بیروباوهرێن دروست و ههڤدژێن وێ
نڤیسین بسم الله الرحمن الرحيم پێشگۆتن سوپاسی بۆ خودێ ب تنێ بن، صه‌لات و سه‌لام ل سه‌ر وی پێغه‌مبه‌ری بن یێ پشتی وی چ پێغه‌مبه‌رێن دی ناهێن و ل سه‌ر مالبات و صه‌حابییێن وی بن.
This PDF is generated automatically from the book's text; its layout may differ from the printed edition.
بیروباوهرێن دروست و ههڤدژێن وێ
نڤیسین
زانایێ مهزن عبد العزيز بن عبد الله بن باز
بسم الله الرحمن الرحيم
پێشگۆتن
سوپاسی بۆ خودێ ب تنێ بن، صه‌لات و سه‌لام ل سه‌ر وی پێغه‌مبه‌ری بن یێ پشتی وی چ پێغه‌مبه‌رێن دی ناهێن و ل سه‌ر مالبات و صه‌حابییێن وی بن.
پشتی ڤێ چه‌ندێ دێ بێژم: ژ به‌ر كو بیروباوهرێن دروست بنیاتێ ئیسلامێ و بناخه‌یێ ڤی دینییه، من ب فه‌ر دیت بابه‌تێ گوتارێ ل دۆر بیروباوه‌ران بیت، تشته‌كێ زانا و ئاشكه‌رایه ب به‌ڵگه‌یێن شه‌رعی ژ قورئان و سوننه‌تێ كو گۆتن و كریار هنگی دروست دبن و دهێنه وه‌رگرتن ئه‌گه‌ر ل دویڤ بیروباوه‌ره‌كا دروست بهێنه ئه‌نجامدان، به‌لێ ئه‌گه‌ر بیروباوه‌ر د دروست نه‌بن؛ هنگی هه‌ر تشته‌كێ ژ وان ده‌ردچیت ژ گۆتن و كریاران دێ به‌تال بن و ناهێنه قه‌بویلكرن، هه‌روه‌كی خودایێ مهزن گۆتی: ئانكو: ((و ژ ته‌مامییا نیعمه‌تا خودێیه ل سه‌ر هه‌وه كو وى تشتێ پاقژ ئه‌ڤرۆ بۆ هه‌وه حه‌لال كر، و ڤه‌كوشتییێ جوهى و فه‌لان - ئه‌گه‌ر ل دويڤ شريعه‌تێ وان بیت - وى بۆ هه‌وه حه‌لال كر و ڤه‌كوشتییێ هه‌وه بۆ وان يێ حه‌لاله. وى ماره‌كرنا ژنێن ئازاد و خودان باوه‌ر و ده‌همه‌ن پاقژ بۆ هه‌وه حه‌لال كر، هه‌روه‌سا وى ماره‌كرنا ژنێن ده‌همه‌ن پاقژ ژ جوهى و فه‌لان ژى ئه‌گه‌ر هه‌وه مه‌هرا وان دايێ، هوين ژ كارتێكرنا ب دينێ وان دپشت ڕاست بن و هوين د ده‌همه‌ن پاقژ بن و كرێتییێ نه‌كه‌ن، و دۆستان بۆ خۆ ژێ نه‌گرن. هه‌چییێ كوفرێ ب باوه‌رییێ بكه‌ت ئه‌وى كارێ وى پويچ بوو و ئه‌و ل ڕۆژا قيامه‌تێ ژ زيانكارانه)). [المائدة: 5]. هه‌روه‌سا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و ب ڕاستى وه‌حى بۆ ته - ئه‌ى موحه‌ممه‌د - و بۆ پێغه‌مبه‌رێن به‌رى ته ژى هاتییه: كو ئه‌گه‌ر تۆ شريكه‌كى بۆ خودێ بدانى كارێ ته دێ پويچ بیت و تۆ دێ ژ وان بى يێن تێ دچن و دونيا و ئاخره‌تا خۆ ب زيان دده‌ن؛ چونكى د گه‌ل شركێ چ كارێن چاك قه‌بويل نابن)) [الزمر: 65]. ئایه‌تێن ل دۆر ڤێ ڕامانێ هاتین گه‌له‌كن، په‌ڕتووكا خودێ یا ڕوهن و ئاشكه‌را و سوننه‌تا پێغه‌مبه‌رێ وی یێ ده‌ستپاك، باشترین صه‌لات و سه‌لامێن خودایێ وی ل سه‌ر بن ئاماژه ب وێ چه‌ندێ كرییه كو بیروباوهرێن دروست كۆم دبن و كورت دبن د باوه‌ری ئینانێ ب خودێ و مه‌لائیكه‌تێن وی و په‌ڕتووكێن وی و پێغه‌مبه‌رێن وی و ڕۆژا دویماهیكێ و قه‌ده‌رێ ب باشی و خرابییێن خۆڤه، ئه‌ڤ هه‌ر شه‌ش تشته، بنیاتێ بیروباوهرێن دروستن، ئه‌وا كو قورئان پێ هاتییه خوار و خودایێ مهزن پێغه‌مبه‌رێ خۆ موحه‌ممه‌د پێ هنارتی صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن. هه‌ر تشته‌كێ غه‌یبی و نه‌په‌نی كو پێدڤییه ل سه‌ر مرۆڤێ موسلمان باوه‌رییێ پێ بینیت ژ ناڤ ڤان بنیاتان ده‌ردكه‌ڤیت، هه‌روه‌سا هه‌ر تشته‌كێ خودێ و پێغه‌مبه‌رێ وی صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن ده‌نگوباس پێ دای، به‌ڵگه‌یێن ڤان هه‌ر شه‌ش بنیاتان د قورئان و سوننه‌تێدا گه‌له‌ك د بووشن، ژ ڤان به‌ڵگه‌یان ژی گۆتنا خودایێ مه‌زنه: ئانكو: ((باشى ل نیك خودێ ئه‌و نينه هوين د نڤێژێدا ب لايێ ڕۆژهه‌لات و ڕۆژئاڤايێڤه به‌رێ خۆ بده‌ن ئه‌گه‌ر فه‌رمانا خودێ نه‌بیت، به‌لكى باشى هه‌مى كارێ وییه يێ باوه‌رى ب خودێ ئيناى و په‌رستنا وى ب تنێ كرى، باوه‌رى ب ڕۆژا دويماهییێ ئيناى و ب هه‌مى فريشته و كيتابێن هاتينه خوارێ و ب هه‌مى پێغه‌مبه‌ران بێ جودايى)). [البقرة: 177]. هه‌تا دویماهیكا ئایه‌تێ، و گۆتنا خودایێ مهزن: ئانكو: ((پێغه‌مبه‌رى باوه‌رى ب وێ ئينايه يا بۆ وى ب وه‌حى ژ نیك خودايێ وى هاتى، خودان باوه‌ران ژى باوه‌رى ئينايه و كار ب قورئانا مهزن كرییه، هه‌مییان باوه‌رى ب خودێ ئينايه كو خودايه‌كێ خودان سالۆخه‌تێن مهزن و ته‌مامه و كو خودێ فريشته‌يێن ب قه‌در هه‌نه و كو وى كتێب يێن ئيناينه خوارێ و پێغه‌مبه‌ر بۆ خه‌لكى هنارتينه، ئه‌م باوه‌رییێ ب هنده‌ك ژ وان نائينين و كوفرێ ب هنده‌كان بكه‌ين، به‌لكى ئه‌م باوه‌رییێ ب وان هه‌مییان دئينين)). [البقرة: 285].، و گۆتنا خودایێ مهزن: ئانكو: ((ئه‌ى ئه‌وێن باوه‌رى ئيناى، ل سه‌ر وێ باوه‌رییا موكوم د به‌رده‌وام بن يا هه‌وه ب خودێ و پێغه‌مبه‌رێ وى موحه‌ممه‌دى ئیناى، و ب وێ قورئانا وى بۆ پێغه‌مبه‌رێ خۆ ئينايه خوارێ، ب وان هه‌مى كيتابێن وى بۆ پێغه‌مبه‌رێن خۆ هنارتين. هه‌چییێ باوه‌رییێ ب خودێ و ب فريشته‌يێن وى يێن خودان قه‌در و ب كيتابێن وى هنارتين هيدايه‌ت بۆ خه‌لكى، ب پێغه‌مبه‌رێن وى هه‌لبژارتين دا په‌يامێن وى بگه‌هينن، ب ڕۆژا دويماهییێ يا مرۆڤ تێدا پشتى مرنێ بۆ حسێبێ ڕادبن نه‌ئينیت، ب ڕاستى ئه‌و ژ دينى ده‌ركه‌ڤت و دويراتییه‌كا دوير ئه‌و ژ ڕێكا حه‌قییێ دوير كه‌ڤت)). [النساء: 136].، و گۆتنا خودایێ مهزن: ئانكو: ((ئه‌رێ ما ته نه‌زانییه - ئه‌ى موحه‌ممه‌د - كو هندى خودێیه هه‌ر تشته‌كێ ل ئه‌سمانى و ئه‌ردى هه‌ى باش دزانیت و د له‌وحێ پاراستیدا نڤيسییه؟ هندى ئه‌و زانينه كاره‌كێ ب ساناهییه ل سه‌ر وى خودايى يێ چ تشت وى بێزار نه‌كه‌ت)). [الحج: 70]. هندیكه فه‌رمووده‌یێن دروستن یێن ئاماژه‌یێ دكه‌نه سه‌ر ڤان بنیاتان؛ ئه‌و ژی گه‌له‌ك د بووشن، ژ وان ژی ئه‌و فه‌رمووده‌یا دروست و ناڤداره یا موسلمی د صه‌حیحا خۆدا ڤه‌گوهاستی ژ فه‌رمووده‌یا میرێ باوه‌رداران عومه‌رێ كوڕێ خه‌طابی (خودێ ژێ ڕازی بیت) كو جبریلی سلاڤ لێ بن پرسیارا باوه‌رییێ ژ پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن كر، ئینا گۆته وی: ((باوه‌ری ئه‌ڤه‌یه ته باوه‌ری ب خودێ، مه‌لائیكه‌تێن وی، په‌ڕتووكێن وی، پێغه‌مبه‌رێن وی و ڕۆژا دویماهیكێ هه‌بیت، و ته باوه‌ری ب قه‌ده‌رێ ژی هه‌بیت ب باشی و خرابییا وێڤه)). [1] هه‌تا دویماهیكا فه‌رمووده‌یێ. و بۆخاری و موسلم ژی ژ فه‌رمووده‌یا ئه‌بو هوره‌یره‌ی ڤه‌دگوهێزن. ئه‌ڤ هه‌ر شه‌ش بنیاته: هه‌ر تشته‌كێ پێدڤی بیت ل سه‌ر موسلمانی باوه‌رییێ پێ بینیت د ده‌رحه‌قێ خودایێ مه‌زندا و ل دۆر بابه‌تێن گرێدایی ڕۆژا قیامه‌تێ و ژ بلی ڤانه ژ بابه‌تێن غه‌یبی و نه‌په‌نی. [1] مسلم الإيمان (8)، الترمذي الإيمان (2610)، النسائي الإيمان وشرائعه (4990)، أبو داود السنة (4695)، ابن ماجه المقدمة (63)، أحمد (1/27).
باوه‌ری ئینان ب خودایێ مهزن
باوه‌ری ئینان كو ئه‌لڵاھ ئه‌و خودایه یێ ژ هه‌ژی عیباده‌تییه و هه‌ر تشته‌كێ دی ژبلی وی ژ هه‌ژی عیباده‌تی نینن.
ڤێجا هه‌ر ژ باوه‌ری ئینانێ ب خودایێ مهزن، باوه‌ری ئینانه ب وێ چه‌ندێ كو ئه‌و خودایه‌كێ ب حه‌قه و هه‌ر ئه‌و ب تنێ یێ ژ هه‌ژی عیباده‌تییه، ژ به‌ر كو ئه‌و چێكه‌رێ مرۆڤایه و باشی و قه‌نجییان د گه‌ل دكه‌ت و ڕزقێ وان ددەت و یێ زانا ب نهێنی و ئاشکەراییێن وان، ئه‌وه یێ شیان ل سه‌ر خه‌لاتكرنا مرۆڤێن گوهدار و سزادانا مرۆڤێن گونه‌هكار هه‌ین، و خودێ ژ به‌ر ڤی عیباده‌تی مرۆڤ و ئه‌جنه ئافراندینه و فه‌رمان ب كرنا عیباده‌تی ل وان كرییه، هه‌روه‌كی خودێ گۆتی: ئانكو: ((و من ئه‌جنه و مرۆڤ ب تنێ بۆ هندێ یێن چێكرین دا من ب تنێ بپه‌رێسن)). [الذاريات: 56]. ئانكو: ((من چ ڕزق ژ وان نه‌ڤێت و من نه‌ڤێت ئه‌و خوارنێ بده‌نه من، ئه‌زم ڕزقى دده‌م. مه‌عنا خودێ يێ هه‌وجه‌ى كه‌سێ نينه، به‌لكى خه‌لك هه‌مى د هه‌وجه‌ى وينه، ئه‌وه ئافرانده‌ر و ڕزقده‌رێ وان)). [الذاريات: 57]. ئانكو: ((هندى خودێیه ئه‌و ب تنێیه ڕزقى دده‌ته خه‌لكى و قويتى بۆ وان په‌يدا دكه‌ت، خودان هێزێ موكومه، يێ كه‌س نه‌شێتێ، خودانێ هێز و شيانێ هه‌مییێ)). [الذاريات: 58]. هه‌روه‌سا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((گه‌لی مرۆڤان خودايێ خۆ يێ هوين ب قه‌نجییێن خۆ په‌روه‌رده‌كرين بپه‌رێسن و ژێ بترسن و دويڤچوونا دينێ وى بكه‌ن، چونكى ئه‌وى هوين و يێن به‌رى هه‌وه ژى ژ چوننه‌يێ ئافراندن، دا به‌لكى هوين ببنه ژ ته‌قواداران يێن خودێ ژ وان ڕازى بووى و ئه‌و ژ وى ڕازى بووين)). [البقرة: 21]. ئانكو: ((خودايێ هه‌وه ئه‌وێ ئه‌رد بۆ هه‌وه كرییه جھ؛ دا ژينا هه‌وه ل سه‌ر وى ب ساناهى بكه‌ڤیت و ئه‌سمان موكوم ئاڤاكرى و باران ژ عه‌ورى باراندى و هه‌مى ڕه‌نگێن فێقى و شينكاتى بۆ هه‌وه ژێ داين، ڤێجا هوين چ هه‌ڤال و هۆگران بۆ خودێ د په‌رستنێدا چـێ نه‌كه‌ن، هوين د زانن كو ئه‌و د ئافراندن و ڕزقدانێدا يێ بێ شریكه و ئه‌وه يێ هێژاى په‌رستنێ )). [البقرة: 22]. و خودێ پێغه‌مبه‌ر هنارتن و په‌ڕتووك ئینانه خوار، دا ڤێ حه‌قییێ ئاشكه‌را بكه‌ن و خه‌لكی بۆ گازی بكه‌ن، هه‌روه‌سا دا هشیاركرنێ ژ هه‌ر تشته‌كێ دژی ڤێ چه‌ندێ بكه‌ن، هه‌روه‌كی خودایێ مهزن گۆتی: ئانكو: ((و ب ڕاستى د ناڤ هه‌ر ملله‌ته‌كێ بۆریدا مه پێغه‌مبه‌ره‌ك هنارتبوو دا فه‌رمانێ ب په‌رستنا خودێ و گوهدارییا وى ل وان بكه‌ت و وان ژ په‌رستنا شه‌يتانى و صه‌نه‌م و مرییان بده‌ته پاش)) [النحل: 36]. هه‌روه‌سا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و مه به‌رى ته - ئه‌ى موحه‌ممه‌د - پێغه‌مبه‌ره‌ك نه‌هنارتییه ئه‌گه‌ر مه وه‌حى بۆ فڕێ نه‌كربیت كو ژ خودێ پێڤه‌تر چ خودايێن ب حه‌ق نينن، ڤێجا هوين ژ دل په‌رستنا وى ب تنێ بكه‌ن)). [الأنبياء: 25]. و خودایێ مهزن گۆت: ئانكو: (((الر) . ئه‌ڤ كيتابه يا كو خودێ بۆ موحه‌ممه‌دى هنارتى ئايه‌تێن وێ ژ كێماسى و خه‌له‌تییان دپاراستينه، پاشى ب ئه‌مر و نه‌هى و دياركرنا حه‌لالی و حه‌رامى ژ لايێ خودێڤه يێن هاتينه ئاشكه‌راكرن، ئه‌و خودايێ كاربنه‌جهـ د ڕێڤه‌برنا كاراندا، يێ شاره‌زا د دويماهییا كاراندا)). و ئينانه‌خوارا قورئانێ و دياركرن و به‌رفره‌هكرنا ئه‌حكامێن وێ بۆ هندێیه دا هوين ژ خودێ پێڤه‌تر په‌رستنا كه‌سێ دى نه‌كه‌ن. هندى ئه‌زم ئه‌ز بۆ هه‌وه - گه‌لی مرۆڤان - ژ لايێ خودێڤه يێ هاتيم دا هه‌وه ژ عه‌زابا وى بترسينم و مزگينییێ ب خێرێ بده‌مه هه‌وه)). [هود: 1-2]. ڕاستییا ڤی عیباده‌تی ژی یا د هندێدا مرۆڤ هه‌ر تشته‌كێ عیباده‌تی پێ دكه‌ت بۆ خودایێ مهزن ب تنێ بكه‌ت و چ تشتێن دی د گه‌ل وی نه‌كه‌ته شریك، ژ دوعاكرن و ترس و هیڤی و نڤێژ و ڕۆژی و قوربانی و نه‌زركرن و هه‌ر جۆره‌كێ دی یێ عیباده‌تی، دڤێت مرۆڤ ڤان عیباده‌تان هه‌مییان ب خۆشكاندنڤه بۆ خودێ ب تنێ بكه‌ت و هیڤی هه‌بن خودێ دێ ژ وی قه‌بویل كه‌ت و ترس هه‌بیت ژێ نه‌هێته وه‌رگرتن، د گه‌ل ته‌مامه‌تییا حه‌زژێكرنێ بۆ خودێ و خۆشكاندنێ بۆ مه‌زناهییا وی، پترییا قورئانێ ژی د ده‌رحه‌ق ڤی بنیاتێ مه‌زندا هاتییه خوار، وه‌كی گۆتنا خودێ: ئانكو: ((ڤێجا تۆ په‌رستنا خودێ ب تنێ بكه، وتۆ د هه‌مى دينێ خۆ دا ئيخلاصێ بۆ وى بكه)). نێ گوهدانا ساخله‌م و پاراستى ژ شركێ بۆ خودێ ب تنێیه)). [الزمر: 2-3]. و گۆتنا خودایێ مهزن: ئانكو: ((و خودايێ ته - ئه‌ى مرۆڤ - فه‌رمان دايه كو په‌رستنا وى ب تنێ بهێته‌كرن)). [الإسراء: 23]. و گۆتنا خودایێ مهزن: ئانكو: ((ڤێجا هوين - گه‌لی خودان باوه‌ران - دوعا و عيباده‌تى بۆ وى ب تنێ بكه‌ن، و چاڤ ل بوتپه‌رێسان نه‌كه‌ن د ڕێبازا واندا، ئه‌گه‌ر خۆ وان پێ نه‌خۆش بیت ژى)). [غافر: 14]. فه‌رمووده‌یه‌ك د هه‌ردوو صه‌حیحێن (بۆخاری و موسلم)ـی ژ موعازی (خودێ ژێ ڕازی بیت) دهێته ڤه‌گوهاستن كو پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن گۆت: ((مافێ خودێ ل سه‌ر عه‌بدان ئه‌ڤه‌یه ئه‌و عیباده‌تێ وی ب تنێ بكه‌ن و چ شریكان بۆ دروست نه‌كه‌ن)). [2]. [2] البخاري الجهاد والسير (2701)، مسلم الإيمان (30)، الترمذي الإيمان (2643)، ابن ماجه الزهد (4296)، أحمد (5/238).
