Gafe ni be kuma jaga ni sun faridaw kan, a b’o kiti ni o nafaw bange, ka fara hakilijigi kan Alla ka hakɛw la a ka jɔnw kan. jaga kitiw bangeli b’a kɔnɔ, ani nafolo sugu minugu la jaga be bɔ, ani Sunkalo nafaw, ani sun kitiw ni a jogow, kalan fɔ cogo la min be lajɛnikɛ sariya daliluw la ka fara kalan cogo ɲuman kan.
Jaga jagoya silamaw kan o ye silamaya ka ɲumanyaw bangeni dɔ ye, ani a ka kɔrɔsili a silamaya don bagaw ka kow la; a nafaw caya kosɔn, ani silama fangatanw makoba min be a la.
A nafa dɔw ye: ka kanu juruw lasabati nafolotigi ni fangantan cɛ; sabula niiw bɛ mɔgɔ kanu, min ye ɲumanya kɛ o ye.
O dɔw ye: ka silama degi foniseriya la, ani ka hinɛ dɛsɛbagatɔw la.
O dɔw ye: baraka ni jidili ani kɔmafalen ɲini ka bɔ Alla fɛ, I nafɔ Alla kɔrɔtani ko cogo min na:{...ni a ka fɛn o fɛn di , A b’o nɔ fali, wa a le le ye garizikɛdilaw bɛ la ɲuman ye}[Saba: 39],Ani Nabiɲuma ka kuma -Alla ka nɛma ni kisi b’a ma- hadisa sabatini kɔnɔ:«ya Adamaden, i ka sonli kɛ, n'b’i son...»[2]،O ni nafa gɛrɛw minw ka ca.[2] Muslim y'o lakali hadisa la min jate ye (993).
Bagabagali gwɛlɛn nana mɔgɔw ya ko la minw be tigɛgɛlɛnya kɛ a la walima o be kundagala surunya kɛ a dili la, Alla kɔrɔtani ko:{... minw be sanu ni warigɛ lajɛn k'a mara, o t'o do Alla ka sira la, i k'o lanisɔndiya ni jangata ye min be mɔgɔ dimi kɔsɔbɛ34}{Lon min na sanu ni warigɛw bena kalaya jahanama tasuma kɔnɔ, o tenw, ani o kɛrɛfɛlaw n’o kɔfɛlaw bena pase n'o ye, [a be fɔ o ye] ko: “A ye min mara a yɛrɛ ye, o le ye ni ye, o la, a tun be min mara, a k’o nɛnɛ” 35}.[Suratu A Tawba: 34 - 35],Nafolo o nafolo jaga mabɔ, o ye nafolo makafoni le ye min bena ta k'a tigi jangata lahara lon na, I nafɔ hadisa sabatini ye o yira cogo min na, kabɔ Nabiɲuma fɛ nɛma ni kisi b’a ma a ko:“Sanu wala warigɛ tigi si teyi min t’a ka hakɛ di fɔɔ ni lakununi lon se, a be kɛtasuma minɛn labɛn a ye, a bena kalaya jahanama tasuma kɔnɔ, a kɛrɛfɛla, a ten n’a kɔkolo bena pase n’a ye. Tuma o tuma n’a suma la, a bena kalaya tugun ni a ye lon la min janya ye san waga bilɔru ye, fɔɔ ka ta se kiti tigɛ ma mɔgɔw cɛ, a bena a ya sira ye: ka taga alijinɛ la, walima ka taga jahanama la.”[3][3] Muslim y'o lakali hadisa kɔnɔ min jate ye (987).
O kɔfɛ Kira - Alla ka kisi ni nɛma b'a ma- kuma na ɲɔgɔmɛw, ni misiw, ani saga ni baa tigiw kan, min te jaga bɔ o la, ani k'a fɔ ko o bena jangata ni olugu le ye Kiyama lon na.
Wa a sabatila ka bɔ Alla ka ciden fɛ, Alla ka kisi ni nɛma b'a ma ko a ko:«Mɔgɔ min ni Alla ye nafolo di a ma, a ma a jaga bɔ a la, o nafolo bena kɛ saa ye si te min kun na baga sababu la ani ɲin jan fila b'a la a tigi ye, a bena lamini a kan na Qiyamah lon na, o kɔfɛ a ben'a minɛ a da fɛrɛn fila la (o kɔrɔ ye ko a da fan fila), o kɔfɛ a bena a fɔ ko: 'Ne le ye i ka nafolo ye, ne le ye i ka nafolo marani ye», o kɔfɛ Nabiɲuma nɛma ni kisi b’a ma ye Alla kɔrɔtani ka kuma kalan, ko: ﴿Mɔgɔ minw be tɛgɛgwɛlɛya kɛ ni fɛn ye Alla ka min di o ma a ka nɛma la, o kana miri ko o ye hɛrɛ le ye olugu ye. O kuma toyi, o ye juguman le ye o ye. o ye tɛgɛgwɛlɛya kɛ Fɛn min na, o le bena lamini o kan na Qiyamah lon na...﴾[Aali Imraan: 180][4][4] Bukhari y'o lakali hadisa la min jate ye (1338).
