این کتاب به بررسی دو فریضه زکات و روزه می‌پردازد، احکام و فواید آنها را بيان می‌نماید و حقوق الهی بر بندگان را متذکر می‌شود. این اثر شامل شرح احکام زکات و انواع اموال آن، فضایل ماه رمضان و احکام و آداب روزه است، که با سبک علمی، میان اصالت شرعی و رهنمودهای تربیتی جمع نموده است.
فرض گردانیدن زکات بالای مسلمانان از آشکارترین نیکی های اسلام، و توجه آن به امور پیروانش می باشد؛ به دلیل فواید بسیار آن، و نیاز مبرم فقیران مسلمانان به آن.
از جمله فواید آن: استوار ساختن پیوندهای محبت میان ثروتمندان و فقیران است؛ زیرا طبیعت انسان بر محبت کسی که به او نیکی می کند، سرشته شده است.
و از جمله آن: عادت دادن مسلمان به صفت سخاوت و کرم و مهربانی با نیازمندان.
و از جمله آن: جلب نمودن برکت، افزایش و جایگزین بهتر از جانب الله متعال است چنانکه الله متعال فرموده است:و هرچه را انفاق کنید، الله عوضش را می‌دهد و او بهترین روزی دهندگان است.[سبأ:39].و این قول پیامبر صلی الله علیه وسلم در حدیث صحیح که فرمودند: الله متعال می فرمایند:«ای پسر آدم انفاق وخرچ کن تا من بر تو انفاق کنم...»[2]،و غیر از این فایده های بسیار دیگر.[2] مسلم به شمارۀ: (993) روایت نموده است.
و در حق کسی که در ادای آن بخل ورزد یا کوتاهی کند، هشدار شدید آمده است، الله متعال مى فرمايد:(و آنانی که طلا و نقره (مال دنیا) را ذخیره میکنند و آن را در راه الله انفاق نمی‌کنند، پس آنها را به عذاب دردناک مژده بده) 34روزی که آن گنجینه‌ها (طلا و نقره) در آتش دوزخ گداخته شود، پس به وسیلۀ آن پیشانی و پهلو و پشت‌های آنها داغ کرده شود (و گفته شود که) این است آنچه برای خود ذخیره کرده بودید، پس آنچه را ذخیره می‌کردید، بچشید.[التوبة: 34 - 35]،پس هر مالی که زکات آن پرداخت نشود، گنجی است که صاحبش در روز قیامت با آن عذاب داده می شود، چنانکه در حدیث صحیح از پیامبر ﷺ آمده است که فرمودند:«هر صاحبِ طلا و نقره ای که زکاتِ آن را ندهد، روز قیامت طلا و نقره اش به تکه هايی از آتش تبديل می شود؛ و اين تکه ها را در آتش دوزخ داغ می کنند و سپس با آن پهلوها، پيشانی و پُشت آن شخص را داغ می نهند و هر بار که اين تکه ها سرد شود، دوباره داغ می گردد و اين عذاب برای آن شخص در روزی که مقدارش به اندازه ی پنجاه هزار سال است، ادامه دارد تا آن که در ميان بندگان، حُكم می شود و سپس مسيرِ آن فرد به سوی بهشت يا به سوی دوزخ، مشخص می گردد»[3].[3] مسلم به شمارۀ: (987) روایت نموده است.
سپس پیامبر صلی الله علیه وسلم در مورد صاحب شتر و گاو و گوسفندی که زکات آنها را ادا نمی کند، سخن گفتند و خبر دادند که وی در روز قیامت به وسیله ی آنها عذاب داده می شود.
