ئەڤە ژنەكە ل دەستپێكا دووگیانبوونا وێ ڕویدانەكا ب سەری هاتی و پشتی گەلەك خوین ژێ چووی بچویكێ وێ یێ ژ بەر چووی، ئەرێ دروستە بۆ وێ كو ئەو ڕۆژییا خۆ بخۆت یان ژی دێ ڕۆژییا خۆ بەردەوام كەت، ئەگەر ڕۆژییا خۆ خوار دێ یا گونەهكار بیت یان نە؟
السؤال
پ1:
ئەڤە ژنەكە ل دەستپێكا دووگیانبوونا وێ ڕویدانەكا ب سەری هاتی و پشتی گەلەك خوین ژێ چووی بچویكێ وێ یێ ژ بەر چووی، ئەرێ دروستە بۆ وێ كو ئەو ڕۆژییا خۆ بخۆت یان ژی دێ ڕۆژییا خۆ بەردەوام كەت، ئەگەر ڕۆژییا خۆ خوار دێ یا گونەهكار بیت یان نە؟
س28: امرأةٌ أصيبت في حادثةٍ، وكانت في بداية الحمل، فأسقطت الجنين إثر نزيفٍ حادٍّ، فهل يجوز لها أن تفطر، أو تواصل الصّيام؟ وإذا أفطرت فهل عليها إثمٌ؟
الجواب
ب1:
ئەم دێ بێژین: ژنا ب دووگیان ناكەڤیتە د زڤڕۆكا ههیڤانهدا كا چەوا ئیمام ئەحمەدی گۆتی: (ژن دێ ب وێ چەندێ زانیت كو یا ب دووگیانە دەمێ نە كەڤیتە د زڤڕۆكا ههیڤانهدا). و ههروهكی زانا دبێژن: خودێ ژ بەر حیكمەتەكێ زڤڕۆكا ههیڤانه یا چێكری، خودێ ئهو یا چێكری دا ببیتە خوارن بۆ زارۆكی د زكێ دایكێدا، ڤێجا هەر گاڤا ژن ب دووگیان كەڤت، هنگی ناكەڤیتە د زڤڕۆكا ههیڤانهدا.
بەلێ هندەك ژن كا چاوا بەری ب دووگیان ببن دكەڤتنە د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، ئاها وەسا پشتی ب دووگیان ژی دبن هەر دكەڤنە تێدا، ئەڤا هوسا دێ بێژین زڤڕۆكا وێ یا ههیڤانه یا دروسته، چونكی ئەڤ زڤڕۆكا ههیڤانه یا بەردەوامه د گەل وێ و ب دووگیانییێ كارتێكرن لێ نەبوویە، ڤێجا ئەگەر ئێكا نە یا ب دووگیان ب كەڤیتە د زڤڕۆكا ههیڤانهدا، كا ئەو چ تشتن چێنابیت ئەو بكەت؛ ئاها هوسا ئەگەر ئەڤە ژی بكەڤیتێ دێ یا وەسا بیت، و كا دێ چ ل سەر یا دی واجب بیت؛ دێ ل سەر ڤێ ژی واجب بیت و كا دێ چ ل سەر یا دی ڕابیت؛ دێ ل سەر ڤێ ژی ڕابیت.
هەر چاوا بیت ئەو خوینا ژ ژنا ب دووگیان دەردكەڤیت دوو جۆرن:
- جۆرێ ئێكێ دێ بێژینێ ئەڤە خوینا زڤڕۆكا ههیڤانهیه، چونكی ئەڤ خوینە هەر ل دەستپێكا دووگیانییێ د گەل بوو، كا چاوا بەری هنگی هەی، ڕامانا وێ دووگیانییێ چ كارتێكرن لێ نەكرییە، ڤێجا دێ بیتە زڤڕۆكا ههیڤانه.
- جۆرێ دووێ: دێ بێژینێ ئەڤە خوینەكا دییە ژ ئەگەرێ ڕویدانەكێ یان هەلگرتنا تشتەكێ گران یا ژ ڤێ ژنێ دەركەڤتی یان ژی ل ئەردەكی كەڤتبیت، ئەڤە نە خوینا زڤڕۆكا ههیڤانهیه، بەلكی ئەڤە خوینەكە یا ژ دەمارەكێ دهێت،
ڤێجا ئەگەر هوسا بیت ئەو دێ ڕۆژیێن خۆ گریت و نڤێژێن خۆ كەت، بەلكی كا ئەوێن پاقژ چ بۆ وان هەیە؛ بۆ وێ ژی دێ هەبیت.
بەلێ ئەگەر ب ئەگەرێ ڤێ ڕویدانێ ئەو زارۆكێ د زكێ وێدا ژبەر چوو؛ ئەڤە هنگی كا چاوا زانا دبێژن ئەگەر ئەڤ زارۆكه دەركەڤت و شێوەیێ مرۆڤان یێ گرتی و یێ بوویە مرۆڤ؛ ئەڤە ئەو خوینا پشتی هنگی دهێت دێ بیتە خوینا چلكان و ژن ڕۆژی و نڤێژان ناكەت و هەڤژینێ وێ ژی ناچیتە نڤینا وێ هەتا پاقژ دبیت.
و ئەگەر ئەو زارۆكێ ژ بەر چووی دەركەڤت بەلێ هێشتا نەبوویە مرۆڤ و سەروبەرێ مرۆڤان نەگرتییە؛ هنگی ئەو خوین نابیتە خوینا چلكان، بەلكی خوینەكا پویچە و نابیتە ڕێگر دکرنا نڤێژ و ڕۆژیان دا و هەر تشتەکێ دی ژبلی وان.