باوه‌ری ئینان ب وان هه‌می تشتێن خودێ ل سه‌ر عه‌بدێن خۆ فه‌ڕز كرین ژ هه‌ر پێنج ستوینێن ئیسلامێ یێن دیار
هه‌روه‌سا ژ باوه‌ری ئینانێ ب خودێ، باوه‌ری ئینانه ب وان هه‌می تشتێن خودێ ل سه‌ر عه‌بدێن خۆ فه‌ڕز كری ژ هه‌ر پێنج ستوینێن ئیسلامێ یێن دیار، كو ئه‌و ژی شاهده‌دانه كو ژ ئه‌لڵاهی پێڤه‌تر چ خودایێن ژ هه‌ژی په‌رستنێ نینن و موحه‌ممه‌د پێغه‌مبه‌رێ خودێیه، كرنا نڤێژێ، دانا زه‌كاتێ، گرتنا ڕۆژییێن هه‌یڤا ڕه‌مه‌زانێ و چوونا مالا خودێ ل مه‌كه‌هێ ب مه‌ره‌ما كرنا حه‌جێ بۆ وی كه‌سێ شیانێن ڤێ چه‌ندێ هه‌بن، و ژ بلی ڤانه ژ وان تشتێن شه‌ریعه‌تێ پاقژكه‌ر فه‌ڕز كرین.
و گرنگترین ستوین د ناڤ ڤان هه‌ر پێنج ستویناندا، شاهده‌دانه كو ژ ئه‌لڵاهی پێڤه‌تر چ خودایێن ژ هه‌ژی په‌رستنێ نینن و موحه‌ممه‌د پێغه‌مبه‌رێ خودێیه، و شاهده‌دان كو ژ ئه‌لڵاهی پێڤه‌تر چ خودایێن ژ هه‌ژی په‌رستنێ نینن دخوازیته هندێ مرۆڤ عیباده‌تی ب ڕه‌نگه‌كێ دلسۆز و (ب ئیخلاص) بۆ خودێ ب تنێ بكه‌ت و خۆ ژ عیباده‌تێ هه‌ر تشته‌كێ دی ژ بلی وی بده‌ته پاش و ڤێ چه‌ندێ ڕه‌د بكه‌ت، و ئاها ئه‌ڤه‌یه ڕامانا (لا إله إلا الله) كو ئه‌ڤه‌یه چ خودایێن ژ هه‌ژی په‌رستنێ نینن ژ بلی ئه‌لڵاهی، ڤێجا هه‌ر تشته‌كێ دی ژ بلی وی په‌رستن بۆ بهێته كرن ژ مرۆڤان یان مه‌لائیكه‌تان یان ئه‌جنه‌یان یان هه‌ر تشته‌كێ دی، ئه‌ڤه هه‌می ژ هه‌ژی په‌رستنێ نینن و عیباده‌تێ وان یێ دروست نینه و ئه‌وێ ژ هه‌ژی په‌رستنێ و عیباده‌تكرنا وی یا دروست؛ ب تنێ ئه‌لڵاهه، هه‌روه‌كی خودایێ مهزن دهێته كه‌ره‌مێ و دبێژیت: ئانكو: ((ئه‌و ژ به‌ركو خودێیه خودايێ حه‌ق يێ كو ژ وى پێڤه‌تر چ خودا نينن، و هندى ئه‌و تشتـن يێن بوتپه‌رێس ژ بلی وى په‌رستنێ بۆ دكه‌ن دپويچن نه مفايى دگه‌هينن نه زيانێ)). [الحج: 62]. به‌ری نوكه هاته دیاركرن كو خودێ مرۆڤ و ئه‌جنه ژ به‌ر ڤی بنیاتێ مهزن ئافراندن و فه‌رمان ب وێ چه‌ندێ ل وان كر و پێغه‌مبه‌رێن خۆ ژ به‌ر وێ هنارتن و په‌ڕتووكێن خۆ ژی ژ به‌ر وێ ئینانه خوارێ، له‌وا باش هزرێن خۆ د ڤێ چه‌ندێدا بكه و گه‌له‌ك بینه سه‌ر هزرا خۆ، دا ئه‌و نه‌زانینا مهزن یا ل ده‌ڤ پترییا موسلمانان په‌یدا بووی ب ڤی بنیاتێ مهزن بۆ ته دیار بیت كو ژ به‌ر ڤێ نه‌زانینێ ئه‌و چوون عیباده‌تێ تشته‌كێ دی د گه‌ل خودێ كر و ئه‌و مافێ خودێ ب تنێ یێ ژ هه‌ژی بۆ هنده‌كێن دی ژی بر، ڤێجا هه‌ما خودێ هاریكار بیت.
و باوه‌ری ئینان ب وێ چه‌ندێ كو ئه‌لڵاھ چێكه‌رێ جیهانێیه و ب زانین و شیانێن خۆ كاروبارێن وان ب ڕێڤه دبه‌ت و ده‌ستهه‌لاتێ ل وان دكه‌ت
و هه‌ر ژ باوه‌ری ئینانێ ب خودایێ مهزن، باوه‌ری ئینانه كو خودێ چێكه‌رێ جیهانێیه و ب زانین و شیانێن خۆ كاروبارێن وان ب ڕێڤه دبه‌ت و ده‌ستهه‌لاتێ ل وان دكه‌ت، هه‌روه‌كی وی دڤێت، و ئه‌و خۆدانێ دونیا و ئاخره‌تێیه و خودایێ هه‌می جیهانایه و ژ وی پێڤه‌تر چ چێكه‌رێن دی نینن و ژ وی پێڤه‌تر چ خۆدێ ژی نینن. و كو وی پێغه‌مبه‌ر هنارتن و په‌ڕتووك ئینانه خوارێ پێخه‌مه‌ت به‌رژه‌وه‌ندییا عه‌بدێن خۆ و گازیكرنا وان بۆ وی تشتێ ڕزگاربوون و باشییا وان یا نێزیك و دویر تێدا هه‌ی. و كو خودایێ مهزن چ شریك و هه‌ڤال نینن د ڤان هه‌می تشتاندا، هه‌روه‌كی خودایێ مهزن گۆتی: ئانكو: ((خودێیه ئافرانده‌رێ هه‌مى تشتان و ئه‌وه خودانێ وان يێ وان ب ڕێڤه دبه‌ت، ئه‌و هه‌مى ل بن ده‌ستێ وينه و ئه‌و ل سه‌ر هه‌ر تشته‌كى وه‌كيله)). [الزمر: 62]. هه‌روه‌سا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((هندى خودايێ هه‌وه‌يه ئه‌و خودايه يێ ئه‌سمان و ئه‌رد ژ چوننه‌يێ د شه‌ش ڕۆژاندا ئافراندين، پاشى (ئیستيواء) ل سه‌ر عه‌رشى كر، ئانكو: ل سه‌ر بلند بوو و ب سه‌ركه‌ڤت، بلندبوونه‌كا بابه‌تى مه‌زنییا وى بیت، ئه‌و شه‌ڤێ ب سه‌ر ڕۆژێدا دئينیت، هه‌تا د ناڤدا دپێچیت و ڕۆناهییا وێ دبه‌ت و ڕۆژێ ب سه‌ر شه‌ڤێدا دئينیت ڤێجا تارییا وێ دبه‌ت و هه‌ر ئێك ژ وان هه‌رده‌م ب له‌ز ب دويڤ يا دیدا دهێت، ئه‌وه يێ ڕۆژ و هه‌يڤ و ستێر ئافراندين و ئێخستينه بن فه‌رمانا خۆ وه‌كى وى دڤێت ئه‌و وان ب ڕێڤه‌دبه‌ت، ئه‌و ژ ئايه‌تێن وى يێن مه‌زنن. نێ ئافراندن هه‌مى و فه‌رمان هه‌مى يا وییه و خودێ خودايێ هه‌مى چێكرییان يێ پاك و بلند و مهزن بیت)). [الأعراف: 54].
و باوه‌ری ئینان ب باشناڤ و سالۆخه‌تێن وی یێن بلند، بێی كو گوهاڕتنێ بێخینه تێدا یان ژ كاربێخین یان بێژین وه‌كی فلان كه‌سی.
و ژ باوه‌ری ئینانا ب خودایێ مهزن، باوه‌ری ئینانه ب باشناڤ و سالۆخه‌تێن وی یێن بلند، ئه‌وێن د په‌ڕتووكا وی یا پیرۆزدا هاتین و ژ پێغه‌مبه‌رێ وی یێ ده‌ستپاك بنه‌جھ بووین، بێی كو گوهاڕتنێ بێخینه تێدا یان ژ كاربێخین یان بێژین وه‌كی فلان كه‌سی، به‌لكی دڤێت ئه‌م وان وه‌كی هاتین ببه‌ین و ڕاڤه بكه‌ین، نه‌كو چاوانییێ بۆ بدانین، كا چاوا دڤێت ئه‌م باوه‌رییێ ب وان ڕامانێن مهزن ژی بینین یێن ژ ڤان ناڤان دچن كو ئه‌و ژی سالۆخه‌تێن خودایێ مه‌زنن، پێدڤییه خودێ ب ڤان سالۆخه‌تان بهێته سالۆخه‌تكرن ب وی ڕه‌نگێ ئه‌و ژ هه‌ژی، بێی كو چێكرییه‌كێ وی ب وی بهێته وه‌كهه‌ڤكرن یان شوبهاندن د سالۆخه‌ته‌ك ژ سالۆخه‌تێن ویدا، هه‌روه‌كی خودایێ مهزن دهێته كه‌ره‌مێ و دبێژیت: ئانكو: ((تشته‌ك وه‌كی وی نینه و ئه‌و گوهدێرێ بینه‌ره)). [الشورى: 11]. و خودایێ مهزن گۆتییه: ئانكو: ((ڤێجا كو هه‌وه زانى هندى صه‌نه‌من چ مفاى ناگه‌هيننه هه‌وه، هوين - گه‌لی مرۆڤان - د په‌رستنێدا چ هه‌ڤكويڤان بۆ خودێ ژ چێكرییێن وى نه‌دانن و بۆ نه‌كه‌نه هه‌ڤپشك. هندى خودێیه دزانیت هوين چ دكه‌ن و هوين د بێ ئاگه‌هن هوين خه‌له‌تى و دويماهییا كارێ خۆ نزانن)). [النحل: 74]. ئه‌ڤه بیروباوهرێن ئه‌هلێ سوننه‌تێ و جه‌ماعه‌تێیه ژ صه‌حابییێن پێغه‌مبه‌رێ خودێ صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن و ئه‌وێن ب باشی دویكه‌ڤتنا وان دكه‌ن، و ئه‌ڤه هه‌ر ئه‌و بیروباوه‌رن یێن ئیمام ئه‌بول حه‌سه‌نێ ئه‌شعه‌ری (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببه‌ت) د په‌ڕتووكا خۆ (المقالات عن أصحاب الحديث وأهل السنة)ـدا و ژ بلی وی ژ خۆدانێن زانین و باوه‌رییێ ڤه‌گوهاستین.
ئه‌وزاعی (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببه‌ت) دبێژیت: پرسیار ژ زوهری و مه‌كحوولی هاته كرن ده‌رباره‌ی وان ئایه‌تێن ل دۆر سالۆخه‌تێن خودێ هاتینه خوار، ئینا وان هه‌ردووكان گۆت: وان ب وی شێوه‌یێ ئه‌و پێ هاتینه خوار ده‌ڕباز بكه‌ن و ڕاڤه‌كه‌ن. و وه‌لیدێ كوڕێ موسلمی (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببه‌ت) دبێژیت: پرسیار ژ مالكی، ئه‌وزاعی، له‌یسێ كوڕێ سه‌عدی و سوفیانێ سه‌وری (خودێ دلۆڤانییێ ب وان ببه‌ت) هاته كرن ده‌رباره‌ی وان ده‌نگوباسێن ل دۆر سالۆخه‌تێن خودێ هاتین، ئه‌وان هه‌مییان گۆت: ئه‌وان ب وی شێوه‌یێ ئه‌و پێ هاتینه خوار ده‌ڕباز و ڕاڤه‌كه‌ن بێی كو چاوانییێ بۆ بدانن. ئه‌وزاعی (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببه‌ت) دبێژیت: هێشتا تابعى دئاماده بوون مه دگۆت خودایێ مهزن یێ ل سه‌ر عه‌رشێ خۆ و مه باوه‌ری یا ب وی تشتی هه‌ی یێ ده‌رباره‌ی سالۆخه‌تێن خودێ د سوننه‌تێدا هاتی. و ده‌مێ پرسیار ژ ڕه‌بیعه‌یێ كوڕێ ئه‌بو عه‌بدولڕه‌حمانی شێخێ مالكی (خودێ دلۆڤانییێ ب وان ببه‌ت) هاتییه كرن ده‌رباره‌ی ڕاستڤه‌بوونا خودێ ل سه‌ر عه‌رشی (ئیستیوائا خودێ) وی گۆت: ڕاستڤه‌بوون (ئیستیواء) تشته‌كێ دیار و ئاشكه‌رایه، به‌لێ چاوانییا وێ ب ئه‌قلی مرۆڤ نه‌شێت بگه‌هیتێ و بزانیت، و په‌یام ژ ده‌ڤ خودێیه و ئه‌وا ل سه‌ر پێغه‌مبه‌ری ئه‌ڤه‌یه ب باشی بگه‌هینیت و یا ل سه‌ر مه ژی باوه‌ری پێ ئینان و ڕاست ده‌رئێخستنه). و ده‌مێ پرسیار ژ مالكی (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببه‌ت) هاتییه كرن ده‌رباره‌ی ڤێ چه‌ندێ (ئانكو ئیستیوائێ)، وی گۆت: ڕاستڤه‌بوون (ئیستیواء) تشته‌كێ دیار و ئاشكه‌رایه، به‌لێ چاوانییا وێ نه‌یا دیار و ئاشكه‌رایه، باوه‌ری ئینان ب وێ ژی واجبه و پرسیاركرن ل دۆر وێ ژی بیدعه‌یه)، پاشی گۆته وی كه‌سێ پرسیار كری: ئه‌ز دبینم تۆ مرۆڤه‌كێ خرابی! پاشی فه‌رمان كر و ئه‌و زه‌لام ژ دیوانا وی هاته ده‌رئێخستن.