و از رسول الله صلی الله علیه وسلم روایت شده که فرمودند:«هرکس که الله به او مالی عطا کند و زکات آن را نپردازد، روز قیامت مالش به صورت اژدهای کل و زهرآگینی که دو نقطه سیاه بالای چشمانش دارد، مجسم شده و طوق گردنش می گردد، سپس دو طرف دهانش (یعنی دو فک او) را گرفته و می گوید: من مال تو هستم، من گنج تو هستم». سپس پیامبر صلی الله علیه وسلم این سخن الله متعال را تلاوت نمودند: ﴿وَلَا يَحۡسَبَنَّ ٱلَّذِينَ يَبۡخَلُونَ بِمَآ ءَاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ مِن فَضۡلِهِۦ هُوَ خَيۡرٗا لَّهُمۖ بَلۡ هُوَ شَرّٞ لَّهُمۡۖ سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُواْ بِهِۦ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۗ...﴾ (و كسانى كه به آنچه الله از فضل خود به آنان عطا كرده بخل مى ورزند هرگز تصور نكنند كه آن [بخل] براى آنان خوب است بلكه برايشان بد است، به زودى آنچه كه به آن بخل ورزيده اند روز قيامت طوق گردنشان مى شود...).[آل عمران: 180][4].[4] تخریج بخاری، در شماره (1338).
و زکات در چهار نوع واجب می گردد: آنچه از زمین از غله و میوه ها خارج می شود، حیوانات چرنده، طلا و نقره، و سامان آلات تجارت.
و هر یک از این چهار نوع نصاب معینی دارد، که در کمتر از آن زکات واجب نمى شود. نصاب غله و میوه ها: پنج وسق است، و هر وسق شصت پیمانه به پیمانه پیامبر ﷺ می باشد، که برای خرما، کشمش، گندم، برنج، جو و مانند آن سه صد پیمانه به پیمانه پیامبر ﷺ می شود. و آن معادل چهار مُشت با دو دست یک مرد متوسط اندام است، زمانی که هر دو دستش پُر باشد.
و عُشر در درختان خرما و زراعت هایی که بدون هیچ هزینه ای آبیاری می شوند، واجب می باشد؛ مانند آبیاری با آب باران، رودخانه ها، چشمه های جاری و مانند آن.
اما اگر با هزینه آبیاری شود: مانند حیوانات آبکش، و ماشین آلات بالابر آب، و امثال آن، پس در آن نصف عُشر واجب می باشد، چنانکه در حدیث صحیح از رسول الله صلی الله علیه وسلم در این مورد آمده است.
و اما نصاب شتر، گاو و گوسفند چرنده، تفصیل آن در احادیث صحیح از رسول الله ﷺ بیان شده است، و کسی که علاقمند به دانستن آن است، می تواند از اهل علم در این مورد سؤال نماید، و اگر قصد اختصار نمی بود، برای تکمیل فایده آن را ذکر می کردیم.
و اما نصاب نقره یکصد و چهل مثقال است، که به پول عربستان سعودی برابر با پنجاه و شش ریال می باشد.
و نصاب طلا بیست مثقال است، و مقدار آن از جنیه های سعودی یازده جنیه و سه هفتم یک جنیه، و به گرام نود و دو گرام می باشد، و مقدار واجب در آن دو ربع عشر است بر کسی که مالک نصاب از آن دو، و یا از یکی آن دو باشد، و یک سال بر آن سپری شده باشد.
و فايده تابع اصل است و به سال جدیدی نیاز ندارد، همانطور که نسل حیوانات سائمه تابع اصل خود است و اگر اصل آن به حد نصاب رسیده باشد، به سال جدیدی نیاز ندارد.
و پولهای کاغذی که مردم امروزه با آن معامله می کنند، حکم طلا و نقره را دارد، خواه درهم نامیده شود، یا دینار، یا دالر، و یا نام های دیگر، هرگاه ارزش آن به نصاب نقره یا طلا برسد و یک سال بر آن بگذرد، زکات در آن واجب می گردد.
و به پول نقد، زیورات زنان از طلا یا نقره ملحق می شود، بخصوص زمانی که به حد نصاب برسد و یک سال بر آن بگذرد، پس بنابر قول صحیح علماء، در آن زکات واجب می شود، هرچند برای استعمال یا عاریت باشد؛ به دلیل عمومیت فرموده پیامبر ﷺ:«هر صاحبِ طلا و نقره ای که زکاتِ آن را ندهد، روز قیامت طلا و نقره اش به تكه هاى هايی از آتش تبديل می شود»[5].تا پایان حدیث متقدم.[5] مسلم به شمارۀ: (987) روایت نموده است.
