودێ مرۆڤ و ئهجنه ژ بهر ڤی بنیاتێ مهزن ئافراندن و فهرمان ب وێ چهندێ ل وان كر و پێغهمبهرێن خۆ ژ بهر وێ هنارتن و پهڕتووكێن خۆ ژی ژ بهر وێ ئینانه خوارێ، لهوا باش هزرێن خۆ د ڤێ چهندێدا بكه و گهلهك بینه سهر هزرا خۆ، دا ئهو نهزانینا مهزن یا ل دهڤ پترییا موسلمانان پهیدا بووی ب ڤی بنیاتێ مهزن بۆ ته دیار بیت كو ژ بهر ڤێ نهزانینێ ئهو چوون عیبادهتێ تشتهكێ دی د گهل خودێ كر و ئهو مافێ خودێ ب تنێ یێ ژ ههژی بۆ هندهكێن دی ژی بر، ڤێجا ههما خودێ هاریكار بیت.
و باوهری ئینان ب وێ چهندێ كو ئهلڵاھ چێكهرێ جیهانێیه و ب زانین و شیانێن خۆ كاروبارێن وان ب ڕێڤه دبهت و دهستههلاتێ ل وان دكهت
و ههر ژ باوهری ئینانێ ب خودایێ مهزن، باوهری ئینانه كو خودێ چێكهرێ جیهانێیه و ب زانین و شیانێن خۆ كاروبارێن وان ب ڕێڤه دبهت و دهستههلاتێ ل وان دكهت، ههروهكی وی دڤێت، و ئهو خۆدانێ دونیا و ئاخرهتێیه و خودایێ ههمی جیهانایه و ژ وی پێڤهتر چ چێكهرێن دی نینن و ژ وی پێڤهتر چ خۆدێ ژی نینن. و كو وی پێغهمبهر هنارتن و پهڕتووك ئینانه خوارێ پێخهمهت بهرژهوهندییا عهبدێن خۆ و گازیكرنا وان بۆ وی تشتێ ڕزگاربوون و باشییا وان یا نێزیك و دویر تێدا ههی. و كو خودایێ مهزن چ شریك و ههڤال نینن د ڤان ههمی تشتاندا، ههروهكی خودایێ مهزن گۆتی: ئانكو: ((خودێیه ئافراندهرێ ههمى تشتان و ئهوه خودانێ وان يێ وان ب ڕێڤه دبهت، ئهو ههمى ل بن دهستێ وينه و ئهو ل سهر ههر تشتهكى وهكيله)). [الزمر: 62]. ههروهسا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((هندى خودايێ ههوهيه ئهو خودايه يێ ئهسمان و ئهرد ژ چوننهيێ د شهش ڕۆژاندا ئافراندين، پاشى (ئیستيواء) ل سهر عهرشى كر، ئانكو: ل سهر بلند بوو و ب سهركهڤت، بلندبوونهكا بابهتى مهزنییا وى بیت، ئهو شهڤێ ب سهر ڕۆژێدا دئينیت، ههتا د ناڤدا دپێچیت و ڕۆناهییا وێ دبهت و ڕۆژێ ب سهر شهڤێدا دئينیت ڤێجا تارییا وێ دبهت و ههر ئێك ژ وان ههردهم ب لهز ب دويڤ يا دیدا دهێت، ئهوه يێ ڕۆژ و ههيڤ و ستێر ئافراندين و ئێخستينه بن فهرمانا خۆ وهكى وى دڤێت ئهو وان ب ڕێڤهدبهت، ئهو ژ ئايهتێن وى يێن مهزنن. نێ ئافراندن ههمى و فهرمان ههمى يا وییه و خودێ خودايێ ههمى چێكرییان يێ پاك و بلند و مهزن بیت)). [الأعراف: 54].
و باوهری ئینان ب باشناڤ و سالۆخهتێن وی یێن بلند، بێی كو گوهاڕتنێ بێخینه تێدا یان ژ كاربێخین یان بێژین وهكی فلان كهسی.
و ژ باوهری ئینانا ب خودایێ مهزن، باوهری ئینانه ب باشناڤ و سالۆخهتێن وی یێن بلند، ئهوێن د پهڕتووكا وی یا پیرۆزدا هاتین و ژ پێغهمبهرێ وی یێ دهستپاك بنهجھ بووین، بێی كو گوهاڕتنێ بێخینه تێدا یان ژ كاربێخین یان بێژین وهكی فلان كهسی، بهلكی دڤێت ئهم وان وهكی هاتین ببهین و ڕاڤه بكهین، نهكو چاوانییێ بۆ بدانین، كا چاوا دڤێت ئهم باوهرییێ ب وان ڕامانێن مهزن ژی بینین یێن ژ ڤان ناڤان دچن كو ئهو ژی سالۆخهتێن خودایێ مهزنن، پێدڤییه خودێ ب ڤان سالۆخهتان بهێته سالۆخهتكرن ب وی ڕهنگێ ئهو ژ ههژی، بێی كو چێكرییهكێ وی ب وی بهێته وهكههڤكرن یان شوبهاندن د سالۆخهتهك ژ سالۆخهتێن ویدا، ههروهكی خودایێ مهزن دهێته كهرهمێ و دبێژیت: ئانكو: ((تشتهك وهكی وی نینه و ئهو گوهدێرێ بینهره)). [الشورى: 11]. و خودایێ مهزن گۆتییه: ئانكو: ((ڤێجا كو ههوه زانى هندى صهنهمن چ مفاى ناگههيننه ههوه، هوين - گهلی مرۆڤان - د پهرستنێدا چ ههڤكويڤان بۆ خودێ ژ چێكرییێن وى نهدانن و بۆ نهكهنه ههڤپشك. هندى خودێیه دزانیت هوين چ دكهن و هوين د بێ ئاگههن هوين خهلهتى و دويماهییا كارێ خۆ نزانن)). [النحل: 74]. ئهڤه بیروباوهرێن ئههلێ سوننهتێ و جهماعهتێیه ژ صهحابییێن پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن و ئهوێن ب باشی دویكهڤتنا وان دكهن، و ئهڤه ههر ئهو بیروباوهرن یێن ئیمام ئهبول حهسهنێ ئهشعهری (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببهت) د پهڕتووكا خۆ (المقالات عن أصحاب الحديث وأهل السنة)ـدا و ژ بلی وی ژ خۆدانێن زانین و باوهرییێ ڤهگوهاستین.
ئهوزاعی (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببهت) دبێژیت: پرسیار ژ زوهری و مهكحوولی هاته كرن دهربارهی وان ئایهتێن ل دۆر سالۆخهتێن خودێ هاتینه خوار، ئینا وان ههردووكان گۆت: وان ب وی شێوهیێ ئهو پێ هاتینه خوار دهڕباز بكهن و ڕاڤهكهن.
و وهلیدێ كوڕێ موسلمی (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببهت) دبێژیت: پرسیار ژ مالكی، ئهوزاعی، لهیسێ كوڕێ سهعدی و سوفیانێ سهوری (خودێ دلۆڤانییێ ب وان ببهت) هاته كرن دهربارهی وان دهنگوباسێن ل دۆر سالۆخهتێن خودێ هاتین، ئهوان ههمییان گۆت: ئهوان ب وی شێوهیێ ئهو پێ هاتینه خوار دهڕباز و ڕاڤهكهن بێی كو چاوانییێ بۆ بدانن.
ئهوزاعی (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببهت) دبێژیت: هێشتا تابعى دئاماده بوون مه دگۆت خودایێ مهزن یێ ل سهر عهرشێ خۆ و مه باوهری یا ب وی تشتی ههی یێ دهربارهی سالۆخهتێن خودێ د سوننهتێدا هاتی.
و دهمێ پرسیار ژ ڕهبیعهیێ كوڕێ ئهبو عهبدولڕهحمانی شێخێ مالكی (خودێ دلۆڤانییێ ب وان ببهت) هاتییه كرن دهربارهی ڕاستڤهبوونا خودێ ل سهر عهرشی (ئیستیوائا خودێ) وی گۆت: ڕاستڤهبوون (ئیستیواء) تشتهكێ دیار و ئاشكهرایه، بهلێ چاوانییا وێ ب ئهقلی مرۆڤ نهشێت بگههیتێ و بزانیت، و پهیام ژ دهڤ خودێیه و ئهوا ل سهر پێغهمبهری ئهڤهیه ب باشی بگههینیت و یا ل سهر مه ژی باوهری پێ ئینان و ڕاست دهرئێخستنه).
و دهمێ پرسیار ژ مالكی (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببهت) هاتییه كرن دهربارهی ڤێ چهندێ (ئانكو ئیستیوائێ)، وی گۆت: ڕاستڤهبوون (ئیستیواء) تشتهكێ دیار و ئاشكهرایه، بهلێ چاوانییا وێ نهیا دیار و ئاشكهرایه، باوهری ئینان ب وێ ژی واجبه و پرسیاركرن ل دۆر وێ ژی بیدعهیه)، پاشی گۆته وی كهسێ پرسیار كری: ئهز دبینم تۆ مرۆڤهكێ خرابی! پاشی فهرمان كر و ئهو زهلام ژ دیوانا وی هاته دهرئێخستن.
ئهڤ ڕامانه ژ دایكا باوهرداران ئوم سهلهمهیێ (خودێ ژێ ڕازی بیت) هاتییه ڤهگوهاستن و ئیمام ئهبو عهبدولڕهحمانێ كوڕێ موبارهكی (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببهت) گۆتییه: (ئهم وهسا خودایێ خۆ دنیاسین كو ئهو یێ ل سهر ئهسمانان و یێ ل سهر عهرشی و یێ جۆدایه ژ چێكرییێن خۆ).
ئاخڤتنا زانا و ئیمامان د ڤی بابهتیدا گهلهكه و د شیاندا نینه د ڤێ گۆتارێدا ههمی بهێته ڤهگوهاستن، و ههر كهسێ ڤیا ل سهر گهلهك ژ ڤان ئاخڤتنان ڕابوهستیت؛ بلا لێزڤڕینێ بۆ وێ بكهت یا زانایێن سوننهتێ د ڤی بابهتیدا نڤیسی، وهكی پهڕتووكا (السنة) یا عهبدولڵاهێ كوڕێ ئیمامێ ئهحمهد و پهڕتووكا (التوحید) یا ئیمامێ مهزن و گرانبها موحهممهدێ كوڕێ خوزهیمهی و پهڕتووكا (السنة) یا ئهبول قاسمێ لالهكائی یێ طهبهری و پهڕتووكا (السنة) یا ئهبو بهكرێ كوڕێ ئهبو عاصمی، ههروهسا بلا بزڤڕیته بهرسڤا شێخێ ئیسلامێ ئبن تهیمییهی بۆ خهلكێ حهماتێ، ب ڕاستی ئهو بهرسڤهكا مهزنه و مفایهكێ مهزن یێ تێدا و شێخی (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببهت) تێدا بیروباوهرێن ئههلێ سوننهتێ ڕوهن كرینه و تێدا گهلهك ژ گۆتنێن وان ڤهگوهاستینه، زێدهباری گهلهك بهڵگهیێن ئهقلی و شهرعی ل سهر وێ چهندا ئههلێ سوننهتێ گۆتی و نهدروستییا وێ چهندا ههڤڕكێن وان گۆتی. ههروهسا پهڕتووكا وی یا ب ناڤێ (التدمریة) ژی، شێخی تێدا ئهڤ چهنده ب بهرفرههی دیاركرییه و تێدا بیروباوهرێن ئههلێ سوننهتێ ب بهڵگهیێن نهقلی و ئهقلی ڕوهن كرینه و ب ڕهنگهکێ وهسا بهرسڤا ههڤڕك و كهسێن دژ دایه كو حهقی و ڕاستی پێ ئاشكهرا بیت و نهحهقی پێ پویچ بیت بۆ ههر خۆدان زانینهكێ ب مهرهما دروست و حهزهكا تهمام بۆ زانین و نیاسینا حهقییێ بهرێ خۆ بدهتێ، و ههر كهسێ سهرپێچییا ئههلێ سوننهتێ بكهت د وی تشتێ وان باوهری پێ ههی د بابهتێ باشناڤ و سالۆخهتێن خودێدا؛ مسۆگهر ئهڤێ ههنێ يێ كهڤتييه د سهرپێچییا بهڵگهیێن نهقلی و ئهقلی د گهل ههڤدژییهكا ڕوهن د ههر تشتهكێ ئهو بنهجھ دكهت و ڕهد دكهت.