ئه‌ڤ ڕامانه ژ دایكا باوه‌رداران ئوم سه‌له‌مه‌یێ (خودێ ژێ ڕازی بیت) هاتییه ڤه‌گوهاستن و ئیمام ئه‌بو عه‌بدولڕه‌حمانێ كوڕێ موباره‌كی (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببه‌ت) گۆتییه: (ئه‌م وه‌سا خودایێ خۆ دنیاسین كو ئه‌و یێ ل سه‌ر ئه‌سمانان و یێ ل سه‌ر عه‌رشی و یێ جۆدایه ژ چێكرییێن خۆ). ئاخڤتنا زانا و ئیمامان د ڤی بابه‌تیدا گه‌له‌كه و د شیاندا نینه د ڤێ گۆتارێدا هه‌می بهێته ڤه‌گوهاستن، و هه‌ر كه‌سێ ڤیا ل سه‌ر گه‌له‌ك ژ ڤان ئاخڤتنان ڕابوه‌ستیت؛ بلا لێزڤڕینێ بۆ وێ بكه‌ت یا زانایێن سوننه‌تێ د ڤی بابه‌تیدا نڤیسی، وه‌كی په‌ڕتووكا (السنة) یا عه‌بدولڵاهێ كوڕێ ئیمامێ ئه‌حمه‌د و په‌ڕتووكا (التوحید) یا ئیمامێ مهزن و گرانبها موحه‌ممه‌دێ كوڕێ خوزه‌یمه‌ی و په‌ڕتووكا (السنة) یا ئه‌بول قاسمێ لاله‌كائی یێ طه‌به‌ری و په‌ڕتووكا (السنة) یا ئه‌بو به‌كرێ كوڕێ ئه‌بو عاصمی، هه‌روه‌سا بلا بزڤڕیته به‌رسڤا شێخێ ئیسلامێ ئبن ته‌یمییه‌ی بۆ خه‌لكێ حه‌ماتێ، ب ڕاستی ئه‌و به‌رسڤه‌كا مه‌زنه و مفایه‌كێ مهزن یێ تێدا و شێخی (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببه‌ت) تێدا بیروباوهرێن ئه‌هلێ سوننه‌تێ ڕوهن كرینه و تێدا گه‌له‌ك ژ گۆتنێن وان ڤه‌گوهاستینه، زێده‌باری گه‌له‌ك به‌ڵگه‌یێن ئه‌قلی و شه‌رعی ل سه‌ر وێ چه‌ندا ئه‌هلێ سوننه‌تێ گۆتی و نه‌دروستییا وێ چه‌ندا هه‌ڤڕكێن وان گۆتی. هه‌روه‌سا په‌ڕتووكا وی یا ب ناڤێ (التدمریة) ژی، شێخی تێدا ئه‌ڤ چه‌نده ب به‌رفره‌هی دیاركرییه و تێدا بیروباوهرێن ئه‌هلێ سوننه‌تێ ب به‌ڵگه‌یێن نه‌قلی و ئه‌قلی ڕوهن كرینه و ب ڕه‌نگه‌کێ وه‌سا به‌رسڤا هه‌ڤڕك و كه‌سێن دژ دایه كو حه‌قی و ڕاستی پێ ئاشكه‌را بیت و نه‌حه‌قی پێ پویچ بیت بۆ هه‌ر خۆدان زانینه‌كێ ب مه‌ره‌ما دروست و حه‌زه‌كا ته‌مام بۆ زانین و نیاسینا حه‌قییێ به‌رێ خۆ بده‌تێ، و هه‌ر كه‌سێ سه‌رپێچییا ئه‌هلێ سوننه‌تێ بكه‌ت د وی تشتێ وان باوه‌ری پێ هه‌ی د بابه‌تێ باشناڤ و سالۆخه‌تێن خودێدا؛ مسۆگه‌ر ئه‌ڤێ هه‌نێ يێ كه‌ڤتييه د سه‌رپێچییا به‌ڵگه‌یێن نه‌قلی و ئه‌قلی د گه‌ل هه‌ڤدژییه‌كا ڕوهن د هه‌ر تشته‌كێ ئه‌و بنه‌جھ دكه‌ت و ڕه‌د دكه‌ت.
هندیكه ئه‌هلێ سوننه‌ت و جه‌ماعه‌تێنه؛ ئه‌و هه‌ر تشته‌كێ خودایێ مهزن د په‌ڕتووكا خۆ یا پیرۆزدا بۆ خۆ بنه‌جھ كربیت یان پێغه‌مبه‌رێ خودێ صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن د سوننه‌تا خۆ یا دروستدا بۆ وی بنه‌جھ كربیت؛ ئه‌و ژی وی تشتی بۆ خودێ بنه‌جھ دكه‌ن بێی كو بێژن وه‌كی فلان تشتی و وان خودایێ مهزن ژ وێ چه‌ندێ پاقژ ڕاگرتییه ئه‌و وی وه‌كهه‌ڤ بكه‌ن ب چێكرییه‌كێ ویڤه، پاقژ ڕاگرتنه‌كا دویر بیت ژ كارئێخستنێ، ب ڤێ چه‌ندێ ژی ئه‌و سلامه‌ت بوون ژ هه‌ڤدژییێ و وان کار ب هەمی بەڵگەیان کر و ئه‌ڤه سوننه‌تا خودێیه بۆ هه‌ر كه‌سێ ده‌ست ب وێ حه‌قییێڤه بگریت و ل دویڤ بچیت یا خودێ پێغه‌مبه‌رێن خۆ پێ هنارتین و بۆ ڤێ چه‌ندێ بزاڤان بكه‌ت و د مه‌ره‌م و داخوازییا خۆدا یێ دلسۆز بیت و مه‌ره‌ما وی ئه‌و بیت خودێ ته‌وفیقا وی بده‌ت و به‌ڵگه‌یێ خۆ ل به‌ر وی ڕوهن بكه‌ت، هه‌روه‌كی خودایێ مهزن گۆتی: ئانكو: ((به‌لكى ئه‌م حه‌قییێ ئاشكه‌را دكه‌ين و دهاڤێينه نه‌حه‌قییێ ڤێجا ئه‌و پێ پويچ دبیت و دچیت و نامينیت)). [الأنبياء: 18]. هه‌روه‌سا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و بوتپه‌رێس هێجه‌ته‌كێ بۆ ته - ئه‌ى موحه‌ممه‌د - نائينن ئه‌گه‌ر ئه‌م به‌رسڤا ڕاست و ئاشكه‌راكرنه‌كا باشتر بۆ ته نه‌ئينين)). [الفرقان: 33]. و ب ڕاستی حافز ئبن كه‌سیر (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببه‌ت) د ته‌فسیرا خۆ یا ناڤداردا ل ده‌مێ دهێته سه‌ر ڤێ گۆتنا خودایێ مهزن: ﴿إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ﴾ [الأعراف: 54]. ئاخڤتنه‌كا جوان و تازه د ڤی بابه‌تیدا به‌حس دكه‌ت كو دێ یا باش بیت ل ڤێرێ بهێته ڤه‌گوهاستن ژ به‌ر كو مفایه‌كێ مهزن یێ تێدا هه‌ی. ئه‌و (خودێ دلۆڤانییێ پێ ببه‌ت) دبێژیت: خه‌لكی د ڤی بابه‌تیدا گه‌له‌ك گۆتن هه‌نه كو ڤێرێ جهێ هندێ نینه ب به‌رفره‌هی وان گۆتنان بینین و به‌حس بكه‌ین، به‌لكی ل ڤێرێ ئه‌م دێ ل دویڤ ڕێك و ڕێبازا سه‌له‌فێن چاك چین: مالك و ئه‌وزاعی و سه‌وری و له‌یثێ كوڕێ سه‌عد و شافعی و ئه‌حمه‌د و ئیسحاقێ كوڕێ ڕاهه‌وه‌یهی و ژ بلی وان ژ ئیمام و زانایێن موسلمانان یێن به‌رێ و یێن نوكه، ڕێبازا وان ژی ئه‌ڤه‌یه ئه‌ڤ ده‌قێن هه‌نێ وه‌كی سه‌رڤه‌هییا وان بهێنه ڕاڤه‌كرن و ده‌ڕبازكرن بێی كو چاوانی بۆ بهێته دانان یان بهێته گۆتن وه‌كی یێن چێكرییانه یان گوهاڕتن تێدا بهێته كرن یان بهێنه ژ كارئێخستن، و ئه‌و سه‌رڤه‌هییا دهێته سه‌ر هزرا كه‌سێن وه‌كهه‌ڤلێكه‌ردا یا ژ خودێ دویره و خودێ یێ ژێ پاقژ و به‌ریئه، چونكی خودێ وه‌كی چ چێكرییێن خۆ نینه و تشته‌ك وه‌كی وی نینه و ئه‌و گوهدێرێ بینه‌ره، به‌لكی بابه‌ت یێ وه‌سایه وه‌كی ئیمام و زانایان گۆتی، ژ وان ژی نوعه‌یمێ كوڕێ حه‌ممادێ خوزاعی كو شێخ و مامۆستایێ بۆخارییه، ئه‌وی گۆتییه: هه‌ر كه‌سێ خودێ وه‌كی چێكرییێن وی لێبكه‌ت؛ دێ كافر بیت، و هه‌ر كه‌سێ وی تشتێ خودێ خۆ پێ سالۆخه‌ت كری ڕه‌د بكه‌ت؛ دێ كافر بیت، و چ وه‌كهه‌ڤكرن د وی تشتیدا نینه یێ خودێ خۆ پێ سالۆخه‌ت كری یان پێغه‌مبه‌رێ وی ئه‌و پێ سالۆخه‌تكری، ڤێجا هه‌ر كه‌سێ ب وی ڕه‌نگێ ژ هه‌ژی خودێ و بابه‌تێ وی بیت ئه‌و تشت بۆ خودایێ مهزن بنه‌جھ كرن یێن ئایه‌تێن ئاشكه‌را و ده‌نگوباسێن دروست پێ هاتین و كێماسی و تشتێن ژ هه‌ژی خودێ نه‌بن ژ وی دانه پاش؛ ئه‌ڤه وی ڕێكا ڕاسته‌ڕێبوون و هیدایه‌تێ گرته به‌ر.
باوه‌ری ئینان ب مه‌لائیكه‌تان:
هندیكه باوه‌ری ئینانه ب مه‌لائیكه‌تان: ئه‌ڤه باوه‌ری ئینانێ ب وان ب ڕه‌نگه‌كێ كورت و به‌رفره‌ھ ب خۆڤه دگریت، ڤێجا مرۆڤی موسلمان دێ باوه‌رییێ ئینیت كو خودێ مه‌لائیكه‌ت یێن چێكرین و ئافراندین دا عیباده‌تێ وی بكه‌ن و ئه‌و ب وێ چه‌ندێ سالۆخه‌ت كرینه كو ئه‌و هنده‌ك عه‌بدێن خۆدان قه‌درن و ل پێش گۆتنا خودێ ناكه‌ڤن و یێ ل بن فه‌رمانا وی و تشتێ وی گۆت جێبه‌جێ دكه‌ن.9ه ئانكو: ((و كاره‌ك ژ كارێ مه‌لائيكه‌تان نينه - چ يێ كرى بیت يان نه - ئه‌گه‌ر خودێ پێ نه‌زانیت، و ل سه‌ر وان نه‌هژمێريت، ئه‌و مه‌هده‌رێ بۆ ئێكى ناكه‌ن ئه‌و تێ نه‌بیت يێ خودێ ڕازى كو ئه‌و مه‌هده‌رێ بۆ بكه‌ن و ئه‌و ژ ترسا خــودێدا ل خۆ دهشيارن و ژێ پشت ڕاست نابن)). [الأنبياء: 28]. ئه‌و گه‌له‌ك جۆرن، هنده‌ك ژ وان هاتینه ڕاسپاردن ب هه‌لگرتنا عه‌رشێ خودێ و هنده‌كێن دی ده‌رگه‌هڤانێن به‌حه‌شتێ و جه‌هنه‌مێنه، هنده‌كێن دی ئه‌ركێ پاراستن و نڤیسینا كریارێن عه‌بدان پێ هاتییه ڕاسپاردن، هه‌روه‌سا ئه‌م ب ڕه‌نگه‌كێ به‌رفره‌ھ باوه‌رییێ ب وان مه‌لائیكه‌تان دئینین یێن خودێ و پێغه‌مبه‌رێ وی ناڤێ وان گۆتی، ژ وان ژی وه‌كی جبریل و میكائیلی و مالكێ ده‌رگه‌هڤانێ جه‌هنه‌مێ ، و ئسرافیلی؛ ئه‌وێ هاتییه ڕاسپاردن ب پفكرنا بۆقێ، به‌حسێ ڤی مه‌لائیكه‌تی د فه‌رمووده‌یێن دروستدا هاتییه و د فه‌رمووده‌یێن دروستدا ژ عائیشایێ (خودێ ژێ ڕازی بیت) بنه‌جھ بوویه كو پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن گۆتییه: ئانكو: ((مه‌لائیكه‌ت یێ ژ ڕوناهییێ هاتینه ئافراندن و ئه‌جنه یێ ژ گوڕیه‌كا ئاگری هاتینه ئافراندن و ئاده‌م ژی ژ وی تشتێ بۆ هه‌وه هاتییە سالۆخه‌تکرن یێ هاتییه ئافراندن)). [3] أخرجه مسلم في صحيحه. [3] مسلم الزهد والرقائق (2996)، أحمد (6/153).
باوه‌ری ئینان ب په‌ڕتووكان:
باوه‌ری ئینان ب په‌ڕتووكان ژی یا ب ڤی ڕه‌نگییه، پێدڤییه ب ڕه‌نگه‌كێ كورت مرۆڤی باوه‌ری هه‌بیت كو خودایێ مهزن هنده‌ك په‌ڕتووك بۆ پێغه‌مبه‌ر و هنارتییێن خۆ ئیناینه خوار دا تێدا مافێ خودێ ل سه‌ر عه‌بدێن وی دیار بكه‌ن و گازییێ بۆ ڤێ چه‌ندێ بكه‌ن، هه‌روه‌كی خودایێ مهزن گۆتی: ئانكو: ((ب ڕاستى مه پێغه‌مبه‌رێن خۆ ب ده‌ليلێن ئاشكه‌را هنارتن و مه كيتاب ب ئه‌حكام و شريعه‌تڤه د گه‌ل وان ئينا خوارێ، مه ته‌رازى ئينا خوارێ؛ دا مرۆڤ ب دادییێ سه‌ره‌ده‌رییێ د گه‌ل ئێكودوو بكه‌ن)). [الحديد: 25]. هه‌روه‌سا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((مرۆڤ يه‌ك ده‌سته‌ك بوون، هه‌مییان باوه‌رى ب خودێ هه‌بوو، ئينا خودێ پێغه‌مبه‌ر هنارتن دا ئه‌و دينێ وى نيشا خه‌لكى بده‌ن، و مزگينییێ ب به‌حه‌شتێ بده‌نه وى يێ گوهدارییا خودێ بكه‌ت و وى ب ئاگرى بترسينن يێ كافرییێ پێ بكه‌ت، وى كيتاب ب حه‌قییێ د گه‌ل وان ئينانه خوارێ؛ دا ئه‌و حوكمى پێ د ناڤبه‌را مرۆڤاندا بكه‌ن د وى تشتیدا يێ ئه‌و تێدا ژێك جودا بووين، كه‌س ژ زۆردارى و دلڕه‌شى د مه‌سه‌لا موحه‌ممه‌دیدا ژێك جودا نه‌بووينه)). [البقرة: 213].