و از پیامبر صلی الله علیه وسلم ثابت است که ایشان در دست زنی دو دستبند طلا دیدند، پس فرمودند:«آیا زکات این را می دهی؟». گفت: نخیر. فرمودند: «آیا خوش داری که الله در روز قیامت با این دو، دو دستبند از آتش بر دستت کند؟». پس آن دو را انداخت و گفت: «این دو برای الله و رسولش است».[6][6] أبو داود به شمارۀ (1563)، و النسائي به شمارۀ (2270) به سند حسن روایت نموده است.
از ام سلمه رضی الله عنها ثابت است که زیورهایی از طلا می پوشیدند، پس پرسیدند: ای رسول الله، آیا این کنز است؟ فرمودند:«مالی که به نصاب برسد و زکات آن داده شود، گنج نیست»[7]با احادیث دیگری در این معنا.[7] أبو داود به شمارۀ (1564) روایت نموده است.
اما کالاها، یعنی اجناسی که برای فروش آماده شده اند، در آخر سال ارزش گذاری شده و ربع عشر قیمت آن پرداخت می گردد، خواه ارزش آن برابر با قیمت خریدش باشد، یا بیشتر و یا کمتر؛ به دلیل حدیث سمره رضی الله عنه که فرمود:«رسول الله صلى الله عليه وسلم به ما امر می نمودند که از آنچه برای فروش آماده می کردیم، صدقه بپردازیم»[8].[8] أبو داود به شمارۀ (1562) روایت نموده است.
و شامل آن می شود زمین هایی که برای فروش تهیه شده است، ساختمان ها، ماشین ها، ماشین های آب کش، و سایر انواع کالاهایی که برای فروش تهیه شده است.
اما ساختمان هایی که برای اجاره آماده شده نه برای فروش، زکات در کرایه های آن است زمانی که یک سال بر آن بگذرد، اما در خود آنها زکاتی نیست؛ چون برای فروش آماده نشده است، و همچنین در موترهای شخصی و کرایی زکات نیست، اگر برای فروش آماده نشده باشد، بلکه صاحبش آنها را برای استفاده خریده است.
و هرگاه نزد صاحب موتر کرایی یا غیر او پول نقدی جمع شود که به نصاب برسد، بعد از سپری شدن یک سال بر آن، پرداخت زکات آن واجب می باشد، خواه آن را برای نفقه، یا ازدواج، یا خرید خانه، یا پرداخت قرض، یا دیگر مقاصد آماده کرده باشد؛ به دلیل عمومیت دلایل شرعی که بر وجوب زکات در چنین مواردی دلالت دارد.
و قول صحیح علما این است که قرض مانع زکات نمی‌شود؛ بنابر آنچه گذشت.
و به همین ترتیب در اموال یتیمان و دیوانگان نزد جمهور علما زکات واجب است، هنگامی که به نصاب برسد و یک سال بر آن بگذرد، و بر سرپرستان شان واجب است که آن را با نیت از طرف آنها در پایان سال بپردازند؛ به دلیل عمومیت دلایل، مانند فرموده پیامبر صلی الله علیه وسلم در حدیث معاذ رضی الله عنه هنگامی که او را به سوی مردم یمن فرستاد:«همانا الله متعال بر آنان صدقه ای را در اموالشان فرض گردانیده است که از ثروتمندان شان گرفته می شود و به فقرای شان بازگردانده می شود»[9].[9] بخاری در شماره (1395)، و مسلم در شماره (19) روایت نموده اند.
و زکات حق الله است و جانبداری در آن برای کسی که مستحق آن نیست، جواز ندارد، و اینکه انسان توسط آن برای خود منفعتی جلب کند یا ضرری را دفع نماید، و یا مال خود را با آن حفظ کند یا ملامتی را از خود دور سازد. بلکه بر مسلمان واجب است که زکاتش را به مستحقانش بپردازد، چون آنها از اهلش هستند، نه برای هدف دیگری، همراه با رضایت خاطر و اخلاص برای الله در این کار؛ تا ذمه اش برئ گردد و مستحق پاداش بزرگ و جایگزین آن گردد.
و ختم نمودن این آیه کریمه با این دو نام بزرگ، یادآوری است از جانب الله متعال برای بندگانش، که او متعال به احوال بندگانش دانا است: چه کسی از آنها مستحق صدقه است و چه کسی نیست، و او در شریعت و تقدیر خود حکیم است، پس هیچ چیزی را جز در جای مناسب آن قرار نمی دهد، اگرچه برخی از اسرار حکمت او بر بعضی از مردم پوشیده باشد؛ تا بندگان به شریعت او اطمینان حاصل کنند و به حکم او تسلیم شوند.