Jaga be jagoya fɛn suguya naani le la: fɛn minw be bɔ dugukolo kɔnɔ: i nafɔ sumanw ni yiridenw, ani bɛgɛnw minw be gwɛn, sanu ni warigɛ, ani jagofɛnw minw be kɛ jago kama.
hakɛ sigini dɔ be o fɛn naani ni kelen kelen bɛɛ la, jaga te jagoya ye nafolo la min ma se o ma. Sumankisɛw ani yiridenw ka hakɛ sigini ye: wasq lɔru le ye. wasq kelen ye sa’o biwɔrɔ ye ka kɛɲɛ ni kira ka sa’ ye (nɛma ni kisi b’a ma) Ka bɔ tamalo, rɛzɛn, alikama, malo, ɲɔ, ani o ɲɔgɔnnaw la, sa’ kɛmɛ saba ka kɛɲɛ ni kira ka sa’ ye nɛma ni kisi b’a ma, o min ye bolo fa ko naani ye mɔgɔ bolo la min farikolo dafani le.
O la min jagoya o la o ye a tilen tan na le ye, n'a sɔrɔla ko tamalo ni sɛnɛfɛnw be jii sɔrɔ ni a ma kɛ gɛlɛya ye, i nafɔ sanjii, ani baaw, ani jii woyo taw, ani o ɲɔgɔnnaw.
Nga ni a be lamini jijalibaw ni musakaw ye: I nafɔ jurufiɛw ni jii yɛlɛlan masinw, ani o ɲɔgɔnw, o la, a tilen tan na tilancɛ le wajibiyala o kan, I nafɔ o hadisa sabati la ka bɔ ciden fɛ nɛma ni kisi b’a ma.
Bɛgɛn minw be gwɛn gwɛn i nafɔ ɲɔgɔmɛw, misiw ani sagaw ni baw, olugu hakɛ sigini, o ɲɛfɔli be sɔrɔ hadisa sabatini kɔnɔ ka bɔ Alla ka ciden fɛ, Alla ka nɛma ni kisi b’a ma. Mɔgɔ o mɔgɔ b’a fɛ k’o kow lɔn, a be se ka lɔnnikɛlaw ɲininga o kow la. Ni an tun ma kuma surunya laɲini, an tun bena o kofɔ walisa ka nafa dafa.
warigɛ ka hakɛ sigini, o ye mitqali kɛmɛ ni binaani ye. a jate ye Saudi Arabia ka wari la riyali bilɔru ni wɔrɔ ye.
Sanu ka hakɛ sigini ye mitqali mugan le ye, a bɔni Saudi junee fɛ o ye junee tan ni kelen ye ni junee tilan wolonfila o la saba. Garamu fɛ, o ye garamu bi kɔnɔndɔ ni fila. Jaga min be jagoya o fila la, o ye tan na tilan naani o tilan kelen le ye, mɔgɔ kan min ka hakɛ sigini sɔrɔ o fila la, walima o dɔ la kelen na, ni san kelen tɛmɛna o sɔrɔli kan.
Tɔnɔ sɔrɔni kiti ni wari kun kiti ye kelen ye, o la a mako te saan kelen ye tɛmɛ a kan, i nafɔ bɛganw ka denw fana kiti be tugu o laslu la, o la o mako te saan kelen ye tɛmɛ o kan, ni o laslu sela hakɛ sigini ma.
Mɔgɔw be bara kɛ ni wari min ye bi, a ka kɛ dirham, dinari, dolari walims tɔgɔ gɛrɛ ye, o kiti be kiti kelen le ye i nafɔ sanu ni warigɛ. N’a sɔngɔ sela warigɛ walima sanu hakɛ sigini ma ani san kelen tɛmɛna a kan, o tuma na, jaga be jagoya a la.
Musow ka masirifɛnw, minugu kɛla sanu walima warigɛ ye, olugu be fara wariw kan, ni o sela hakɛ sigini ma ani san kelen tɛmɛna o kan jaga be jagoya o la, hali n'o labɛn na labarali kama walima singali lɔnnikɛlaw ka kuma ye min sabatini le ka tɛmɛ kums tɔw kan; o sababu ye Nabiɲuma ka kuma makafoni ye Alla ka kisi ni nɛma b'a ma:«Sanu ni warigɛ tigi si teyi min t’a ka jaga bɔ fɔɔ lahara lon na, a be kɛ tasuma minɛ labɛn ni ye ka kɔ passe n’a ye ».fɔɔ ka taga hadisa laban tɛmɛni ma.[5] Muslim y'o lakali hadisa la min jate ye (987).
