ผู้หญิงคนหนึ่งประสบอุบัติเหตุในขณะที่เธอยังอยู่ในช่วงแรกของการตั้งครรภ์ ส่งผลให้ทารกในครรภ์ของเธอแท้งเนื่องจากมีเลือดออกมาก เธอสามารถละศีลอดได้หรือไม่ หรือควรถือศีลอดต่อไป? และหากเธอละศีลอดเธอจะบาปไหม?
السؤال
คำถามที่1:
ผู้หญิงคนหนึ่งประสบอุบัติเหตุในขณะที่เธอยังอยู่ในช่วงแรกของการตั้งครรภ์ ส่งผลให้ทารกในครรภ์ของเธอแท้งเนื่องจากมีเลือดออกมาก เธอสามารถละศีลอดได้หรือไม่ หรือควรถือศีลอดต่อไป? และหากเธอละศีลอดเธอจะบาปไหม?
س28: امرأةٌ أصيبت في حادثةٍ، وكانت في بداية الحمل، فأسقطت الجنين إثر نزيفٍ حادٍّ، فهل يجوز لها أن تفطر، أو تواصل الصّيام؟ وإذا أفطرت فهل عليها إثمٌ؟
الجواب
คำตอบที่ 1:
เราขอกล่าวว่า: ผู้หญิงที่มีครรภ์จะไม่มีประจำเดือน ดังที่อิหม่ามอะห์มัดกล่าวว่า "แท้จริงผู้หญิงจะรู้ว่าตนเองตั้งครรภ์เมื่อประจำเดือนของเธอหยุดลง" และเลือดประจำเดือน - ดังที่นักวิชาการได้กล่าวไว้ - คือสิ่งที่อัลลอฮ์สร้างขึ้นเพื่อเป็นอาหารสำหรับทารกในครรภ์ของมารดา ดังนั้นเมื่อมีการตั้งครรภ์ ประจำเดือนก็จะหยุด
แต่ผู้หญิงที่มีครรภ์บางคนก็ยังคงมีประจำเดือนปกติเหมือนก่อนตั้งครรภ์ การมีประจำเดือนแบบนี้ถือว่าเป็นการมีประจำเดือนจริง เพราะว่าประจำเดือนได้มาอย่างต่อเนื่อง และไม่ได้มีผลกระทบใด ๆ จากการตั้งครรภ์ ดังนั้นการมีประจำเดือนในลักษณะนี้นั้นทำให้มีผลต่อการไม่อนุญาตปฎิบัติทุกอย่างที่การมีประจำเดือนได้กีดกันไว้ และต้องปฏิบัติในสิ่งที่ต้องปฏิบัติ และต้องงดในสิ่งที่ต้องงดเหมือนหญิงมีครรภ์ทุกประการ
สรุปคือ เลือดที่ออกมาจากหญิงมีครรภ์นั้นแบ่งออกเป็น 2 ประเภท:
ประเภทที่หนึ่ง: ถือเป็นเลือดประจำเดือน คือ เลือดที่ออกมาต่อเนื่องเหมือนก่อนตั้งครรภ์ หมายความว่า การตั้งครรภ์นั้นไม่ได้ทำให้ประจำเดือนหยุดลง จึงถือว่าเป็นประจำเดือนนั่นเอง
ประเภทที่สอง: ถือเป็นเลือดผิดปกติที่ปรากฏในระหว่างตั้งครรภ์ ไม่ว่าจะเกิดจากอุบัติเหตุ การแบกของหนัก หรือการหกล้ม ดังนั้นเลือดที่ออกมานั้นไม่ใช่เลือดประจำเดือน แต่เป็นเลือดที่เกิดจากโรค (เลือดอิสติฮาเฎาะฮ์)
ด้วยเหตุนี้ เลือดนั้นจึงไม่มีผลต่อการห้ามการละหมาดและการถือศีลอด และเธอถูกจัดอยู่ในผู้หญิงที่สะอาด
ถ้าหากการเกิดอุบัติเหตุนั้นทำให้ลูกในครรภ์แท้งออกมา แท้จริงเธอต้องอยู่ในกฎที่นักวิชาการกล่าวไว้: คือหากทารกที่แท้งออกมานั้นมีรูปร่างแล้ว ถือว่าเลือดที่ออกมานั้นเป็นเลือดนิฟาส ดังนั้นเธอต้องงดทำการละหมาด และงดการถือศีลอด และหลีกเลี่ยงการมีเพศสัมพันธ์กับสามีจนกว่าเธอจะสะอาด
แต่ถ้าทารกที่ออกมานั้น ยังไม่มีรูปร่าง ถือว่าเลือดนั้นไม่เป็นเลือดนิฟาส แต่เป็นเลือดเสีย ซึ่งไม่มีผลใดๆ ต่อการละหมาด การถือศีลอด และอื่นๆ
นักวิชาการได้กล่าวว่า: ระยะเวลาที่สั้นที่สุดสำหรับทารกที่จะมีรูปร่างในครรภ์คือ 81 วัน เนื่องจากทารกยังอยู่ในครรภ์มารดา
