ฉันได้ประกอบพิธีฮัจญ์เมื่อปีที่แล้วมา และฉันได้ทำพิธีกรรมของฮัจญ์ทุกอย่างแล้ว ยกเว้นการตอวาฟอิฟาเฎาะฮ์และตอวาฟวิดาอ์ เนื่องจากฉันมีข้อยกเว้นทางศาสนาได้ขัดขวางไว้ จากนั้นฉันก็กลับบ้านของฉันที่เมืองมะดีนะฮ์ พร้อมกับสัญญาว่าสักวันหนึ่งฉันจะกลับมาอีกครั้งเพื่อทำการตอวาฟอิฟาเฎาะฮ์และตอวาฟวิดาอ์ แต่เนื่องจากความไม่รู้ของฉันเกี่ยวกับเรื่องศาสนา ฉันจึงทำการตะหัลลุล คือทำให้ทุกสิ่งเป็นที่อนุญาต และทำทุกสิ่งที่ถูกห้ามไม่ให้ทำขณะอยู่ในอิห์รอม แล้วฉันได้ถามเกี่ยวกับเรื่องนี้ เพื่อทำการตอวาฟอีกครั้ง และได้รับคำตอบว่า "การตอวาฟของคุณจะไม่ถูกต้อง เพราะคุณได้ทำให้มันเสียไปแล้ว และคุณจะต้องทำฮัจญ์ใหม่ในปีหน้า พร้อมกับการเชือดวัวหรืออูฐ" คำตอบนี้ถูกต้องใช่หรือไม่? แล้วมีทางเลือกอื่นหรือไม่? และทางเลือกนั้นคืออะไร? แล้วฮัจญ์ของฉันถือเป็นโมฆะหรือเปล่า? ฉันจะต้องทำใหม่อีกครั้งหรือไม่? กรุณาให้ความกระจ่างแก่ฉันถึงสิ่งที่ฉันจะต้องทำด้วย บารากัลลาฮุ ฟีกุม (ขออัลลอฮ์โปรดประทานความจำเริญแก่ท่าน)"
السؤال
คำถามที่1:
ฉันได้ประกอบพิธีฮัจญ์เมื่อปีที่แล้วมา และฉันได้ทำพิธีกรรมของฮัจญ์ทุกอย่างแล้ว ยกเว้นการตอวาฟอิฟาเฎาะฮ์และตอวาฟวิดาอ์ เนื่องจากฉันมีข้อยกเว้นทางศาสนาได้ขัดขวางไว้ จากนั้นฉันก็กลับบ้านของฉันที่เมืองมะดีนะฮ์ พร้อมกับสัญญาว่าสักวันหนึ่งฉันจะกลับมาอีกครั้งเพื่อทำการตอวาฟอิฟาเฎาะฮ์และตอวาฟวิดาอ์ แต่เนื่องจากความไม่รู้ของฉันเกี่ยวกับเรื่องศาสนา ฉันจึงทำการตะหัลลุล คือทำให้ทุกสิ่งเป็นที่อนุญาต และทำทุกสิ่งที่ถูกห้ามไม่ให้ทำขณะอยู่ในอิห์รอม แล้วฉันได้ถามเกี่ยวกับเรื่องนี้ เพื่อทำการตอวาฟอีกครั้ง และได้รับคำตอบว่า "การตอวาฟของคุณจะไม่ถูกต้อง เพราะคุณได้ทำให้มันเสียไปแล้ว และคุณจะต้องทำฮัจญ์ใหม่ในปีหน้า พร้อมกับการเชือดวัวหรืออูฐ" คำตอบนี้ถูกต้องใช่หรือไม่? แล้วมีทางเลือกอื่นหรือไม่? และทางเลือกนั้นคืออะไร? แล้วฮัจญ์ของฉันถือเป็นโมฆะหรือเปล่า? ฉันจะต้องทำใหม่อีกครั้งหรือไม่? กรุณาให้ความกระจ่างแก่ฉันถึงสิ่งที่ฉันจะต้องทำด้วย บารากัลลาฮุ ฟีกุม (ขออัลลอฮ์โปรดประทานความจำเริญแก่ท่าน)"
س51: لقد قمت بأداء فريضة الحجّ العام الماضي، وأديت جميع شعائر الحجّ ما عدا طواف الإفاضة وطواف الوداع، حيث منعني منهما عذرٌ شرعيٌّ، فرجعت إلى بيتي في الـمدينة على أن أعود في يومٍ من الأيام؛ لأطوف طواف الإفاضة وطواف الوداع، وبجهلٍ منّي بأمور الدّين فقد تحللت من كلّ شيءٍ، وفعلت كل شيءٍ يحرم أثناء الإحرام، وسألت عن رجوعي لأطوف، فقيل لي: لا يصحّ لك أن تطوفي، فقد أفسدتّه، وعليك الإعادة -أي: إعادة الحجّ مرةً أخرى- في العام المقبل، مع ذبح بقرةٍ أو ناقةٍ، فهل هذا صحيحٌ؟ وهل هناك حلٌّ آخر؟ وما هو؟ وهل فسد حجّي؟ وهل عليّ إعادته؟ أفيدوني عمّا يجب فعله، بارك الله فيكم.