Ani hadisa kosɔn min sabatila ka bɔ Nabiɲuma fɛ Alla ka nɛma ni kisi b’a ma, tuma min na a ye sanu bololafɛn fila ye muso dɔ bolo la, a ko:“E be ni jaga bɔ la wa?”. A ko: Ɔn ɔn, a ko: “Yala a bena diya i ye ni Alla y’i masiri ni tasuma bololafɛn fila ye lakununi lon na wa?”. A ye o fila fili ka fɔ: “O fila ye Alla ta ye ani a ka ciden ta”[6].[6] Abu Dawuda y'o lakali hadisa la min jate ye (1563) ani Nisayi hadisa la min jate ye (2270), ni sira ɲuman ye.
A sabatila ka bɔ Ummu Salama fɛ, Alla ma diɲɛna a ma, ko a tun be masirifɛnw don, a ko: Ya Alla ka ciden, ni nugu be jate fɛnw marani ye wa?»? A ko:«Nafolo o nafolo sela jaga hakɛ ma ni a jaga bɔ la, o tuma na, a te jate nafolo marani ye.»[7]ani hadisa gɛrɛw min be ni kɔrɔ sabati.[7] Abu Dawud y'o lakali hadisa la min jate ye (1564).
Nga fere fɛnw min nugu labɛn na fere kama, o jateminɛ bekɛ san laban na ka o sɔngɔ tan na tilanyɔrɔ bɔ; o valɛri kɛɲɛ la n’o sɔngɔ ye, walima a caya la n’a ye, walima a dɔgɔya la katɛmɛ a kan; Samra ka hadisa kosɔn, Alla ka diɲe a ma, a ko:«Alla kira nɛma ni kisi be a ma, tun be an yamaruya ko an ye saraka bɔ fɛn na an be min labɛn na fere kama»[8].[8] Abu Dawud y'o lakali hadisa la min jate ye (1562).
A be dɔn o kɔnɔ: dugukolow min nugu labɛn na fere kama, ani luw, ani mobiliw, ani jii masiniw, ani o ɲɔngɔn fere fɛn suguw min nugu labɛn na fere kama.
Minw ye bonw ye minw labɛn na ka luwansew ta, n’o te fereli ye, jaga be bɔ o ka luwanse ka wari la ni san kelen tɛmɛna a kan, nga jaga te bonw yɛrɛ la sabu o ma labɛn ka fere. O cogo kelen na, jaga te mɔgɔ kelen kelen ka mɔbiliw ni taksi mɔbiliw kan n’o ma labɛn ka fere, nga o tigiw y’o san k'o labara.
Ni takisi tigi, walima mɔgɔ gɛrɛ ye wari lajɛn min be se hakɛ sigini ma, a jaga be wajibiya a kan ni san kelen tɛmɛna a kan, hali ni a y’a labɛn nafaka kama, walima furu kama, walima ka dugukolo san, walima ka juru sara, walima o ɲɔgɔn fɛn gɛrɛ kama; ka sababu kɛ sariya ka dalilubaw ye minw b’a yira ko jaga wajibiyani le o ko ɲɔgɔnw na.
Wa min ka kɛnɛ Lɔnnikɛlaw ka kuma na o ye ko juru te mɔgɔ bali ka jaga bɔ, fɛn sababu la min tɛmɛ na.
O cogo kelen na, yatimaw ni fatɔw ka nafolo, jaga jagoyani le o la lɔnnikɛlaw fanba fɛ, ni o sela hakɛ sigini ma ani san kelen tɛmɛna o kan, o kɔrɔsi bagaw ka kan k’o jaga bɔ o tɔgɔ la n’a ganiya ye k’o kɛ ni san dafala, ka sabu kɛ dalilu caama ye, i nafɔ kira ka kuma min fɔla -Alla ka kisi ni nɛma b'a ma- Mu’adh ka hadisa la -Alla ka diɲe a ma-tuma min na a k'a ci ka taga Yamani:“Alla ye jaga jagoya o kan o ka wari la, o be minɛ ka bɔ o ka nafolotigiw ka wari la, ka di o ka fangatanw ma”[9].[9] Bukhari y’o lakali hadisa la min jate ye (1395), ani muslim, hadisa la min jate ye (19).