كا چاوا ئه‌م ب ڕه‌نگه‌كێ به‌رفره‌ھ ژی باوه‌رییێ ب وان په‌ڕتووكا دئینین یێن خودێ ناڤێن وان گۆتی، وه‌كی ته‌وڕاتێ و ئنجیلێ و زه‌بوورێ و قورئانێ و ئه‌و ژ یێن به‌ری خۆ هه‌مییان باشتره و دویماهیكا هه‌می په‌ڕتووكایه، ئه‌و زالده‌سته ل سه‌ر وان و ڕاستده‌رئێخه‌ره بۆ وان، قورئان ئه‌و په‌ڕتووكه یا پێدڤییه هه‌می مرۆڤ باوه‌رییێ پێ بینن و دویڤچوونێ بۆ بكه‌ن و د ناڤ خۆدا بكه‌نه دادوه‌ر، د گه‌ل وێ سوننه‌تا ب ڕه‌نگه‌كێ دروست ژ پێغه‌مبه‌رێ خودێ صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن بنه‌جھ بووی، ژ به‌ر كو خودایێ مهزن پێغه‌مبه‌رێ خۆ موحه‌ممه‌د بۆ مرۆڤ و ئه‌جنه‌یان هنارت و ئه‌ڤ قورئانه بۆ وی ئینا خوار دا حوكمی پێ بكه‌ت، هه‌روه‌سا خودێ ئه‌و كره شیفا و چاره‌سه‌ر بۆ وێ نه‌خۆشییا د دلاندا و كره ڕوهنكه‌ر بۆ هه‌ر تشته‌كی و كره ڕاسته‌ڕێبوون و دلۆڤانی بۆ باوه‌رداران، هه‌روه‌كی خودایێ مهزن گۆتی: ئانكو: ((و ئه‌ڤ قورئانه كيتابه‌كه مه بۆ پێغه‌مبه‌رێ خۆ ئينايه خوارێ، خێرا وێ گه‌له‌كه ڤێجا هوين د وى تشتیدا يێ ئه‌و فه‌رمانێ پێ ل هه‌وه دكه‌ت دويكه‌ڤتنا وێ بكه‌ن و ته‌قوا خودێ بكه‌ن و بێ ئه‌مرییا وى نه‌كه‌ن؛ دا به‌لكى ڕه‌حم ب هه‌وه بهێته‌برن ڤێجا هوين ژ عه‌زابا وى ڕزگار ببن و قه‌نجییا وى ب ده‌ست خۆڤه بينن)). [الأنعام: 155]. هه‌روه‌سا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و ب ڕاستى مه قورئان بۆ ته هنارتییه دا هه‌ر تشته‌كێ هه‌وجه‌ى ئاشكه‌راكرنێ بیت ئه‌و ئاشكه‌را بكه‌ت و دا ئه‌و ببیته هيدايه‌ت و دلۆڤانى بۆ وى يێ باوه‌رییێ پێ بينیت، و مزگينییه‌كا خۆش ب دويماهییه‌كا باش بۆ خودان باوه‌ران)). [النحل: 89]. هه‌روه‌سا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((تۆ - ئه‌ى موحه‌ممه‌د - بێژه هه‌مى مرۆڤان: هندى ئه‌زم ئه‌ز پێغه‌مبه‌رێ خودێ مه بۆ هه‌وه هه‌مییان نه‌كو بۆ هنده‌كان ب تنێ، ئه‌و خودايێ مولكێ ئه‌سمانان و ئه‌ردى و هه‌ر تشته‌كێ د ناڤدا يێ وى، نابیت خوداينى و په‌رستن بۆ ئێكێ دى بیت ژبلى وى، يێ خودان شيانه كو چێكرییان بده‌ت و ببه‌ت و جاره‌كا دى زێندى بكه‌ت، ڤێجا هوين باوه‌رییێ ب خودێ و ته‌وحيدا وى بينن و باوه‌رییێ ب پێغه‌مبه‌رێ وى موحه‌ممه‌دى - سلاڤ لێ بن - بينن پێغه‌مبه‌رێ نه‌خوانده‌ڤا ئه‌وێ باوه‌رییێ ب خودێ دئينیت و ب وێ يا بۆ وى ژ نیك خودايێ وى هاتى و ب وێ يا بۆ پێغه‌مبه‌رێن به‌رى وى هاتى، هوين دويكه‌ڤتنا ڤى پێغه‌مبه‌رى بكه‌ن و كارى ب وێ بكه‌ن يا ئه‌و فه‌رمانێ پێ ل هه‌وه دكه‌ت؛ دا به‌لكى به‌رێ هه‌وه بۆ ڕێكا ڕاست بهێته دان)). [الأعراف: 158]. ئایه‌ت ل دۆر ڤێ ڕامانێ گه‌له‌كن.
باوه‌ری ئینان ب پێغه‌مبه‌ران:
باوه‌ری ئینان ب پێغه‌مبه‌ران ژی یا ب ڤی ڕه‌نگییه، پێدڤییه ب ڕه‌نگه‌كێ كورت و به‌رفره‌ھ مرۆڤی باوه‌ری هه‌بیت كو خودایێ مهزن هنده‌ك پێغه‌مبه‌ر بۆ مرۆڤان هنارتینه كو هه‌ر ژ وان ب خۆنه، ئه‌ڤ پێغه‌مبه‌رێن هه‌نێ مزگینییێ دده‌نه وان و وان دترسینن و گازی وان دكه‌ن بۆ ڕێكا ڕاست، ڤێجا هه‌ر كه‌سێ ل دویڤ گازییا وان بچیت و باوه‌رییێ پێ بینیت؛ دێ به‌خته‌وه‌ر بیت و ب سه‌ركه‌ڤیت و هه‌ر كه‌سێ سه‌رپێچییا وان بكه‌ت دێ په‌شیمان بیت، دویماهیك پێغه‌مبه‌ر و باشترین پێغه‌مبه‌ر ژی پێغه‌مبه‌رێ مه موحه‌ممه‌دێ كوڕێ عه‌بدولڵاهییه - صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن - هه‌روه‌كی خودایێ مهزن گۆتی: ئانكو: ((و ب ڕاستى د ناڤ هه‌ر ملله‌ته‌كێ بۆریدا مه پێغه‌مبه‌ره‌ك هنارتبوو دا فه‌رمانێ ب په‌رستنا خودێ و گوهدارییا وى ل وان بكه‌ت و وان ژ په‌رستنا شه‌يتانى و صه‌نه‌م و مرییان بده‌ته پاش)) [النحل: 36]. هه‌روه‌سا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((من هنده‌ك پێغه‌مبه‌ر بۆ به‌نییێن خۆ هنارتينه دا مزگينییێ ب قه‌نجییا من بده‌نه وان و وان ژ عه‌زابا من بترسينن؛ دا پشتى هنارتنا پێغه‌مبه‌ران مرۆڤان چ هێجه‌ته‌ك نه‌مينیت)). [النساء: 165]. هه‌روه‌سا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((موحه‌ممه‌د بابێ چ زه‌لامێن هه‌وه نه‌بوو، به‌لێ ئه‌و پێغه‌مبه‌رێ خودێیه و دويماهییێ پێغه‌مبه‌رانه، ڤێجا پشتى وى هه‌تا ڕۆژا قيامه‌تێ چ پێغه‌مبه‌رينى نابیت)). [الأحزاب: 40]. و هه‌ر پێغه‌مبه‌ره‌كێ خودێ ناڤێ وی گۆتبیت یان ب ڕه‌نگه‌كێ دروست ژ پێغه‌مبه‌رێ خودێ بنه‌جھ ببیت؛ دێ ب ڕه‌نگه‌كێ به‌رفره‌ھ و تایبه‌ت باوه‌رییێ پێ ئینین، وه‌كی نووح و هوود و صالح و ئیبراهیم و ژ بلی وان، باشترین صه‌لات و پاقژترين سه‌لام ل سه‌ر وان و پێغه‌مبه‌رێ مه ژی بن.
باوه‌ری ئینان ب ڕۆژا دویماهیكێ
هندیكه باوه‌ری ئینانه ب ڕۆژا دویماهیكێ:
باوه‌ری ئینان ب هه‌ر تشته‌كێ خودێ یان پێغه‌مبه‌رێ وی صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن ده‌نگوباس پێ دای كو دێ پشتی مرنێ هێت دچیته د بنڤه، وه‌كی فتنا قه‌بری و عه‌زاب و نیعمه‌تێن قه‌بری، و ئه‌و نه‌خۆشی و دژواری و به‌ڕته‌نگییێن ل ڕۆژا قیامه‌تێ هه‌ین، زێده‌باری پرا ل سه‌ر جه‌هنه‌مێ و لێپرسین و جزادانێ و به‌لاڤكرنا په‌ڕتووكێن كریاران ل سه‌ر خه‌لكی، ڤێجا هنده‌ك مرۆڤ دێ په‌ڕتووكا كریارێن خۆ ب ده‌ستێ ڕاستێ وه‌رگرن و هنده‌كێن دی ب ده‌ستێ چه‌پێ وه‌رگرن یان دێ ژ پشتێڤه وه‌رگرن. هه‌روه‌سا باوه‌ری ئینان ب حه‌وزا كه‌وسه‌رێ ئه‌وا بۆ پێغه‌مبه‌رێ مه موحه‌ممه‌دی هاتییه دانان و خه‌لك دچنه سه‌ر ژی دچیته د بن ڤێ باوه‌ری ئینانێڤه، هه‌روه‌سا باوه‌ری ئینان ب به‌حه‌شت و ئاگری و دیتنا باوه‌رداران بۆ خودایێ وان و ئاخڤتنا وی د گه‌ل وان، و ژ بلی ڤان تشتان یێن د قورئانا پیرۆز و سوننه‌تا پێغه‌مبه‌رێ خودێ صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن یا دروستدا بنه‌جھ بووی، پێدڤییه مرۆڤ باوه‌رییێ ب ڤێ هه‌مییێ بینیت و ڕاست ده‌ربێخیت ب وی ڕه‌نگێ خودێ و پێغه‌مبه‌رێ وی صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن دیار و ڕوهن كری.
باوه‌ری ئینان ب قه‌ده‌رێ
هندیكه باوه‌ری ئینانه ب قه‌ده‌رێ؛ ئه‌ڤه ژی چار تشتان ب خۆڤه دگریت:
ئێك: خودێ هه‌ر تشته‌كێ چێبووی و یێ كو دێ چێبیت زانییه، هه‌روه‌سا ڕه‌وشا عه‌بدێن خۆ ژی زانییه، دیسان ڕزق و ئه‌جه‌ل و كریارێن وان و ژ بلی ڤانه ژ كاروبارێن وی ژی زانینه و تشته‌ك ژ وان ل به‌ر خودایێ مهزن به‌رزه نابن، هه‌روه‌كی خودایێ مهزن گۆتی: ئانكو: ((هندى خودێیه ب هه‌ر تشته‌كى يێ زانايه، چ ل به‌ر وى به‌رزه نابیت و هه‌ر ئێك كانێ هێژاى چ جزايه دێ وى ده‌تێ)). [البقرة: 231]. و خودایێ مهزن گۆتییه: ئانكو: ((دا هوين - گه‌لی مرۆڤان - بزانن كو خودێ ل سه‌ر هه‌ر تشته‌كى يێ خودان شيانه چ تشت ل به‌ر وى ئاسێ نابیت و كو خودێ ب زانينێ دۆر ل هه‌ر تشته‌كى گرتییه، ڤێجا تشته‌ك ژ بن زانين وشيانا وى ده‌رناكه‌ڤیت)). [الطلاق: 12].
دوو: خودایێ مهزن هه‌ر تشته‌كێ دانای کو دێ چێبیت نڤیسییه، هه‌روه‌كی گۆتی: ئانكو: ((ب ڕاستى مه زانییه كانێ ئه‌رد چ ژ وان كێم دكه‌ت و ژ له‌شێ وان دخۆت، و كيتابه‌كا پاراستى ژ ده‌ستێڤه‌دان و گوهۆڕينێ ل نیك مه هه‌يه، هه‌ر تشته‌كێ به‌رى مرنێ يان پشتى مرنێ ب سه‌رێ وان بهێت تێدا هه‌يه)). [ق: 4]. هه‌روه‌سا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و هه‌ر تشته‌ك مه د كيتابه‌كا ئاشكه‌رادا هژمارتییه، كو ماكا كيتابانه و له‌وحێ پاراستییه و زڤڕينا وان بۆ وییه. ڤێجا بلا خودان عه‌قل حسێبێ د گه‌ل خۆ بكه‌ت؛ دا د ژينا خۆدا و پشتى مرنا خۆ ژى بۆ كرنا خێرێ ببیته جهێ چاڤلێكرنێ)). [يس: 12]. هه‌روه‌سا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((ئه‌رێ ما ته نه‌زانییه - ئه‌ى موحه‌ممه‌د - كو هندى خودێیه هه‌ر تشته‌كێ ل ئه‌سمانى و ئه‌ردى هه‌ى باش دزانیت و د له‌وحێ پاراستیدا نڤيسییه؟ هندى ئه‌و زانينه كاره‌كێ ب ساناهییه ل سه‌ر وى خودايى يێ چ تشت وى بێزار نه‌كه‌ت)). [الحج: 70].
سێ: دیسان باوه‌ری ئینان ب حه‌ز و مه‌شیئه‌تا خودێ یا كو ل سه‌ر هه‌می حه‌ز و مه‌شیئه‌تان دكه‌ڤیت، ڤێجا هه‌ر تشتێ خودێ ڤیا دێ چێبیت و دێ ئه‌و بیت، و هه‌ر تشتێ خودێ نه‌ڤیا؛ نابیت و چێنابیت، هه‌روه‌كی خودێ گۆتی: ئانكو: ((هندى خودێیه تشتێ وى بڤێت د چێكرییێن خۆدا و ل دويڤ حیكمه‌تا خۆ ئه‌و دكه‌ت)). [الحج: 18]. و خودایێ مهزن گۆتییه: ئانكو: ((هه‌ما كارێ وى ئه‌گه‌ر وى تشته‌ك ڤيا ئه‌وه كو بێژتێ: (ببه) ڤێجا ئه‌و دێ بیت، ڤێجا مراندن و زێندیركرن و ڕاكرنا پشتى مرنێ و كۆمكرن ئێك ژ ڤان كارانه)). [يس: 82]. هه‌روه‌سا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و هوين تشته‌كى حه‌ز ناكه‌ن ئه‌گه‌ر قه‌ده‌ر و حه‌زكرنا خودێ ل سه‌ر نه‌بیت. هندى خودێیه ب حالێ به‌نییێن خۆ يێ پڕزانا بوويه، د كار و ڕێڤه‌برنا خۆدا يێ كاربنه‌جهـ بوويه)). [الإنسان: 30].
چار: خودایێ مهزن هه‌ر تشته‌كێ د ڤێ هه‌بوونێدا هه‌ی ئافراندییه، ژ وی پێڤه‌تر چ ئافرانده‌ر و چێكه‌ر و خودایێن ب حه‌ق نینن، هه‌روه‌كی خودێ گۆتی: ئانكو: ((خودێیه ئافرانده‌رێ هه‌مى تشتان، و ئه‌وه خودانێ وان يێ وان ب ڕێڤه دبه‌ت، و ئه‌و هه‌مى ل بن ده‌ستێ وينه، و ئه‌و ل سه‌ر هه‌ر تشته‌كى وه‌كيله)). [الزمر:62]. هه‌روه‌سا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((گه‌لی مرۆڤان هوين ب ئه‌زمانى و دلی وێ قه‌نجییا خودێ ل بيرا خۆ بينن يا وى د گه‌ل هه‌وه كرى، ژبلی خودێ چ ئافرانده‌ر بۆ هه‌وه نينن بارانێ ژ ئه‌سمانى بده‌ته هه‌وه، ئاڤێ و كانزا و شينكاتى ژ ئه‌ردى بده‌ته هه‌وه. ژ وى پێڤه‌تر چ خودايێن ڕاست نينن ئه‌و يێ بێ شريكه، ڤێجا چاوا هوين به‌رێ خۆ ژ ته‌وحيد و په‌رستنا وى وه‌ردگێڕن؟)). [فاطر: 3]. ڤێجا باوه‌ری ئینان ب قه‌ده‌رێ ڤان هه‌ر چار تشتان ب خۆڤه دگریت ل ده‌ڤ ئه‌هلێ سوننه‌ت و جه‌ماعه‌تێ، نه وه‌كی هنده‌ك ژ ئه‌هلێ بیدعێ یێن كو ئه‌ڤ چه‌نده ڕه‌دكری و باوه‌ری پێ نه‌ئینای.