الجواب
คำตอบที่ 1:
นี่เป็นส่วนหนึ่งของปัญหาที่เกิดขึ้นจากการฟัตวาโดยขาดความรู้ในกรณีเช่นนี้คุณต้องกลับไปที่มักกะฮ์และทำการตอวาฟอิฟาเฎาะฮ์เท่านั้น
สำหรับการตะวาฟวิดาอ์นั้น คุณไม่จำเป็นต้องทำการตะวาฟตราบใดที่คุณมีประจำเดือนขณะที่ออกจากมักกะฮ์ เนื่องจากผู้หญิงที่มีประจำเดือนไม่จำเป็นต้องทำการตะวาฟวิดาอ์
เพราะหะดีษที่รายงานโดยอิบนุ อับบาส เราะฎิยัลลอฮุอันฮุมา ที่ว่า "ผู้ที่ประกอบพิธีฮัจญ์ได้รับคำสั่งให้สิ้นสุดด้วยการตอวาฟวิดาอ์ ณ บัยตุลลลอฮ์ เว้นแต่จะมีการผ่อนผันให้สำหรับผู้หญิงที่มีประจำเดือน (คือไม่ต้องทำ)"
และในอีกสายรายงานหนี่ง จากอาบู ดาวูด: "ให้การทำฮัจญ์ของพวกเขาสิ้นสุดด้วยการตอวาฟวิดาอ์ (การอำลา) ณ บัยตุลลอฮ์"
และเนื่องจากเมื่อท่านนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ได้รับแจ้งว่าท่านหญิงศอฟิยะฮ์ ได้ทำการตอวาฟอิฟาเฎาะฮ์แล้ว ท่านจึงกล่าวว่า "ถ้าเป็นเช่นนั้น ให้เธอรีบออกไปได้เลย (คือออกจากมักกะฮ์โดยไม่ทำการตอวาฟวิดาอ์)"
จากเหตุการณ์นี่แสดงให้เห็นว่าการตอวาฟวิดาอ์นั้นถูกยกเว้นสำหรับสตรีที่มีประจำเดือน
สำหรับการตอวาฟอิฟาเฎาะฮ์ เป็นสิ่งที่คุณต้องทำ ในส่วนของการตะหัลลุลของคุณอันเนื่องจากความไม่รู้นั้น แท้จริงการกระทำนี้ไม่มีผลกระทบใดๆ ทั้งสิ้น เพราะผู้ที่ไม่รู้ที่ได้กระทำบางสิ่งบางอย่างที่ถูกห้ามในขณะที่ยังอยู่ในอิห์รอมนั้น ถือว่าไม่มีปัญหาอะไรสำหรับเขา
เพราะอัลลอฮ์ ตะอาลา ทรงตรัสว่า "โอ้ พระผู้อภิบาลของเรา อย่าลงโทษพวกเราเลย หากพวกเราลืมหรือทำผิดไป" [อัลบะกอเราะฮ์: 286]
อัลลอฮ์ ตะอาลา ทรงตรัสว่า "ฉันได้ทำมันแล้ว"
และคำตรัสของอัลลอฮ์ที่ว่า "ไม่มีความผิดใดๆ แก่พวกเจ้า หากพวกเจ้าเข้าใจผิดในสิ่งนั้น แต่ความผิดนั้นมีเฉพาะแก่สิ่งที่หัวใจของพวกเจ้ากระทำด้วยเจตนาเท่านั้น" [อัลอะห์ซาบ: 5]
ข้อห้ามทั้งหมดที่อัลลอฮ์ ตะอาลา ทรงห้ามไว้สำหรับบุคคลที่อยู่ในอิห์รอม หากเขาได้กระทำมันเพราะเขาไม่รู้ หรือลืม หรือถูกบังคับ ดังนั้นเขาก็ไม่มีความผิดอะไร แต่เมื่อข้อยกเว้นนั้นหมดไปแล้ว เขาจะต้องออกจากข้อห้ามที่เขาละเมิดทันที