Wa jaga ye Alla ka hakɛ le ye, a dagani tɛ k'a di mɔgɔ ma mɔgɔ min ma kan ni a ye musalakali kosɔn, mɔgɔ man kan ka nafa lase a yɛrɛ ma, walima ka tɔrɔ bɔ a yɛrɛ kan ni jaga ye, walima ko k'a ka nafolo tanga ni a ye walima k'a yɛrɛ bɔ jalaki la ni a ye.
Nga, jagoya le Silama kan ka jaga di mɔgɔw ma minw ni a ka kan k'a sababu kɛ o b’a mɔgɔw cɛma, a kana a kɛ kun gɛrɛ kosɔn, a ye a bɔ ni dusukun ɲumanya ye ani ni kɔnɔgwɛya ye Alla fɛ, walisa a ka se ka bɔ a ka wajibi la, ka saraba ni kɔmafalɛn sɔrɔ.
ka ni aya ba laban ni tɔgɔba fila ninugu ye, lasɔmini dɔ be o la min bɔla Alla fɛ -saniya be a ye- a ka jɔnw ye ko a le Alla le b’a ka jɔnw ka cogoyaw bɛɛ lɔn: jɔn le ka kan ni jaga ye ani min man kan n’a ye, ani ale le ye kolɔnna ye a ka kitiw la ani a ka latigɛw, a te fɛnw bila yɔrɔ la fɔɔ o ni yɔrɔ min ka kan. hali ni a ka kolɔn gundo dɔw dogola mɔgɔ dɔw ma, janko a ka jɔnw ye o dusu sigi a ka sariya kan, ka o yɛrɛ kolo a ka kiti ye.
An be Alla le dali a k'an ni Silamaw bɛɛ bɛnsema ka famuya sɔrɔ a ka dina la, ani k'a baraɲɔgɔnya ni kɔnɔgwɛya ye, ani ka teriya ka taga fɛn ma a diɲe be sɔrɔ min na, ani ka kisi kabɔ a ka dimi sababuw la; a le le ye masa mɛnibaga ye, a le le ye masa ye min ka surun a ka jonw la.
Ani nɛma ni kisi be a ka jon ani a ka ciden Muhamadu kan, ani a ka so mogɔw ani a ka sɔhabaw.
Lɔnniyakow sɛgɛsɛgɛli barada ɲɛmɔgɔba
Fatwaw bɔli ni weleli ani wajibili kɛ.
Lɔnnikɛla ba Sheik Abdul Aziz ibn Abdullah ibn Baz, Alla ka hinɛ a la
Cikan filana
Sunkalo sun nafa ni a ka sufɛ seli, ani kiti nafama dɔw fɔli minugu be se ka dogo mɔgɔ dɔw ma.
N’be n’ka kitabu daminɛ ni Alla tɔgɔ barikama ye, dunya nɛma tigi ani lahara nɛma kɛrɛkɛrɛni tigi.
Ka bɔ Abdul Aziz bin Abdullah Ibn Baz fɛ, ka taga silamaw ma minw bena ni kitabu sɔrɔ, Alla ka ne ni o don limaniya tigiw ka sira kan, ka ne ni o lafamuya Sunna ni Kurana kow la, Amina
Alla ka kisi kɛ aw kan, ani a ka hinɛ n’a ka baraka
O kɔfɛ: Ni ye lalilikan surun ye min ɲɛsin na sunkalo sun ani a seli nafa ma, ani ɲɔgɔn dan nafa bara ɲumanw la sunkalo kɔnɔ, ka fara kiti nafamaw ɲɛfɔli kan minw be se ka dogo mɔgɔ dɔw ma.
A sabati la ka bɔ Alla kira fɛ, nɛma ni kisi be a ma, ko a tun be to ka sunkalo kalo natɔ kibaro duman fɔ a ka sahabaw ye, ani a b’a fɔ o ye -nɛma ni kisi be a ma- ko sunkalo kalo la, hinɛ daw ni alijinɛ daw be dayɛlɛ, jahanama daw be datugu, Setanaw be siri ni jɔlɔkɔ ye. A b'a fɔ o ye:«Ni sunkalo su fɔlɔ sela, alijinɛ bondaw be dayɛlɛ, o la, a bonda si te datugu. Jahanama bondaw be datugu, o la, a bonda si te dayɛlɛ, ani setanaw be siri. Ani, weleli baga be weleli kɛ, a b'a fɔ ko: Ya hɛrɛ ɲini la, i ɲɛ di, ya juguman ɲini la, a dabila. Wa Alla be mɔgɔw kan hɔrɔnya ka bɔ tasuma ma, o be kɛ su o su.»[1].[1] Tirmizi y’o lakali hadisa la min jate ye (682) ani Ibnu Majah hadisa la min jate ye (1642).
