Skip to content

تېر کال مې د حج فریضه اداء کړه، او د طواف وداع او طواف افاضې پرته مې د حج ټول مناسک اداء کړل، ځکه چې شرعي عذر زما مانع شو چې هغه دواړه ترسره کړم، نو زه په مدینه منوره کې خپل کور ته لاړم په دې نیت چې یوه ورځ به بېرته راځم، د دې لپاره چې طواف افاضه او طواف وداع به ترسره کوم، او له شرعي چارو څخه د ناپوهۍ په حالت کې مې له هر څه څخه ځان خلاص کړ، او هر هغه څه مې وکړل چې د احرام په حالت کې حرام دي، نو ما پوښتنه وکړه چې بیرته مکې ته وګرځم او طواف وکړم، نو ماته وویل شو چې ستا لپاره صحیح نده چې طواف وکړې، تا خپل حج باطل کړ، ته باید راتلونکي کال کې خپل حج له سره اداء کړې، او یوه غوا او یا اوښ به هم ذبح کړې، آیا دا صحیح ده؟ ایا بله د حل لاره شته؟ او هغه څه ده؟ ایا زما حج باطل شو؟ ایا زه باید بیرته حج اداء کړم؟ مهرباني وکړئ ما ته مشوره راکړئ چې څه وکړم الله دې برکت درکړي.

السؤال

س1:

تېر کال مې د حج فریضه اداء کړه، او د طواف وداع او طواف افاضې پرته مې د حج ټول مناسک اداء کړل، ځکه چې شرعي عذر زما مانع شو چې هغه دواړه ترسره کړم، نو زه په مدینه منوره کې خپل کور ته لاړم په دې نیت چې یوه ورځ به بېرته راځم، د دې لپاره چې طواف افاضه او طواف وداع به ترسره کوم، او له شرعي چارو څخه د ناپوهۍ په حالت کې مې له هر څه څخه ځان خلاص کړ، او هر هغه څه مې وکړل چې د احرام په حالت کې حرام دي، نو ما پوښتنه وکړه چې بیرته مکې ته وګرځم او طواف وکړم، نو ماته وویل شو چې ستا لپاره صحیح نده چې طواف وکړې، تا خپل حج باطل کړ، ته باید راتلونکي کال کې خپل حج له سره اداء کړې، او یوه غوا او یا اوښ به هم ذبح کړې، آیا دا صحیح ده؟ ایا بله د حل لاره شته؟ او هغه څه ده؟ ایا زما حج باطل شو؟ ایا زه باید بیرته حج اداء کړم؟ مهرباني وکړئ ما ته مشوره راکړئ چې څه وکړم الله دې برکت درکړي.

س51: لقد قمت بأداء فريضة الحجّ العام الماضي، وأديت جميع شعائر الحجّ ما عدا طواف الإفاضة وطواف الوداع، حيث منعني منهما عذرٌ شرعيٌّ، فرجعت إلى بيتي في الـمدينة على أن أعود في يومٍ من الأيام؛ لأطوف طواف الإفاضة وطواف الوداع، وبجهلٍ منّي بأمور الدّين فقد تحللت من كلّ شيءٍ، وفعلت كل شيءٍ يحرم أثناء الإحرام، وسألت عن رجوعي لأطوف، فقيل لي: لا يصحّ لك أن تطوفي، فقد أفسدتّه، وعليك الإعادة -أي: إعادة الحجّ مرةً أخرى- في العام المقبل، مع ذبح بقرةٍ أو ناقةٍ، فهل هذا صحيحٌ؟ وهل هناك حلٌّ آخر؟ وما هو؟ وهل فسد حجّي؟ وهل عليّ إعادته؟ أفيدوني عمّا يجب فعله، بارك الله فيكم.

الجواب

ﺟ1:

دا هم له هغه افتونو څخه دی چې له علم پرته فتوا ورکول کېږي، او ته په دې حالت کې باید مکې ته لاړه شي او يوازې طواف افاضه وکړي.

او طواف وداع پر تا باندې نشته ځکه چې له مکې څخه د وتلو په وخت کې تا حيض درلود، او حيض لرونکې ښځې باندې د وداع طواف لازم ندی.

د ابن عباس رضي الله عنهما د حدیث له مخې: هغه خلکو ته امر وکړ چې اخری عمل باید د کعبې طواف وي، مګر د حیض لروونکي ښځې لپاره یې تخفیف راوسته.

او د ابو داود په يوه روايت کې راغلي: (چې ددوی اخري کار باید د کعبې طواف وي).