ﺟ51: هذا أيضًا من البلاء الّذي يحصل من الفتوى بغير علمٍ، وأنت في هذه الحال يجب عليك أن ترجعي إلى مكة، وتطوفي طواف الإفاضة فقط.
أما طواف الوداع فليس عليك طواف وداعٍ ما دمت كنت حائضًا عند الخروج من مكة، وذلك لأن الحائض لا يلزمها طواف الوداع؛ لحديث ابن عباسٍ رضي الله عنهما:
«أُمِرَ النَّاسُ أَنْ يَكُونَ آخِرُ عَهْدِهِمْ بِالْبَيْتِ، إِلَّا أَنَّهُ خُفِّفَ عَنِ الْحَائِضِ» [1]،
وفي روايةٍ لأبي داود:
«أَنْ يَكُونَ آخِرُ عَهْدِهِمْ بِالْبَيْتِ الطَّوَافُ» [2].
ولأن النبي ﷺ لـمّا أخبر أنّ صفيّة طافت طواف الإفاضة قال:
«فَلْتَنْفِرْ إِذًا» [3]،
فدلّ هذا على أن طواف الوداع يسقط عن الحائض.
[19] أخرجه البخاري، كتاب الحج، باب طواف الوداع (1755)، ومسلم، كتاب الحج، باب وجوب طواف الوداع وسقوطه عن الحائض (380) (1328).
[20] أخرجه أبو داود، كتاب المناسك، باب الوداع (2002).
[21] أخرجه البخاري، كتاب الحيض، باب المرأة تحيض بعد الإفاضة (328)، ومسلم، كتاب الحج، الباب السابق (382) (1211).
أما طواف الإفاضة فلابد لك منه، ولـما كنت تحللت من كلّ شيءٍ جاهلةً فإن هذا لا يضرّك؛ لأن الجاهل الذي يفعل شيئًا من محظورات الإحرام لا شيء عليه؛ لقوله تعالى:
﴿...رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذۡنَآ إِن نَّسِينَآ أَوۡ أَخۡطَأۡنَاۚ...﴾
[البقرة:286]،
قال الله تعالى:
«قَدْ فَعَلْتُ» [4]،
وقوله:
﴿...وَلَيۡسَ عَلَيۡكُمۡ جُنَاحٞ فِيمَآ أَخۡطَأۡتُم بِهِۦ وَلَٰكِن مَّا تَعَمَّدَتۡ قُلُوبُكُمۡۚ...﴾
[الأحزاب:5]،
فجميع الـمحظورات الّتي منعها الله تعالى على المحرم إذا فعلها جاهلًا أو ناسيًا أو مكرهًا فلا شيء عليه، لكن متى زال عذره وجب عليه أن يقلع عما تلبس به.
[22] أخرجه مسلم، كتاب الإيمان، باب بيان تجاوز الله تعالى عن حديث النفس (200) (126).