باوه‌ری گۆتن و كریاره، ب گوهدان و عیباده‌تێ خودێ زێده دبیت و ب گونه‌ھ و سه‌رپێچییا خودێ كێم دبیت
ژ وان تشتێن دچنه د بن باوه‌ری ئینانا ب خودێڤه، ئه‌ڤه‌یه مرۆڤی باوه‌ری هه‌بیت كو باوه‌ری گۆتن و كریاره، ب گوهدان و عیباده‌تێ خودێ زێده دبیت و ب گونه‌ھ و سه‌رپێچییا خودێ كێم دبیت، و نابیت چ موسلمان بهێنه كافركرن ژ به‌ر كرنا گونه‌هه‌كێ كو د بن شركێدا بیت، وه‌كی زینایێ و دزییێ و خوارنا ڕیبایێ و ڤه‌خوارنا سه‌رخۆشكه‌ران و خرابییا د گه‌ل دایبابان و ژ بلی ڤانه ژ گونه‌هێن مهزن، نابیت چ مرۆڤێن موسلمان ژ به‌ر كرنا گونه‌هه‌ك ژ ڤانه يان يێن وه‌كى وان بهێنه كافركرن هندی ئه‌و ڤان گونه‌هان حه‌لال نه‌كه‌ن، ئه‌ڤه ژی ژ به‌ر گۆتنا خودایێ مهزن: ئانكو: ((هندى خودێیه ل وى نابوریت و گونه‌هێ بۆ ژێ نابه‌ت يێ كه‌سه‌كى ژ چێكرییێن وى بۆ وى بكه‌ته هه‌ڤپشك، يان ب هه‌ر ڕه‌نگه‌كێ كوفرێ كافر ببیت، هه‌ر گونه‌هه‌كا دى يا ژ شركێ كێمتر بیت ئه‌و بۆ وى ژێ دبه‌ت يێ وى بڤێت)). [النساء: 48] هه‌روه‌سا ژ به‌ر وێ چه‌ندا د فه‌رمووده‌یێن موته‌واتر ژ پێغه‌مبه‌رێ خودێ صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن بنه‌جھ بووی كو ل ڕۆژا قیامه‌تێ خودێ دێ هه‌ر كه‌سێ هندی دندكه‌كا خه‌رده‌لكێ باوه‌ری د دلیدا هه‌بیت ژ ئاگرێ جه‌هنه‌مێ ده‌رئێخیت.
حه‌زژێكرنا ژ بۆ خودێ و كه‌ربڤه‌بوونا ژ بۆ خودێ و پشته‌ڤانیكرنا ژ بۆ خودێ و دژایه‌تیكرنا ژ بۆ خودێ
هه‌ر دیسان ئه‌ڤه ژی ژ باوه‌رییێیه: حه‌زژێكرنا ژ بۆ خودێ و كه‌ربڤه‌بوونا ژ بۆ خودێ و پشته‌ڤانیكرنا ژ بۆ خودێ و دژایه‌تیكرنا ژ بۆ خودێ، ڤێجا مرۆڤێ باوه‌ردار دێ حه‌ز ژ باوه‌رداران كه‌ت و دێ پشته‌ڤانییا وان كه‌ت و دێ كه‌رب ژ كافران ڤه‌بن و دێ دژایه‌تییا وان كه‌ت، و ل سه‌رێ باوه‌ردارێن ڤێ ئوممه‌تێ ژی صه‌حابییێن پێغه‌مبه‌رێ خودێنه صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن. ئه‌هلێ سوننه‌ت و جه‌ماعه‌تێ حه‌ز ژ وان دكه‌ن و پشته‌ڤانییا وان دكه‌ن و باوه‌ری یا هه‌ی كو پشتی پێغه‌مبه‌ران ئه‌و باشترین مرۆڤن، ئه‌ڤه ژی ژ به‌ر گۆتنا پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن: ئانكو: ((باشترین مرۆڤ، مرۆڤێن سه‌رده‌مێ منن، پاشی ئه‌وێن ب دویڤ واندا دهێن، پاشی ئه‌وێن ب دویڤ واندا دهێن)) [4] بۆخاری و موسلم ل سه‌ر دروستییا ڤێ فه‌رمووده‌یێ د ئێكده‌نگن، هه‌روه‌سا وان باوه‌ری یا هه‌ی كو باشترین صه‌حابی ئه‌بو به‌كرێ ڕاستگۆیه، پاشی فارووقێ ڤێ ئوممه‌تێ عومه‌ره، پاشی خۆدانێ هه‌ردوو ڕۆناهییان عوسمانه، پاشی عه‌لییێ موڕته‌زایه (خودێ ژ هه‌مییان ڕازی بیت)، پشتی ڤانه ژی ئه‌و صه‌حابییێن دی دهێن یێن مزگینییا به‌حه‌شتێ بۆ وان هاتی كو د گه‌ل یێن بوری ده‌ھ كه‌سن پاشی هەمی صەحابییێن دی (خودێ ژ هه‌مییان ڕازی بیت)، دیسان ئه‌هلێ سوننه‌تێ و جه‌ماعه‌تێ ئه‌زمانێ خۆ دگرن ژ به‌حسكرنا وێ دووبه‌ره‌كی و ناكوكییا د ناڤبه‌را واندا چێبووی و ئه‌وان باوه‌ری یا هه‌ی كو ئه‌وان بۆ ڤی كاری ئیجتیهاد یا كری، ڤێجا ده‌مێ ئیجتیهادێ هه‌ر كه‌سێ دروست بیت دوو خێر بۆ هه‌نه و هه‌ر كه‌سێ خه‌له‌ت بیت خێره‌ك بۆ هه‌یه، ئه‌و حه‌ز ژ وان كه‌سێن ئه‌هلێ به‌یتێ و مالباتا پێغه‌مبه‌رێ خودێ صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن دكه‌ن یێن باوه‌ری ب وی ئینای و به‌ڕه‌ڤانییێ ژ وان و ژ هه‌ڤژینێن پێغه‌مبه‌رێ خودێ صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن دكه‌ن كو دبنه دایكێن باوه‌رداران، و دوعایێن ڕازیبوونێ بۆ وان ژ خودێ دكه‌ن و به‌رائه‌تا خۆ ژ ڕێكا ڕافزییان دكه‌ن، ئه‌وێن كو كه‌رب ژ صه‌حابییێن پێغه‌مبه‌رێ خودێ صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن ڤه‌دبن و خه‌به‌ران دبێژنه وان و زێده‌گاڤییێ د مه‌زنكرنا ئه‌هلێ به‌یتێدا دكه‌ن و وان ژ وێ پله و ئاستێ خودێ ئه‌و داناینێ بلندتر لێ دكه‌ن، كا چاوا ئه‌هلێ سوننه‌تێ به‌رائه‌تا خۆ ژ ڕێكا نه‌واصبان ژی دكه‌ن، ئه‌وێن ب گۆتن و كریار نه‌خۆشیيێ دگه‌هيننه ئه‌هلێ به‌یتێ. [4] البخاري الشهادات (2509)، مسلم فضائل الصحابة (2533)، الترمذي المناقب (3859)، ابن ماجه الأحكام (2362)، أحمد (1/434).
و ئه‌وا مه د ڤێ په‌یڤا كورتدا به‌حسكری، هه‌ر هه‌می دچیته د بن بیروباوهرێن دروستدا، ئه‌و بیروباوهرێن خودێ پێغه‌مبه‌رێ خۆ موحه‌ممه‌د صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن پێ هنارتی، و ئه‌و بیروباوهرێن ده‌سته‌كا ڕزگاربووییه كو ئه‌هلێ سوننه‌تێ و جه‌ماعه‌تێیه، ئه‌و ده‌سته‌كا كو پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن ده‌رباره‌ی وان گۆتی: ئانكو: ((به‌رده‌وام كۆم و ده‌سته‌كه‌ك ژ ئوممه‌تا من دێ ل سه‌ر حه‌قییێ مینن و دێ د سه‌ركه‌ڤتی بن، ئه‌وێ پشتا وان به‌رده‌ت زیانێ ل وان ناكه‌ت هه‌تا فه‌رمانا خودێ دهێت)) [5] هه‌روه‌سا پێغه‌مبه‌رێ خودێ صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن گۆتییه: ئانكو: ((جۆهی بوونه حه‌فتێ و ئێك ده‌سته‌ك، فه‌له بوونه حه‌فتێ و دوو ده‌سته‌ك، ئه‌ڤ ئوممه‌ته ژی دێ بیته حه‌فتێ و سێ ده‌سته‌ك، هه‌ر هه‌می دێ چنه ئاگرێ جه‌هنه‌مێ ب تنێ ئێك نه‌بیت، صه‌حابییان گۆت: ئه‌و ده‌سته‌ك كیژكه ئه‌ی پێغه‌مبه‌رێ خودێ؟ گۆت: ئه‌وه یا ل سه‌ر وێ ڕێكێ دچیت یا ئه‌ز و صه‌حابییێن خۆ ل سه‌ر دچین)) [6] ئه‌ڤه ئه‌و بیروباوه‌رن یێن كو پێدڤییه ده‌ست پێڤه بهێته گرتن و به‌رده‌وامی و بنه‌جهی ل سه‌ر بهێته كرن و هشیاركرن ژ هه‌ر ئێكێ سه‌رپێچییا وێ دكه‌ت بهێته كرن. [5] مسلم الإمارة (1920)، الترمذي الفتن (2229)، أبو داود الفتن والملاحم (4252)، ابن ماجه الفتن (3952)، أحمد (5/279). [6] ابن ماجه الفتن (3992).
به‌حسكرنا وان كه‌سێن ژ ڤان بیروباوه‌ران لادای و ل سه‌ر هنده‌ك بیروباوهرێن دژی وان دچن
جۆرێن وان
و هندیكه ئه‌و كه‌سن یێن ژ ڤان بیروباوه‌ران لادای و ل سه‌ر هنده‌ك بیروباوهرێن دژی وان دچن، ڤێجا ئه‌و گه‌له‌ك جۆرن، هنده‌ك ژ وان عیباده‌تێ صه‌نه‌م و مه‌لائیكه‌ت و وه‌لییێن خودێ و ئه‌جنه و دار و به‌ر و تشتێن دی دكه‌ن، ئه‌ڤێن ب ڤی ڕه‌نگی د به‌رسڤا گازییا پێغه‌مبه‌ران نه‌چوون و باوه‌ری ب په‌یاما وان نه‌ئینا، به‌لكی سه‌رپێچییا وان كر و ڕكداری د گه‌ل وان كر، هه‌روه‌كی قوره‌یشییان و گه‌له‌ك جۆرێن عه‌ره‌بان ئه‌ڤ چه‌نده د گه‌ل پێغه‌مبه‌رێ مه موحه‌ممه‌دی صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن ئه‌نجامدای، ئه‌وان بۆ بجهئینانا پێدڤیاتییان و چاره‌سه‌رییا نه‌ساخییان و ب سه‌ركه‌ڤتنا ل سه‌ر دوژمنان دوعا و داخواز ژ وان تشتان دكرن یێن عیباده‌ت بۆ دكر و قوربانی بۆ وان ڤه‌دكوشتن و نه‌زر بۆ دكرن، ڤێجا ده‌مێ پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن ئه‌ڤ چه‌نده ڕه‌دكری و فه‌رمان ل وان كری ئه‌و ب ڕه‌نگه‌كێ دلسۆزانه عیباده‌تێ خودێ ب تنێ بكه‌ن، ئه‌ڤ چه‌نده ل به‌ر وان تشته‌كێ سه‌یر بوو و ئه‌ڤه ژ وی قه‌بویل نه‌كر و گۆتن: ئانكو: ((ئه‌رێ چاوا ئه‌ڤ هه‌مى خوداوه‌نده دێ بنه خودايه‌كێ ب تنێ؟ هندى ئه‌ڤ تشته‌يه يێ ئه‌و پێ هاتى و به‌رێ خه‌لكى دده‌تێ تشته‌كێ عه‌جێبه)). [ص: 5]. ڤێجا پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن به‌رده‌وام ئه‌و بۆ خودێ گازی دكرن و ئه‌و ژ شركێ هشیار دكرن و ڕاستی و حه‌قیقه‌تا وان تشتێن ئه‌و دوعا ژێ دكه‌ن بۆ وان شرۆڤه دكر و دیار دكر، هه‌تا خودێ ئه‌و كه‌سێ د ناڤ واندا ڕاسته‌ڕێ بووی ڕاسته‌رێ كری و هیدایه‌ت ب ڕزقێ وی كری، پشتی هنگی كۆم كۆمه هاتنه د ناڤ ئایینێ خودێدا و موسلمان بوون، ب ڤێ چه‌ندێ ژی ئایینێ خودێ ب سه‌ر هه‌می ئایینێن دی كه‌ڤت، ئه‌ڤه ژی پشتی گازییه‌كا به‌رده‌وام و جیهاده‌كا دویر و درێژ ژ لایێ پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن و صه‌حابییێن ویڤه (خودێ ژ هه‌مییان ڕازی بیت) و ئه‌وێن ب چاكی دویڤچوونا وان كری، پاشی ڕه‌وش هاتنه گوهاڕتن و نه‌زانین ب سه‌ر پترییا مرۆڤان كه‌ڤت و ل سه‌ر زالبوو، هه‌تا پترییا خه‌لكی جاره‌كا دی زڤڕینه نه‌زانینێ، ئه‌ڤه ژی ب زێده‌گاڤیكرنێ د پێغه‌مبه‌ر و وه‌لییێن خودێدا و دوعاكرن و هه‌واركرن و داخوازا هاریكارییێ ژ وان و ژ بلی ڤانه ژ جۆرێن شركێ، وان وه‌سا ڕامانا په‌یڤا (لا إله إلا الله) نه‌زانی وه‌كی كافرێن عه‌ره‌بان ڕامانا وێ زانی، و خودێ هاریكار و پشته‌ڤان بیت.
و به‌رده‌وام ئه‌ڤ جۆرێ شركێ د ناڤ خه‌لكیدا به‌لاڤه دبوو هه‌تا سه‌رده‌مێ مه ژ به‌ر زالبوونا نه‌زانینێ و دویركه‌ڤتنێ ژ سه‌رده‌مێ پێغه‌مبه‌رینییێ.