Ani Ciden ko nɛma ni kisi b’a:«Sunkalo kalo na na aw ma, barika kalo, Alla be aw datugu o kɔnɔ: a be hinɛ jigi, a be jurumuw bin, a be duawu jabi. Alla be aw ka ɲɔgɔndan filɛ, a be waso a ka mɛlɛkɛw la n'aw ye; o kɔson, aw ka koɲuman yira Alla la ka bɔ aw yɛrɛ la; sabu cana, kunnango ye mɔgɔ le ye min bɔnɔ na Alla ka hinɛ la sunkalo kɔnɔ].[2] Tɔbarani y'o lakali a ka Musnad kɔnɔ, hadisa la min jate ye (2238).
Ani Ciden ko nɛma ni kisi b’a ma:«Alla y’a fɔ ko: Adamaden ka bara bɛɛ ye a yɛrɛ ye, Kɛwale ɲuman kelen be sara tan sɔrɔ fɔɔ ka taga se siɲe kɛmɛ wolonfila ma, fɔɔ sun, sabu o ye ne ta ye, ani ne le b’a sara di; a y’a ka nege ni a ka domini ani a ka mini toyi ne kɔsɔn. Nisɔndiya fila le be sun don baga ye: Nisɔndiya kelen suntigɛ waati la, ani nisɔndiya kelen a Matigi kunbɛn waatiŋla, wa sun don baga da kasa kadi Alla ye ka tɛmɛ kasa diya nan kan»[4].[4] Ibnu Majah y'o lakali hadisa la min jate ye (1638).
Wa Hadisa ka ca minw be kuma sunkalo sun fisamatiya kan, ani a seli, ani sun yɛrɛ fisamatiya.
O kama, limaniya baga ka kan ka ni wagati tɔnɔ bɔ, o min ye Alla ka hɛrɛ ye a ma sunkalo sɔrɔli la, A be teliya ka taga kɛwale ɲumanw ma, ka a yɛrɛ mabɔ kɛwale juguw la, Alla ye min wajibiya a kan, a b’a jija k’o kɛ, kɛrɛnkɛrɛniya la seli farida lɔru lon bɛɛ tula;. Sabula o ye silamaya sinsinyɔrɔ ye, ani o ye farida belebeleba ye sereya fila kɔfɛ. O la, min wajibiya ni le silamacɛ ni silama muso bɛɛ kan, o yek’a dumɛ o kan ani k’o kɛ o wagati latigɛniw la ni majigi ni mafa ye.
A wajibiyala silama kan a k’a ka sun ni a ka sufɛ seli kɔrɔsi kumaw ni kɛwalew ma minw Alla ka haramuya a kan; Sabu sun kun ye ka Alla bato- saniya be a ye-,
ani ka a ka hɔrɔma fɛnw bonya, ani ka a nii kɛlɛ ka se ka a nii diana kow toyi Alla kaman, Ani k’a deri sabari la fɛn toli la Alla ye min bali, wa sun laɲini te domini, minfɛnw ani fɛn gɛrɛw dɔrɔn toli ye minw be sun tiɲe; o kosɔn, a sabati la kabɔ Alla ka ciden fɛ nɛma ni kisi b’a ma ko a ko:«Sun ye tangana le ye, o la, ni aw dɔ be sun na, a kana kuma jugu fɔ, a kana kule, ni mɔgɔ dɔ k'a nɛni walima k'a kɛlɛ, a y'a fɔ ko: ne be sun na»[7],ani a sabati la kabɔ a fɛ nɛma ni kisi b’a ma, ko a ko:«Mɔgɔ o mɔgɔ ma yebali fɔ dabila, ani ka bara kɛ n’a ye, ani kolɔnbaliya, Alla mako t’a la ko a k’a ka domini n’a ka minfɛnw toyi 8].O la, a lɔn na ni daliluyaw ye ani dalilu gɛrɛw ye, ko jagoya min be sundo baga kan o ye k'a yɛrɛ tanga fɛn bɛɛ ma Alla ka min haramuya a kan, ani ka fɛn bɛɛ kɔrɔsi Alla ka min wajibiya a kan, ni o kɛli ye, jurumu yafa, kisi ka bɔ jahanama tasuma ma, ani sun ni sufɛ seli minɛli jigiya a ye.[7] Bukhari y’o lakali hadisa la min jate ye (1904), ani Nasaa'i hadisa la min jate ye (2537).[8] Bukhari y’o lakali hadisa la min jate ye (1804), ani Abu Dawuda Hadisa la min jate ye (2362).