و از الله متعال خواهانیم که ما و مسلمانان را به فهم دینش، و صداقت در تعامل با او، و سبقت گرفتن به سوی آنچه او را راضی می‌سازد، و عافیت از موجبات خشم او توفیق دهد، بی‌گمان او شنوا و نزدیک است.
وصلى الله وسلم على عبده ورسوله محمد وآله وصحبه.
رئیس عمومیِ اداراتِ بحوث علمی
و افتاء و دعوت و ارشاد
جناب شيخ: عبد العزيز بن عبد الله ابن باز
رساله دوم
در فضیلت روزۀ ماه مبارک رمضان و قیام آن و بیان احکام مهمی که ممکن است بر بعضی از مردم پوشیده باشد.
بسم الله الرحمن الرحیم
از عبدالعزیز بن عبدالله بن باز، برای هر مسلمانی که آن را می‌بیند، الله متعال من و ایشان را در راه اهل ایمان سیر دهد، و من و ایشان را برای فقه در سنت و قرآن توفیق دهد، آمین!
سلام الله و رحمت الله و برکات او بر شما باد
اما بعد: این نصیحت مختصری است متعلق به فضیلت روزه رمضان و زنده داری شب های آن، و فضیلت سبقت گرفتن در آن با اعمال نیک، همراه با بیان احکام مهمی که شاید بر بعضی از مردم پوشیده باشد.
از رسول الله صلی الله علیه وسلم ثابت است که صحابۀ خود را به آمدن ماه رمضان مژده می دادند، و خبر می دادند که این ماهی است که در آن دروازه های رحمت و دروازه های بهشت باز، و دروازه های جهنم بسته، و شیاطین به زنجیر کشیده می شوند، و می فرمودند:«آنگاه که شب اول رمضان فرا می رسد، دروازه های بهشت گشوده می گردد و هیچ دری از آن بسته نمی گردد، و دروازه های جهنم بسته می گردد و هیچ دری از آن گشوده نمی گردد، و شيطان ها به زنجير کشيده می شوند، و ندا دهنده ای ندا می دهد: ای خواهان نیکی، روی آور، و ای خواهان بدی، باز ایست. و الله را بندگان آزاد شده ای از آتش (دوزخ) است، و این (امر) در هر شب صورت می گیرد»[1].[۱] ترمذی، به شمارۀ (۶۸۲)، و ابن ماجه، به شمارۀ (۱۶۴۲) روایت نموده است.
و او علیه الصلاة والسلام می فرمایند:«ماه رمضان، ماه برکت، برای شما فرا رسید، الله شما را در آن فرا می گیرد: پس رحمت را نازل می کند و گناهان را محو می سازد، و دعا را اجابت می کند، الله به رقابت شما در آن می نگرد و به شما بر فرشتگانش مباهات می کند؛ پس از خود به الله نیکی بنمایانید؛ زیرا بدبخت کسی است که در آن از رحمت الله محروم گردد»[2].[2] طبراني در مسندش، به شمارۀ (2238) روایت نموده است.
و او علیه الصلاة والسلام می فرمایند:«الله متعال می فرمایند: هر عمل فرزند آدم از ده برابر تا هفتصد برابر افزایش می یابد، مگر روزه که از آنِ من است و من پاداش آن را می دهم؛ شهوت، غذا و نوشیدنی اش را به خاطر من ترک می کند. برای روزه دار دو خوشحالی است: یک خوشحالی هنگام افطارش، و یک خوشحالی هنگام ملاقات با پروردگارش. و هرآینه بوی دهان روزه دار نزد الله از بوی مشک خوش تر است»[4].[۴] ابن ماجه به شمارۀ: (۱۶۳۸) روایت نموده است.
و احادیث در فضیلت روزه رمضان و قیام آن و فضیلت خود روزه بسیار اند.