ئه‌و گۆمانا كه‌سێن نوكه ژ وان د ئازرینن، هه‌مان گۆمانه یا كه‌سێن به‌رێ د ئازراند و دیاركرن و به‌حسكرنا هنده‌ك ژ بیروباوهرێن كوفری
ئه‌و گۆمانا كه‌سێن نوكه د ئازرینن، هه‌مان گۆمانه یا كه‌سێن به‌رێ د ئازراند، ئه‌و ژی ئه‌ڤه‌یه كو دبێژن: ئه‌ڤ كه‌سێن هه‌نێ مه‌هده‌رچینه بۆ مه ل ده‌ڤ خودێ، ئه‌م عیباده‌تێ وان ناكه‌ین ب تنێ بۆ هندێ نه‌بیت دا ئه‌و مه نێزیكی خودێ بكه‌ن، و خودێ ئه‌ڤ گۆمانه پویچكرییه و دیاركرییه كو ئه‌و كه‌سێ عیباده‌تێ ئێكێ دی ژ بلی وی بكه‌ت، خۆ كی بیت، ئه‌ڤه وی شریك و هه‌ڤاله‌ك بۆ خودێ دروستكر و كوفری كر، هه‌روه‌كی خودێ گۆتی: ئانكو: ((و ئه‌ڤ بوتپه‌رێسه ژبلی خودێ په‌رستنا وى تشتى دكه‌ن يێ نه ب تشته‌كى زيانێ دگه‌هينیته وان و نه ل دونيايێ و نه ل ئاخره‌تێ مفايه‌كى دگه‌هيننێ و ئه‌و دبێژن: هه‌ما ئه‌م په‌رستنا ئه‌وێن هه دكه‌ين دا ئه‌و مه‌هده‌رێ بۆ مه ل نیك خودێ بكه‌ن)). [يونس: 18]. خودایێ مهزن ژی ب ڤێ گۆتنا خۆ به‌رسڤا وان دا: ئانكو: (( تۆ - ئه‌ى موحه‌ممه‌د - بێژه وان: ئه‌رێ هوين وى تشتى ژ مه‌سه‌لا ڤان مه‌هده‌رچییان نيشا خودێ دده‌ن يێ ئه‌و نه ل ئه‌سمانان و نه ل ئه‌ردى نه‌زانیت؟ چونكى ئه‌گه‌ر هه‌وه ل ئه‌ردى يان ل ئه‌سمانان هنده‌ك مه‌هده‌رچى هه‌بانه مه‌هده‌رێ بۆ هه‌وه بكه‌ن ئه‌و ژ هه‌وه چێتر دا وان نیاسیت، ڤێجا خودێ يێ پاك و بلنده ژ وى تشتێ ئه‌ڤ بوتپه‌رێسه د په‌رستنێدا بۆ وى دكه‌نه هه‌ڤپشك)). [يونس: 18]. ڤێجا خودێ د ڤێ ئایه‌تێدا دیاركر كو عیباده‌تێ هه‌ر تشته‌كێ دی ژ بلی وی ژ پێغه‌مبه‌ر و وه‌لییان یان تشتێن دی، شركا مه‌زنتره، هه‌ر چه‌ند خۆدان و بكه‌رێ وێ ناڤه‌كێ دی بدانیته سه‌ر، و خودێ گۆت: ئانكو: ((و ئه‌وێن شرك ب خودێ كرى و ژبلی وى هنده‌ك سه‌ركار بۆ خۆ داناين، ئه‌و دبێژن: هه‌ما ئه‌م په‌رستنا ڤان خوداوه‌ندان د گه‌ل خودێ دكه‌ين دا ئه‌و مه‌هده‌رێ بۆ مه ل نیك خودێ بكه‌ن و دا مه نێزيكى وى بكه‌ن، ڤێجا ب وێ چه‌ندێ ئه‌و كافر بوون؛ چونكى په‌رستن و مه‌هده‌ر بۆ خودێ ب تنێیه)). [الزمر: 3]. خودایێ مهزن ژی ب ڤێ گۆتنا خۆ به‌رسڤا وان دا: ئانكو: ((هندى خودێیه ئه‌وه ل ڕۆژا قيامه‌تى حوكمى د ناڤبه‌را خودان باوه‌رێن دلساخ و بوتپه‌رێسان دا د وى تشتیدا دكه‌ت يێ ئه‌و تێدا ژێك جودا دبن، ڤێجا ئه‌و جزايێ هه‌ر ئێكى يێ هێژاى وى بیت دده‌تێ. هندى خودێیه به‌رێ وى ناده‌ته ڕێكا ڕاست يێ دره‌وێ ل سه‌ر ناڤێ خودێ بكه‌ت و گه‌له‌ك كوفرێ ب ئايه‌ت و هێجه‌تێن وى بكه‌ت)). [الزمر: 3]. ب ڤێ چه‌ندێ خودێ دیاركر كو عیباده‌تێ وان بۆ تشتێن دی ژ بلی وی ب دوعاكرن و ترس و هیڤی و تشتێن وه‌كی ڤانه؛ كوفرییه ب خودێ، ئاخڤتنا وان یا ژ هه‌مییان دره‌وتر ژی ئه‌ڤه‌یه ده‌مێ دبێژن خوداوه‌ندێن وان؛ وان نێزیكی خودێ دكه‌ن.
هه‌ر ژ بیروباوهرێن كوفری یێن دژى بیروباوهرێن دروست كو دژی وێنه یا پێغه‌مبه‌ر (سلاڤ ل سه‌ر هه‌مییان بن) پێ هاتین، ئه‌و بیروباوه‌رن یێن ل ده‌ڤ مولحدێن ڤی سه‌رده‌می هه‌ین ژ دویكه‌ڤتییێن ماركس و لینین و ژ بلی وان ژ گازیكارێن ئیلحادێ و كوفرێ، چ ناڤێ ڤێ گازییا خۆ بكه‌نه ئیشتیراكییه‌ت یان شیوعییه‌ت یان به‌عسییه‌ت یان هه‌ر ناڤه‌كێ دی، ڤێجا ژ بنیاتێن ڤان مولحدان ئه‌ڤه‌یه كو چ خودێ نینن و ژیان مادده‌یه. هه‌ر دیسان ژ بنیاتێن وان؛ ڕه‌دكرنا ڕابوونا پشتی مرنێیه و ڕه‌دكرنا به‌حه‌شت و ئاگرییه و كوفریكرنه ب هه‌می ئایینان، هه‌ر كه‌سێ به‌رێخۆدانێ بۆ ئه‌وا د په‌ڕتووكێن واندا هاتی بكه‌ت و دویڤچوونێ بۆ وێ باوه‌رێ بكه‌ت یا ئه‌و ل سه‌ر؛ دێ ب ڕه‌نگه‌كێ مسۆگه‌ر و پشتڕاست ڤێ چه‌ندێ زانیت، و گۆمان تێدا نینه كو ئه‌ڤ بیروباوه‌ره دژی هه‌می ئایینێن ئه‌سمانینه و به‌رێ خۆدانێ خۆ دده‌نه خرابترین سزایان ل دونیا و ئاخره‌تێ.
دیسان ژ بیروباوهرێن دژی حه‌قی و ڕاستییێ، ئه‌و بیروباوه‌رن یێن ل ده‌ڤ هنده‌ك باطنییان و ل ده‌ڤ هنده‌ك صوفییان هه‌ین كو ئه‌و ژی ئه‌ڤه‌یه هنده‌ك ژ وان كه‌سێن دهێنه ناڤكرن ب وه‌لییێن خودێ؛ د گه‌ل خودێ پشكدارییێ د ڕێڤه‌برنا ڤی گه‌ردوونیدا دكه‌ن و كاروبارێن ڤێ جیهانێ ب ڕێڤه دبه‌ن و دهێنه ناڤكرن ب قوطب و ئه‌وتاد و ئه‌غواث و هنده‌ك ناڤێن دی كو وان بۆ خوداوه‌ندێن خۆ داناینه. و ئه‌ڤه كرێترین جۆرێ شركێیه د ڕبوبییه‌تێدا و ئه‌و خرابتره ژ شركا عه‌ره‌بێن سه‌رده‌مێ نه‌زانینێ، چونكی كافرێن عه‌ره‌ب چ كه‌س د گه‌ل خودێ پشكدار نه‌كربوون د ڕبوبییه‌تێدا؛ به‌لكی وان شریك بۆ خودێ د ئولوهییه‌تێدا دروست كربوون و شركا وان ل ده‌مێ به‌رفره‌هییێدا بوو، به‌لێ ده‌مێ ته‌نگاڤی و نه‌خۆشییێ؛ ئه‌وان ب تنێ عیباده‌تێ خودێ دكر و چ شریك بۆ وی دروست نه‌دكرن، هه‌روه‌كی خودێ دبێژیت: ئانكو: ((ڤێجا ئه‌گه‌ر كافر د ده‌ريايێدا ل گه‌مییان سويار بوون و ئه‌و ژ خه‌ندقاندنێ ترسان، دێ به‌رێ خۆ ده‌نه خودێ ب تنێ و ژ دله‌كێ صافى دێ دوعايان ژ وى كه‌ن، ڤێجا ئه‌گه‌ر وى ئه‌و ده‌ربازكرنه هشكاتییێ و ته‌نگاڤى ژ سه‌ر وان ڕابوو، ئه‌و دێ ل شركا خۆ زڤڕنه‌ڤه)). [العنكبوت: 65]. به‌لێ وان دانپێدان ب وێ چه‌ندێ دكر كو ڕبوبییه‌ت ب تنێ بۆ خودێیه و وی چ شریك د ڤێ چه‌ندێدا نینن، هه‌روه‌كی خودایێ مهزن گۆتی: ئانكو: ((و ئه‌گه‌ر تۆ پرسيارێ ژ بوتپه‌رێسان بكه‌ى: كێ ئه‌و ئافراندينه؟ مسوگه‌ر ئه‌و دێ بێژن: خودێ)). [الزخرف: 87]. هه‌روه‌سا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((تۆ بێژه وان: ئه‌و كییه ژ ئه‌سمانى ڕزقى دده‌ته هه‌وه، ده‌مێ بارانێ ژێ دبارينیت، و ژ ئه‌ردى ده‌مێ شينكاتى ژێ ده‌ردئێخت ڤێجا هوين و حه‌يوانێن خۆ ژێ دخۆن؟ و ئه‌و گوهـ و چاڤێن هوين بهيستن و ديتنێ پێ دكه‌ن و خۆشییێ پێ دبه‌ن د ده‌ستێ كێ دانه؟ و ئه‌و كییه مرن و ژين د گه‌ردوونی هه‌مییێدا ب ده‌ستێ وى، ڤێجا يێن زێندى ژ يێن مرى دئينیته ده‌ر؟ ئه‌و كییه يێ كارێ ئه‌رد و ئه‌سمانى ب ڕێڤه دبه‌ت، كارێ هه‌وه و يێ هه‌مى چێكرییان؟ ئه‌و دێ به‌رسڤێ ده‌نه ته كو ئه‌وێ ڤێ هه‌مییێ دكه‌ت خودێیه، ڤێجا تۆ بێژه وان: ئه‌رێ ما هوين ژ عه‌زابا خودێ ناترسن ئه‌گه‌ر هه‌وه په‌رستنا تشته‌كێ دى د گه‌ل وى كر؟)). [يونس: 31]. ئایه‌تێن ب ڤێ ڕامانێ هاتین گه‌له‌كن.
ئه‌وا موشركێن نوكه ل سه‌ر شركا موشركێن به‌رێ زێده‌كری
ئه‌وا موشركێن نوكه ل سه‌ر شركا موشركێن به‌رێ زێده‌كری، ئه‌ڤه ژ دوو لایان ڤه‌یه: لایێ ئێكێ: هنده‌ك ژ وان د ڕبوبییه‌تێدا شریك بۆ خودێ دروست كرییه، لایێ دووێ: ئه‌و د به‌رفره‌هی و به‌ڕته‌نگییێدا شركێ بۆ خودێ چێدكه‌ن، و هه‌ر كه‌سێ تێكه‌لییا وان بكه‌ت و دویڤچوونێ بۆ ڕه‌وشا وان بكه‌ت ڤێ چه‌ندێ دزانیت و دبینیت كا ئه‌و ل ده‌ڤ قه‌برێ حوسێن و به‌ده‌وی و هنده‌كێن دی ل مصڕێ چ دكه‌ن، هه‌روه‌كی كا ل ده‌ڤ قه‌برێ عه‌یده‌روسی ل عه‌ده‌نێ چ دكه‌ن، و كا ل ده‌ڤ قه‌برێ هادی ل یه‌مه‌نێ و ل ده‌ڤ قه‌برێ ئبن عه‌ره‌بی ل شامێ و ل ده‌ڤ قه‌برێ شێخ عه‌بدولقادرێ گه‌یلانی ل عیراقێ چ دكه‌ن، و ژ بلی ڤانه ژ قه‌برێن ناڤدار یێن كو خه‌لكێ ساده زێده‌گاڤییه‌كا مهزن تێدا كرییه و گه‌له‌ك ژ وان تشتێن خودێ ب تنێ ماف تێدا هه‌یه بۆ وان ته‌ڕخانكرینه، و كێم كه‌س وان ب ڤێ چه‌ندێ هشیار دكه‌ن و خه‌له‌تییا وان بۆ ڕوهن دكه‌ن و ڕاستییا وێ ته‌وحید و ئێكتاپه‌رستییا خودێ پێغه‌مبه‌رێ خۆ صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن و پێغه‌مبه‌رێن به‌ری وی سلاڤ ل سه‌ر هه‌مییان بن پێ هنارتین بۆ وان ئاشكه‌را دكه‌ن، ڤێجا هه‌ما خودێ بۆ مه خێركه‌ت و ئه‌م یێن خودێینه و زڤڕین هه‌ر بۆ لایێ وییه. ئه‌م دوعا ژ خودێ دكه‌ین ئه‌و وان ڕاسته‌ڕێ بكه‌ت و گازیكارێن هیدایه‌تێ د ناڤ واندا زێده بكه‌ت و ته‌وفیقا مهزن و سه‌رۆك و زانایێن موسلمانان بده‌ت ئه‌و دژی ڤێ شركێ ڕاوه‌ستن و وێ و ڕێكێن وێ ژ ناڤ ببه‌ن، هندی خودێیه؛ ئه‌و دبینیت و یێ نێزیكه.
هه‌روه‌سا ژ بیروباوهرێن دژی بیروباوهرێن دروست د بابه‌تێ باشناڤ و سالۆخه‌تێن خودێدا؛ بیروباوهرێن ئه‌هلێ بیدعێیه ژ جه‌همی و موعته‌زلییان و ئه‌وێن ل دویڤ ڕێكا وان چووین بۆ ڕه‌دكرنا سالۆخه‌تێن خودایێ مهزن و ژ نه‌هێلانا سالۆخه‌تێن ته‌مامه‌تییێ بۆ خودێ و سالۆخه‌تكرنا وی ب سالۆخه‌تێن تشتێن نه‌یی و تشتێن بێ ڕح و یێن مه‌حال، خودێ گه‌له‌ك یێ دویر و پاقژ و بلند بیت ژ گۆتنا وان. ئه‌وێن هنده‌ك سالۆخه‌ت بۆ خودێ بنه‌جھ كرین و هنده‌ك سالۆخه‌ت ڕه‌دكرین ژی دچنه د بن ڤێ بیروباوه‌رێڤه، وه‌كی ئه‌شعه‌رییان، چونكی كا چاوا وان هنده‌ك سالۆخه‌ت بۆ خودێ بنه‌جھ كرینه؛ پێدڤییه ل سه‌ر وان ئه‌و وان سالۆخه‌تێن ڕه‌د دكه‌ن و به‌ڵگه‌یێن وان ژ ڕامانا وان یا دروست لادده‌ن و د گوهۆڕن ژی وه‌كی وان بنه‌جھ بكه‌ن، به‌لێ ب ڤی كارێ خۆ ئه‌وان سه‌رپێچییا به‌ڵگه‌یێن نه‌قلی و ئه‌قلی كر، و د ڤێ چه‌ندێدا ب ڕه‌نگه‌كێ ئاشكه‌را هه‌ڤدژييا خۆ كر، به‌لێ هندیكه ئه‌هلێ سوننه‌تێ و جه‌ماعه‌تێیه، ئه‌وان هه‌ر تشته‌ك بنه‌جھ كرییه یێ خودێ بۆ خۆ بنه‌جھ كربیت یان پێغه‌مبه‌رێ وی موحه‌ممه‌دی صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن بۆ وی بنه‌جھ كربیت ژ باشناڤ و سالۆخه‌تێن خودێ، ئه‌ڤه ژی ب باشترین و ته‌مامترین شێوه كو یێ ژ هه‌ژی خودێ بیت، هه‌روه‌سا وان خودێ ژ وه‌كهه‌ڤكرنا د گه‌ل چێكرییێن وی پاقژ و بلند ڕاگرتییه، بلند ڕاگرتنه‌كا دویر ژ كارئێخستنێ، وان كار ب هه‌می به‌ڵگه‌یان كر و ئه‌و ژ ڕامانا وان یا دروست لانه‌دان و ئه‌و ژ كار نه‌خێستن ژی، دیسان ژ وێ هه‌ڤدژییا یێن دی كه‌ڤتینه تێدا ژی سلامه‌ت و پاراستی بوون - هه‌روه‌كی به‌ری نوكه مه ئه‌ڤ چه‌نده ڕوهنكری -، و ئه‌ڤه ڕێكا ڕزگاربوون و به‌خته‌وه‌رییێیه د دونیا و ئاخره‌تێدا، هه‌روه‌سا ئه‌و ڕێكا ڕاسته یا سه‌له‌ف و پێشه‌وایێن ڤێ ئوممه‌تێ ل سه‌ر چووین، و دویماهیكا ڤێ ئوممه‌تێ چاك نابیت هه‌تا ل سه‌ر وێ ڕێكێ نه‌چیت یا ده‌ستپێكا وێ ل سه‌ر چووی كو ئه‌و ژی دویڤچوونا قورئان و سوننه‌تێیه و هێلانا هه‌ر تشته‌كێ دژی وان بیت.