زانا دبێژن: كێمترین دەم كو ئەو زارۆكێ هێشتا د زكێ دەیكێدا سەروبەرێ مرۆڤان بگریت ئەوە كو هەشتێ و ئێك ڕۆژ ب سەر چێبوونا ویڤە بچن، چونكی زارۆك د زكێ دایكێدا
ههروهكی عەبدولڵاهێ كوڕێ مەسعوودی دبێژیت: پێغەمبەرێ خودێ صلی الله علیە وسلم گۆتە مە و ئەو یێ ڕاستگوویە و ئەو وی تشتێ بۆ وی دهێت راست دەر دئێخیت گۆت: ((ئێك ژ هەوە چل ڕۆژان دێ د زكێ دایكا خۆدا دلۆپەكا ئاڤێ بیت - ئاڤا زەلامی ئەوا د مالبچویكێ ژنێدا ژێك ڤەبووی، خودێ دێ كۆمكەت و كەتە دلۆپەك - ، پاشی دێ بیتە خوین و چل ڕۆژان دێ یێ هوسا بیت، پاشی دێ بیتە پارچەیەكا گوشتی و چل ڕۆژان دێ یێ هوسا بیت، پاشی خودایێ مەزن دێ مەلائیكەتەكی فرێكەتە دەڤ وی و دێ فەرمان لێ هێتە كرن كو چوار پەیڤان بنڤیسیت، ڕزقێ وی بنڤیسیت و كادێ كەنگی مریت و كار و كریارێن وی و كا جەهننەمییە یان ژی بحەشتییە))،
ژ بەر هندێ چێنابیت بەری هنگی شێوەیێ مرۆڤان لێ دیار ببیت و بەهرا پتر بەری نۆت ڕۆژ بچن سەروبەرێ مرۆڤان لێ دیار نابیت، كا چەوا هندەك ژ زانایان دبێژن.
ﺟ28: نقول: إن الحامل لا تحيض، كما قال الإمام أحمد:
"إنما تعرف النّساء الحمل بانقطاع الحيض".
والحيض -كما قال أهل العلم- خلقه الله تبارك وتعالى لحكمة غذاء الجنين في بطن أمّه، فإذا نشأ الحمل انقطع الحيض.
لكن بعض النّساء قد يستمرّ بها الحيض على عادته كما كان قبل الحمل، فهذه يحكم بأن حيضها حيضٌ صحيحٌ؛ لأنه استمر بها الحيض، ولم يتأثر بالحمل، فيكون هذا الحيض مانعًا لكلّ ما يمنعه حيض غير الحامل، وموجبًا لـما يوجبه، ومسقطًا لـما يسقطه.
والحاصل: أن الدم الّذي يخرج من الحامل على نوعين:
نوعٌ يحكم بأنه حيضٌ، وهو الّذي استمر بها كما كان قبل الحمل، فمعنى ذلك: أن الحمل لم يؤثّر عليه، فيكون حيضًا.
والنوع الثاني: دمٌ طرأ على الحمل طروءًا، إما بسببٍ حادثٍ، أو حمل شيءٍ، أو سقوطٍ من شيءٍ ونحوه، فهذه دمها ليس بحيضٍ، وإنما هو دم عرقٍ،
وعلى هذا فلا يمنعها من الصلاة، ولا من الصوم، بل هي في حكم الطاهرات.
ولكن إذا لزم من الحادث أن ينزل الولد أو الحمل الذي في بطنها فإنها على ما قال أهل العلم: إن خرج وقد تبين فيه خلق إنسانٍ فإن دمها بعد خروجه يعدّ نفاسًا، تترك فيه الصلاة والصوم، ويتجنبها زوجها حتى تطهر.
وإن خرج الجنين وهو غير مخلّقٍ فإنه لا يعتبر دم نفاسٍ، بل هو دم فسادٍ، لا يمنعها من الصلاة، ولا من الصّيام، ولا من غيرهما.
قال أهل العلم: وأقلّ زمنٍ يتبين فيه التخليق: واحدٌ وثمانون يومًا؛ لأن الجنين في بطن أمّه، كما قال عبد الله بن مسعودٍ رضي الله عنه: حدثنا رسول الله ﷺ وهو الصادق المصدوق، فقال:
«إِنَّ أَحَدَكُمْ يُجْمَعُ فِي بَطْنِ أُمِّهِ أَرْبَعِينَ يَوْمًا، ثُمَّ يَكُونُ عَلَقَةً مِثْلَ ذَلِكَ، ثُمَّ يَكُونُ مُضْغَةً مِثْلَ ذَلِكَ، ثُمَّ يُبْعَثُ إِلَيْهِ الْمَلَكُ، وَيُؤْمَرُ بِأَرْبَعِ كَلِمَاتٍ، فَيُكْتَبُ رِزْقُهُ، وَأَجَلُهُ، وَعَمَلُهُ، وَشَقِيٌّ أَوْ سَعِيدٌ» [1]،
ولا يمكن أن يخلق قبل ذلك، والغالب أن التخليق لا يتبين قبل تسعين يومًا، كما قال بعض أهل العلم.
[10] رواه البخاري، كتاب أحاديث الأنبياء، باب خلق آدم وذريته (3333)، ومسلم، كتاب القدر، باب كيفية خلق الآدمي في بطن أمه (1) (2643).