Ko minw ka kiti te dɔgɔ mɔgɔ dɔw ma, o dɔw ye: joginniw, nun joli bɔli, fɔnɔ, wala jii wala sansi donni sun don baga kan kɔnɔ ni a ma kɛ ni a ka laɲini ye. O fɛnw bɛɛ te sun cɛn, nga mɔgɔ o mɔgɔ b’a dabɔ a kama ka fɔnɔ, o tigi ka sun be cɛn, ka kɛɲɛ ni kira ka kuma ye nɛma ni kisi b’a ma:«Mɔgɔ o mɔgɔ ni fɔnɔ k'a kɛɲɛ, a te jagoya ko o tigi ye sun sara, nga ni mɔgɔ min k'a dabɔ a kama ka fɔnɔ, sun sara be jagoya o tigi kan »[10].[10] Tirmizi y’o lakali hadisa la min jate ye (720), ani Ibnu Majah hadisa la min jate ye (1676).
O dɔ ye: fɛn min be se ka sun don baga sɔrɔ n'o ye ka jeneba koli lasumaya fɔɔ ka taga se fajiri ma, ani min be muso dɔw sɔrɔ n'o ye ka lada koli bila kɔfɛ walima jigili jeli bɔli koli bila fɔɔ ka taga se fajiri ma, n’a ye saniya ye sani fajiri be se,
o tuma na sun be jagoya a kan, basi si t’a la k’a ka koli lasumaya fɔɔ ka taga se fajiri ma, nga a te se k’a lasumaya fɔɔ ka se tele bɔli ma; nga a be jagoya a kan a ye a ka koli ni a ka Fajiri seli kɛ sani tele ka bɔ.O cogo kelen na fana jeneba nɔgɔ be mɔgɔ min na, a man kan ka a ka koli lasumaya fɔɔ kase tele bɔli ma, nga a be wajibiya a kan a ye jeneba ko ani ka Fajiri seli sanni tele be bɔ. A be jagoya Cɛɛ kan k'a teliya ka janaba ko walasa ka se ka fajiri seli sɔrɔ ni jama ye.
Wa fɛn min te sun tiɲe o dɔ ye: Joli sɛgɛsɛgɛli, ani pikiri gɛrɛw minugu te kɛ domini ko kama, nga k’o lasumaya fɔɔ sufɛ o le ka fisa ni o nɔgɔyala; Nabiɲuma ka kuma kosɔn nɛma ni kisi b’a ma:«fɛn toyi min b'i siga, i ye taga fɛn ma min t'i siga»[11].[11] Tirmizi y’o lakali hadisa la min jate ye (2518).
Ani a ka kouma nɛma ni kisi b'a ma :«Mɔgɔ o mɔgɔ k’a yɛrɛ kɔrɔsi kabɔ sigasigali kow ma, o tigi k’a ka dina n’a ka danbe latanga.»[12].[12] Bukhari y'o lakali hadisa la min jate ye (52) ani Muslim hadisa la min jate ye (1599).
Ko minw ka kititi dogoni be mɔgɔ dɔw ma, o dɔw ye: mafa baliya seli la, a ka kɛ farida ye walima nafila ye. Hadisa sabatini minw bɔla Alla ka ciden fɛ, Alla ka nɛma ni kisi b’a ma, olugu b’a yira ko mafa ye seli sinsina dɔ ye, seli te se ka ɲɛ a kɔ. O ye ka to yɔrɔ kelen ani k’i yɛrɛ majigi seli la ani ka kɔrɔtɔli toyi fo kɔkolo kelen kelen bɛɛ ka kɔsegi o nɔ la. Mɔgɔ cama be tarawih seli kɛ sunkalo la cogo dɔ la a te miri a ma, wa a te mafa fana ni a la, nga a b'a cɔki cɔki, O seli min be kɛ o cogo la, o ye gwansan le ye, ani min b’a kɛ, o ye jurumunkɛla ye ani a tena sara sɔrɔ.
Ko minw kiti be se ka dogo mɔgɔ dɔw ma, o dɔw ye: dɔw ka miri ko tarawih seli man kan te ka dɔgɔya ni raka mugan ye, ani dɔw ka miiri ko a man kan ka caya ka tɛmɛ raka tan ni kelen walima tan ni saba kan. O bɛɛ ye miriya ye min man kan, ani o ye fili ye min be daliluw sɔsɔ.
Hadisa sabatiniw k’a yira ka bɔ Alla ka ciden fɛ (Alla ka nɛma ni kisi b’a ma) ko su seli bon da dayɛlɛni le, Dan sigi t'a la min te se ka fɔngɔnɲɔgɔnya, Nga, a sabatila ko Alla ka ciden, nɛma ni kisi b’a ma, a tun be to ka raka tan ni kelen kɛ sufɛ tuma dɔw la, a tun be raka tan ni saba kɛ tuma dɔw la, tuma dɔw; a tun be raka kɛ min ka dɔgɔ n’o ye sunkalo kɔnɔ ani wagati gɛrɛw la. Tuma min na o y’a ɲininga sufɛ seli ko la, a ko:« Fila fila, ni aw dɔ la kelen siran na Fajiri kɛnɛ cili la, a be lɔ kelen seli, o be a ka seli dafa witiri la»[13].Bɛn kɛla o Hadisa sabati kan.[13] Bukhari y’o lakali hadisa la min jate ye (946), ani Muslimu hadisa la min jate ye (749).
