Мен өткөн жылы ажылык кылдым. Таваф ифада жана коштошуу тавафынан башка бардык ибадаттарымды аткардым. Бул экөөнү аткарууга айыздын келүүсү тоскоол болду. Ошентип бир күн таваф ифаданы жана коштошуу тавафын аткаруу үчүн келем деп Мадина шаарындагы үйүмө кайтып келе бердим. Дин маселелерин билбегендигим үчүн ажылыкта тыйылган нерселердин баарын аткарып алыптырмын. Ал эми ихрамда тыюу салынган нерселердин баарын кылыптырмын. Мен таваф кылуу үчүн кайра баруу тууралуу сураганымда мага: "Таваф кылганың туура эмес, анткени сен ажылыкты бузуп алыпсын, сен ажылыкты келээрки жылы кайталашың керек жана уй же төө союшуң керек" - деп айтышты. Ушул туурабы? Мындан башка жолу барбы? Болсо ал кандай жол? Менин ажылыгым бузулдубу? Мен ажылыкты кайтарып кылышым керекпи? Эмне кылсам болот кенеш беринизчи? Аллах сизге берекесин берсин.
السؤال
1-суроо:
Мен өткөн жылы ажылык кылдым. Таваф ифада жана коштошуу тавафынан башка бардык ибадаттарымды аткардым. Бул экөөнү аткарууга айыздын келүүсү тоскоол болду. Ошентип бир күн таваф ифаданы жана коштошуу тавафын аткаруу үчүн келем деп Мадина шаарындагы үйүмө кайтып келе бердим. Дин маселелерин билбегендигим үчүн ажылыкта тыйылган нерселердин баарын аткарып алыптырмын. Ал эми ихрамда тыюу салынган нерселердин баарын кылыптырмын. Мен таваф кылуу үчүн кайра баруу тууралуу сураганымда мага: "Таваф кылганың туура эмес, анткени сен ажылыкты бузуп алыпсын, сен ажылыкты келээрки жылы кайталашың керек жана уй же төө союшуң керек" - деп айтышты. Ушул туурабы? Мындан башка жолу барбы? Болсо ал кандай жол? Менин ажылыгым бузулдубу? Мен ажылыкты кайтарып кылышым керекпи? Эмне кылсам болот кенеш беринизчи? Аллах сизге берекесин берсин.
س51: لقد قمت بأداء فريضة الحجّ العام الماضي، وأديت جميع شعائر الحجّ ما عدا طواف الإفاضة وطواف الوداع، حيث منعني منهما عذرٌ شرعيٌّ، فرجعت إلى بيتي في الـمدينة على أن أعود في يومٍ من الأيام؛ لأطوف طواف الإفاضة وطواف الوداع، وبجهلٍ منّي بأمور الدّين فقد تحللت من كلّ شيءٍ، وفعلت كل شيءٍ يحرم أثناء الإحرام، وسألت عن رجوعي لأطوف، فقيل لي: لا يصحّ لك أن تطوفي، فقد أفسدتّه، وعليك الإعادة -أي: إعادة الحجّ مرةً أخرى- في العام المقبل، مع ذبح بقرةٍ أو ناقةٍ، فهل هذا صحيحٌ؟ وهل هناك حلٌّ آخر؟ وما هو؟ وهل فسد حجّي؟ وهل عليّ إعادته؟ أفيدوني عمّا يجب فعله، بارك الله فيكم.
الجواب
Жооп:
Бул дагы илимсиздердин фатвасынан келген балээ. Мындай учурда Меккеге кайтып, ифада тавафын гана кылуу керек.
Коштошуу тавафына келсек, Меккеден чыкканда айызы келип турган болсо, коштошуу тавафын кылуу шарт эмес. Себеби, айыз көргөн аялдан коштошуу тавафы талап кылынбайт.
Ибн Аббас, радыяллаху анхудан, келген хадисте: "Ажыдагы адамдар алардын эң акыркы ибадаттары каабаны таваф кылуусуна буйрулган. Бирок айыз көргөн аялдар үчүн жеңилдетилген". (16)
Абу Дауддун риваятында: «Ажыдагы адамдардын эң акыркы ибадаты каабаны таваф кылуу болсун" - деп келген.