فه‌ربوونا عیباده‌تێ خودێ ب تنێ و دیاركرنا ئه‌گه‌رێن سه‌ركه‌ڤتنێ ل سه‌ر دوژمنێن خودێ
ب ڕاستی ئێك ژ گرنگترین كارێن فه‌ر و پێدڤی ل سه‌ر مرۆڤێن ته‌كلیف ل سه‌ر هاتییه دانان و مه‌زنترین تشتێ فه‌ڕز ل سه‌ر وی ئه‌ڤه‌یه ئه‌و عیباده‌تێ خودایێ خۆ بكه‌ت، خودایێ ئه‌رد و ئه‌سمانان، خودایێ عه‌رشێ مهزن، ئه‌و خودایێ د په‌ڕتووكا خۆ یا پیرۆزدا گۆتی: ئانكو: ((هندى خودايێ هه‌وه‌يه ئه‌و خودايه يێ ئه‌سمان و ئه‌رد ژ چوننه‌يێ د شه‌ش ڕۆژاندا ئافراندين، پاشى (ئیستيواء) ل سه‌ر عه‌رشى كر، ئانكو: ل سه‌ر بلند بوو و ب سه‌ركه‌ڤت، بلندبوونه‌كا بابه‌تى مه‌زنییا وى بیت، ئه‌و شه‌ڤێ ب سه‌ر ڕۆژێدا دئينیت، هه‌تا د ناڤدا دپێچیت و ڕۆناهییا وێ دبه‌ت و ڕۆژێ ب سه‌ر شه‌ڤێدا دئينیت ڤێجا تارییا وێ دبه‌ت و هه‌ر ئێك ژ وان هه‌رده‌م ب له‌ز ب دويڤ يا دیدا دهێت، ئه‌وه يێ ڕۆژ و هه‌يڤ و ستێر ئافراندين و ئێخستينه بن فه‌رمانا خۆ وه‌كى وى دڤێت ئه‌و وان ب ڕێڤه‌دبه‌ت، ئه‌و ژ ئايه‌تێن وى يێن مه‌زنن. نێ ئافراندن هه‌مى و فه‌رمان هه‌مى يا وییه و خودێ خودايێ هه‌مى چێكرییان يێ پاك و بلند و مهزن بیت)). [الأعراف: 54]. كا چاوا خودێ ل جهه‌كێ دی یێ په‌ڕتووكا خۆدا گۆت كو وی مرۆڤ و ئه‌جنه یێن چێكرین دا عیباده‌تێ وی بكه‌ن، ڤێجا ده‌رباره‌ی ڤێ چه‌ندێ خودایێ مهزن گۆت: ئانكو: ((و من ئه‌جنه و مرۆڤ ب تنێ بۆ هندێ یێن چێكرین دا من ب تنێ بپه‌رێسن)). [الذاريات: 56]. و ئه‌ڤ عیباده‌تێ خودایێ مهزن مرۆڤ و ئه‌جنه ژ به‌ر دروستكرین؛ ته‌وحید و ئێكتاپه‌رستییه ب هه‌می جۆرێن عیباده‌تیڤه ژ نڤێژ و ڕۆژی و زه‌كات و حه‌جێ، دیسان ڕكوع و سوجود و طه‌واف و سه‌رژێكرنا قوربانی، هه‌روه‌سا نه‌زركرن و ترس و هیڤی و هه‌واركرن و داخوازا هاریكارییێ و خۆپاراستنێ و هه‌می جۆرێن دوعایێ، هه‌روه‌سا تشته‌كێ دی ژی دچیته د بن ڤێڤه؛ ئه‌و ژی گوهداریكرنا وییه د هه‌می فه‌رمانێن ویدا و هێلان و ده‌ستبه‌ردانا ژ وان تشتێن وی پاشڤه‌لێدان كری یێن په‌ڕتووكا وی و سوننه‌تا پێغه‌مبه‌رێ وی یێ ده‌ستپاك صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن ئاماژه پێ كری. و مسۆگه‌ر خودایێ مهزن فه‌رمان ل هه‌می مرۆڤ و ئه‌جنه‌یان كرییه ئه‌و ڤی عیباده‌تی ئه‌نجام بده‌ن یێ خودێ ئه‌و ژ به‌ر ئافراندین و هه‌می پێغه‌مبه‌ر ژ به‌ر بۆ وان هنارتین و په‌ڕتووك بۆ وان ئیناینه خوار دا ڤی عیباده‌تی بۆ وان ڕوهن و به‌رفره‌ھ بكه‌ن و گازی بۆ بكه‌ن و فه‌رمانێ ل وان بكه‌ن ئه‌و ڤی عیباده‌تی ب ڕه‌نگه‌كێ دلسۆز بۆ خودێ ب تنێ بكه‌ن، هه‌روه‌كی خودێ گۆتی: ئانكو: ((گه‌لی مرۆڤان خودايێ خۆ يێ هوين ب قه‌نجییێن خۆ په‌روه‌رده‌كرين بپه‌رێسن و ژێ بترسن و دويڤچوونا دينێ وى بكه‌ن، چونكى ئه‌وى هوين و يێن به‌رى هه‌وه ژى ژ چوننه‌يێ ئافراندن، دا به‌لكى هوين ببنه ژ ته‌قواداران يێن خودێ ژ وان ڕازى بووى و ئه‌و ژ وى ڕازى بووين)). [البقرة: 21]. و خودایێ مهزن گۆتییه: ئانكو: ((و خودايێ ته - ئه‌ى مرۆڤ - فه‌رمان دايه كو په‌رستنا وى ب تنێ بهێته‌كرن، و فه‌رمان ب قه‌نجییا د گه‌ل باب و دايكێ كرییه)). [الإسراء: 23]. و ڕامانا په‌یڤا (قضی) د ڤێ ئایه‌تێدا، ئانكو فه‌رمان و شیره‌ت پێ كر. هه‌روه‌سا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و د هه‌مى شريعه‌تاندا فه‌رمان ب تشته‌كى ل وان نه‌هاتبوو كرن ژبلی هندێ كو ئه‌و په‌رستنا خودێ ب تنێ بكه‌ن و ب عيباده‌تى قه‌ستا كنارێ وى بكه‌ن، ڕوییێ خۆ ژ شركێ وه‌رگێڕنه باوه‌رییێ، و ب كرنا نڤێژێ ڕاببن و زه‌كاتێ بده‌ن و ئه‌وه دينێ ڕاست كو ئيسلامه)). [البينة: 5] و ئایه‌ت ل دۆر ڤێ ڕامانێ د په‌ڕتووكا خودێدا گه‌له‌كن، و خودێ گۆتییه: ئانكو: ((و مالێ پێغه‌مبه‌ر بده‌ته هه‌وه، يان بۆ هه‌وه بدانیت هوين وى وه‌ربگرن و يێ وى هوين ژ وه‌رگرتنا وى داينه پاش هوين خۆ ژێ بده‌نه پاش و هوين ته‌قوا خودێ بكه‌ن و پێگيرییێ ب فه‌رمانا وى بكه‌ن. هندى خودێیه يێ عه‌زاب دژواره بۆ وى يێ بێ ئه‌مرییا وى بكه‌ت. ئه‌ڤ ئايه‌ته بناخه‌يه بۆ هندێ كو دڤێت كار ب سوننه‌تێ بهێته‌كرن)). [الحشر: 7]. هه‌روه‌سا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((گه‌لى ئه‌وێن باوه‌ری ئیناى، د به‌رسڤا فه‌رمانێن خودێ وه‌رن و بێ ئه‌مرییا وى نه‌كه‌ن و د به‌رسڤا پێغه‌مبه‌رى ژى وه‌رن و گوهدارییا وێ حه‌قییێ بكه‌ن يا ئه‌و پێ هاتى، و گوهدارییا مهزن و كاربده‌ستێن خۆ بكه‌ن به‌لێ نه د بێ ئه‌مرییا خودێدا، ئه‌گه‌ر هوين د ناڤبه‌را خۆدا ل سه‌ر تشته‌كى ب هه‌ڤڕكى چوون، هوين حوكمێ وى تشتى بۆ خودێ و پێغه‌مبه‌ری بزڤڕینن، ئه‌گه‌ر هه‌وه ب دروستى باوه‌رى ب خودێ و ڕۆژا حسێبێ هه‌بیت. ئه‌ڤ چه‌نده ژ هه‌ڤڕكییێ و ژێكڤه‌بوونێ چێتره و دويماهییا وێ باشتره)). [النساء: 59]. و خودایێ مهزن گۆتییه: ئانكو: ((هه‌ر كه‌سێ گوهداریيا پێغه‌مبه‌ری بكه‌ت، ب ڕاستی ئه‌وی گوهداريیا خودێ كرییه)). [النساء: 80]،
هه‌روه‌سا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و ب ڕاستى د ناڤ هه‌ر ملله‌ته‌كێ بۆریدا مه پێغه‌مبه‌ره‌ك هنارتبوو دا فه‌رمانێ ب په‌رستنا خودێ و گوهدارییا وى ل وان بكه‌ت و وان ژ په‌رستنا شه‌يتانى و صه‌نه‌م و مرییان بده‌ته پاش)) [النحل: 36]. هه‌روه‌سا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((و مه به‌رى ته - ئه‌ى موحه‌ممه‌د - پێغه‌مبه‌ره‌ك نه‌هنارتییه ئه‌گه‌ر مه وه‌حى بۆ فڕێ نه‌كربیت كو ژ خودێ پێڤه‌تر چ خودايێن ب حه‌ق نينن، ڤێجا هوين ژ دل په‌رستنا وى ب تنێ بكه‌ن)). [الأنبياء: 25]. هه‌روه‌سا خودێ دبێژیت: ئانكو: (((الر) . ئه‌ڤ كيتابه يا كو خودێ بۆ موحه‌ممه‌دى هنارتى ئايه‌تێن وێ ژ كێماسى و خه‌له‌تییان دپاراستينه، پاشى ب ئه‌مر و نه‌هى و دياركرنا حه‌لالی و حه‌رامى ژ لايێ خودێڤه يێن هاتينه ئاشكه‌راكرن، ئه‌و خودايێ كاربنه‌جهـ د ڕێڤه‌برنا كاراندا، يێ شاره‌زا د دويماهییا كاراندا (1) و ئينانه‌خوارا قورئانێ و دياركرن و به‌رفره‌هكرنا ئه‌حكامێن وێ بۆ هندێیه دا هوين ژ خودێ پێڤه‌تر په‌رستنا كه‌سێ دى نه‌كه‌ن. هندى ئه‌زم ئه‌ز بۆ هه‌وه - گه‌لی مرۆڤان - ژ لايێ خودێڤه يێ هاتيم دا هه‌وه ژ عه‌زابا وى بترسينم و مزگينییێ ب خێرێ بده‌مه هه‌وه)). [هود: 1-2].
ئه‌ڤ ئایه‌تێن (موحكه‌م) و ئه‌وێن ل دۆر هه‌مان ڕامان د په‌ڕتووكا خودێدا هاتین؛ هه‌ر هه‌می ئاماژه‌یێ دكه‌نه سه‌ر فه‌ربوونا دلسۆزییێ د عیباده‌تێ خودێ ب تنێدا و كو ئه‌ڤ چه‌نده بنیاتێ ئایینی و بناخه‌یێ ئیسلامێیه، كا چاوا ئاماژه‌یێ دكه‌نه سه‌ر هندێ ژی كو ئه‌و حیكمه‌ت و ئه‌گه‌رێ ئافراندنا ئه‌جنه و مرۆڤایه و ئه‌گه‌رێ هنارتنا پێغه‌مبه‌را و دابه‌زاندنا په‌ڕتووكایه، ڤێجا پێدڤییه ل سه‌ر هه‌می موسلمانێن بالغ و عاقل گرنگییێ ب ڤی بابه‌تی بده‌ن و خۆ تێدا شاڕه‌زا بكه‌ن و دڤێت هشیاری وێ بن یا گه‌له‌ك ژ وان كه‌سێن بۆ ئیسلامێ دهێنه پالدان كه‌ڤتینه تێدا ژ زێده‌گاڤیكرنا د پێغه‌مبه‌ر و مرۆڤێن چاك كو قه‌برێن وان ئاڤا دكه‌ن و بۆ خۆ دكه‌نه مزگه‌فت و قوبه‌یان ل سه‌ر دروست دكه‌ن، كا چاوا داخوازا هه‌وارچوونێ ژ وان دكه‌ن و په‌نایێ بۆ وان دبه‌ن و دوعا ژ وان دكه‌ن پێدڤیاتییێن وان بۆ وان بجھ بینن و نه‌خۆشی و موسیبه‌تان ل سه‌ر ڕاكه‌ن و نه‌ساخان چاره‌سه‌ر بكه‌ن و وان ل سه‌ر دوژمنان ب سه‌ر بێخن، و ژ بلی ڤانه ژ جۆرێن شركا مه‌زنتر، ب ڕه‌نگه‌كێ دروست ژ پێغه‌مبه‌رێ خودێ صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن بنه‌جھ بوویه كو ئاماژه‌یێ دكه‌ته سه‌ر وێ چه‌ندا په‌ڕتووكا خودێ ئاماژه كرییه سه‌ر، فه‌رمووده‌یه‌ك د هه‌ردوو صه‌حیحێن بۆخاری و موسلمی ژ موعازی (خودێ ژێ ڕازی بیت) بنه‌جھ بوویه كو پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن گۆته وی: ئانكو: ((ئه‌رێ تۆ دزانی مافێ خودێ ل سه‌ر عه‌بدان چییه و مافێ عه‌بدان ل سه‌ر خودێ چییه؟ موعازی گۆت: من گۆت: خودێ و پێغه‌مبه‌رێ وی باشتر دزانن، ئینا پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن گۆت: مافێ خودێ ل سه‌ر عه‌بدان ئه‌ڤه‌یه ئه‌و عیباده‌تێ وی ب تنێ بكه‌ن و چ شریكان بۆ دروست نه‌كه‌ن و مافێ عه‌بدان ل سه‌ر خودێ ئه‌ڤه‌یه ئه‌و كه‌سه‌كێ چ شریك بۆ وی دروست نه‌كربن عه‌زاب نه‌ده‌ت)) [7] هه‌تا دویماهیكا فه‌رموودێ. و د صه‌حیحا بۆخاریدا هاتییه ژ فه‌رمووده‌یا ئبن مه‌سعوودی (خودێ ژێ ڕازی بیت) كو پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن گۆتییه: ئانكو: ((هه‌ر كه‌سێ مر و ئه‌وی شریك و هه‌ڤاله‌ك بۆ خودێ دروست دكر؛ دێ چیته جه‌هنه‌مێ)) [8] و موسلم د صه‌حیحا خۆدا ڤه‌دگوهێزیت ژ فه‌رمووده‌یا جابری (خودێ ژێ ڕازی بیت) كو پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن گۆتییه: ئانكو: ((هه‌ر كه‌سێ بگه‌هیته خودێ و ئه‌وی چ شریك بۆ وی دروست نه‌كربن؛ دێ چیته به‌حه‌شتێ، و هه‌ر كه‌سێ بگه‌هیته خودێ و ئه‌وی شریكه‌ك بۆ خودێ دروست كربیت؛ دێ چیته جه‌هنه‌مێ)) [9] فەرموودە ل دۆر ڤێ ڕامانێ گەلەکن و ئەڤ بابەتە ئێک ژ گرنگترین و مەزنترین بابەتانە و خودایێ مەزن پێغەمبەرێ خۆ موحەممەد صەلات و سەلامێن خودێ ل سەر بن فڕێکر دا گازی خەلکی بکەت بۆ تەوحیدێ و خەلکی ژ شرکێ پاشڤە ببەت، ڤێجا ئەوا خودێ گۆتییێ و بۆ فڕێکری ب باشترین شێوە ئەنجام دا و ژ بەر خودێ گەلەک هاتە ئێشاندن، بەلێ وی سەبڕ و هەدار ل سەر نەخۆشییێ کێشا و صەحابییێن وی ژی (خودێ ژ هەمییان ڕازی بیت) سەبڕ و هەدار د گەل کێشا ل سەر گەهاندنا گازییا خودێ، هەتا د ئەنجامدا خودێ هەمی بت و صەنەم ژ ناڤ جەزیرا عەرەبی ڕاکرن و نەهێلان و خەلک کۆم کۆمە هاتنە د ناڤ ئایینێ خودێدا و ئەو صەنەمێن ل دۆرێن کەعبێ و د ناڤدا هەین هەمی هاتنە