بر مؤمن سزاوار است که این فرصت گران‌قدر ـ یعنی توفیق درک ماه رمضان را که الله متعال به او ارزانی داشته ـ غنیمت شمارد؛ پس به سوی طاعت‌ها بشتابد، از گناهان بپرهیزد و در ادای واجبات الهی به ویژه نمازهای پنجگانه که ستون اسلام و بزرگترین فرایض پس از دو گواهی (شهادتین) است، بکوشد. بر هر مرد و زن مسلمانی واجب است که نماز را با آرامش و خضوع در وقت‌های مقرر آن محافظت کرده و به جای آورد.
بر مسلمان واجب است که روزه و قیام خود را از گفتارها و کردارهایی که الله بر وی حرام گردانیده است، مصون بدارد؛ زیرا مقصود از روزه، اطاعت از الله سبحانه و بزرگداشتِ حرماتِ او، و جهاد با نفس برای مخالفت با هوا و هوس آن در راه اطاعت از پروردگارش، و عادت دادن آن به صبر در برابر آنچه الله حرام نموده است، می باشد، و مقصود تنها ترکِ خوردن، نوشیدن و سایر مفطرات نیست؛ و از اینرو از رسول الله ﷺ به ثبوت رسیده است که فرمودند:«روزه سپرى(در برابر آتش دوزخ) است؛ پس هرگاه يکی از شما روزه بود، نبايد ناسزا بگويد، يا بر کسی فرياد بزند، و اگر کسی به او دشنام داد يا با او درگير شد، در جوابش بگويد: من روزه هستم»[7]،و از وی ﷺ روایت شده است که فرمودند:«کسی که سخن باطل و عمل به آن و نادانی را ترک نکند، الله متعال نیازی ندارد که او خوردن و آشامیدن را ترک کند» [8].پس از این نصوص و غیر آن دانسته می شود که بر روزه دار واجب است از هر آنچه الله بر او حرام گردانیده پرهیز نماید و بر هر آنچه الله بر او واجب نموده محافظت کند، و به این وسیله برایش امید مغفرت و رهایی از عذاب جهنم و قبولی روزه و نمازهاى شبانگاه می رود.[۷] تخریج امام بخاری در شماره (۱۹۰۴)، و امام نسائی در شماره (۲۵۳۷).[8] تخریج بخاری (1804)، و ابو داود (2362).
و از جمله اموری که حکم آن ممکن است بر بعضی از مردم پوشیده باشد: آنچه که برای روزه دار پیش می آید، مانند زخم، یا خونریزی بینی، یا استفراغ، یا رفتن آب یا بنزین به حلقش بدون اختیار، همه این امور روزه را باطل نمی کند، اما کسیکه عمداً استفراغ کند، روزه اش باطل می شود؛ به دلیل فرمودۀ پیامبرصلی الله عليه السلام:«کسی که استفراغ بر او غالب شود، قضایی بر او نیست، و کسی که عمداً استفراغ کند، قضایی بر او لازم است»[10].[۱۰] ترمذی به شمارۀ (۷۲۰)، و ابن ماجه به شمارۀ (۱۶۷۶) روایت نموده است.
و از آن جمله: تأخیر غسل جنابت تا طلوع فجر برای روزه دار، و برای زنی که قبل از فجر پاک شده باشد، تأخیر غسل حیض یا نفاس تا طلوع فجر، پس روزه بر او لازم است، و تأخیر غسل تا بعد از طلوع فجر مانعی ندارد، اما تأخیر آن تا طلوع آفتاب برایش جایز نیست، بلکه باید غسل نموده و نماز صبح را قبل از طلوع آفتاب بخواند،و همان‌گونه [که تأخیر نماز جایز نیست]، شخص جنب نیز نباید غسل را تا پس از طلوع خورشید به تأخیر اندازد، بلکه بر او واجب است که غسل کرده و نماز فجر را پیش از طلوع آفتاب به جا آورد، و بر مرد لازم است در این امر شتاب کند تا نماز فجر را در جماعت درک نماید.
و از اموری که روزه را باطل نمی‌کند: آزمایش خون و تزریق آمپولی که هدف از آن تغذیه نباشد. اما به تأخیر انداختن این اقدامات به هنگام شب — در صورت امکان — شایسته‌تر و محتاطانه‌تر است؛ به دلیل فرموده پیامبرﷺ:«آنچه تو را به تردید می‌اندازد رها کن و به آنچه تردیدی در آن نیست روی آور»[11].[۱۱] تخریج ترمذی، در شماره (۲۵۱۸).