هندیكه ئههلێ سوننهت و جهماعهتێنه؛ ئهو ههر تشتهكێ خودایێ مهزن د پهڕتووكا خۆ یا پیرۆزدا بۆ خۆ بنهجھ كربیت یان پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن د سوننهتا خۆ یا دروستدا بۆ وی بنهجھ كربیت؛ ئهو ژی وی تشتی بۆ خودێ بنهجھ دكهن بێی كو بێژن وهكی فلان تشتی و وان خودایێ مهزن ژ وێ چهندێ پاقژ ڕاگرتییه ئهو وی وهكههڤ بكهن ب چێكرییهكێ ویڤه، پاقژ ڕاگرتنهكا دویر بیت ژ كارئێخستنێ، ب ڤێ چهندێ ژی ئهو سلامهت بوون ژ ههڤدژییێ و وان کار ب هەمی بەڵگەیان کر و ئهڤه سوننهتا خودێیه بۆ ههر كهسێ دهست ب وێ حهقییێڤه بگریت و ل دویڤ بچیت یا خودێ پێغهمبهرێن خۆ پێ هنارتین و بۆ ڤێ چهندێ بزاڤان بكهت و د مهرهم و داخوازییا خۆدا یێ دلسۆز بیت و مهرهما وی ئهو بیت خودێ تهوفیقا وی بدهت و بهڵگهیێ خۆ ل بهر وی ڕوهن بكهت، ههروهكی خودایێ مهزن گۆتی: ئانكو: ((بهلكى ئهم حهقییێ ئاشكهرا دكهين و دهاڤێينه نهحهقییێ ڤێجا ئهو پێ پويچ دبیت و دچیت و نامينیت)). [الأنبياء: 18]. ههروهسا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و بوتپهرێس هێجهتهكێ بۆ ته - ئهى موحهممهد - نائينن ئهگهر ئهم بهرسڤا ڕاست و ئاشكهراكرنهكا باشتر بۆ ته نهئينين)). [الفرقان: 33]. و ب ڕاستی حافز ئبن كهسیر (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببهت) د تهفسیرا خۆ یا ناڤداردا ل دهمێ دهێته سهر ڤێ گۆتنا خودایێ مهزن: ﴿إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ﴾ [الأعراف: 54]. ئاخڤتنهكا جوان و تازه د ڤی بابهتیدا بهحس دكهت كو دێ یا باش بیت ل ڤێرێ بهێته ڤهگوهاستن ژ بهر كو مفایهكێ مهزن یێ تێدا ههی. ئهو (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببهت) دبێژیت: خهلكی د ڤی بابهتیدا گهلهك گۆتن ههنه كو ڤێرێ جهێ هندێ نینه ب بهرفرههی وان گۆتنان بینین و بهحس بكهین، بهلكی ل ڤێرێ ئهم دێ ل دویڤ ڕێك و ڕێبازا سهلهفێن چاك چین: مالك و ئهوزاعی و سهوری و لهیثێ كوڕێ سهعد و شافعی و ئهحمهد و ئیسحاقێ كوڕێ ڕاههوهیهی و ژ بلی وان ژ ئیمام و زانایێن موسلمانان یێن بهرێ و یێن نوكه، ڕێبازا وان ژی ئهڤهیه ئهڤ دهقێن ههنێ وهكی سهرڤههییا وان بهێنه ڕاڤهكرن و دهڕبازكرن بێی كو چاوانی بۆ بهێته دانان یان بهێته گۆتن وهكی یێن چێكرییانه یان گوهاڕتن تێدا بهێته كرن یان بهێنه ژ كارئێخستن، و ئهو سهرڤههییا دهێته سهر هزرا كهسێن وهكههڤلێكهردا یا ژ خودێ دویره و خودێ یێ ژێ پاقژ و بهریئه، چونكی خودێ وهكی چ چێكرییێن خۆ نینه و تشتهك وهكی وی نینه و ئهو گوهدێرێ بینهره، بهلكی بابهت یێ وهسایه وهكی ئیمام و زانایان گۆتی، ژ وان ژی نوعهیمێ كوڕێ حهممادێ خوزاعی كو شێخ و مامۆستایێ بۆخارییه، ئهوی گۆتییه: ههر كهسێ خودێ وهكی چێكرییێن وی لێبكهت؛ دێ كافر بیت، و ههر كهسێ وی تشتێ خودێ خۆ پێ سالۆخهت كری ڕهد بكهت؛ دێ كافر بیت، و چ وهكههڤكرن د وی تشتیدا نینه یێ خودێ خۆ پێ سالۆخهت كری یان پێغهمبهرێ وی ئهو پێ سالۆخهتكری، ڤێجا ههر كهسێ ب وی ڕهنگێ ژ ههژی خودێ و بابهتێ وی بیت ئهو تشت بۆ خودایێ مهزن بنهجھ كرن یێن ئایهتێن ئاشكهرا و دهنگوباسێن دروست پێ هاتین و كێماسی و تشتێن ژ ههژی خودێ نهبن ژ وی دانه پاش؛ ئهڤه وی ڕێكا ڕاستهڕێبوون و هیدایهتێ گرته بهر.
باوهری ئینان ب مهلائیكهتان:
هندیكه باوهری ئینانه ب مهلائیكهتان: ئهڤه باوهری ئینانێ ب وان ب ڕهنگهكێ كورت و بهرفرهھ ب خۆڤه دگریت، ڤێجا مرۆڤی موسلمان دێ باوهرییێ ئینیت كو خودێ مهلائیكهت یێن چێكرین و ئافراندین دا عیبادهتێ وی بكهن و ئهو ب وێ چهندێ سالۆخهت كرینه كو ئهو هندهك عهبدێن خۆدان قهدرن و ل پێش گۆتنا خودێ ناكهڤن و یێ ل بن فهرمانا وی و تشتێ وی گۆت جێبهجێ دكهن.9ه ئانكو: ((و كارهك ژ كارێ مهلائيكهتان نينه - چ يێ كرى بیت يان نه - ئهگهر خودێ پێ نهزانیت، و ل سهر وان نههژمێريت، ئهو مههدهرێ بۆ ئێكى ناكهن ئهو تێ نهبیت يێ خودێ ڕازى كو ئهو مههدهرێ بۆ بكهن و ئهو ژ ترسا خــودێدا ل خۆ دهشيارن و ژێ پشت ڕاست نابن)). [الأنبياء: 28]. ئهو گهلهك جۆرن، هندهك ژ وان هاتینه ڕاسپاردن ب ههلگرتنا عهرشێ خودێ و هندهكێن دی دهرگههڤانێن بهحهشتێ و جههنهمێنه، هندهكێن دی ئهركێ پاراستن و نڤیسینا كریارێن عهبدان پێ هاتییه ڕاسپاردن، ههروهسا ئهم ب ڕهنگهكێ بهرفرهھ باوهرییێ ب وان مهلائیكهتان دئینین یێن خودێ و پێغهمبهرێ وی ناڤێ وان گۆتی، ژ وان ژی وهكی جبریل و میكائیلی و مالكێ دهرگههڤانێ جههنهمێ ، و ئسرافیلی؛ ئهوێ هاتییه ڕاسپاردن ب پفكرنا بۆقێ، بهحسێ ڤی مهلائیكهتی د فهرموودهیێن دروستدا هاتییه و د فهرموودهیێن دروستدا ژ عائیشایێ (خودێ ژێ ڕازی بیت) بنهجھ بوویه كو پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن گۆتییه: ئانكو: ((مهلائیكهت یێ ژ ڕوناهییێ هاتینه ئافراندن و ئهجنه یێ ژ گوڕیهكا ئاگری هاتینه ئافراندن و ئادهم ژی ژ وی تشتێ بۆ ههوه هاتییە سالۆخهتکرن یێ هاتییه ئافراندن)). [3] أخرجه مسلم في صحيحه. [3] مسلم الزهد والرقائق (2996)، أحمد (6/153).
باوهری ئینان ب پهڕتووكان:
باوهری ئینان ب پهڕتووكان ژی یا ب ڤی ڕهنگییه، پێدڤییه ب ڕهنگهكێ كورت مرۆڤی باوهری ههبیت كو خودایێ مهزن هندهك پهڕتووك بۆ پێغهمبهر و هنارتییێن خۆ ئیناینه خوار دا تێدا مافێ خودێ ل سهر عهبدێن وی دیار بكهن و گازییێ بۆ ڤێ چهندێ بكهن، ههروهكی خودایێ مهزن گۆتی: ئانكو: ((ب ڕاستى مه پێغهمبهرێن خۆ ب دهليلێن ئاشكهرا هنارتن و مه كيتاب ب ئهحكام و شريعهتڤه د گهل وان ئينا خوارێ، مه تهرازى ئينا خوارێ؛ دا مرۆڤ ب دادییێ سهرهدهرییێ د گهل ئێكودوو بكهن)). [الحديد: 25]. ههروهسا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((مرۆڤ يهك دهستهك بوون، ههمییان باوهرى ب خودێ ههبوو، ئينا خودێ پێغهمبهر هنارتن دا ئهو دينێ وى نيشا خهلكى بدهن، و مزگينییێ ب بهحهشتێ بدهنه وى يێ گوهدارییا خودێ بكهت و وى ب ئاگرى بترسينن يێ كافرییێ پێ بكهت، وى كيتاب ب حهقییێ د گهل وان ئينانه خوارێ؛ دا ئهو حوكمى پێ د ناڤبهرا مرۆڤاندا بكهن د وى تشتیدا يێ ئهو تێدا ژێك جودا بووين، كهس ژ زۆردارى و دلڕهشى د مهسهلا موحهممهدیدا ژێك جودا نهبووينه)). [البقرة: 213].
