Skip to content

زنی در حادثه ای دچار آسیب شده، و این حادثه در آغاز دورهٔ بارداری رخ داده، و این باعث سقط جنین او در پی خون ریزی شده است. آیا واجب است که روزه نشود یا می تواند به روزه اش ادامه دهد؟ و اگر روزه نگیرد آیا گناهکار است؟

السؤال

سوال ۱:

زنی در حادثه ای دچار آسیب شده، و این حادثه در آغاز دورهٔ بارداری رخ داده، و این باعث سقط جنین او در پی خون ریزی شده است. آیا واجب است که روزه نشود یا می تواند به روزه اش ادامه دهد؟ و اگر روزه نگیرد آیا گناهکار است؟

س28: امرأةٌ أصيبت في حادثةٍ، وكانت في بداية الحمل، فأسقطت الجنين إثر نزيفٍ حادٍّ، فهل يجوز لها أن تفطر، أو تواصل الصّيام؟ وإذا أفطرت فهل عليها إثمٌ؟

الجواب

پاسخ ۱:

می گوییم: زن باردار حیض نمی شود، چنانکه امام احمد می گوید: زنان باردار بودن خود را با توقف حیض تشخیص می دهند. حیض را چنانکه علما گفته اند الله تبارک و تعالی برای حکمتی آفریده که غذای جنین در شکم مادرش باشد، پس چون باردار شد حیض قطع می شود.

اما در مورد برخی از زنان، ممکن است که عادت ماهیانهٔ آنها طبق روال پیش از بارداری ادامه یابد. دربارهٔ این زنان، حکم به این می شود که حیض آنان درست است، زیرا عادت ماهیانهٔ آنان ادامه یافته و از بارداری تاثیر نگرفته، در این صورت این حیض مانع از هر چیزی که می شود که حیض برای زن غیر باردار مانع آن می شود، و هر آنچه را که برای او واجب می ساخت برای این نیز واجب می سازد، و هر آنچه از او ساقط می کرد از این نیز ساقط می کند.

حاصل آنکه: خونی که از زن باردار خارج می شود بر دو نوع است:

  • نوعی که حکم حیض دارد، یعنی آن خون ریزی که همانند قبل از بارداری ادامه یابد، به این معنا که بارداری بر آن اثری نگذاشته، بنابراین حیض است.
  • و نوع دوم: خونی که به سبب حادثه، یا برداشتن بار، سقوط یا افتادن در جایی و مانند آن، در هنگام بارداری رخ می دهد. این خون، خون حیض نیست بلکه خون رگ است،

بر این اساس، این مانع از نماز و روزهٔ او نمی شود، بلکه او در حکم پاک است.

اما اگر حادثه باعث تولد نوزاد یا خارج شدن جنین شود، برخی از علما گفته اند که اگر جنین خارج شده شکل انسانی یافته، خونی که بعد از آن از زن خارج می شود خون نفاس است، و نماز و روزه در حین آن ترک می شود، و همسرش از نزدیکی با او خودداری می کند تا آنکه پاک شود.

و اگر جنینی که خارج شده شکل نیافته، آن خون، خونِ نفاس به حساب نمی آید بلکه خون فساد است، و مانع از نماز و روزه و دیگر امور نمی شود.

علما می گویند: کمترین زمانی که در آن [جنین] شکل [انسانی] می یابد، هشتاد و یک روز است، زیرا جنین در شکم مادرش

چنان است که عبدالله بن مسعود می گوید که رسول الله ـ صلی الله علیه وسلم ـ که راستگوی تایید شده است، خطاب به ما فرمود: «هر یک از شما در شکم مادرش چهل روز گردآوری می شود، سپس همانند آن [مدت] علقه (خون بسته) خواهد ماند، سپس مانند آن مضغه (پارچه گوشتی) خواهد بود، سپس ملائکه ای به سوی او فرستاده می شود و به چهار چیز امر می شود: به نوشتن روزی اش و اجلش و عملش و اینکه بدبخت است یا خوشبخت»،

و ممکن نیست که پیش از آن خلقت [و شکل] یافته باشد، و غالب آن است که شکل [انسانی] جنین پیش از نود روز واضح نیست، چنانکه برخی از علما گفته اند.

ﺟ28: نقول: إن الحامل لا تحيض، كما قال الإمام أحمد:

"إنما تعرف النّساء الحمل بانقطاع الحيض".

والحيض -كما قال أهل العلم- خلقه الله تبارك وتعالى لحكمة غذاء الجنين في بطن أمّه، فإذا نشأ الحمل انقطع الحيض.

لكن بعض النّساء قد يستمرّ بها الحيض على عادته كما كان قبل الحمل، فهذه يحكم بأن حيضها حيضٌ صحيحٌ؛ لأنه استمر بها الحيض، ولم يتأثر بالحمل، فيكون هذا الحيض مانعًا لكلّ ما يمنعه حيض غير الحامل، وموجبًا لـما يوجبه، ومسقطًا لـما يسقطه.

والحاصل: أن الدم الّذي يخرج من الحامل على نوعين:

نوعٌ يحكم بأنه حيضٌ، وهو الّذي استمر بها كما كان قبل الحمل، فمعنى ذلك: أن الحمل لم يؤثّر عليه، فيكون حيضًا.

والنوع الثاني: دمٌ طرأ على الحمل طروءًا، إما بسببٍ حادثٍ، أو حمل شيءٍ، أو سقوطٍ من شيءٍ ونحوه، فهذه دمها ليس بحيضٍ، وإنما هو دم عرقٍ،

وعلى هذا فلا يمنعها من الصلاة، ولا من الصوم، بل هي في حكم الطاهرات.

ولكن إذا لزم من الحادث أن ينزل الولد أو الحمل الذي في بطنها فإنها على ما قال أهل العلم: إن خرج وقد تبين فيه خلق إنسانٍ فإن دمها بعد خروجه يعدّ نفاسًا، تترك فيه الصلاة والصوم، ويتجنبها زوجها حتى تطهر.

وإن خرج الجنين وهو غير مخلّقٍ فإنه لا يعتبر دم نفاسٍ، بل هو دم فسادٍ، لا يمنعها من الصلاة، ولا من الصّيام، ولا من غيرهما.

قال أهل العلم: وأقلّ زمنٍ يتبين فيه التخليق: واحدٌ وثمانون يومًا؛ لأن الجنين في بطن أمّه، كما قال عبد الله بن مسعودٍ رضي الله عنه: حدثنا رسول الله ﷺ وهو الصادق المصدوق، فقال:

«إِنَّ أَحَدَكُمْ يُجْمَعُ فِي بَطْنِ أُمِّهِ أَرْبَعِينَ يَوْمًا، ثُمَّ يَكُونُ عَلَقَةً مِثْلَ ذَلِكَ، ثُمَّ يَكُونُ مُضْغَةً مِثْلَ ذَلِكَ، ثُمَّ يُبْعَثُ إِلَيْهِ الْمَلَكُ، وَيُؤْمَرُ بِأَرْبَعِ كَلِمَاتٍ، فَيُكْتَبُ رِزْقُهُ، وَأَجَلُهُ، وَعَمَلُهُ، وَشَقِيٌّ أَوْ سَعِيدٌ» [1]،

ولا يمكن أن يخلق قبل ذلك، والغالب أن التخليق لا يتبين قبل تسعين يومًا، كما قال بعض أهل العلم.

[10] رواه البخاري، كتاب أحاديث الأنبياء، باب خلق آدم وذريته (3333)، ومسلم، كتاب القدر، باب كيفية خلق الآدمي في بطن أمه (1) (2643).