و فرموده او علیه الصلاة والسلام:«هر که از شبهات بپرهیزد، دین و آبروی خویش را پاک ساخته است»[12].[12] بخاری در شماره (52)، و مسلم در شماره (1599) روایت نموده اند.
از جمله اموری که حکم آن بر بعضی از مردم پوشیده است، عدم اطمینان در نماز میباشد، خواه نماز فرض باشد یا نفل، و احادیث صحیح از رسول الله صلی الله علیه وسلم دلالت بر این دارد که اطمینان رکنی از ارکان نماز است و نماز بدون آن صحیح نمیگردد، و آن عبارت است از: آرامش و سکون در نماز، خشوع در آن و عدم عجله، تا اینکه هر مفصل به جای خود قرار گیرد. بسیاری از مردم در ماه رمضان نماز تراویح را طوری ادا میکنند که آن را درک نکرده و در آن اطمینان ندارند، بلکه آن را مانند نول زدن مرغ به سرعت میخوانند، و این نماز به این شکل باطل بوده، و ادا کننده آن گنهکار و بدون اجر میباشد.
و از جمله اموری که حکم آن بر برخی از مردم پوشیده است، گمان برخی به اینکه کم کردن تراویح از بیست رکعت جایز نیست، و گمان برخی دیگر که افزودن بر یازده رکعت یا سیزده رکعت در آن جایز نمی‌باشد، که همه اینها گمان بیجا، بلکه خطایی مخالف دلایل است.
احادیث صحیح از رسول الله صلی الله علیه وسلم دلالت بر این دارد که در نماز شب وسعت وجود دارد و به حد معینی که تخطی از آن جواز نداشته باشد، محدود نیست؛ بلکه از ایشان صلی الله علیه وسلم ثابت است که در شب یازده رکعت نماز می خواندند، و گاهی سیزده رکعت، و گاهی نیز در رمضان و غیر آن کمتر از آن ادا می کردند، و هنگامی که دربارۀ نماز شب از ایشان پرسیده شد، فرمودند:«دو رکعت دو رکعت، پس هنگامی که یکی از شما از طلوع صبح بیم داشت، یک رکعت بخواند تا نمازهایش با وتر به پایان رسد»[13].بر صحت آن اتفاق شده است.[13] بخاری در شماره (946)، و مسلم در شماره (749) روایت نموده اند.
و رکعت های معینی، نه در رمضان و نه در غیر آن، مشخص نشده است، و به همین دلیل صحابه در زمان عمر رضی الله عنه گاهی بیست و سه رکعت و گاهی یازده رکعت ادا می کردند، و همه اینها از عمر رضی الله عنه و از صحابه در زمان او ثابت است.
و برخی از سلف در ماه رمضان سی و شش رکعت نماز می‌خواندند و با سه رکعت وتر ادا می‌کردند، و برخی دیگر چهل و یک رکعت. این مطلب را شیخ الاسلام ابن تیمیه و دیگر اهل علم از آنها نقل کرده اند، همچنان رحمة الله علیه بیان داشته که امر در این مورد وسیع است، و نیز ذکر کرده است که برای کسی که قرائت و رکوع و سجود را طولانی می‌کند، بهتر است که تعداد رکعت‌ها را کم نماید، و کسی که قرائت و رکوع و سجود را کوتاه می‌کند، بر تعداد رکعت‌ها بیفزاید، این مفهوم سخن ایشان رحمه الله است.
و کسی که در سنت او ﷺ تأمل نماید در می یابد که بهتر در همه اینها، خواندن نماز یازده رکعت یا سیزده رکعت در رمضان و غیر آن است؛ زیرا این عمل موافق با فعل نبی ﷺ در بیشتر حالات او می باشد، و برای نماز گذاران آسانتر بوده، و به خشوع و اطمینان نزدیکتر است، و هرکس که بیشتر بخواند، چنانکه گذشت، هیچ حرج و کراهیتی در آن نیست.