كا چاوا ئهم ب ڕهنگهكێ بهرفرهھ ژی باوهرییێ ب وان پهڕتووكا دئینین یێن خودێ ناڤێن وان گۆتی، وهكی تهوڕاتێ و ئنجیلێ و زهبوورێ و قورئانێ و ئهو ژ یێن بهری خۆ ههمییان باشتره و دویماهیكا ههمی پهڕتووكایه، ئهو زالدهسته ل سهر وان و ڕاستدهرئێخهره بۆ وان، قورئان ئهو پهڕتووكه یا پێدڤییه ههمی مرۆڤ باوهرییێ پێ بینن و دویڤچوونێ بۆ بكهن و د ناڤ خۆدا بكهنه دادوهر، د گهل وێ سوننهتا ب ڕهنگهكێ دروست ژ پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن بنهجھ بووی، ژ بهر كو خودایێ مهزن پێغهمبهرێ خۆ موحهممهد بۆ مرۆڤ و ئهجنهیان هنارت و ئهڤ قورئانه بۆ وی ئینا خوار دا حوكمی پێ بكهت، ههروهسا خودێ ئهو كره شیفا و چارهسهر بۆ وێ نهخۆشییا د دلاندا و كره ڕوهنكهر بۆ ههر تشتهكی و كره ڕاستهڕێبوون و دلۆڤانی بۆ باوهرداران، ههروهكی خودایێ مهزن گۆتی: ئانكو: ((و ئهڤ قورئانه كيتابهكه مه بۆ پێغهمبهرێ خۆ ئينايه خوارێ، خێرا وێ گهلهكه ڤێجا هوين د وى تشتیدا يێ ئهو فهرمانێ پێ ل ههوه دكهت دويكهڤتنا وێ بكهن و تهقوا خودێ بكهن و بێ ئهمرییا وى نهكهن؛ دا بهلكى ڕهحم ب ههوه بهێتهبرن ڤێجا هوين ژ عهزابا وى ڕزگار ببن و قهنجییا وى ب دهست خۆڤه بينن)). [الأنعام: 155]. ههروهسا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و ب ڕاستى مه قورئان بۆ ته هنارتییه دا ههر تشتهكێ ههوجهى ئاشكهراكرنێ بیت ئهو ئاشكهرا بكهت و دا ئهو ببیته هيدايهت و دلۆڤانى بۆ وى يێ باوهرییێ پێ بينیت، و مزگينییهكا خۆش ب دويماهییهكا باش بۆ خودان باوهران)). [النحل: 89]. ههروهسا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((تۆ - ئهى موحهممهد - بێژه ههمى مرۆڤان: هندى ئهزم ئهز پێغهمبهرێ خودێ مه بۆ ههوه ههمییان نهكو بۆ هندهكان ب تنێ، ئهو خودايێ مولكێ ئهسمانان و ئهردى و ههر تشتهكێ د ناڤدا يێ وى، نابیت خوداينى و پهرستن بۆ ئێكێ دى بیت ژبلى وى، يێ خودان شيانه كو چێكرییان بدهت و ببهت و جارهكا دى زێندى بكهت، ڤێجا هوين باوهرییێ ب خودێ و تهوحيدا وى بينن و باوهرییێ ب پێغهمبهرێ وى موحهممهدى - سلاڤ لێ بن - بينن پێغهمبهرێ نهخواندهڤا ئهوێ باوهرییێ ب خودێ دئينیت و ب وێ يا بۆ وى ژ نیك خودايێ وى هاتى و ب وێ يا بۆ پێغهمبهرێن بهرى وى هاتى، هوين دويكهڤتنا ڤى پێغهمبهرى بكهن و كارى ب وێ بكهن يا ئهو فهرمانێ پێ ل ههوه دكهت؛ دا بهلكى بهرێ ههوه بۆ ڕێكا ڕاست بهێته دان)). [الأعراف: 158]. ئایهت ل دۆر ڤێ ڕامانێ گهلهكن.
باوهری ئینان ب پێغهمبهران:
باوهری ئینان ب پێغهمبهران ژی یا ب ڤی ڕهنگییه، پێدڤییه ب ڕهنگهكێ كورت و بهرفرهھ مرۆڤی باوهری ههبیت كو خودایێ مهزن هندهك پێغهمبهر بۆ مرۆڤان هنارتینه كو ههر ژ وان ب خۆنه، ئهڤ پێغهمبهرێن ههنێ مزگینییێ ددهنه وان و وان دترسینن و گازی وان دكهن بۆ ڕێكا ڕاست، ڤێجا ههر كهسێ ل دویڤ گازییا وان بچیت و باوهرییێ پێ بینیت؛ دێ بهختهوهر بیت و ب سهركهڤیت و ههر كهسێ سهرپێچییا وان بكهت دێ پهشیمان بیت، دویماهیك پێغهمبهر و باشترین پێغهمبهر ژی پێغهمبهرێ مه موحهممهدێ كوڕێ عهبدولڵاهییه - صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن - ههروهكی خودایێ مهزن گۆتی: ئانكو: ((و ب ڕاستى د ناڤ ههر مللهتهكێ بۆریدا مه پێغهمبهرهك هنارتبوو دا فهرمانێ ب پهرستنا خودێ و گوهدارییا وى ل وان بكهت و وان ژ پهرستنا شهيتانى و صهنهم و مرییان بدهته پاش)) [النحل: 36]. ههروهسا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((من هندهك پێغهمبهر بۆ بهنییێن خۆ هنارتينه دا مزگينییێ ب قهنجییا من بدهنه وان و وان ژ عهزابا من بترسينن؛ دا پشتى هنارتنا پێغهمبهران مرۆڤان چ هێجهتهك نهمينیت)). [النساء: 165]. ههروهسا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((موحهممهد بابێ چ زهلامێن ههوه نهبوو، بهلێ ئهو پێغهمبهرێ خودێیه و دويماهییێ پێغهمبهرانه، ڤێجا پشتى وى ههتا ڕۆژا قيامهتێ چ پێغهمبهرينى نابیت)). [الأحزاب: 40]. و ههر پێغهمبهرهكێ خودێ ناڤێ وی گۆتبیت یان ب ڕهنگهكێ دروست ژ پێغهمبهرێ خودێ بنهجھ ببیت؛ دێ ب ڕهنگهكێ بهرفرهھ و تایبهت باوهرییێ پێ ئینین، وهكی نووح و هوود و صالح و ئیبراهیم و ژ بلی وان، باشترین صهلات و پاقژترين سهلام ل سهر وان و پێغهمبهرێ مه ژی بن.
باوهری ئینان ب ڕۆژا دویماهیكێ
هندیكه باوهری ئینانه ب ڕۆژا دویماهیكێ:
باوهری ئینان ب ههر تشتهكێ خودێ یان پێغهمبهرێ وی صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن دهنگوباس پێ دای كو دێ پشتی مرنێ هێت دچیته د بنڤه، وهكی فتنا قهبری و عهزاب و نیعمهتێن قهبری، و ئهو نهخۆشی و دژواری و بهڕتهنگییێن ل ڕۆژا قیامهتێ ههین، زێدهباری پرا ل سهر جههنهمێ و لێپرسین و جزادانێ و بهلاڤكرنا پهڕتووكێن كریاران ل سهر خهلكی، ڤێجا هندهك مرۆڤ دێ پهڕتووكا كریارێن خۆ ب دهستێ ڕاستێ وهرگرن و هندهكێن دی ب دهستێ چهپێ وهرگرن یان دێ ژ پشتێڤه وهرگرن. ههروهسا باوهری ئینان ب حهوزا كهوسهرێ ئهوا بۆ پێغهمبهرێ مه موحهممهدی هاتییه دانان و خهلك دچنه سهر ژی دچیته د بن ڤێ باوهری ئینانێڤه، ههروهسا باوهری ئینان ب بهحهشت و ئاگری و دیتنا باوهرداران بۆ خودایێ وان و ئاخڤتنا وی د گهل وان، و ژ بلی ڤان تشتان یێن د قورئانا پیرۆز و سوننهتا پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن یا دروستدا بنهجھ بووی، پێدڤییه مرۆڤ باوهرییێ ب ڤێ ههمییێ بینیت و ڕاست دهربێخیت ب وی ڕهنگێ خودێ و پێغهمبهرێ وی صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن دیار و ڕوهن كری.
باوهری ئینان ب قهدهرێ
هندیكه باوهری ئینانه ب قهدهرێ؛ ئهڤه ژی چار تشتان ب خۆڤه دگریت:
ئێك: خودێ ههر تشتهكێ چێبووی و یێ كو دێ چێبیت زانییه، ههروهسا ڕهوشا عهبدێن خۆ ژی زانییه، دیسان ڕزق و ئهجهل و كریارێن وان و ژ بلی ڤانه ژ كاروبارێن وی ژی زانینه و تشتهك ژ وان ل بهر خودایێ مهزن بهرزه نابن، ههروهكی خودایێ مهزن گۆتی: ئانكو: ((هندى خودێیه ب ههر تشتهكى يێ زانايه، چ ل بهر وى بهرزه نابیت و ههر ئێك كانێ هێژاى چ جزايه دێ وى دهتێ)). [البقرة: 231]. و خودایێ مهزن گۆتییه: ئانكو: ((دا هوين - گهلی مرۆڤان - بزانن كو خودێ ل سهر ههر تشتهكى يێ خودان شيانه چ تشت ل بهر وى ئاسێ نابیت و كو خودێ ب زانينێ دۆر ل ههر تشتهكى گرتییه، ڤێجا تشتهك ژ بن زانين وشيانا وى دهرناكهڤیت)). [الطلاق: 12].
دوو: خودایێ مهزن ههر تشتهكێ دانای کو دێ چێبیت نڤیسییه، ههروهكی گۆتی: ئانكو: ((ب ڕاستى مه زانییه كانێ ئهرد چ ژ وان كێم دكهت و ژ لهشێ وان دخۆت، و كيتابهكا پاراستى ژ دهستێڤهدان و گوهۆڕينێ ل نیك مه ههيه، ههر تشتهكێ بهرى مرنێ يان پشتى مرنێ ب سهرێ وان بهێت تێدا ههيه)). [ق: 4]. ههروهسا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و ههر تشتهك مه د كيتابهكا ئاشكهرادا هژمارتییه، كو ماكا كيتابانه و لهوحێ پاراستییه و زڤڕينا وان بۆ وییه. ڤێجا بلا خودان عهقل حسێبێ د گهل خۆ بكهت؛ دا د ژينا خۆدا و پشتى مرنا خۆ ژى بۆ كرنا خێرێ ببیته جهێ چاڤلێكرنێ)). [يس: 12]. ههروهسا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((ئهرێ ما ته نهزانییه - ئهى موحهممهد - كو هندى خودێیه ههر تشتهكێ ل ئهسمانى و ئهردى ههى باش دزانیت و د لهوحێ پاراستیدا نڤيسییه؟ هندى ئهو زانينه كارهكێ ب ساناهییه ل سهر وى خودايى يێ چ تشت وى بێزار نهكهت)). [الحج: 70].
سێ: دیسان باوهری ئینان ب حهز و مهشیئهتا خودێ یا كو ل سهر ههمی حهز و مهشیئهتان دكهڤیت، ڤێجا ههر تشتێ خودێ ڤیا دێ چێبیت و دێ ئهو بیت، و ههر تشتێ خودێ نهڤیا؛ نابیت و چێنابیت، ههروهكی خودێ گۆتی: ئانكو: ((هندى خودێیه تشتێ وى بڤێت د چێكرییێن خۆدا و ل دويڤ حیكمهتا خۆ ئهو دكهت)). [الحج: 18]. و خودایێ مهزن گۆتییه: ئانكو: ((ههما كارێ وى ئهگهر وى تشتهك ڤيا ئهوه كو بێژتێ: (ببه) ڤێجا ئهو دێ بیت، ڤێجا مراندن و زێندیركرن و ڕاكرنا پشتى مرنێ و كۆمكرن ئێك ژ ڤان كارانه)). [يس: 82]. ههروهسا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و هوين تشتهكى حهز ناكهن ئهگهر قهدهر و حهزكرنا خودێ ل سهر نهبیت. هندى خودێیه ب حالێ بهنییێن خۆ يێ پڕزانا بوويه، د كار و ڕێڤهبرنا خۆدا يێ كاربنهجهـ بوويه)). [الإنسان: 30].