ดังหะดีษที่รายงานโดย อับดุลลอฮ์ บิน มัสอูด เราะฎิยัลลอฮุอันฮู เล่าว่า: "ท่านเราะสูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ท่านเป็น ผู้สัจจริงและเป็นผู้ได้รับการนับถือ กล่าวว่า:"แท้จริง ทุกๆ คนในหมู่พวกเจ้าได้ถูกก่อตัวเป็นรูปร่างในครรภ์มารดาเป็นระยะเวลา 40 วันหลังจากนั้นก็กลายเป็นก้อนเลือดภายในระยะเวลาเดียวกัน และหลังจากนั้น ก็กลายเป็นก้อนเนื้อภายในระยะเวลาเดียวกัน หลังจากนั้นมลาอิกะฮ์ก็ถูกส่งมายังเขาและมลาอิกะฮ์ถูกบัญชาให้บันทึกสี่ประการ นั่นคือ ริซกี (ปัจจัยยังชีพ) ของเขา อายุขัยของเขา การงานของเขา และสุขหรือทุกข์ของเขา"
และเป็นไปไม่ได้ที่ทารกในครรภ์จะมีรูปร่างก่อนหน้านั้น โดยทั่วไปรูปร่างของทารกในครรภ์จะยังไม่ปรากฏให้เห็นก่อนอายุ 90 วัน ดังที่นักวิชาการบางท่านได้กล่าวไว้
ﺟ28: نقول: إن الحامل لا تحيض، كما قال الإمام أحمد:
"إنما تعرف النّساء الحمل بانقطاع الحيض".
والحيض -كما قال أهل العلم- خلقه الله تبارك وتعالى لحكمة غذاء الجنين في بطن أمّه، فإذا نشأ الحمل انقطع الحيض.
لكن بعض النّساء قد يستمرّ بها الحيض على عادته كما كان قبل الحمل، فهذه يحكم بأن حيضها حيضٌ صحيحٌ؛ لأنه استمر بها الحيض، ولم يتأثر بالحمل، فيكون هذا الحيض مانعًا لكلّ ما يمنعه حيض غير الحامل، وموجبًا لـما يوجبه، ومسقطًا لـما يسقطه.
والحاصل: أن الدم الّذي يخرج من الحامل على نوعين:
نوعٌ يحكم بأنه حيضٌ، وهو الّذي استمر بها كما كان قبل الحمل، فمعنى ذلك: أن الحمل لم يؤثّر عليه، فيكون حيضًا.
والنوع الثاني: دمٌ طرأ على الحمل طروءًا، إما بسببٍ حادثٍ، أو حمل شيءٍ، أو سقوطٍ من شيءٍ ونحوه، فهذه دمها ليس بحيضٍ، وإنما هو دم عرقٍ،
وعلى هذا فلا يمنعها من الصلاة، ولا من الصوم، بل هي في حكم الطاهرات.
ولكن إذا لزم من الحادث أن ينزل الولد أو الحمل الذي في بطنها فإنها على ما قال أهل العلم: إن خرج وقد تبين فيه خلق إنسانٍ فإن دمها بعد خروجه يعدّ نفاسًا، تترك فيه الصلاة والصوم، ويتجنبها زوجها حتى تطهر.
وإن خرج الجنين وهو غير مخلّقٍ فإنه لا يعتبر دم نفاسٍ، بل هو دم فسادٍ، لا يمنعها من الصلاة، ولا من الصّيام، ولا من غيرهما.
قال أهل العلم: وأقلّ زمنٍ يتبين فيه التخليق: واحدٌ وثمانون يومًا؛ لأن الجنين في بطن أمّه، كما قال عبد الله بن مسعودٍ رضي الله عنه: حدثنا رسول الله ﷺ وهو الصادق المصدوق، فقال:
«إِنَّ أَحَدَكُمْ يُجْمَعُ فِي بَطْنِ أُمِّهِ أَرْبَعِينَ يَوْمًا، ثُمَّ يَكُونُ عَلَقَةً مِثْلَ ذَلِكَ، ثُمَّ يَكُونُ مُضْغَةً مِثْلَ ذَلِكَ، ثُمَّ يُبْعَثُ إِلَيْهِ الْمَلَكُ، وَيُؤْمَرُ بِأَرْبَعِ كَلِمَاتٍ، فَيُكْتَبُ رِزْقُهُ، وَأَجَلُهُ، وَعَمَلُهُ، وَشَقِيٌّ أَوْ سَعِيدٌ» [1]،
ولا يمكن أن يخلق قبل ذلك، والغالب أن التخليق لا يتبين قبل تسعين يومًا، كما قال بعض أهل العلم.
[10] رواه البخاري، كتاب أحاديث الأنبياء، باب خلق آدم وذريته (3333)، ومسلم، كتاب القدر، باب كيفية خلق الآدمي في بطن أمه (1) (2643).