و شایسته‌تر آن است که هر کس با امام در نماز قیام رمضان (تراویح) شرکت کرد، تا پایان با امام بماند و پیش از او نماز را ترک نکند؛ چرا که پیامبر اکرم ﷺ فرمودند:«همانا هرگاه کسی با امام (در نماز شب) بایستد تا آنکه [امام] بازگردد، الله متعال برای او [پاداش] شب‌زنده‌داری یک شب را می‌نویسد»[14].[۱۴] ترمذي به شمارۀ (۸۰۶)، و أبو داود به شمارۀ (۱۳۷۵) روایت نموده است.
برای همه مسلمانان جايز است که در این ماه کریم در انواع عبادت کوشش نمایند، از قبیل نماز نفلى، تلاوت قرآن با تدبر و تعقل، کثرت تسبیح، تهلیل، تحمید، تکبیر، استغفار و دعاهای شرعی، امر به معروف و نهی از منکر، دعوت به سوی الله، همدردی با فقرا و مساکین، کوشش در نیکی با والدین، صله رحم، اکرام همسایه، عیادت بيمار، و دیگر انواع کارهای نیک؛ به دلیل فرموده ایشان ﷺ در حدیث قبلی:«الله متعال به رقابت شما در آن می نگرد، و به شما بر ملائکه اش مباهات می کند؛ پس از خود به الله متعال خیری نشان دهید، زیرا بد بخت کسی است که در آن از رحمت الله متعال محروم گردد»[15].[۱۵] طبرانی در مسندش، به شمارۀ (۲۲۳۸) روایت نموده است.
و چون از پیامبر صلی الله علیه وسلم روایت شده که فرمودند:«هر کسى در آن با انجام عمل نیک تقرب جوید، مانند کسی است که در غیر آن فریضه‌ای را ادا کرده باشد، و هر کسى در آن فریضه‌ای را ادا کند، مانند کسی است که در غیر آن هفتاد فریضه را ادا کرده باشد»[16].[۱۶] ابن خزیمه در صحیح خود به شمارۀ: (۱۸۸۷) روایت نموده است.
و بنابر قول او عليه الصلاة والسلام در حدیث صحیح:«عمره در ماه رمضان معادل حج است — یا فرمود: همانند حج همراهی من است»[17].[17] تخریج امام بخاری در شماره (1863).
و احادیث و آثار دال بر مشروعیت مسابقه و رقابت در انواع نیکی ها در این ماه کریم، بسیار است.
و از الله متعال خواهانیم که ما و سایر مسلمانان را به هر آنچه که رضایت او در آن است توفیق دهد، و روزه و قیام ما را بپذیرد، و احوال ما را اصلاح کند، و همه ما را از فتنه‌های گمراه‌کننده پناه دهد، همچنان از او سبحانه و تعالی خواهانیم که پیشوایان مسلمانان را اصلاح کند، وآنان را بر حق متحد سازد، زیرا او صاحب اختیار و توانا بر آن است.
این کتاب اصول ایمان را شرح می‌دهد که شامل ایمان به الله، فرشتگانش، کتاب‌هایش، فرستادگانش، روز قیامت، و قدر میباشد، و مبادی اساسی را که یک مسلمان باید به آن معتقد باشد و بر طبق آن عمل کند، بیان می‌کند، و بر اهمیت تحکیم رابطه با الله از طریق فهم عمیق عقیدۀ اسلامی تأکید می‌ورزد.
اسلام تسلیم شدن در برابر الله خالق و فرمانروای هستی و تسلیم شدن در برابر او از روی محبت و تعظیم است، و اساس اسلام ایمان به الله است، و اینکه او خالق است و هر چیزی غیر از او مخلوق می باشد، و اینکه او تنها ذاتیست که هیچ شریکی ندارد، و جز او معبود برحق نیست، و برای او زیباترین نام ها و بالاترین صفات است، و برای او کمال مطلق است بدون نقص، نه [فرزندی] زاده و نه [از کسی] زاده شده است، و هیچ کس همانند و همتای او نبوده و نیست، و در هیچ یک از مخلوقاتش قابل جایگزینی و تجسم نیست. اسلام دین الله متعال است که هیچ دین دیگری را از مردم نمی پذیرد، دینی است که همه انبیاء علیهم السلام آن را آورده اند. از جمله…