چار: خودایێ مهزن ههر تشتهكێ د ڤێ ههبوونێدا ههی ئافراندییه، ژ وی پێڤهتر چ ئافراندهر و چێكهر و خودایێن ب حهق نینن، ههروهكی خودێ گۆتی: ئانكو: ((خودێیه ئافراندهرێ ههمى تشتان، و ئهوه خودانێ وان يێ وان ب ڕێڤه دبهت، و ئهو ههمى ل بن دهستێ وينه، و ئهو ل سهر ههر تشتهكى وهكيله)). [الزمر:62]. ههروهسا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((گهلی مرۆڤان هوين ب ئهزمانى و دلی وێ قهنجییا خودێ ل بيرا خۆ بينن يا وى د گهل ههوه كرى، ژبلی خودێ چ ئافراندهر بۆ ههوه نينن بارانێ ژ ئهسمانى بدهته ههوه، ئاڤێ و كانزا و شينكاتى ژ ئهردى بدهته ههوه. ژ وى پێڤهتر چ خودايێن ڕاست نينن ئهو يێ بێ شريكه، ڤێجا چاوا هوين بهرێ خۆ ژ تهوحيد و پهرستنا وى وهردگێڕن؟)). [فاطر: 3]. ڤێجا باوهری ئینان ب قهدهرێ ڤان ههر چار تشتان ب خۆڤه دگریت ل دهڤ ئههلێ سوننهت و جهماعهتێ، نه وهكی هندهك ژ ئههلێ بیدعێ یێن كو ئهڤ چهنده ڕهدكری و باوهری پێ نهئینای.
باوهری گۆتن و كریاره، ب گوهدان و عیبادهتێ خودێ زێده دبیت و ب گونهھ و سهرپێچییا خودێ كێم دبیت
ژ وان تشتێن دچنه د بن باوهری ئینانا ب خودێڤه، ئهڤهیه مرۆڤی باوهری ههبیت كو باوهری گۆتن و كریاره، ب گوهدان و عیبادهتێ خودێ زێده دبیت و ب گونهھ و سهرپێچییا خودێ كێم دبیت، و نابیت چ موسلمان بهێنه كافركرن ژ بهر كرنا گونهههكێ كو د بن شركێدا بیت، وهكی زینایێ و دزییێ و خوارنا ڕیبایێ و ڤهخوارنا سهرخۆشكهران و خرابییا د گهل دایبابان و ژ بلی ڤانه ژ گونههێن مهزن، نابیت چ مرۆڤێن موسلمان ژ بهر كرنا گونهههك ژ ڤانه يان يێن وهكى وان بهێنه كافركرن هندی ئهو ڤان گونههان حهلال نهكهن، ئهڤه ژی ژ بهر گۆتنا خودایێ مهزن: ئانكو: ((هندى خودێیه ل وى نابوریت و گونههێ بۆ ژێ نابهت يێ كهسهكى ژ چێكرییێن وى بۆ وى بكهته ههڤپشك، يان ب ههر ڕهنگهكێ كوفرێ كافر ببیت، ههر گونهههكا دى يا ژ شركێ كێمتر بیت ئهو بۆ وى ژێ دبهت يێ وى بڤێت)). [النساء: 48] ههروهسا ژ بهر وێ چهندا د فهرموودهیێن موتهواتر ژ پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن بنهجھ بووی كو ل ڕۆژا قیامهتێ خودێ دێ ههر كهسێ هندی دندكهكا خهردهلكێ باوهری د دلیدا ههبیت ژ ئاگرێ جههنهمێ دهرئێخیت.
حهزژێكرنا ژ بۆ خودێ و كهربڤهبوونا ژ بۆ خودێ و پشتهڤانیكرنا ژ بۆ خودێ و دژایهتیكرنا ژ بۆ خودێ
ههر دیسان ئهڤه ژی ژ باوهرییێیه: حهزژێكرنا ژ بۆ خودێ و كهربڤهبوونا ژ بۆ خودێ و پشتهڤانیكرنا ژ بۆ خودێ و دژایهتیكرنا ژ بۆ خودێ، ڤێجا مرۆڤێ باوهردار دێ حهز ژ باوهرداران كهت و دێ پشتهڤانییا وان كهت و دێ كهرب ژ كافران ڤهبن و دێ دژایهتییا وان كهت، و ل سهرێ باوهردارێن ڤێ ئوممهتێ ژی صهحابییێن پێغهمبهرێ خودێنه صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن. ئههلێ سوننهت و جهماعهتێ حهز ژ وان دكهن و پشتهڤانییا وان دكهن و باوهری یا ههی كو پشتی پێغهمبهران ئهو باشترین مرۆڤن، ئهڤه ژی ژ بهر گۆتنا پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن: ئانكو: ((باشترین مرۆڤ، مرۆڤێن سهردهمێ منن، پاشی ئهوێن ب دویڤ واندا دهێن، پاشی ئهوێن ب دویڤ واندا دهێن)) [4] بۆخاری و موسلم ل سهر دروستییا ڤێ فهرموودهیێ د ئێكدهنگن، ههروهسا وان باوهری یا ههی كو باشترین صهحابی ئهبو بهكرێ ڕاستگۆیه، پاشی فارووقێ ڤێ ئوممهتێ عومهره، پاشی خۆدانێ ههردوو ڕۆناهییان عوسمانه، پاشی عهلییێ موڕتهزایه (خودێ ژ ههمییان ڕازی بیت)، پشتی ڤانه ژی ئهو صهحابییێن دی دهێن یێن مزگینییا بهحهشتێ بۆ وان هاتی كو د گهل یێن بوری دهھ كهسن پاشی هەمی صەحابییێن دی (خودێ ژ ههمییان ڕازی بیت)، دیسان ئههلێ سوننهتێ و جهماعهتێ ئهزمانێ خۆ دگرن ژ بهحسكرنا وێ دووبهرهكی و ناكوكییا د ناڤبهرا واندا چێبووی و ئهوان باوهری یا ههی كو ئهوان بۆ ڤی كاری ئیجتیهاد یا كری، ڤێجا دهمێ ئیجتیهادێ ههر كهسێ دروست بیت دوو خێر بۆ ههنه و ههر كهسێ خهلهت بیت خێرهك بۆ ههیه، ئهو حهز ژ وان كهسێن ئههلێ بهیتێ و مالباتا پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن دكهن یێن باوهری ب وی ئینای و بهڕهڤانییێ ژ وان و ژ ههڤژینێن پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن دكهن كو دبنه دایكێن باوهرداران، و دوعایێن ڕازیبوونێ بۆ وان ژ خودێ دكهن و بهرائهتا خۆ ژ ڕێكا ڕافزییان دكهن، ئهوێن كو كهرب ژ صهحابییێن پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن ڤهدبن و خهبهران دبێژنه وان و زێدهگاڤییێ د مهزنكرنا ئههلێ بهیتێدا دكهن و وان ژ وێ پله و ئاستێ خودێ ئهو داناینێ بلندتر لێ دكهن، كا چاوا ئههلێ سوننهتێ بهرائهتا خۆ ژ ڕێكا نهواصبان ژی دكهن، ئهوێن ب گۆتن و كریار نهخۆشیيێ دگههيننه ئههلێ بهیتێ. [4] البخاري الشهادات (2509)، مسلم فضائل الصحابة (2533)، الترمذي المناقب (3859)، ابن ماجه الأحكام (2362)، أحمد (1/434).
و ئهوا مه د ڤێ پهیڤا كورتدا بهحسكری، ههر ههمی دچیته د بن بیروباوهرێن دروستدا، ئهو بیروباوهرێن خودێ پێغهمبهرێ خۆ موحهممهد صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن پێ هنارتی، و ئهو بیروباوهرێن دهستهكا ڕزگاربووییه كو ئههلێ سوننهتێ و جهماعهتێیه، ئهو دهستهكا كو پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن دهربارهی وان گۆتی: ئانكو: ((بهردهوام كۆم و دهستهكهك ژ ئوممهتا من دێ ل سهر حهقییێ مینن و دێ د سهركهڤتی بن، ئهوێ پشتا وان بهردهت زیانێ ل وان ناكهت ههتا فهرمانا خودێ دهێت)) [5] [5] مسلم الإمارة (1920)، الترمذي الفتن (2229)، أبو داود الفتن والملاحم (4252)، ابن ماجه الفتن (3952)، أحمد (5/279).
ههروهسا پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن گۆتییه: ئانكو: ((جۆهی بوونه حهفتێ و ئێك دهستهك، فهله بوونه حهفتێ و دوو دهستهك، ئهڤ ئوممهته ژی دێ بیته حهفتێ و سێ دهستهك، ههر ههمی دێ چنه ئاگرێ جههنهمێ ب تنێ ئێك نهبیت، صهحابییان گۆت: ئهو دهستهك كیژكه ئهی پێغهمبهرێ خودێ؟ گۆت: ئهوه یا ل سهر وێ ڕێكێ دچیت یا ئهز و صهحابییێن خۆ ل سهر دچین)) [6] ئهڤه ئهو بیروباوهرن یێن كو پێدڤییه دهست پێڤه بهێته گرتن و بهردهوامی و بنهجهی ل سهر بهێته كرن و هشیاركرن ژ ههر ئێكێ سهرپێچییا وێ دكهت بهێته كرن. [6] ابن ماجه الفتن (3992).
بهحسكرنا وان كهسێن ژ ڤان بیروباوهران لادای و ل سهر هندهك بیروباوهرێن دژی وان دچن
جۆرێن وان
و هندیكه ئهو كهسن یێن ژ ڤان بیروباوهران لادای و ل سهر هندهك بیروباوهرێن دژی وان دچن، ڤێجا ئهو گهلهك جۆرن، هندهك ژ وان عیبادهتێ صهنهم و مهلائیكهت و وهلییێن خودێ و ئهجنه و دار و بهر و تشتێن دی دكهن، ئهڤێن ب ڤی ڕهنگی د بهرسڤا گازییا پێغهمبهران نهچوون و باوهری ب پهیاما وان نهئینا، بهلكی سهرپێچییا وان كر و ڕكداری د گهل وان كر، ههروهكی قورهیشییان و گهلهك جۆرێن عهرهبان ئهڤ چهنده د گهل پێغهمبهرێ مه موحهممهدی صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن ئهنجامدای، ئهوان بۆ بجهئینانا پێدڤیاتییان و چارهسهرییا نهساخییان و ب سهركهڤتنا ل سهر دوژمنان دوعا و داخواز ژ وان تشتان دكرن یێن عیبادهت بۆ دكر و قوربانی بۆ وان ڤهدكوشتن و نهزر بۆ دكرن، ڤێجا دهمێ پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن ئهڤ چهنده ڕهدكری و فهرمان ل وان كری ئهو ب ڕهنگهكێ دلسۆزانه عیبادهتێ خودێ ب تنێ بكهن، ئهڤ چهنده ل بهر وان تشتهكێ سهیر بوو و ئهڤه ژ وی قهبویل نهكر و گۆتن: ئانكو: ((ئهرێ چاوا ئهڤ ههمى خوداوهنده دێ بنه خودايهكێ ب تنێ؟ هندى ئهڤ تشتهيه يێ ئهو پێ هاتى و بهرێ خهلكى ددهتێ تشتهكێ عهجێبه)). [ص: 5]. ڤێجا پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن بهردهوام ئهو بۆ خودێ گازی دكرن و ئهو ژ شركێ هشیار دكرن و ڕاستی و حهقیقهتا وان تشتێن ئهو دوعا ژێ دكهن بۆ وان شرۆڤه دكر و دیار دكر، ههتا خودێ ئهو كهسێ د ناڤ واندا ڕاستهڕێ بووی ڕاستهرێ كری و هیدایهت ب ڕزقێ وی كری، پشتی هنگی كۆم كۆمه هاتنه د ناڤ ئایینێ خودێدا و موسلمان بوون، ب ڤێ چهندێ ژی ئایینێ خودێ ب سهر ههمی ئایینێن دی كهڤت، ئهڤه ژی پشتی گازییهكا بهردهوام و جیهادهكا دویر و درێژ ژ لایێ پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن و صهحابییێن ویڤه (خودێ ژ ههمییان ڕازی بیت) و ئهوێن ب چاكی دویڤچوونا وان كری، پاشی ڕهوش هاتنه گوهاڕتن و نهزانین ب سهر پترییا مرۆڤان كهڤت و ل سهر زالبوو، ههتا پترییا خهلكی جارهكا دی زڤڕینه نهزانینێ، ئهڤه ژی ب زێدهگاڤیكرنێ د پێغهمبهر و وهلییێن خودێدا و دوعاكرن و ههواركرن و داخوازا هاریكارییێ ژ وان و ژ بلی ڤانه ژ جۆرێن شركێ، وان وهسا ڕامانا پهیڤا (لا إله إلا الله) نهزانی وهكی كافرێن عهرهبان ڕامانا وێ زانی، و خودێ هاریكار و پشتهڤان بیت.