Пайгамбар, саллаллаху алейхи уа салламга, Сафия, радыяллаху анха, таваф ифада кылганы айтылганда: «Анда кете берсин» - деп айткан.
Бул хадис айыз көргөн аялдан коштошуу тавафы түшүрүлгөнүн көрсөтүп турат.
Ал эми таваф ифаданы сөзсүз аткарышың керек. Билбестен ажылыкта тыйылган нерселердин баарын аткарып алгандыгың сага эч кандай зыян бербейт. Анткени ихрам кезинде тыйылган нерселерди билбестен аткарган адамга эч нерсе важип болбойт.
Алла Таала айтты: «Оо, Раббибиз, эгерде унутуп калсак же жаңылсак, бизди жазалаба!» (Бакара: 286)
Алла Таала айтты: «Сен аткардың».
Алла Таала айтты: «Силер ката кетирген нерсеңерде күнөө жок, бирок жүрөгүңөр менен атайылаган нерседе (күнөө) бар» (Ахзаб: 5)
Демек, Алла Таала мухримге (17) тыюу салган бардык тыюуларды мухрим аларды билбестиктен, же унутуп же мажбурланып кылган болсо, анда ага эч нерсе болбойт. Бирок үзүрү кеткенден кийин аткарып койгон күнөөлөрдөн баш тартышы керек.
ﺟ51: هذا أيضًا من البلاء الّذي يحصل من الفتوى بغير علمٍ، وأنت في هذه الحال يجب عليك أن ترجعي إلى مكة، وتطوفي طواف الإفاضة فقط.
أما طواف الوداع فليس عليك طواف وداعٍ ما دمت كنت حائضًا عند الخروج من مكة، وذلك لأن الحائض لا يلزمها طواف الوداع؛ لحديث ابن عباسٍ رضي الله عنهما:
«أُمِرَ النَّاسُ أَنْ يَكُونَ آخِرُ عَهْدِهِمْ بِالْبَيْتِ، إِلَّا أَنَّهُ خُفِّفَ عَنِ الْحَائِضِ» [1]،
وفي روايةٍ لأبي داود:
«أَنْ يَكُونَ آخِرُ عَهْدِهِمْ بِالْبَيْتِ الطَّوَافُ» [2].
ولأن النبي ﷺ لـمّا أخبر أنّ صفيّة طافت طواف الإفاضة قال:
«فَلْتَنْفِرْ إِذًا» [3]،
فدلّ هذا على أن طواف الوداع يسقط عن الحائض.
[19] أخرجه البخاري، كتاب الحج، باب طواف الوداع (1755)، ومسلم، كتاب الحج، باب وجوب طواف الوداع وسقوطه عن الحائض (380) (1328).
[20] أخرجه أبو داود، كتاب المناسك، باب الوداع (2002).
[21] أخرجه البخاري، كتاب الحيض، باب المرأة تحيض بعد الإفاضة (328)، ومسلم، كتاب الحج، الباب السابق (382) (1211).
أما طواف الإفاضة فلابد لك منه، ولـما كنت تحللت من كلّ شيءٍ جاهلةً فإن هذا لا يضرّك؛ لأن الجاهل الذي يفعل شيئًا من محظورات الإحرام لا شيء عليه؛ لقوله تعالى:
﴿...رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذۡنَآ إِن نَّسِينَآ أَوۡ أَخۡطَأۡنَاۚ...﴾
[البقرة:286]،
قال الله تعالى:
«قَدْ فَعَلْتُ» [4]،
وقوله:
﴿...وَلَيۡسَ عَلَيۡكُمۡ جُنَاحٞ فِيمَآ أَخۡطَأۡتُم بِهِۦ وَلَٰكِن مَّا تَعَمَّدَتۡ قُلُوبُكُمۡۚ...﴾
[الأحزاب:5]،
فجميع الـمحظورات الّتي منعها الله تعالى على المحرم إذا فعلها جاهلًا أو ناسيًا أو مكرهًا فلا شيء عليه، لكن متى زال عذره وجب عليه أن يقلع عما تلبس به.
[22] أخرجه مسلم، كتاب الإيمان، باب بيان تجاوز الله تعالى عن حديث النفس (200) (126).