A ma rak’a kɛrɛnkɛrɛniw dɔ fɔ, sunkalo wagati la ani wagati gɛrɛw la. O le y’a to sahabaw ka wagati la, Alla ka diɲɛ o ma, tuma dɔw la, o tun be raka mugan ni saba kɛ, tuma dɔw la, raka tan ni kelen. O bɛɛ sabati la Umar ka fanga wagati la, Alla ka diɲe a ma, Ka minɛ Umar la ani sahabaw fana la.
Silama fɔlɔ dɔw tun be rakat bi saba ni wɔrɔ kɛ sunkalo la, O dɔw tun be rakat bi nani ni kelen kɛ. Sheikh al-Islam Ibn Taymiyya ani lɔnnikɛla gɛrɛw k’o fɔ, I nafɔ a y’a fɔ fana, Alla ka hinɛ a la, ko sufɛ seli bon da lawasani le, A y’a fɔ fana ko mɔgɔ min be kalan janya, ani kinbiri minɛ ani ka sujudu, min ka fisa o tigi ye a ye rakat jate dɔgɔya, Ani min ye kalan ni kinbiri minɛ ni sujudu fɛgɛya, o tigi be dɔ fara a hakɛ kan. A ka kuma kɔrɔ le ye ni ye, Alla ye hinɛ a la.
Wa ni mɔgɔ o mɔgɔ k'i miri ciden ka suna ma- nɛma ni kisi b’a ma- o tigi b’a lɔn ko min ka fisa ni bɛɛ la, o ye ka rakat tan ni kelen walima tan ni saba kɛ sunkalo kɔnɔ ani wagati gɛrɛw la, sabu la o le bɛn ni le ni fɛn ye ciden ye min kɛ cama a ka lihala fanba la Alla ka nɛma ni kisi b’a ma, Sabu a ka nɔgɔ bato kɛ bagaw ma, ani a ka surun majigi la ani mafa, mɔgɔ o mɔgɔ ks dɔ fara a kan, degu walima kɔniya te o la i nafɔ a fɔla cogo min na ka tɛmɛ.
Min ka fisa mɔgɔ ma min be seli kɛ ni imamu ye sunkalo seli la, a kana bɔ ka taga fɔɔ ni imamu ye; Alla ka cidɛn ka kumakan kosɔn, Allahm ka nɛma ni kisi b'a ma:«Ni mɔgɔ min lɔla ni imamu ye fɔɔ a ka taga seli ban la, Alla be su dafani seli sɛbɛ a ye»[14].[14] Tirmizi y’o lakali hadisa la min jate ye (806), ani Abu Dawuda, hadisa la min jate ye (1375).
sariya ya daga silama bɛɛ ye ka jija bato suguya cama la kalo ba ni kɔnɔ, i nafɔ nafila seli, ani Kurana kalan ni mirili ni tagasili ye, ani ka sub’hanallahi fɔ caya, ani lahilaha-illallahu ni alhamdulilahi, ni Allahu Akbar, ani yafa ɲinili, ani duawu sariyaniw, ani ka ɲumaya yamaruli kɛ ani ka kojugu bali, ani ka weleli kɛ ka taga Alla ma, ani ka fantanw ni misikinaw dɛmɛ, ani ka jija ka ɲumaya kɛ bangebagaw ye, ani ka sinji tugu, ani ka sigiɲɔgɔn bonya, ani ka jangarotɔ sɛgɛrɛ, ani ka ɲumaya sugu gɛrɛw kɛ; Kira ka kuma kosɔn hadisa tɛmɛni la:""Alla be aw ka ɲɔgɔn dan filɛ a kɔnɔ, a be waso ni aw ye a ka mɛlɛkɛw la; o kama aw ye bara ɲumanw kɛ Alla ye, ka bɔ aw yɛrɛkun na, sabula kunago ye mɔgɔ le ye, min bali la Alla ka hinɛ ma sunkalo kɔnɔ""[15].[15] Tɔbarani y'o lakali a ka musnadu kɔnɔ hadisa la min jate ye (2238).