و بهردهوام ئهڤ جۆرێ شركێ د ناڤ خهلكیدا بهلاڤه دبوو ههتا سهردهمێ مه ژ بهر زالبوونا نهزانینێ و دویركهڤتنێ ژ سهردهمێ پێغهمبهرینییێ.
ئهو گۆمانا كهسێن نوكه ژ وان د ئازرینن، ههمان گۆمانه یا كهسێن بهرێ د ئازراند و دیاركرن و بهحسكرنا هندهك ژ بیروباوهرێن كوفری
ئهو گۆمانا كهسێن نوكه د ئازرینن، ههمان گۆمانه یا كهسێن بهرێ د ئازراند، ئهو ژی ئهڤهیه كو دبێژن: ئهڤ كهسێن ههنێ مههدهرچینه بۆ مه ل دهڤ خودێ، ئهم عیبادهتێ وان ناكهین ب تنێ بۆ هندێ نهبیت دا ئهو مه نێزیكی خودێ بكهن، و خودێ ئهڤ گۆمانه پویچكرییه و دیاركرییه كو ئهو كهسێ عیبادهتێ ئێكێ دی ژ بلی وی بكهت، خۆ كی بیت، ئهڤه وی شریك و ههڤالهك بۆ خودێ دروستكر و كوفری كر، ههروهكی خودێ گۆتی: ئانكو: ((و ئهڤ بوتپهرێسه ژبلی خودێ پهرستنا وى تشتى دكهن يێ نه ب تشتهكى زيانێ دگههينیته وان و نه ل دونيايێ و نه ل ئاخرهتێ مفايهكى دگههيننێ و ئهو دبێژن: ههما ئهم پهرستنا ئهوێن هه دكهين دا ئهو مههدهرێ بۆ مه ل نیك خودێ بكهن)). [يونس: 18]. خودایێ مهزن ژی ب ڤێ گۆتنا خۆ بهرسڤا وان دا: ئانكو: (( تۆ - ئهى موحهممهد - بێژه وان: ئهرێ هوين وى تشتى ژ مهسهلا ڤان مههدهرچییان نيشا خودێ ددهن يێ ئهو نه ل ئهسمانان و نه ل ئهردى نهزانیت؟ چونكى ئهگهر ههوه ل ئهردى يان ل ئهسمانان هندهك مههدهرچى ههبانه مههدهرێ بۆ ههوه بكهن ئهو ژ ههوه چێتر دا وان نیاسیت، ڤێجا خودێ يێ پاك و بلنده ژ وى تشتێ ئهڤ بوتپهرێسه د پهرستنێدا بۆ وى دكهنه ههڤپشك)). [يونس: 18]. ڤێجا خودێ د ڤێ ئایهتێدا دیاركر كو عیبادهتێ ههر تشتهكێ دی ژ بلی وی ژ پێغهمبهر و وهلییان یان تشتێن دی، شركا مهزنتره، ههر چهند خۆدان و بكهرێ وێ ناڤهكێ دی بدانیته سهر، و خودێ گۆت: ئانكو: ((و ئهوێن شرك ب خودێ كرى و ژبلی وى هندهك سهركار بۆ خۆ داناين، ئهو دبێژن: ههما ئهم پهرستنا ڤان خوداوهندان د گهل خودێ دكهين دا ئهو مههدهرێ بۆ مه ل نیك خودێ بكهن و دا مه نێزيكى وى بكهن، ڤێجا ب وێ چهندێ ئهو كافر بوون؛ چونكى پهرستن و مههدهر بۆ خودێ ب تنێیه)). [الزمر: 3]. خودایێ مهزن ژی ب ڤێ گۆتنا خۆ بهرسڤا وان دا: ئانكو: ((هندى خودێیه ئهوه ل ڕۆژا قيامهتى حوكمى د ناڤبهرا خودان باوهرێن دلساخ و بوتپهرێسان دا د وى تشتیدا دكهت يێ ئهو تێدا ژێك جودا دبن، ڤێجا ئهو جزايێ ههر ئێكى يێ هێژاى وى بیت ددهتێ. هندى خودێیه بهرێ وى نادهته ڕێكا ڕاست يێ درهوێ ل سهر ناڤێ خودێ بكهت و گهلهك كوفرێ ب ئايهت و هێجهتێن وى بكهت)). [الزمر: 3]. ب ڤێ چهندێ خودێ دیاركر كو عیبادهتێ وان بۆ تشتێن دی ژ بلی وی ب دوعاكرن و ترس و هیڤی و تشتێن وهكی ڤانه؛ كوفرییه ب خودێ، ئاخڤتنا وان یا ژ ههمییان درهوتر ژی ئهڤهیه دهمێ دبێژن خوداوهندێن وان؛ وان نێزیكی خودێ دكهن.
ههر ژ بیروباوهرێن كوفری یێن دژى بیروباوهرێن دروست كو دژی وێنه یا پێغهمبهر (سلاڤ ل سهر ههمییان بن) پێ هاتین، ئهو بیروباوهرن یێن ل دهڤ مولحدێن ڤی سهردهمی ههین ژ دویكهڤتییێن ماركس و لینین و ژ بلی وان ژ گازیكارێن ئیلحادێ و كوفرێ، چ ناڤێ ڤێ گازییا خۆ بكهنه ئیشتیراكییهت یان شیوعییهت یان بهعسییهت یان ههر ناڤهكێ دی، ڤێجا ژ بنیاتێن ڤان مولحدان ئهڤهیه كو چ خودێ نینن و ژیان ماددهیه. ههر دیسان ژ بنیاتێن وان؛ ڕهدكرنا ڕابوونا پشتی مرنێیه و ڕهدكرنا بهحهشت و ئاگرییه و كوفریكرنه ب ههمی ئایینان، ههر كهسێ بهرێخۆدانێ بۆ ئهوا د پهڕتووكێن واندا هاتی بكهت و دویڤچوونێ بۆ وێ باوهرێ بكهت یا ئهو ل سهر؛ دێ ب ڕهنگهكێ مسۆگهر و پشتڕاست ڤێ چهندێ زانیت، و گۆمان تێدا نینه كو ئهڤ بیروباوهره دژی ههمی ئایینێن ئهسمانینه و بهرێ خۆدانێ خۆ ددهنه خرابترین سزایان ل دونیا و ئاخرهتێ.
دیسان ژ بیروباوهرێن دژی حهقی و ڕاستییێ، ئهو بیروباوهرن یێن ل دهڤ هندهك باطنییان و ل دهڤ هندهك صوفییان ههین كو ئهو ژی ئهڤهیه هندهك ژ وان كهسێن دهێنه ناڤكرن ب وهلییێن خودێ؛ د گهل خودێ پشكدارییێ د ڕێڤهبرنا ڤی گهردوونیدا دكهن و كاروبارێن ڤێ جیهانێ ب ڕێڤه دبهن و دهێنه ناڤكرن ب قوطب و ئهوتاد و ئهغواث و هندهك ناڤێن دی كو وان بۆ خوداوهندێن خۆ داناینه. و ئهڤه كرێترین جۆرێ شركێیه د ڕبوبییهتێدا و ئهو خرابتره ژ شركا عهرهبێن سهردهمێ نهزانینێ، چونكی كافرێن عهرهب چ كهس د گهل خودێ پشكدار نهكربوون د ڕبوبییهتێدا؛ بهلكی وان شریك بۆ خودێ د ئولوهییهتێدا دروست كربوون و شركا وان ل دهمێ بهرفرههییێدا بوو، بهلێ دهمێ تهنگاڤی و نهخۆشییێ؛ ئهوان ب تنێ عیبادهتێ خودێ دكر و چ شریك بۆ وی دروست نهدكرن، ههروهكی خودێ دبێژیت: ئانكو: ((ڤێجا ئهگهر كافر د دهريايێدا ل گهمییان سويار بوون و ئهو ژ خهندقاندنێ ترسان، دێ بهرێ خۆ دهنه خودێ ب تنێ و ژ دلهكێ صافى دێ دوعايان ژ وى كهن، ڤێجا ئهگهر وى ئهو دهربازكرنه هشكاتییێ و تهنگاڤى ژ سهر وان ڕابوو، ئهو دێ ل شركا خۆ زڤڕنهڤه)). [العنكبوت: 65].
بهلێ وان دانپێدان ب وێ چهندێ دكر كو ڕبوبییهت ب تنێ بۆ خودێیه و وی چ شریك د ڤێ چهندێدا نینن، ههروهكی خودایێ مهزن گۆتی: ئانكو: ((و ئهگهر تۆ پرسيارێ ژ بوتپهرێسان بكهى: كێ ئهو ئافراندينه؟ مسوگهر ئهو دێ بێژن: خودێ)). [الزخرف: 87]. ههروهسا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((تۆ بێژه وان: ئهو كییه ژ ئهسمانى ڕزقى ددهته ههوه، دهمێ بارانێ ژێ دبارينیت، و ژ ئهردى دهمێ شينكاتى ژێ دهردئێخت ڤێجا هوين و حهيوانێن خۆ ژێ دخۆن؟ و ئهو گوهـ و چاڤێن هوين بهيستن و ديتنێ پێ دكهن و خۆشییێ پێ دبهن د دهستێ كێ دانه؟ و ئهو كییه مرن و ژين د گهردوونی ههمییێدا ب دهستێ وى، ڤێجا يێن زێندى ژ يێن مرى دئينیته دهر؟ ئهو كییه يێ كارێ ئهرد و ئهسمانى ب ڕێڤه دبهت، كارێ ههوه و يێ ههمى چێكرییان؟ ئهو دێ بهرسڤێ دهنه ته كو ئهوێ ڤێ ههمییێ دكهت خودێیه، ڤێجا تۆ بێژه وان: ئهرێ ما هوين ژ عهزابا خودێ ناترسن ئهگهر ههوه پهرستنا تشتهكێ دى د گهل وى كر؟)). [يونس: 31]. ئایهتێن ب ڤێ ڕامانێ هاتین گهلهكن.