شکاندن و ژناڤبرن و لات و عوززا و مەنات (کو سێ خودایێن وان بوون) هاتنە ژ ناڤبرن و هندی صەنەمەکێ ل ناڤ عەشیرەتێن عەرەبان هەین هاتنە شکاندن و پەیڤا خودێ هاتە بلندکرن و ئیسلام ل ناڤ جەزیرا عەرەبی بەلاڤ بوو، پاشی موسلمانان بەرێ خۆ دا ژ دەرڤەی جەزیرا عەرەبی و دەست ب گازی و جیهادێ کر د گەل خەلکێ ژ دەرڤەی وێ، خودێ ژی هەر عەبدەکێ بەختەوەری بۆ هاتبیتە نڤیسین ب هیدایەت ئینا و خودێ ب ڕێکا وان حەقی و دادی ل پترییا دەڤەرێن جیهانێ بەلاڤ کر و ب ڤێ چەندێ بوونە پێشەوایێن هیدایەتێ و مەزن و ڕێبەرێن حەقییێ و گازیکەرێن دادی و چاکسازییێ، پشتی وان تابعی و ئەوێن ب باشی ل دویڤ واندا هاتین ل سەر ڕێک و ڕێبازا وان چوون و ئەو ژی بوونە پێشەوایێن هیدایەتێ و مەزن و ڕێبەرێن حەقییێ و ئایینێ خودێ د ناڤ خەلکیدا بەلاڤ کر و گازی خەلکی کر بۆ تەوحید و ئێکتاپەرستییا خودێ و ب ڕح و مالێ خۆ جیهاد د ڕێکا خودێدا کر و بۆ بەلاڤکرنا ئایینێ خودێ ژ لومەکرنا چ لومەکەران نەترسییان، خودێ ژی پشتا وان گرت و ئەو ب سەر دوژمنێن وان ئێخستن و ئەو سۆز و پەیمان بۆ وان بجهـ ئینا یا د ڤێ گۆتنا خۆدا دایە وان: ئانكو: ((ئه‌ى ئه‌وێن باوه‌رى ب خودێ ئيناى و دويكه‌ڤتنا پێغه‌مبه‌رى كرى، ئه‌گه‌ر هوين ب كرنا جيهادێ و ب كارئينانا قورئانێ دينێ خودێ ب سه‌ربێخن خودێ دێ هه‌وه ب سه‌ر نه‌ياران ئێخیت و دێ پییێن هه‌وه موكوم كه‌ت)). [محمد: 7]. و گۆتنا خودایێ مهزن: ئانكو: ((و هه‌چییێ د سه‌ركه‌ڤتنا دينێ خودێ دا خۆ بوه‌ستينیت، هندى خودێیه دێ وى ب سه‌ر دوژمنێ وى ئێخیت. هندى خودێیه يێ ب هێزه كه‌س نه‌شێتێ و يێ زاله كه‌س لێ بسته نابیت، وى خه‌لك هه‌مى بن ده‌ستى خۆ كرينه (40) ئه‌وێن مه ب سه‌ركه‌ڤتنا خۆ سۆز دايێ ئه‌ون يێن ئه‌گه‌ر مه ئه‌و ل ئه‌ردى دانان و ئه‌و تێدا كرنه جێگر و ب سه‌ر نه‌ياران ئێخستن، دێ نڤێژێ ب دروستى و ل ده‌مێ وێ كه‌ن و دێ زه‌كاتا مالێ خۆ ده‌نه يێن پێدڤى و دێ فه‌رمانێ ب هه‌ر تشته‌كى كه‌ن يێ خودێ فه‌رمان پێ كرى ژ حه‌قێ وى و حه‌قێ به‌نییێن وى و دێ خه‌لكى ژ وى تشتى ده‌نه پاش يێ خودێ ئه‌و ژێ داينه پاش. دويماهییا هه‌مى كاران بۆ خودێ ب تنێیه و دويماهى بۆ ته‌قوايێيه)). [الحج: 40-41]. پشتی هنگی خەلک هاتە گوهاڕتن و ژێکڤە بوون و سستاهی د جیهادێدا کر و خۆشی و ڕحەتی و دویڤچوونا حەز و دلچوونان ب سەر وێ ئێخست، و خرابی و گونەهـ د ناڤ واندا بەلاڤ بوون، ئەو نەبیت یێ خودێ پاراستی، دەمێ ئەڤە ب سەردا هاتی؛ خودێ ژی ڕەوشا وان گوهاڕت و دوژمن ل سەر وان زال کر وەک جزایەک بۆ وی کارێ وان ب دەستێ خۆ کری و خودێ چ جاران زۆڕدارییێ ل عەبدێن خۆ ناکەت، خودایێ مەزن گۆت: ئانكو: ((ئه‌ڤ جزايه ژ به‌ر هندێ يه چونكى نه‌بوويه ئه‌گه‌ر خودێ قه‌نجییه‌كێ د گه‌ل ملله‌ته‌كى بكه‌ت جاره‌كا دى ئه‌و وێ قه‌نجییێ ژ وان بستينیت هه‌تا ئه‌و حالێ خۆ نه‌گوهۆڕن ژ باشییێ بۆ خرابییێ)). [الأنفال: 53]. ڤێجا پیدڤییە هەمی موسلمان ب حکومەت و مللەتڤە بزڤڕنەڤە بۆ لایێ خودێ و ب دلسۆزانە عیبادەتێ وی ب تنێ بکەن و تەوبە بکەن ژ بەر وان خەمساری و گونەهـ و کێماسییێن وان بەری هنگی کرین و لەزێ بکەن بۆ ئەنجامدانا وان تشتێن خودێ ل سەر وان فەڕز کرین و دویرکەڤتنا ژ وان تشتێن خودێ ل سەر وان حەرام کری و شیرەتکرن و هاریکاریکرنا ئێکودوو ل سەر ڤێ چەندێ. [7] البخاري الاستئذان (5912)، مسلم الإيمان (30)، الترمذي الإيمان (2643)، ابن ماجه الزهد (4296)، أحمد (5/238). [8] البخاري تفسير القرآن (4227)، مسلم الإيمان (92)، أحمد (1/374). [9] البخاري العلم (129)، مسلم الإيمان (32)، أحمد (3/157).
ژ گرنگترین ڤان تشتان ژی، جێبه‌جێكرنا سزایێن شه‌رعی و كاركرنا ب شه‌ریعه‌تێ خودێیه د ناڤ خه‌لكیدا د هه‌می تشتاندا، هه‌روه‌سا زڤڕینا بۆ شه‌ریعه‌تێ خودێیه و ژ كارخستنا وان یاسایانه یێن مرۆڤان داناین كو دژی شه‌ریعه‌تێ خودێنه و نه‌زڤڕینه بۆ وان و پێگیركرنا ملله‌تایه ب حوكمێ شه‌ریعه‌تی، كا چاوا پێدڤییه زانایێن موسلمانان خه‌لكی د دینێ واندا شاڕه‌زا بكه‌ن و هشیارییا ئیسلامی د ناڤ واندا به‌لاڤ بكه‌ن و شیره‌تێ ب حه‌قییێ بكه‌ن و صه‌بر و هه‌دارێ ل سه‌ر ڤێ چه‌ندێ بكێشن و فه‌رمانێ ب باشییێ و پاشڤه‌برنێ ژ خرابییێ بكه‌ن و ده‌ستهه‌لاتدارێن موسلمانان ل سه‌ر ڤێ چه‌ندێ هانبده‌ن. كا چاوا پێدڤییه ئه‌و دژی بنیاتێن خرابكه‌ر ڕاوه‌ستن ژ ئیشتیراكییه‌تێ و به‌عسییه‌تێ و ده‌مارگیرییا بۆ ملله‌ته‌كی و ژ بلی ڤانه ژ بنیات و ڕێبازێن دژی شه‌ریعه‌تی، ب ڤێ چه‌ندێ ژی خودێ دێ ئه‌و تشتێ د ناڤ موسلماناندا خراب بووی چاك كه‌ت و ئه‌و تشتێ ژ ده‌ستێ وان چووی دێ بۆ وان زڤڕینیت و دێ جاره‌كا دی مه‌زناهی و سه‌ركه‌ڤتنا وان یا به‌رێ بۆ وان زڤڕینیت و دێ وان ب سه‌ر دوژمنێن وان ئێخیت و دێ وان د ناڤ ئه‌ردیدا بهێز و زال كه‌ت، هه‌روه‌كی خودایێ مهزن ئه‌ڤ چه‌نده گۆتی و ئه‌و ژ هه‌مییان ڕاستگۆتره: ئانكو: ((و مه ئه‌و خودان باوه‌رێن دويكه‌ڤتنا پێغه‌مبه‌ران كرى ب سه‌رئێخستـن و ئه‌م وه‌سا د گه‌ل وان دكه‌ين يێن دره‌وێ ب ته دكه‌ن ئه‌گه‌ر ئه‌و ل سه‌ر دروپێكرنا خۆ به‌رده‌وام بمينن، وباوه‌رییێ نه‌ئينن)). [الروم: 47]. هه‌روه‌سا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((خودێ سۆز ب سه‌ركه‌ڤتنێ دايه وان يێن باوه‌رى ئيناى ژ هه‌وه و چاكى كرين، كو ئه‌و ب جێگرى دێ وان ل ئه‌ردێ بوتپه‌رێسان دانیت و دێ وان ل وێرێ كه‌ته خه‌ليفه و جێگر، وه‌كى وى د گه‌ل پێشییێن وان ژ خودان باوه‌ران كرى و كو ئه‌و دينێ وان يێ ئه‌و بۆ وان پێ ڕازى بووى - كو ئيسلامه - دێ بنه‌جهـ و زال كه‌ت و پشتى ترسێ ئه‌و دێ حالێ وان گوهۆڕیت و كه‌ته ته‌ناهى، ئه‌گه‌ر وان په‌رستنا خودێ ب تنێ كر و ل سه‌ر گوهدانا ئه‌مرێ وى مان و چ شريك بۆ وى چێ نه‌كرن، هه‌چییێ پشتى ڤێ جێگرى و ته‌ناهى و زالبوون و ده‌سهه‌لاتێ كافر ببیت، و قه‌نجییێن خودێ بڤه‌شێریت، ئه‌و ئه‌ون يێن ژ بن ئه‌مرێ خودێ ده‌ركه‌ڤتين)). [النور: 55]. هه‌روه‌سا خودێ دبێژیت: ئانكو: ((هندى ئه‌مين ئه‌م پێغه‌مبه‌رێن خۆ و ئه‌وێن دويكه‌ڤتنا وان ژى كرى ژ خودان باوه‌ران د ژينا وان يا دونيايێدا ب سه‌ر دئێخين و ئه‌م پشته‌ڤانییا وان دكه‌ين دژى وان يێن نه‌خۆشى گه‌هاندییێ، ڕۆژا قيامه‌تێ ژى، ڕۆژا مه‌لائیكه‌ت و پێغه‌مبه‌ر و خودان باوه‌ر شاهده‌يیێ ل سه‌ر وان ملله‌تان دده‌ن يێن باوه‌رى ب پێغه‌مبه‌رێن خۆ نه‌ئيناى، ڤێجا ئه‌و شاهده‌يیێ دده‌ن كو پێغه‌مبه‌ران په‌يامێن خودايێ خۆ گه‌هاند بوون و ملله‌تێن وان ئه‌و دره‌وين ده‌رئێخست بوون)). [غافر: 51]. ئانكو: ((ڕۆژا حسێبێ ڤه‌خواستنا عوزران چ مفاى ناگه‌هينیته وان كافران يێن پێ ل توخويبێن خودێ داناى و پێغه‌مبه‌ر دره‌وين ده‌رئێخستيـن و ده‌رئێخستنا ژ ڕه‌حما خودێ بارا وانه و خانییێ خراب ل ئاخره‌تێ، كو ئاگره، بۆ وان هه‌يه)). [غافر: 52].
دوعا ژ خودێ دكه‌ین ئه‌و ده‌ستهه‌لاتدارێن موسلمانان و موسلمانان هه‌مییان چاك بكه‌ت و وان د دینێ خۆدا شاڕه‌زا بكه‌ت و په‌یڤا وان ل سه‌ر ته‌قوایێ بكه‌ته ئێك و به‌رێ وان بده‌ته ڕێكا ڕاست و حه‌قییێ ل سه‌ر ده‌ستێ وان بسه‌ر بێخیت و نه‌حه‌قییێ ل سه‌ر ده‌ستێ وان بشكێنیت و ته‌وفیقا وان هه‌مییان بده‌ت بۆ هاریكاریكرنا ئێكودوو ل سه‌ر باشی و ته‌قوایێ و شیره‌تكرنێ ب حه‌قییێ و هه‌داركێشانێ ل سه‌ر ڤێ حه‌قییێ، هه‌ر ئه‌و خۆدانێ ڤێیه و ئه‌وی شیان ل سه‌ر ڤێ هه‌نه، و صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر عه‌بدێ وی و پێغه‌مبه‌رێ وی و باشترین چێكرییێ وی بن، پێغه‌مبه‌ر و سه‌روه‌ر و مه‌زنێ مه موحه‌ممه‌دێ كوڕێ عه‌بدولڵاهی، و ل سه‌ر مالبات و صه‌حابییێن وی ژی بن و ل سه‌ر هه‌ر كه‌سه‌كێ ل دویڤ ڕێك و ڕێبازا وی بچیت و السلام علیكم ورحمة الله وبركاته.
Related books
All books- ئیسلام ئایینێ پێغەمبەرێن خودێیە85 languages
ئیسلام ئایینێ پێغەمبەرێن خودێیە
ئیسلام خۆڕادەستکرنە بۆ خودایێ چێکەرێ گەردوونی و ڕێڤەبەرێ وی،و سەرچەمییانە بۆ وی ب ڤیان و حەزژێکرن و مەزنڕاگرتنێ، بنیاتێ ئیسلامێ باوەری ئینانە ب خودێ و ب وێ چەندێ کو ب تنێ خودێ چێکەر و ئافراندەرە و هەر تشتەکێ دی ژ بلی وی یێ چێکری و ئافراندییە، دیسان باوەری ئینانە کو خودێ ب تنێ یێ ژ هەژی پەرستنێیە، ئەو خودایەکێ ب تنێیە و وی چ شریک و هەڤال نینن و ژ بلی وی چ تشت ژ هەژی پەرستنێ نینن، ناڤێن جوان و سالۆخەتێن بلند یێن وینە، ئەو خۆدانێ بلنداهییا ڕەهایە بیێ چ کێماسی د گەل بن، نە ئەو ژ کەسێ بوویە و نە کەس ژ وی بوویە و وی چ هەڤکویڤ ژی نینن و نە د حەلییێتە د ناڤ چ چێکرییێن خۆدا و نە دچیتە د ناڤ لەشێ چ…
- په‌ڕتووكا ئێكتاپه‌رستییێ (كتاب التوحید)14 languages
په‌ڕتووكا ئێكتاپه‌رستییێ (كتاب التوحید)
ئه‌وا كو مافێ خودێیه ل سه‌ر عه‌بدان ژ نڤیسینا شێخێ ئیسلامێ موحه‌ممه‌دێ كوڕێ عه‌بدولوه‌هابێ ته‌میمی 1206 مش گرنگیدان:
- ڕێكێن مفادار بۆ ژیانا به‌خته‌وه‌ر62 languages
ڕێكێن مفادار بۆ ژیانا به‌خته‌وه‌ر
په‌ڕتووكا "الوسائل المفيدة للحياة السعيدة" یا شێخ عه‌بدولڕه‌حمانێ كوڕێ ناسڕێ سه‌عدی، به‌حس ل ڕێك و ئه‌گه‌رێن به‌خته‌وه‌رییا ڕاسته‌قینه دكه‌ت ژ دیدگه‌هه‌كا باوه‌رییه‌كا كویر، و خوانده‌ڤانی به‌ره‌ڤ ئارامییا دلی ئاراسته و ڕێنمایی دكه‌ت ب ڕێكا: باوه‌ریێ، كریارا چاك، زكرێ خودێ، قه‌ناعه‌تێ، هزركرنا د نێعمه‌تاندا، چاكییێ، پشتبه‌ستن و خۆهێلانا ب هیڤییا خودێڤه، بێهنفره‌هییێ، هه‌لسه‌نگاندنا كاروباران، ئه‌ڤه ژی ب شێوازه‌كێ جوان كو نه‌خشه‌یه‌كێ بۆ ژیانه‌كا ئارام، هه‌ڤسه‌نگ و به‌خته‌وه‌ر دئێخیته به‌ر ده‌ستێن ته، د گه‌ل وان هه‌می گوهۆڕینێن د ژیانێدا په‌یدا بووین.
- الإسلام دين رب العالمين