ځکه چې رسول الله صلی الله علیه وسلم ته چې وویل شو چې صفیه رضي الله عنها د افاضې طواف وکړ، نو ویې فرمایل: «نو هغه باید لاړه شي».

دا په دې دلالت کوي چې د حایضه ښځې څخه طواف وداع کول ساقط دی.

مګر طواف افاضه باید ترسره شي، او دا چې له هر څه څخه دې په ناپوهۍ کې ځان خلاص کړ، نو دا کار تا لره کوم زیان نه رسوي؛ ځكه جاهل کس چې د احرام له ممنوع څیزونو څخه يو څه وكړي پر هغه څه لازم نه دي.

د الله تعالی پدی قول سره: {رَبَّنَا لاَ تُؤَاخِذْنَا إِن نَّسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا} [البقرة:286]، (اى زمونږه ربه! مونږ مه نیسه كه مونږ (څه حكم) هېر كړو، یا مونږ غلطي وكړه)

الله تعالى وفرمایل: «ما وکړل»،

او د هغه وینا: {وَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ فِيمَا أَخْطَأْتُم بِهِ وَلَكِن مَّا تَعَمَّدَتْ قُلُوبُكُمْ} [الأحزاب:5]، (او په تاسو هېڅ ګناه نشته په هغه شي كې چې تاسو په كې خطا شئ او لېكن (ګناه شته د ) هغه (كار) چې ستاسو زړونه د هغه قصد (اراده) وكړي)

ټول هغه ممنوع څیزونه چې الله تعالی پر احرام کوونکی باندې منع کړي دي که هغه يې د ناپوهۍ، هيریدل او مجبورۍ له امله وکړي، په هغه باندې هيڅ نشته، خو کله چې عذر رفع شي، بايد هغه څه پريږدي چې هغه سره ورته ستونزه جوړه شوه.

ﺟ51: هذا أيضًا من البلاء الّذي يحصل من الفتوى بغير علمٍ، وأنت في هذه الحال يجب عليك أن ترجعي إلى مكة، وتطوفي طواف الإفاضة فقط.

أما طواف الوداع فليس عليك طواف وداعٍ ما دمت كنت حائضًا عند الخروج من مكة، وذلك لأن الحائض لا يلزمها طواف الوداع؛ لحديث ابن عباسٍ رضي الله عنهما:

«أُمِرَ النَّاسُ أَنْ يَكُونَ آخِرُ عَهْدِهِمْ بِالْبَيْتِ، إِلَّا أَنَّهُ خُفِّفَ عَنِ الْحَائِضِ» [1]،

وفي روايةٍ لأبي داود:

«أَنْ يَكُونَ آخِرُ عَهْدِهِمْ بِالْبَيْتِ الطَّوَافُ» [2].

ولأن النبي ﷺ لـمّا أخبر أنّ صفيّة طافت طواف الإفاضة قال:

«فَلْتَنْفِرْ إِذًا» [3]،

فدلّ هذا على أن طواف الوداع يسقط عن الحائض.

[19] أخرجه البخاري، كتاب الحج، باب طواف الوداع (1755)، ومسلم، كتاب الحج، باب وجوب طواف الوداع وسقوطه عن الحائض (380) (1328).

[20] أخرجه أبو داود، كتاب المناسك، باب الوداع (2002).

[21] أخرجه البخاري، كتاب الحيض، باب المرأة تحيض بعد الإفاضة (328)، ومسلم، كتاب الحج، الباب السابق (382) (1211).

أما طواف الإفاضة فلابد لك منه، ولـما كنت تحللت من كلّ شيءٍ جاهلةً فإن هذا لا يضرّك؛ لأن الجاهل الذي يفعل شيئًا من محظورات الإحرام لا شيء عليه؛ لقوله تعالى:

﴿...رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذۡنَآ إِن نَّسِينَآ أَوۡ أَخۡطَأۡنَاۚ...﴾

[البقرة:286]،

قال الله تعالى:

«قَدْ فَعَلْتُ» [4]،

وقوله:

﴿...وَلَيۡسَ عَلَيۡكُمۡ جُنَاحٞ فِيمَآ أَخۡطَأۡتُم بِهِۦ وَلَٰكِن مَّا تَعَمَّدَتۡ قُلُوبُكُمۡۚ...﴾

[الأحزاب:5]،

فجميع الـمحظورات الّتي منعها الله تعالى على المحرم إذا فعلها جاهلًا أو ناسيًا أو مكرهًا فلا شيء عليه، لكن متى زال عذره وجب عليه أن يقلع عما تلبس به.

[22] أخرجه مسلم، كتاب الإيمان، باب بيان تجاوز الله تعالى عن حديث النفس (200) (126).