ئهوا موشركێن نوكه ل سهر شركا موشركێن بهرێ زێدهكری
ئهوا موشركێن نوكه ل سهر شركا موشركێن بهرێ زێدهكری، ئهڤه ژ دوو لایان ڤهیه: لایێ ئێكێ: هندهك ژ وان د ڕبوبییهتێدا شریك بۆ خودێ دروست كرییه، لایێ دووێ: ئهو د بهرفرههی و بهڕتهنگییێدا شركێ بۆ خودێ چێدكهن، و ههر كهسێ تێكهلییا وان بكهت و دویڤچوونێ بۆ ڕهوشا وان بكهت ڤێ چهندێ دزانیت و دبینیت كا ئهو ل دهڤ قهبرێ حوسێن و بهدهوی و هندهكێن دی ل مصڕێ چ دكهن، ههروهكی كا ل دهڤ قهبرێ عهیدهروسی ل عهدهنێ چ دكهن، و كا ل دهڤ قهبرێ هادی ل یهمهنێ و ل دهڤ قهبرێ ئبن عهرهبی ل شامێ و ل دهڤ قهبرێ شێخ عهبدولقادرێ گهیلانی ل عیراقێ چ دكهن، و ژ بلی ڤانه ژ قهبرێن ناڤدار یێن كو خهلكێ ساده زێدهگاڤییهكا مهزن تێدا كرییه و گهلهك ژ وان تشتێن خودێ ب تنێ ماف تێدا ههیه بۆ وان تهڕخانكرینه، و كێم كهس وان ب ڤێ چهندێ هشیار دكهن و خهلهتییا وان بۆ ڕوهن دكهن و ڕاستییا وێ تهوحید و ئێكتاپهرستییا خودێ پێغهمبهرێ خۆ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن و پێغهمبهرێن بهری وی سلاڤ ل سهر ههمییان بن پێ هنارتین بۆ وان ئاشكهرا دكهن، ڤێجا ههما خودێ بۆ مه خێركهت و ئهم یێن خودێینه و زڤڕین ههر بۆ لایێ وییه. ئهم دوعا ژ خودێ دكهین ئهو وان ڕاستهڕێ بكهت و گازیكارێن هیدایهتێ د ناڤ واندا زێده بكهت و تهوفیقا مهزن و سهرۆك و زانایێن موسلمانان بدهت ئهو دژی ڤێ شركێ ڕاوهستن و وێ و ڕێكێن وێ ژ ناڤ ببهن، هندی خودێیه؛ ئهو دبینیت و یێ نێزیكه.
ههروهسا ژ بیروباوهرێن دژی بیروباوهرێن دروست د بابهتێ باشناڤ و سالۆخهتێن خودێدا؛ بیروباوهرێن ئههلێ بیدعێیه ژ جههمی و موعتهزلییان و ئهوێن ل دویڤ ڕێكا وان چووین بۆ ڕهدكرنا سالۆخهتێن خودایێ مهزن و ژ نههێلانا سالۆخهتێن تهمامهتییێ بۆ خودێ و سالۆخهتكرنا وی ب سالۆخهتێن تشتێن نهیی و تشتێن بێ ڕح و یێن مهحال، خودێ گهلهك یێ دویر و پاقژ و بلند بیت ژ گۆتنا وان. ئهوێن هندهك سالۆخهت بۆ خودێ بنهجھ كرین و هندهك سالۆخهت ڕهدكرین ژی دچنه د بن ڤێ بیروباوهرێڤه، وهكی ئهشعهرییان، چونكی كا چاوا وان هندهك سالۆخهت بۆ خودێ بنهجھ كرینه؛ پێدڤییه ل سهر وان ئهو وان سالۆخهتێن ڕهد دكهن و بهڵگهیێن وان ژ ڕامانا وان یا دروست لاددهن و د گوهۆڕن ژی وهكی وان بنهجھ بكهن، بهلێ ب ڤی كارێ خۆ ئهوان سهرپێچییا بهڵگهیێن نهقلی و ئهقلی كر، و د ڤێ چهندێدا ب ڕهنگهكێ ئاشكهرا ههڤدژييا خۆ كر، بهلێ هندیكه ئههلێ سوننهتێ و جهماعهتێیه، ئهوان ههر تشتهك بنهجھ كرییه یێ خودێ بۆ خۆ بنهجھ كربیت یان پێغهمبهرێ وی موحهممهدی صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن بۆ وی بنهجھ كربیت ژ باشناڤ و سالۆخهتێن خودێ، ئهڤه ژی ب باشترین و تهمامترین شێوه كو یێ ژ ههژی خودێ بیت، ههروهسا وان خودێ ژ وهكههڤكرنا د گهل چێكرییێن وی پاقژ و بلند ڕاگرتییه، بلند ڕاگرتنهكا دویر ژ كارئێخستنێ، وان كار ب ههمی بهڵگهیان كر و ئهو ژ ڕامانا وان یا دروست لانهدان و ئهو ژ كار نهخێستن ژی، دیسان ژ وێ ههڤدژییا یێن دی كهڤتینه تێدا ژی سلامهت و پاراستی بوون - ههروهكی بهری نوكه مه ئهڤ چهنده ڕوهنكری -، و ئهڤه ڕێكا ڕزگاربوون و بهختهوهرییێیه د دونیا و ئاخرهتێدا، ههروهسا ئهو ڕێكا ڕاسته یا سهلهف و پێشهوایێن ڤێ ئوممهتێ ل سهر چووین، و دویماهیكا ڤێ ئوممهتێ چاك نابیت ههتا ل سهر وێ ڕێكێ نهچیت یا دهستپێكا وێ ل سهر چووی كو ئهو ژی دویڤچوونا قورئان و سوننهتێیه و هێلانا ههر تشتهكێ دژی وان بیت.
فهربوونا عیبادهتێ خودێ ب تنێ و دیاركرنا ئهگهرێن سهركهڤتنێ ل سهر دوژمنێن خودێ
ب ڕاستی ئێك ژ گرنگترین كارێن فهر و پێدڤی ل سهر مرۆڤێن تهكلیف ل سهر هاتییه دانان و مهزنترین تشتێ فهڕز ل سهر وی ئهڤهیه ئهو عیبادهتێ خودایێ خۆ بكهت، خودایێ ئهرد و ئهسمانان، خودایێ عهرشێ مهزن، ئهو خودایێ د پهڕتووكا خۆ یا پیرۆزدا گۆتی: ئانكو: ((هندى خودايێ ههوهيه ئهو خودايه يێ ئهسمان و ئهرد ژ چوننهيێ د شهش ڕۆژاندا ئافراندين، پاشى (ئیستيواء) ل سهر عهرشى كر، ئانكو: ل سهر بلند بوو و ب سهركهڤت، بلندبوونهكا بابهتى مهزنییا وى بیت، ئهو شهڤێ ب سهر ڕۆژێدا دئينیت، ههتا د ناڤدا دپێچیت و ڕۆناهییا وێ دبهت و ڕۆژێ ب سهر شهڤێدا دئينیت ڤێجا تارییا وێ دبهت و ههر ئێك ژ وان ههردهم ب لهز ب دويڤ يا دیدا دهێت، ئهوه يێ ڕۆژ و ههيڤ و ستێر ئافراندين و ئێخستينه بن فهرمانا خۆ وهكى وى دڤێت ئهو وان ب ڕێڤهدبهت، ئهو ژ ئايهتێن وى يێن مهزنن. نێ ئافراندن ههمى و فهرمان ههمى يا وییه و خودێ خودايێ ههمى چێكرییان يێ پاك و بلند و مهزن بیت)). [الأعراف: 54]. كا چاوا خودێ ل جههكێ دی یێ پهڕتووكا خۆدا گۆت كو وی مرۆڤ و ئهجنه یێن چێكرین دا عیبادهتێ وی بكهن، ڤێجا دهربارهی ڤێ چهندێ خودایێ مهزن گۆت: ئانكو: ((و من ئهجنه و مرۆڤ ب تنێ بۆ هندێ یێن چێكرین دا من ب تنێ بپهرێسن)). [الذاريات: 56]. و ئهڤ عیبادهتێ خودایێ مهزن مرۆڤ و ئهجنه ژ بهر دروستكرین؛ تهوحید و ئێكتاپهرستییه ب ههمی جۆرێن عیبادهتیڤه ژ نڤێژ و ڕۆژی و زهكات و حهجێ، دیسان ڕكوع و سوجود و طهواف و سهرژێكرنا قوربانی، ههروهسا نهزركرن و ترس و هیڤی و ههواركرن و داخوازا هاریكارییێ و خۆپاراستنێ و ههمی جۆرێن دوعایێ، ههروهسا تشتهكێ دی ژی دچیته د بن ڤێڤه؛ ئهو ژی گوهداریكرنا وییه د ههمی فهرمانێن ویدا و هێلان و دهستبهردانا ژ وان تشتێن وی پاشڤهلێدان كری یێن پهڕتووكا وی و سوننهتا پێغهمبهرێ وی یێ دهستپاك صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن ئاماژه پێ كری. و مسۆگهر خودایێ مهزن فهرمان ل ههمی مرۆڤ و ئهجنهیان كرییه ئهو ڤی عیبادهتی ئهنجام بدهن یێ خودێ ئهو ژ بهر ئافراندین و ههمی پێغهمبهر ژ بهر بۆ وان هنارتین و پهڕتووك بۆ وان ئیناینه خوار دا ڤی عیبادهتی بۆ وان ڕوهن و بهرفرهھ بكهن و گازی بۆ بكهن و فهرمانێ ل وان بكهن ئهو ڤی عیبادهتی ب ڕهنگهكێ دلسۆز بۆ خودێ ب تنێ بكهن، ههروهكی خودێ گۆتی: ئانكو: ((گهلی مرۆڤان خودايێ خۆ يێ هوين ب قهنجییێن خۆ پهروهردهكرين بپهرێسن و ژێ بترسن و دويڤچوونا دينێ وى بكهن، چونكى ئهوى هوين و يێن بهرى ههوه ژى ژ چوننهيێ ئافراندن، دا بهلكى هوين ببنه ژ تهقواداران يێن خودێ ژ وان ڕازى بووى و ئهو ژ وى ڕازى بووين)). [البقرة: 21]. و خودایێ مهزن گۆتییه: ئانكو: ((و خودايێ ته - ئهى مرۆڤ - فهرمان دايه كو پهرستنا وى ب تنێ بهێتهكرن، و فهرمان ب قهنجییا د گهل باب و دايكێ كرییه)). [الإسراء: 23]. و ڕامانا پهیڤا (قضی) د ڤێ ئایهتێدا، ئانكو فهرمان و شیرهت پێ كر. ههروهسا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و د ههمى شريعهتاندا فهرمان ب تشتهكى ل وان نههاتبوو كرن ژبلی هندێ كو ئهو پهرستنا خودێ ب تنێ بكهن و ب عيبادهتى قهستا كنارێ وى بكهن، ڕوییێ خۆ ژ شركێ وهرگێڕنه باوهرییێ، و ب كرنا نڤێژێ ڕاببن و زهكاتێ بدهن و ئهوه دينێ ڕاست كو ئيسلامه)). [البينة: 5] و ئایهت ل دۆر ڤێ ڕامانێ د پهڕتووكا خودێدا گهلهكن، و خودێ گۆتییه: ئانكو: ((و مالێ پێغهمبهر بدهته ههوه، يان بۆ ههوه بدانیت هوين وى وهربگرن و يێ وى هوين ژ وهرگرتنا وى داينه پاش هوين خۆ ژێ بدهنه پاش و هوين تهقوا خودێ بكهن و پێگيرییێ ب فهرمانا وى بكهن. هندى خودێیه يێ عهزاب دژواره بۆ وى يێ بێ ئهمرییا وى بكهت. ئهڤ ئايهته بناخهيه بۆ هندێ كو دڤێت كار ب سوننهتێ بهێتهكرن)). [الحشر: 7]. ههروهسا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((گهلى ئهوێن باوهری ئیناى، د بهرسڤا فهرمانێن خودێ وهرن و بێ ئهمرییا وى نهكهن و د بهرسڤا پێغهمبهرى ژى وهرن و گوهدارییا وێ حهقییێ بكهن يا ئهو پێ هاتى، و گوهدارییا مهزن و كاربدهستێن خۆ بكهن بهلێ نه د بێ ئهمرییا خودێدا، ئهگهر هوين د ناڤبهرا خۆدا ل سهر تشتهكى ب ههڤڕكى چوون، هوين حوكمێ وى تشتى بۆ خودێ و پێغهمبهری بزڤڕینن، ئهگهر ههوه ب دروستى باوهرى ب خودێ و ڕۆژا حسێبێ ههبیت. ئهڤ چهنده ژ ههڤڕكییێ و ژێكڤهبوونێ چێتره و دويماهییا وێ باشتره)). [النساء: 59]. و خودایێ مهزن گۆتییه: ئانكو: ((ههر كهسێ گوهداریيا پێغهمبهری بكهت، ب ڕاستی ئهوی گوهداريیا خودێ كرییه)). [النساء: 80]،
ههروهسا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و ب ڕاستى د ناڤ ههر مللهتهكێ بۆریدا مه پێغهمبهرهك هنارتبوو دا فهرمانێ ب پهرستنا خودێ و گوهدارییا وى ل وان بكهت و وان ژ پهرستنا شهيتانى و صهنهم و مرییان بدهته پاش)) [النحل: 36]. ههروهسا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و مه بهرى ته - ئهى موحهممهد - پێغهمبهرهك نههنارتییه ئهگهر مه وهحى بۆ فڕێ نهكربیت كو ژ خودێ پێڤهتر چ خودايێن ب حهق نينن، ڤێجا هوين ژ دل پهرستنا وى ب تنێ بكهن)). [الأنبياء: 25]. ههروهسا خودێ دبێژیت: ئانكو: (((الر) . ئهڤ كيتابه يا كو خودێ بۆ موحهممهدى هنارتى ئايهتێن وێ ژ كێماسى و خهلهتییان دپاراستينه، پاشى ب ئهمر و نههى و دياركرنا حهلالی و حهرامى ژ لايێ خودێڤه يێن هاتينه ئاشكهراكرن، ئهو خودايێ كاربنهجهـ د ڕێڤهبرنا كاراندا، يێ شارهزا د دويماهییا كاراندا (1) [هود: 1-2].