I nafɔ a lakali la cogo min kabɔ Alla ka ciden fɛ nɛma ni kisi b’a ma:«ni mɔgɔ min k'a yɛrɛ madon Alla la ni bara ɲuman kelen ye a kɔnɔ, o ɲɔgɔn na b’i nafɔ mɔgɔ min ka farida dɔ kɛ wagati tɔw la, ani ni mɔgɔ min ka farida dɔ kɛ a kɔnɔ, o ɲɔgɔn na b’i nafɔ mɔgɔ min ka farida bi wolonfila kɛ wagati tɔw la»[16].[16] Ibn Kuzayma y'o lakali a ka Sahihi kɔnɔ Hadisa la min jate ye (1887).
Ani a ka kuma kosɔn nɛma ni kisi b’a ma Hadisa la min sabati la:«Umra kelen sunkalo kɔnɔ be bɛn Heji kelen ma, walima a ko: Heji kelen n’i ne ye»[17].[17] Bukhari y'o lakali hadisa la min jate ye (1863).
Wa Hadisa ni sɔhaba ni o ko mɔgɔ ka sira cama beyi minw b’a yira ko ɲɔgɔndan walima ɲumanw kɛ ni kalo bani na o ɲini ni le.
an be Alla le dali a ye an ni silamaw bɛɛ bɛnsenma ko bɛɛ la a ka diɲɛ be min na, ani k'an ka sun ni an ka sufɛ seli minɛ, k'an ka lahalayaw la ɲɛ an ye, Ani, a k’an bɛɛ tanga lajarabiliw ma minw be mɔgɔ lafili, an b’a dali fana, saniya be a ye, a ka silamaw ɲɛmɔgɔw la ɲɛ, k’o fara ɲɔgɔn kan can kan. Ale le y’o Latangabaga ye ani a be se k’o kɛ.
Ani Alla ka kisi kɛ aw kan, ani a ka hinɛ n’a ka baraka.
Gafe ni be limaniya asluw gwɛya, minugu be tali kɛ limaniya la Alla la, a ka mɛlɛkɛw la, a ka gafew la, a ka cidenw la, lon Laban la, ani latige la. Gafe ni be sariyakolow yira silama ka kan ka la minw la ani ka bara kɛ n’o ye, k’a sinsin a kan ko a nafa ka bon mɔgɔ ye a ye ani Alla cɛ ɲɛ kosɛbɛ ni silamaya ka dusukuna-siri famuya ko ɲuman ye.
Kitabu min tɔgɔ ye ko "Nabiɲuma ka seli kɛcogo, Alla ka nɛma ni kisi b’a ma," Sheikou Abdul Aziz bin Baz, Alla ka hinɛ a la, ye Nabiɲuma ka seli cogoya lasurunya a kɔnɔ, Alla ka nɛma ni kisi b’a ma, ni cogo nɔgɔman ani sira tilen ni ye, k’a mina kurana ni hadisa sabati niw o la, walasa a ka kɛ silama bilasirabaga ye a ka seli la. A ka seli faridaw n’a sunaw n’a kɛ cogoyaw bange a kɔnɔ ka bɔ selijita la ka taga se salamu bla ma, ka dalilu ni bangeli lajɛn, ka mɔgɔw wele ka taga Nabiɲuma ladegi ma cogo dafani la, -Alla ka nɛma ni kisi b’a ma-, bato bɛɛ la belebele la.
Seliji ta cogoya (videwo kugruni la ). Kɛcogo min b'a yira seliji be ta cogo min na kelen kelen, a nafa ka bon kosɛbɛ sabu seliji ye seli ɲɛli sarati ye. Videwo nin filɛ ani i ka seliji ta cogo ɲuman kalan. Seliji ta cogoya
Silamaya ciden, Muhamadu, Alla ka nɛma ni kisi b'a ma.
74 languages
Silamaya ciden, Muhamadu, Alla ka nɛma ni kisi b'a ma.
Gafe min tɔgɔ ye ko « Silamaya ciden, Muhamadu, Alla ka nɛma ni kisi b'a ma » a be Nabiɲuma Muhamadu, Alla ka nɛma ni kisi b'a ma, ka ɲɛnemaya le yira, k’a ta a bɔnsɔn n’a lamɔcogo la ka taga se a ka furu barikama ma, ani a gundo siri daminɛ , ani a ka cikan daminɛ min ye cikan laban ye. A b’a ka kiraya tagamasɛnw n’a ka can tagamasɛnw bange, abe sariya bange a nana ni sariya min ye ani a lɔyɔrɔ adamaden ka hakɛw la, n’a ka danbe latangali la, ani a b’a juguw lɔyɔrɔw bange an’o ka sereya min lɔ a ye, ani a be yirali kɛ a jogo ɲumanw la minw y’a to a kɛla mɔgɔw ka ladegili fɛn ye ani mɔgɔw…