ئهڤ ئایهتێن (موحكهم) و ئهوێن ل دۆر ههمان ڕامان د پهڕتووكا خودێدا هاتین؛ ههر ههمی ئاماژهیێ دكهنه سهر فهربوونا دلسۆزییێ د عیبادهتێ خودێ ب تنێدا و كو ئهڤ چهنده بنیاتێ ئایینی و بناخهیێ ئیسلامێیه، كا چاوا ئاماژهیێ دكهنه سهر هندێ ژی كو ئهو حیكمهت و ئهگهرێ ئافراندنا ئهجنه و مرۆڤایه و ئهگهرێ هنارتنا پێغهمبهرا و دابهزاندنا پهڕتووكایه، ڤێجا پێدڤییه ل سهر ههمی موسلمانێن بالغ و عاقل گرنگییێ ب ڤی بابهتی بدهن و خۆ تێدا شاڕهزا بكهن و دڤێت هشیاری وێ بن یا گهلهك ژ وان كهسێن بۆ ئیسلامێ دهێنه پالدان كهڤتینه تێدا ژ زێدهگاڤیكرنا د پێغهمبهر و مرۆڤێن چاك كو قهبرێن وان ئاڤا دكهن و بۆ خۆ دكهنه مزگهفت و قوبهیان ل سهر دروست دكهن، كا چاوا داخوازا ههوارچوونێ ژ وان دكهن و پهنایێ بۆ وان دبهن و دوعا ژ وان دكهن پێدڤیاتییێن وان بۆ وان بجھ بینن و نهخۆشی و موسیبهتان ل سهر ڕاكهن و نهساخان چارهسهر بكهن و وان ل سهر دوژمنان ب سهر بێخن، و ژ بلی ڤانه ژ جۆرێن شركا مهزنتر، ب ڕهنگهكێ دروست ژ پێغهمبهرێ خودێ صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن بنهجھ بوویه كو ئاماژهیێ دكهته سهر وێ چهندا پهڕتووكا خودێ ئاماژه كرییه سهر، فهرموودهیهك د ههردوو صهحیحێن بۆخاری و موسلمی ژ موعازی (خودێ ژێ ڕازی بیت) بنهجھ بوویه كو پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن گۆته وی: ئانكو: ((ئهرێ تۆ دزانی مافێ خودێ ل سهر عهبدان چییه و مافێ عهبدان ل سهر خودێ چییه؟ موعازی گۆت: من گۆت: خودێ و پێغهمبهرێ وی باشتر دزانن، ئینا پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن گۆت: مافێ خودێ ل سهر عهبدان ئهڤهیه ئهو عیبادهتێ وی ب تنێ بكهن و چ شریكان بۆ دروست نهكهن و مافێ عهبدان ل سهر خودێ ئهڤهیه ئهو كهسهكێ چ شریك بۆ وی دروست نهكربن عهزاب نهدهت)) [7] ههتا دویماهیكا فهرموودێ. [7] البخاري الاستئذان (5912)، مسلم الإيمان (30)، الترمذي الإيمان (2643)، ابن ماجه الزهد (4296)، أحمد (5/238).
و د صهحیحا بۆخاریدا هاتییه ژ فهرموودهیا ئبن مهسعوودی (خودێ ژێ ڕازی بیت) كو پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن گۆتییه: ئانكو: ((ههر كهسێ مر و ئهوی شریك و ههڤالهك بۆ خودێ دروست دكر؛ دێ چیته جههنهمێ)) [8] [8] البخاري تفسير القرآن (4227)، مسلم الإيمان (92)، أحمد (1/374).
و موسلم د صهحیحا خۆدا ڤهدگوهێزیت ژ فهرموودهیا جابری (خودێ ژێ ڕازی بیت) كو پێغهمبهری صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر بن گۆتییه: ئانكو: ((ههر كهسێ بگههیته خودێ و ئهوی چ شریك بۆ وی دروست نهكربن؛ دێ چیته بهحهشتێ، و ههر كهسێ بگههیته خودێ و ئهوی شریكهك بۆ خودێ دروست كربیت؛ دێ چیته جههنهمێ)) [9] [9] البخاري العلم (129)، مسلم الإيمان (32)، أحمد (3/157).
فەرموودە ل دۆر ڤێ ڕامانێ گەلەکن و ئەڤ بابەتە ئێک ژ گرنگترین و مەزنترین بابەتانە و خودایێ مەزن پێغەمبەرێ خۆ موحەممەد صەلات و سەلامێن خودێ ل سەر بن فڕێکر دا گازی خەلکی بکەت بۆ تەوحیدێ و خەلکی ژ شرکێ پاشڤە ببەت، ڤێجا ئەوا خودێ گۆتییێ و بۆ فڕێکری ب باشترین شێوە ئەنجام دا و ژ بەر خودێ گەلەک هاتە ئێشاندن، بەلێ وی سەبڕ و هەدار ل سەر نەخۆشییێ کێشا و صەحابییێن وی ژی (خودێ ژ هەمییان ڕازی بیت) سەبڕ و هەدار د گەل کێشا ل سەر گەهاندنا گازییا خودێ، هەتا د ئەنجامدا خودێ هەمی بت و صەنەم ژ ناڤ جەزیرا عەرەبی ڕاکرن و نەهێلان و خەلک کۆم کۆمە هاتنە د ناڤ ئایینێ خودێدا و ئەو صەنەمێن ل دۆرێن کەعبێ و د ناڤدا هەین هەمی هاتنە شکاندن و ژناڤبرن و لات و عوززا و مەنات (کو سێ خودایێن وان بوون) هاتنە ژ ناڤبرن و هندی صەنەمەکێ ل ناڤ عەشیرەتێن عەرەبان هەین هاتنە شکاندن و پەیڤا خودێ هاتە بلندکرن و ئیسلام ل ناڤ جەزیرا عەرەبی بەلاڤ بوو، پاشی موسلمانان بەرێ خۆ دا ژ دەرڤەی جەزیرا عەرەبی و دەست ب گازی و جیهادێ کر د گەل خەلکێ ژ دەرڤەی وێ، خودێ ژی هەر عەبدەکێ بەختەوەری بۆ هاتبیتە نڤیسین ب هیدایەت ئینا و خودێ ب ڕێکا وان حەقی و دادی ل پترییا دەڤەرێن جیهانێ بەلاڤ کر و ب ڤێ چەندێ بوونە پێشەوایێن هیدایەتێ و مەزن و ڕێبەرێن حەقییێ و گازیکەرێن دادی و چاکسازییێ، پشتی وان تابعی و ئەوێن ب باشی ل دویڤ واندا هاتین ل سەر ڕێک و ڕێبازا وان چوون و ئەو ژی بوونە پێشەوایێن هیدایەتێ و مەزن و ڕێبەرێن حەقییێ و ئایینێ خودێ د ناڤ خەلکیدا بەلاڤ کر و گازی خەلکی کر بۆ تەوحید و ئێکتاپەرستییا خودێ و ب ڕح و مالێ خۆ جیهاد د ڕێکا خودێدا کر و بۆ بەلاڤکرنا ئایینێ خودێ ژ لومەکرنا چ لومەکەران نەترسییان، خودێ ژی پشتا وان گرت و ئەو ب سەر دوژمنێن وان ئێخستن و ئەو سۆز و پەیمان بۆ وان بجهـ ئینا یا د ڤێ گۆتنا خۆدا دایە وان: ئانكو: ((ئهى ئهوێن باوهرى ب خودێ ئيناى و دويكهڤتنا پێغهمبهرى كرى، ئهگهر هوين ب كرنا جيهادێ و ب كارئينانا قورئانێ دينێ خودێ ب سهربێخن خودێ دێ ههوه ب سهر نهياران ئێخیت و دێ پییێن ههوه موكوم كهت)). [محمد: 7]. و گۆتنا خودایێ مهزن: ئانكو: ((و ههچییێ د سهركهڤتنا دينێ خودێ دا خۆ بوهستينیت، هندى خودێیه دێ وى ب سهر دوژمنێ وى ئێخیت. هندى خودێیه يێ ب هێزه كهس نهشێتێ و يێ زاله كهس لێ بسته نابیت، وى خهلك ههمى بن دهستى خۆ كرينه (40) [الحج: 40-41]. پشتی هنگی خەلک هاتە گوهاڕتن و ژێکڤە بوون و سستاهی د جیهادێدا کر و خۆشی و ڕحەتی و دویڤچوونا حەز و دلچوونان ب سەر وێ ئێخست، و خرابی و گونەهـ د ناڤ واندا بەلاڤ بوون، ئەو نەبیت یێ خودێ پاراستی، دەمێ ئەڤە ب سەردا هاتی؛ خودێ ژی ڕەوشا وان گوهاڕت و دوژمن ل سەر وان زال کر وەک جزایەک بۆ وی کارێ وان ب دەستێ خۆ کری و خودێ چ جاران زۆڕدارییێ ل عەبدێن خۆ ناکەت، خودایێ مەزن گۆت: ئانكو: ((ئهڤ جزايه ژ بهر هندێ يه چونكى نهبوويه ئهگهر خودێ قهنجییهكێ د گهل مللهتهكى بكهت جارهكا دى ئهو وێ قهنجییێ ژ وان بستينیت ههتا ئهو حالێ خۆ نهگوهۆڕن ژ باشییێ بۆ خرابییێ)). [الأنفال: 53]. ڤێجا پیدڤییە هەمی موسلمان ب حکومەت و مللەتڤە بزڤڕنەڤە بۆ لایێ خودێ و ب دلسۆزانە عیبادەتێ وی ب تنێ بکەن و تەوبە بکەن ژ بەر وان خەمساری و گونەهـ و کێماسییێن وان بەری هنگی کرین و لەزێ بکەن بۆ ئەنجامدانا وان تشتێن خودێ ل سەر وان فەڕز کرین و دویرکەڤتنا ژ وان تشتێن خودێ ل سەر وان حەرام کری و شیرەتکرن و هاریکاریکرنا ئێکودوو ل سەر ڤێ چەندێ.
ژ گرنگترین ڤان تشتان ژی، جێبهجێكرنا سزایێن شهرعی و كاركرنا ب شهریعهتێ خودێیه د ناڤ خهلكیدا د ههمی تشتاندا، ههروهسا زڤڕینا بۆ شهریعهتێ خودێیه و ژ كارخستنا وان یاسایانه یێن مرۆڤان داناین كو دژی شهریعهتێ خودێنه و نهزڤڕینه بۆ وان و پێگیركرنا مللهتایه ب حوكمێ شهریعهتی، كا چاوا پێدڤییه زانایێن موسلمانان خهلكی د دینێ واندا شاڕهزا بكهن و هشیارییا ئیسلامی د ناڤ واندا بهلاڤ بكهن و شیرهتێ ب حهقییێ بكهن و صهبر و ههدارێ ل سهر ڤێ چهندێ بكێشن و فهرمانێ ب باشییێ و پاشڤهبرنێ ژ خرابییێ بكهن و دهستههلاتدارێن موسلمانان ل سهر ڤێ چهندێ هانبدهن. كا چاوا پێدڤییه ئهو دژی بنیاتێن خرابكهر ڕاوهستن ژ ئیشتیراكییهتێ و بهعسییهتێ و دهمارگیرییا بۆ مللهتهكی و ژ بلی ڤانه ژ بنیات و ڕێبازێن دژی شهریعهتی، ب ڤێ چهندێ ژی خودێ دێ ئهو تشتێ د ناڤ موسلماناندا خراب بووی چاك كهت و ئهو تشتێ ژ دهستێ وان چووی دێ بۆ وان زڤڕینیت و دێ جارهكا دی مهزناهی و سهركهڤتنا وان یا بهرێ بۆ وان زڤڕینیت و دێ وان ب سهر دوژمنێن وان ئێخیت و دێ وان د ناڤ ئهردیدا بهێز و زال كهت، ههروهكی خودایێ مهزن ئهڤ چهنده گۆتی و ئهو ژ ههمییان ڕاستگۆتره: ئانكو: ((و مه ئهو خودان باوهرێن دويكهڤتنا پێغهمبهران كرى ب سهرئێخستـن و ئهم وهسا د گهل وان دكهين يێن درهوێ ب ته دكهن ئهگهر ئهو ل سهر دروپێكرنا خۆ بهردهوام بمينن، وباوهرییێ نهئينن)). [الروم: 47]. ههروهسا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((خودێ سۆز ب سهركهڤتنێ دايه وان يێن باوهرى ئيناى ژ ههوه و چاكى كرين، كو ئهو ب جێگرى دێ وان ل ئهردێ بوتپهرێسان دانیت و دێ وان ل وێرێ كهته خهليفه و جێگر، وهكى وى د گهل پێشییێن وان ژ خودان باوهران كرى و كو ئهو دينێ وان يێ ئهو بۆ وان پێ ڕازى بووى - كو ئيسلامه - دێ بنهجهـ و زال كهت و پشتى ترسێ ئهو دێ حالێ وان گوهۆڕیت و كهته تهناهى، ئهگهر وان پهرستنا خودێ ب تنێ كر و ل سهر گوهدانا ئهمرێ وى مان و چ شريك بۆ وى چێ نهكرن، ههچییێ پشتى ڤێ جێگرى و تهناهى و زالبوون و دهسههلاتێ كافر ببیت، و قهنجییێن خودێ بڤهشێریت، ئهو ئهون يێن ژ بن ئهمرێ خودێ دهركهڤتين)). [النور: 55]. ههروهسا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((هندى ئهمين ئهم پێغهمبهرێن خۆ و ئهوێن دويكهڤتنا وان ژى كرى ژ خودان باوهران د ژينا وان يا دونيايێدا ب سهر دئێخين و ئهم پشتهڤانییا وان دكهين دژى وان يێن نهخۆشى گههاندییێ، ڕۆژا قيامهتێ ژى، ڕۆژا مهلائیكهت و پێغهمبهر و خودان باوهر شاهدهيیێ ل سهر وان مللهتان ددهن يێن باوهرى ب پێغهمبهرێن خۆ نهئيناى، ڤێجا ئهو شاهدهيیێ ددهن كو پێغهمبهران پهيامێن خودايێ خۆ گههاند بوون و مللهتێن وان ئهو درهوين دهرئێخست بوون)). [غافر: 51].
دوعا ژ خودێ دكهین ئهو دهستههلاتدارێن موسلمانان و موسلمانان ههمییان چاك بكهت و وان د دینێ خۆدا شاڕهزا بكهت و پهیڤا وان ل سهر تهقوایێ بكهته ئێك و بهرێ وان بدهته ڕێكا ڕاست و حهقییێ ل سهر دهستێ وان بسهر بێخیت و نهحهقییێ ل سهر دهستێ وان بشكێنیت و تهوفیقا وان ههمییان بدهت بۆ هاریكاریكرنا ئێكودوو ل سهر باشی و تهقوایێ و شیرهتكرنێ ب حهقییێ و ههداركێشانێ ل سهر ڤێ حهقییێ، ههر ئهو خۆدانێ ڤێیه و ئهوی شیان ل سهر ڤێ ههنه، و صهلات و سهلامێن خودێ ل سهر عهبدێ وی و پێغهمبهرێ وی و باشترین چێكرییێ وی بن، پێغهمبهر و سهروهر و مهزنێ مه موحهممهدێ كوڕێ عهبدولڵاهی، و ل سهر مالبات و صهحابییێن وی ژی بن و ل سهر ههر كهسهكێ ل دویڤ ڕێك و ڕێبازا وی بچیت و السلام علیكم ورحمة الله وبركاته.
Related books
All books
ثلاثة الأصول وأدلتها73 languagesثلاثة الأصول وأدلتها
هذا الكتاب هو متن صغير أساسي يبين فيه التوحيد والدين والنبوة، يبين هذه المعاني الثلاثة الأساسية المهمة في فهم العقيدة، وفي دراستها دراسة سليمة وصحيحة. وهو كتاب مختصر، لكنه كتاب مبارك؛ لأنه سهل العبارة ومركز وموجه، وليس فيه أي تعقيد أو إشكالات. فالإنسان بمجرد أن يقرأ الكتاب يستطيع أن يفهمه، ويستطيع أن يعرف المعاني المتضمنة فيه. هذا الكتاب قبل أن يبدأ الشيخ في الأصول الثلاثة قدم لذلك بأربعة مسائل، ثم بعد ذلك بثلاثة مسائل أخرى، ثم شرع في الأصول الثلاثة، وهي التي يجب على كل مسلم أن يتعلمها، وهي التي يسأل عنها العبد في قبره: من ربك؟ وما دينك؟ ومن نبيك؟ ألفها رحمه الله للمبتدئين واجتهد في تسهيلها واختصارها حتى خرجت بأحسن حلة وأعظم فائدة؛ يفهم بها الصغير، ولا يستغني عنها الكبير فعم نفعها، وكثر خيرها؛ لعظم قدر موضوعاتها وشرف محتواها.
نبذة في العقيدة الإسلامية (شرح أصول الإيمان)75 languagesالعقيدةنبذة في العقيدة الإسلامية (شرح أصول الإيمان)
رسالة لطيفة تتناول أصول العقيدة الإسلامية بأسلوب مبسط وميسر. تبدأ بمقدمة حول أهمية علم التوحيد، كونه أشرف العلوم وأجلّها، ثم تتناول مفهوم الدين الإسلامي وأركانه الخمسة: الشهادتان، والصلاة، والزكاة، والصوم، والحج. كما يشرح الإيمان بالله، وملائكته، وكتبه، ورسله، واليوم الآخر، ويؤكد على أهمية التوحيد في بناء دين المسلم بشكل سليم. الكتاب يهدف إلى تعزيز الفهم الصحيح للعقيدة الإسلامية وتطبيقها في حياة المسلم اليومية.
نامهیهك ل دۆر حوكمێ سێرهبهندی و فاڵگرتنێ28 languagesنامهیهك ل دۆر حوكمێ سێرهبهندی و فاڵگرتنێ
یا شێخ عبد العزيز بن عبد الله بن باز (خودێ دلوڤانییێ پێ ببهت) بسم الله الرحمن الرحيم حوكمێ سێرهبهندی و فاڵگرتنێ و ههر تشتێ پێڤه گرێدای [1] [1] پشکهك ژ ڤێ گۆتارێ د بهرگێ سێیێ یێ پهڕتووکا (مجموع فتاوى ومقالات متنوعة)ـدا بهلاڤ بوویه ب ناڤونیشانێ: (حوكمێ سێرهبهندی و فاڵگرتنێ و ههر تشتێ پێڤه گرێدای)، ههروهسا گۆتار ب تهمامی ب بهلاڤۆکهکێ ژ سهرۆکایهتییێ دهرکهڤتییه ب ناڤونیشانێ: (نامهیهك ل دۆر حوكمێ سێرهبهندی و فاڵگرتنێ)، دیسان د گۆڤارا (اليمامة) و گۆڤارا (البحوث الإسلامية) ژیدا هاتییه بهلاڤکرن. سوپاسی بۆ خودێ ب تنێ بن، صهلات و سهلام ل سهر وی پێغهمبهری بن یێ پشتی وی…
پهڕتووكا ئێكتاپهرستییێ (كتاب التوحید)14 languagesپهڕتووكا ئێكتاپهرستییێ (كتاب التوحید)
ئهوا كو مافێ خودێیه ل سهر عهبدان ژ نڤیسینا شێخێ ئیسلامێ موحهممهدێ كوڕێ عهبدولوههابێ تهمیمی 1206 مش گرنگیدان: