خەلەتی و سەرپێچییێن حەجێ و عومرێ و سەرەدانێ
خەلەتی و سەرپێچییێن گرێدایی ب عومرێڤە ئێک: خەلەتی و سەرپێچییێن خەلکی د ئیحرامێدا 1- هێلانا ئنیەت ئینانێ، ب وێ چەندێ کو ل دەمێ ئنیەت ئینانێ دەنگێ خۆ ب وان عیبادەتان بلند ناکەت مەرەما ئەنجامدانا وان عیبادەتا هەی. و یا سوننەت: بلندکرنا ده‌نگییه ب ڤێ چه‌ندێ.
This PDF is generated automatically from the book's text; its layout may differ from the printed edition.
خەلەتی و سەرپێچییێن حەجێ و عومرێ و سەرەدانێ
لژنا زانستی یا جڤاتا خزمهتكرنا بابهتێن ئیسلامی ب زمانان
خەلەتی و سەرپێچییێن گرێدایی ب عومرێڤە
ئێک: خەلەتی و سەرپێچییێن خەلکی د ئیحرامێدا
1- هێلانا ئنیەت ئینانێ، ب وێ چەندێ کو ل دەمێ ئنیەت ئینانێ دەنگێ خۆ ب وان عیبادەتان بلند ناکەت مەرەما ئەنجامدانا وان عیبادەتا هەی.
و یا سوننەت: بلندکرنا ده‌نگییه ب ڤێ چه‌ندێ.
2- هنده‌ک خه‌لک وەسا هزر دکەن کو ئیحرام جلکە (لبه‌رکرنا قەدا بنی و قەدا سەری یا جلکییە)
به‌لێ ئیحرام: ئنیه‌تا چوونێیە د ناڤ عیباده‌تیدا و نیشانا وێ: ئیهلالە ب ته‌لبیه‌یێ، ڤێجا هەرکەسێ ب ئنیەتا حەجێ یان عومرێ تەلبیە لێدان، ئەڤە وی ئیحرام گرێدان.
3-هنده‌ک خه‌لک هزر دکه‌ن کو سەرشووشتن بۆ ئیحرامێ واجبە.
به‌لێ یا دروست ئه‌و سوننه‌ته و چ ل سه‌ر وی نینە یێ بهێلیت.
4- هنده‌ک خه‌لک هزر دکه‌ن کو دوو ڕکاعه‌ت ل ده‌مێ ئیحرامێ واجبن، یان سوننه‌ته‌کا تایبه‌ته و پێدڤییە بهێتە کرن، له‌وا د هه‌ر ڕەوشەکێدا دکه‌ن.
و یا دروست ئه‌وه کو نڤێژکرن به‌ری ئیحرامێ دروستە، بەلێ نڤێژه‌کا تایبه‌ت بۆ نینە، له‌وا ئه‌گه‌ر نڤێژا فه‌ڕز کر یان هه‌ر نڤێژه‌کا دروست، دروسته بۆ وی ل دویڤدا ئنیەتێ بینیت.
5-هنده‌ک خه‌لک هزر دکه‌ن ڕاوه‌ستییان ل میقاتی و چوونە خوار بۆ مزگەفتێ واجبە.
بەلی ئەڤە نه واجبە، ڤێجا یێ جلکێن ئیحرامێ ل به‌ر بن و د میقاتیڕا ده‌رباز بوو و ل وێرێ یان به‌رامبه‌ر وێ ته‌لبیه لێدان و ئەو د ترومبێلا خۆ دا بیت، ئەڤە تێرا وی هەیە و بەسە، وه‌کی وی کەسێ د فرۆکێدا ل به‌رامبه‌ر میقاتی یان کێمەکێ به‌ری وێ ته‌لبیه‌یێ لێددەت دا کو ژ میقاتی ده‌رباز نه‌بیت.
6. بێهنخۆشكرنا جلكێ ئیحرامێ.
یا دروست ئه‌ڤه‌یه ب تنێ له‌ش بهێته بێهنخۆشكرن.
7. هنده‌ك كه‌س هزر دكه‌ن چێكرنا مویێن دۆرێن عه‌وره‌تی و قۆساندنا نینۆكان و هه‌لكێشانا مویێن بنكه‌فشان واجبه ل ده‌مێ مرۆڤ ئیحرامان دكه‌ته به‌ر خۆ، یان دێ هزر كه‌ت ئه‌ڤه بۆ ئیحرامان سوننه‌ته.
به‌لێ یا دروست ئه‌ڤ كاره سوننه‌تن ل ده‌مێ پێدڤیبوونێ.
8. گرێدانا ئیحرامان بەری چوونا میقاتی.
ئەڤە بەرۆڤاژی سوننەتێیە، بەلێ ئەو کەسێ د فڕۆکێدا بیت؛ دشێت ب دویراتییەکا کێم بەری بگەهیتە میقاتی ئیحرامێن خۆ گرێدەت، دا ژ بەر لەزاتییا فڕۆکێ ئەڤ چەندە ژ وی نەچیت ل دەمێ دهێتە ڕاستا میقاتی، هەرهۆسا ئەگەر ترس هەبوو بنڤیت و گرێدانا ئیحرامان ل ڕاستا میقاتی ژێ بچیت؛ ڤی دەمی ژی دشێت ئنيه‌تێ بينيت، ل دویڤ پێدڤیاتییا وی بۆ ڤێ چەندێ.
9. دەربازبوونا وی کەسێ دڤێت حەجێ یان عومرێ بکەت ژ میقاتی بێی ئنيه‌تێ بينيت، چ ب نەزانین بیت یان سستاهیکرن بیت، يان چونکی یێ د فڕۆکێدا.
واجبە ل سه‌ر وی ئه‌گه‌ر ژ میقاتی ده‌رباز بوو و ئنیەتا عومرێ یان حه‌جێ هه‌بوو و ئنيه‌ت ل وێرێ نه ئينا كو بزڤڕیته‌ڤه بۆ میقاتی و ژ وێرێ ئنيه‌تێ بينيت، هه‌روه‌سا ئه‌و كه‌سێ ل فرۆکه‌خانا جه‌دده بهێته خوار و د فرۆکێدا ئنيه‌تا خۆ نه‌ئينا ژ به‌ر هه‌ر ئه‌گه‌ره‌کی: پێدڤییە بچیته ده‌ڤ ئێك ژ میقاتان و ژ وێرێ ئنيه‌تێ بينيت، ژ ڤێ چه‌ندێ دهێته ده‌رئێخستن: یێ ب سه‌ر چ میقاتاندا نه‌چیت یان به‌رامبه‌ر نه‌بیت، ئه‌و دێ ل جه‌دده ئنيه‌تا خۆ ئينيت، وه‌کی خه‌لکێ سودانێ ئه‌گه‌ر ب فرۆکێ یان ب گه‌مییێ هاتن؛ ئه‌و نه‌بیت ئه‌گه‌ر بزانن كو د وێ ڕێكا تێڕا هاتین دێ هێنه به‌رامبه‌ر میقاتێ یه‌له‌مله‌م یان میقاتێ جوحفه.
10. تێگه‌هشتنا خه‌له‌ت ل دۆر بابه‌تێ دوروارێ و تشتێ هاتییه دورین "المَخِيط" کو هه‌ر تشته‌کێ دوروار تێدا بیت ب خۆڤه دگریت، له‌وا خۆ ژ لبه‌رکرنا که‌مه‌رێ یان قایشێ یان پێلاڤا دوروار تێدا بیت دویر دکه‌ن.
ئه‌ڤه ژی نه‌یا دروسته، چونکی "المخيط": ئه‌و تشته یێ ل سه‌ر قه‌بارێ له‌شی هاتییه دوڕین یان پیڤان وه‌کی جلك و شه‌لوالان؛ ئه‌گه‌ر ل سه‌ر شێوێ خۆ یێ ئاسایی بهێته لبه‌رکرن.
11. لبەرکرنا ژنكێ بۆ ده‌ستگۆركان و پێچه و نیقابێ یان گرتنا ڕوویی ب ته‌مامی.
یا پێدڤی ل سه‌ر وێ - ل ده‌مێ به‌رامبه‌ر زه‌لامێن بیانی بیت - ئه‌ڤه‌یه ئه‌و ڕوویێ خۆ و ده‌ستێن خۆ ب تشته‌کی ژ بلی نیقابێ و ده‌ستگۆركان ب په‌چنیت؛ چونکی پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن پاشڤه‌برن ژ لبه‌رکرنا وان تشتان بۆ وێ ژنا د ئیحراماندا بیت کریە.
12. هنده‌ك خه‌لك هزر دکه‌ن کو بۆ ژنکێ جلکه‌کێ تایبه‌ت بۆ ئیحرامێ هەیە، ڤێجا یان یێ ڕه‌ش بیت یان که‌سك یان سپی.
ئه‌ڤه نه‌یا دروسته؛ چونكی ئه‌و ژنا د ئیحراماندا بیت دشێت هه‌ر جلکه‌کێ بڤێت ل به‌ر بکه‌ت، ب مه‌رجەکی جوانی و خه‌ملا خۆ دیار نه‌كربیت.
13. هنده‌ك خه‌لك هزر دکه‌ن کو گوهۆڕینا جلکێن ئیحرامێ یان ژبه‌رکرنا وان دروست نینە.
یا دروست ئه‌وه کو ئه‌و كه‌سێ ئیحرام ل به‌ربن؛ دشێت وان بگوهۆڕیت یان بشۆت و جاره‌کا دی ل به‌ر بکه‌ت.
14. ده‌رئێخستنا ملێ ڕاستێ (اضطباع) هه‌ر ژ ده‌ستپێکا گرێدانا ئیحرامان هه‌تا دویماهیكێ.
یا دروست ئه‌وه کو ده‌رئێخستنا ملێ ڕاستێ ب تنێ د طه‌وافا عومرێ یان طه‌وافا هاتنێدا یا هه‌ی و یا دروسته.
15. ڕه‌تکرنا ئیحرامان و حه‌لالبوون ژ وان بێی کو ئه‌گه‌ره‌كێ شه‌رعی بۆ ڤێ چه‌ندێ هه‌بیت.
پێدڤییه ل سه‌ر وی كه‌سێ ئیحرام ل به‌ر بن ئه‌و د ناڤ ئیحرامێن خۆدا بمینیت هه‌تا عیباده‌تێ خۆ ته‌مام دکه‌ت، ئه‌و نه‌بیت ئه‌گه‌ر هێجه‌ت و ئه‌گه‌ره‌كێ شه‌رعی بۆ حه‌لالبوونێ هه‌بیت، کو ئه‌و ژی ئه‌ڤه‌یه ڕێ لێ بهێتە گرتن (إحصار)ـه، د ڤێ ڕه‌وشێدا دروسته ژ ئیحرامێن خۆ حه‌لال ببیت و ئه‌گه‌ر ل ده‌مێ گرێدانا ئیحرامان مه‌رج دانابیت، ئه‌و دێ حه‌لال بیت و چ ل سه‌ر نینە، به‌لێ ئه‌گه‌ر مه‌رج نه‌دانابیت، پێدڤییه ئه‌و فیدیه و كه‌فاره‌تێ بده‌ت و حه‌یوانه‌كی سه‌رژێکه‌ت و سه‌رێ خۆ بتڕاشیت یان کورت بکه‌ت پاشی حه‌لال ببیت.
***
دوو: خەلەتی و پێشێلکاریێن خەلکی د طه‌وافێدا
1. پێگیربوون و به‌رده‌وام كرنا هنده‌ك دوعایان كو نه‌هاتینه ڤه‌گوهاستن ل ده‌مێ چوونا د مزگەفتا حه‌رامڤه یان دیتنا که‌عبێ بهێنه گۆتن.
یا سوننه‌ت ئه‌وه مرۆڤ ب تنێ وان تشتان بكه‌ت یێن ژ پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن بنه‌جھبووین و هاتین.
2. گۆتنا ئنیه‌تێ ب ده‌ڤی به‌ری ده‌ستپێکرنا طه‌وافێ.
جهێ ئنیه‌تێ ژی دلە، له‌وا گۆتنا وێ ب ده‌ڤی نەیا دروسته.
3. ده‌ستپێکرنا طه‌وافێ به‌ری گه‌هشتنا ب به‌رێ ڕه‌ش، وه‌ک یه‌ده‌گ (ئحتیاط).
ئه‌ڤه ژ زێده‌گاڤی و توندڕه‌ویێیە.
4. ده‌ستپێکرنا طه‌وافێ پشتی ده‌ربازبوونا ژ به‌رێ ڕه‌ش، و هژمارتنا وێ ب گه‌ڕه‌كێ (شه‌وطه‌كی).
ئه‌ڤه خه‌له‌تییە، و ئه‌گه‌ر وه‌کر؛ هنگی ئه‌و گه‌ڕ بۆ ناهێته هژمارتن.
5. بلندکرنا ده‌ستان ده‌مێ دگه‌هیته به‌رامبه‌ری به‌رێ ڕه‌ش وه‌کی شێوازێ بلندكرنا ده‌ستان د نڤێژێدا، یان سێ جاران بلندکرنا ده‌ستان.
سوننه‌ت ئه‌وه کو ب تنێ جاره‌کێ ب ده‌ستێ خۆ یێ ڕاستێ ئاماژه‌یێ بۆ بکه‌ت.
6. ڕاوه‌ستيانا درێژ ل ده‌مێ دهێته به‌رامبه‌ری به‌رێ ڕه‌ش.
سوننه‌ت ئه‌ڤه‌یه ڕاوه‌ستيانا خۆ درێژ نه‌كه‌ت.
7. قه‌ره‌بالغی دروستكرنه‌كا دژوار بۆ گه‌هشتنا به‌رێ ڕه‌ش دا کو ماچی بکه‌ن.
سوننه‌ت ئه‌وه کو قه‌ره‌بالغییێ دروست نه‌که‌ت، ئه‌گه‌ر شیا بێی قه‌ره‌بالغی بگه‌هیتێ؛ بلا بکه‌ت، ئه‌گه‌ر نه‌شیا؛ ب تنێ دێ ئاماژه‌یێ بۆ که‌ت.
8. پاشڤه‌زڤڕین ئه‌گه‌ر ژ به‌رێ ڕه‌ش ده‌رباز بوو و ته‌کبیر نه‌گۆت؛ دا کو ئاماژه‌یێ بۆ بکه‌ت و ته‌کبیرێ بێژیت، یان ته‌کبیرگۆتن پشتی ده‌ربازبوونێ.
ئه‌ڤه هه‌می خه‌له‌تییە، چونکی ئه‌و كار سوننه‌ته‌كه و جهێ وێ بوری و چوو، و زڤرین بۆ کرنا وێ سوننەت نینه و چ ل سه‌ر وی نینە یێ ژبیر بکه‌ت یان ب مهرهم بهێلیت.
9. تایبه‌تکرنا هه‌ر گه‌ڕه‌كێ (شه‌وطه‌كی) ب دوعایه‌کا دیارکریڤه.
بۆ ڤێ چه‌ندێ چ به‌ڵگە نینە، و سوننه‌ت ئه‌وه کو ئه‌و كه‌سێ طه‌وافێ دكه‌ت هه‌ر دوعایه‌كا وی بڤێت كو خێر و باشییا دونیا و ئاخره‌تێ تێدا هه‌بیت بۆ خۆ بکه‌ت و زكرێ خودێ بكه‌ت ب هه‌ر زکرەکێ دروست، وه‌کی ته‌سبیح (سبحان الله) و ته‌حمید (الحمدلله)، ته‌هلیل (لا إله إلا الله) و ته‌کبیران (الله أكبر) یان خواندنا قورئانێ.
10. ڕێڤەچوونا ب لەز (الرَمَل) د هه‌می گه‌ڕێن طه‌وافێدا.
سوننه‌ت ئه‌وه کو ب تنێ د سێ گه‌ڕێن ده‌ستپێکێدا بیت.
11. پێگیر نه‌بوونا بێی ئه‌گه‌ر ب وێ چه‌ندێ کو که‌عبه ل لایێ وی یێ چه‌پێ بیت د طه‌وافێدا.
سوننه‌ت ئه‌وه کو که‌عبه ل لایێ چه‌پێ بیت، له‌وا نابیت خه‌مسارییێ د ڤێ چه‌ندێدا بكه‌ت، به‌لێ ئه‌گه‌ر هێجه‌ته‌كا شه‌رعی هه‌بوو ژ به‌ر قه‌ره‌بالغییێ و تشتێ هۆسا، هنگی چ ل سه‌ر نینە.
12. ماچیکرنا ڕوکنێ یه‌مانی یان ئاماژه‌كرن ب وی ل ده‌مێ شیانێن ماچیكرنا وی نه‌بن.
سوننه‌ت ئه‌وه کو ب تنێ ب ده‌ستی ده‌ست لێ بده‌ی بێی ماچیکرن، ئه‌گه‌ر نه‌شیا ده‌ست لێ بده‌ت، ئاماژه‌یێ بۆ ناکه‌ت.
13. ده‌ستلێدان و ماچیکرنا هه‌می ڕوکنێن که‌عبێ، یان دیوارێن وێ و خۆ پێ مه‌سحکرن.
ئه‌ڤه دژی سوننه‌تێیە، چونکی ب تنێ ماچیکرنا به‌رێ ڕه‌ش و ده‌ستلێدانا ڕوکنێ یه‌مانی تشته‌كێ شه‌رعی و دروسته.
14. هزرکرن ب وێ چه‌ندێ کو ده‌ستلێدانا ڕوکنێ یه‌مانی و به‌رێ ڕه‌ش بۆ توبه‌ڕکێیە نه بۆ عیباده‌تی.
ئه‌ڤه هه‌می نه‌زانین و سه‌رداچوونه، چونکی مفا و زیان ب تنێ د ده‌ستێ خودێ دایە و ژ عومه‌ری (خودێ ژێ ڕازی بیت) هاتییە ڤه‌گوهاسن کو هاته ده‌ڤ به‌رێ ڕه‌ش و ماچی کر، پاشی گۆت: ((إِنِّي أَعْلَمُ أَنَّكَ حَجَرٌ، لَا تَضُرُّ وَلَا تَنْفَعُ، وَلَوْلَا أَنِّي رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يُقَبِّلُكَ مَا قَبَّلْتُكَ)) [1] ئانكو: ((ب ڕاستی ئه‌ز دزانم تۆ ب تنێ به‌ره‌کی، نه زیانێ دگه‌هینی و نه مفای، و ئه‌گه‌ر من نه‌دیتبا پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن تۆ ماچی دكری؛ من تۆ ماچی نه‌دکری)). [1] رواه البخاري، برقم (1597)
15. بلندکرنا ده‌نگی ب دوعایان ب شێوه‌یه‌کی کو طه‌وافکه‌ران بێزار بکه‌ت.
سوننه‌ت ئه‌وه مرۆڤ د ناڤبه‌را خۆ و خودایێ خۆدا دوعا بکه‌ت و ذکری بکه‌ت؛ دا کو یێن دی بێزار نه‌که‌ت.
16. مژیلبوون ب وێنەگرتنێ یان ئاخڤتنێن لاوه‌كیڤه د طه‌وافێدا.
یا دروست بۆ طه‌وافکه‌ری ئه‌ڤه‌یه یێ ب خوشوع و خۆشكاندنی بیت بۆ خودایێ خۆ و دلێ وی یێ ئاماده بیت.
17. ب دویماهیك ئینانا طه‌وافێ به‌ری پشتڕاستبوونێ ژ گه‌هشتنا به‌رێ ڕه‌ش.
یا پێدڤییه مرۆڤ گه‌ڕا حه‌فتێ ته‌مامبکه‌ت هه‌تا پشتڕاست دبیت یان هزرا وی پتر بۆ هندێ بچیت کو گه‌هشتییە به‌رامبه‌ر به‌رێ ڕه‌ش.
18. هه‌بوونا باوه‌رییێ ب وێ چه‌ندێ کو كرنا دوو ڕکاعه‌تێن طه‌وافێ پێدڤییە ڕاسته‌وخۆ ل پشت مه‌قامی بن یان نێزیکی وی بن، له‌وا ل وێرێ قه‌ره‌بالغییێ دروستدکه‌ن و د ڕۆژێن وه‌رزیدا نه‌خۆشییێ بۆ طه‌وافکه‌ران دروستدكه‌ن و ڕێکا طه‌وافا وان دگرن.
ئه‌ڤ هزرە یا خه‌له‌تە، چونكی دوو ڕکاعه‌تێن پشتی طه‌وافێ ل هه‌ر جهه‌کێ مزگەفتێ بیت دروسته، نڤێژکه‌ر دشێت مه‌قامی بکه‌ته د ناڤبه‌را خۆ و که‌عبێدا - خۆ ئه‌گه‌ر یێ ژێ دویر ژی بیت - و ل حەوشا مزگەفتێ یان بانێ وێ نڤێژێ بکه‌ت و ژ نه‌خۆشی دروستكرنێ بهێته پاراستن، هه‌ر دیسان نڤێژا وی دێ ب خوشوع و ئارامی بیت.
19. درێژکرنا دوو ڕکاعه‌تێن طه‌وافێ و دوعاکرن پشتی وان.
سوننه‌ت سڤککرن و كورتكرنا وانە و کو چ دوعایان ل دویڤ نه‌که‌ت؛ چونکی ژ پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن بنه‌جھ نه‌بوویه.
20. کرنا دوو ڕکاعه‌تێن طه‌وافێ ب شێوه‌یێ (اضطباع) (ئانكو: ملێ خۆ یێ ڕاستێ ده‌ربێخیت و ڕویس بكه‌ت).
سوننه‌ت ئه‌ڤه‌یه ئێكسه‌ر پشتی ب دویماهیك ئینانا طه‌وافێ؛ ئه‌و قه‌دا سه‌ری یا جلكێ خۆ بزڤرینیته سه‌ر هه‌ردوو ملێن خۆ.
***
سێ: خەلەتی و سه‌رپێچییێن خەلکی د سەعییێدا (هاتن و چوونا د ناڤبه‌را صه‌فا و مه‌روه‌یێدا)
1. ڕویسكرنا ملێ ڕاستێ د سەعییێدا.
وه‌کی به‌ری نوکه مه گۆتی، ڕویسكرنا ملێ ڕاستێ (اضطباع) ب تنێ د طه‌وافێ دایە.
2. گۆتنا ئنیه‌تێ ب ده‌ڤی به‌ری ده‌ستپێکرنا سەعییێ.
وه‌کی به‌ری نوکه مه گۆتی، جهێ ئنیه‌تێ دلە و گۆتنا وێ ب ده‌ڤی تشته‌كێ نه‌یێ دروسته.
3. ده‌ستپێکرنا سەعییێ ژ مەروەیێ.
ئه‌ڤه ژی خه‌له‌تییە و یێ وه‌بکه‌ت، ئه‌و گه‌ڕ (شه‌وط) بۆ ناهێته هژمارتن.
4. هنده‌ك كه‌س هزر دکه‌ن چوون و هاتن هه‌ردوو دبنه گه‌ڕه‌ك، له‌وا چارده گه‌ڕێن سەعییێ دکه‌ن.
ئه‌ڤه ژی خه‌له‌تییە؛ چونکی چوون ژ سه‌فایێ بۆ مه‌روه‌یێ گه‌ڕه‌كه و ژ مه‌روه‌یێ بۆ سه‌فایێ گه‌ڕه‌كا دییه و ده‌ستپێک ژ سه‌فایێیە و دویماهیك ل مه‌روه‌یێیە.
5. سه‌رکه‌ڤتن بۆ بلنداهییا چیایێ سه‌فایێ و هزرکرن کو پێدڤییە ئه‌ڤ چه‌نده بهێته کرن.
چ به‌ڵگە ل سه‌ر مه‌رجبوونا وێ نینن.
6. بلندکرنا هه‌ردوو ده‌ستان و ئاماژه‌كرن ب وان وه‌کی وی شێوازێ د ته‌کبیرێن نڤێژێدا دهێته کرن.
یا دروست ئه‌وه کو ب تنێ به‌رێ خۆ بده‌یه قیبلێ و ئه‌و دوعایێن هاتین بکه‌ی.
7. سەعی و ڕێڤه‌چوونا ئافره‌تێ ب له‌ز د ناڤبه‌را هه‌ردوو نیشاناندا وه‌کی زه‌لامان.
یا دروست بۆ وێ ئه‌وه کو ب تنێ ب ڕێڤه بچیت، ئه‌ڤه ژی ب ئێكده‌نگییا زانایان؛ ئه‌ڤه ژی بۆ هندێیه دا خۆ ژ دیاربوون و ئاشكه‌رابوونا له‌شێ خۆ بپارێزیت.
8. تایبه‌تکرنا هه‌ر گه‌ڕه‌كا سەعییێ ب دوعایه‌کا دیارکریڤه.
چ به‌ڵگە بۆ ڤێ چه‌ندێ نینن، به‌لکی چ دوعا بڤێت دێ که‌ت بێی تایبه‌تکرن.
9. بلندکرنا ده‌نگی د سەعییێدا ب شێوه‌یه‌کی کو خه‌لکی بێزار بکه‌ت.
سوننه‌ت ئه‌وه مرۆڤ د ناڤبه‌را خۆ و خودایێ خۆدا دوعا بکه‌ت و زکری بکه‌ت؛ دا کو یێن دی بێزار نه‌که‌ت.
10. له‌زکرن د سەعییێدا د ناڤبه‌را سه‌فا و مه‌روه‌یێدا د هه‌می گه‌ڕاندا.
سوننه‌ت ئه‌وه ڕێڤه‌چوونا ب له‌ز ب تنێ د ناڤبه‌را هه‌ردوو نیشانێن که‌سكدا بیت.
11. کرنا دوو ڕکاعه‌تێن نڤێژێ پشتی ب دویماهیك ئینانا سەعییێ.
چ به‌ڵگە ل سه‌ر ڤێ چه‌ندێ نینن، له‌وا کرنا وێ تشته‌كێ نه‌یێ دروسته.
12. سەعیکرنا سوننه‌ت (تطوع) ده‌مێ بۆ حه‌جێ یان عومرێ نه‌بیت.
سەعیكرنا سوننه‌ت نینه و نه‌یا دروسته.
***
چوار: خەلەتی و سه‌رپێچییێن خەلکی د تڕاشین یان کورتکرنا پرچێدا
1. خه‌مساریكرن د تڕاشین یان كورتكرنا پرچێ هه‌مییێدا.
سوننه‌ت ئه‌ڤه‌یه پرچا سه‌ری هه‌می بهێته تڕاشین یان كورتكرن.
2. تڕاشین یان کورتکرن د ناڤ مزگەفتا حه‌رامدا و هاڤێتنا مویان تێدا.
پێدڤییه ڕێز ل مزگەفتا حه‌رام بهێته گرتن و بهێته مه‌زنڕاگرتن و ڕژدی ل سه‌ر پاقژییا وێ بهێته كرن.
3. گيروکرنا تڕاشینێ یان کورتکرنێ ب گیروكرنه‌كا مه‌زن کو ببیتە ئه‌گه‌رێ ژبیرکرنێ یان مژیلبوونێ ژێ.
یا دروست ئه‌ڤه‌یه ئێكسه‌ر پشتی ب دویماهیك ئینانا طه‌وافێ و سەعییێ ئه‌ڤ كاره بهێته کرن و له‌ز لێ بهێته كرن.
4. ئه‌نجامدانا وان تشتێن چێنابیت مرۆڤ ل بن ئیحرامان ئه‌نجام بده‌ت به‌ری تڕاشین یان کورتکرنا پرچێ.
یا پێدڤی ئه‌ڤه‌یه مرۆڤ چ ژ وان تشتێن چێنابیت مرۆڤ ل بن ئیحرامان ئه‌نجام بدەت بكه‌ت هه‌تا پشتی تڕاشین یان کورتکرنا پرچێ.
***
خەلەتی و سه‌رپێچییێن گرێدایی ب حەجێڤە
ئێک: خەلەتی و سه‌رپێچییێن خەلکی ل ڕۆژا تهرویێ (یوم التروية)
1. هنده‌ك خه‌لك هزر دکه‌ن کو يا يا دروست ئه‌وه ئنيه‌تئينان ل ڕۆژا تهرویێ ل مزگەفتا حه‌رام یان ل بن میزابێ بيت.
به‌لێ سوننه‌ت ئه‌وه مرۆڤ ژ جهێ خۆ یێ لێ؛ ئنيه‌تێ بينيت، چ ل مه‌که‌هێ بیت یان ل مینایێ.
2. گێروکرنا ئينانا ئنيه‌تێ هه‌تا پشتی نڤێژا نیڤرۆ.
سوننه‌ت ئه‌وه به‌ری نڤێژا نیڤرۆ و هه‌ر ل سپێدێ ئنيه‌تا خۆ بۆ حەجێ بينيت.
3. هێلانا مانا ب شه‌ڤێ ل مینایێ د گەل هەبوونا شیانان.
سوننه‌ته حه‌جی ب شەڤێ ل مینایێ بمینیت مادەم دشێت؛ ژ به‌ر كو پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن ئه‌ڤ كاره یێ كری.
4. کۆمکرنا نڤێژان ل مینایێ.
سوننەت ئەوە تۆ نڤێژێن خۆ ل مینایێ ب کورتکرنڤە بکەی نە کۆمکرن، ئەڤە ژی وەك چاڤلێکرنەك بۆ پێغەمبەری صەلات و سەلامێن خودێ ل سەر بن.
***
دوو: خەلەتی و سه‌رپێچییێن خەلکی ل ڕۆژا عەرەفێ
1. ڕاوه‌ستيان ل عه‌ره‌فێ كو هنده‌ك كه‌س وه‌ك یه‌ده‌گ وه‌رگرتن (ئحتیاط)؛ پشكه‌كێ ژ ڕۆژا هه‌شتێ لێ ڕادوه‌ستن.
ئه‌ڤه ژ خۆزه‌حمه‌تدانه‌كا زێده و ژ وێ زێده‌گاڤیكرنێیه يا پاشڤه‌برن ژێ هاتییه كرن.
2. ده‌رکه‌ڤتن بۆ عه‌ره‌فێ ژ ڕۆژا هه‌شتێ یان شه‌ڤا نه‌هێ و مانا ب شه‌ڤێ ل وێرێ.
ئه‌ڤه ژی به‌رۆڤاژی سوننه‌تێیە و ژ ده‌ستدانا سوننەتا مانا ب شه‌ڤێ ل مینایێ تێدا هەیە.
3. ڕاوه‌ستیان ل ده‌رڤه‌ی سنوورێن عه‌ره‌فێ.
پێدڤییه حه‌جی ل ناڤ سنوورێن عه‌ره‌فێ ڕاوه‌ستیت.
4. هنده‌ك وه‌سا هزر دكه‌ن کو پێدڤییە د گەل ئیمامی ل مزگەفتا نه‌میره نڤێژێ بکه‌ی و قه‌ره‌بالغییه‌كا زێده بۆ مانا ل وێرێ دروست دبیت.
ئه‌ڤ چه‌نده نه تشته‌كێ فه‌ر و پێدڤییە و دروستكرنا قه‌ره‌بالغێ بۆ ڤێ چه‌ندێ نەیا دروسته.
5. به‌رێخۆدانا چیایێ ئیلال (إلال) ل ده‌مێ دوعاكرنێ.
سوننه‌ت ئه‌ڤه‌یه مرۆڤ به‌رێ خۆ بده‌ته قیبلێ.
6. باوه‌ری ب واجببوونا سه‌رکه‌ڤتنا چیایێ ئیلال یان کو ئه‌و ژ کارێن حەجێیە یان وی چیایی خێره‌كا تایبه‌ت هەیە ل سه‌ر جهێن دی یێن عه‌ره‌فاتێ.
چ به‌ڵگە ل سه‌ر ڤێ چه‌ندێ نینن، به‌لکی ئه‌ڤه به‌رۆڤاژی ڕێنماییێن پێغه‌مبه‌رییە صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن.
7. ناڤکرنا چیایێ ئیلال ب چیایێ ڕه‌حمەت و دلۆڤانییێ، یان چیایێ دوعایێ.
یا دروست ئه‌وه کو ناڤێ وی ئیلاله و چ به‌ڵگە ل سه‌ر ناڤکرنا وی ب چیایێ دلۆڤانییێ یان دوعایێ نینن.
8. چوونا د ناڤ قوببه‌یا ل سه‌ر چیایێ عه‌ره‌فێ و ناڤکرنا وێ ب قوببه‌یا ئاده‌می و نڤێژکرن تێدا و طه‌وافکرن ل دۆر وێ وه‌کی طه‌وافا ل دۆر که‌عبێ.
ئه‌ڤه هه‌می ژ بیدعه‌یێن قه‌ده‌غه‌کرینە و دبیت بگه‌هیته ئاستێ شرکێ.
9. خۆڤه‌مالین و توبه‌ڕككرن ب وێ ستوینا ل سه‌ر چیایێ دلۆڤانییێ ل عه‌ره‌فاتێ هاتییه دانان و نڤیسینا ناڤان ل سه‌ر وێ.
ئه‌ڤه هه‌می ژ بیدعه‌یێن قه‌ده‌غه‌کرینە و دبیت بگه‌هیته ئاستێ شرکێ.
10. دانانا پاره‌یان د ناڤ وان تیك و ڤالاهییێن ل چیایێ عه‌ره‌فێ یان چیایێ نووردا هه‌ین یان دانانا پرچێ یان نینۆکان یان تشته‌ك ژ جلکان د ناڤ وان تیكاندا و هه‌بوونا باوه‌رییێ ب وێ چه‌ندێ کو ئه‌ڤه دێ بیتە ئه‌گه‌ر جاره‌كا دی خودانێن وان بزڤڕنە ڤان جهان.
ئه‌ڤه هه‌می ژ بیدعه‌یێن قه‌ده‌غه‌کرینە و دبیت بگه‌هیته ئاستێ شرکێ.
11. هنده‌ك خه‌لك هزر دکه‌ن كو دڤێت مرۆڤ ل وی جهی ڕاوه‌ستیت یێ پێغه‌مبه‌ر صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر لێ ڕاوه‌ستیای، یان زه‌حمه‌تێ بۆ بکێشن دا بگه‌هنه وی جهی.
یا دروست ئه‌ڤه‌یه كو ئه‌ڤ چه‌نده نه تشته‌كێ فه‌ر و پێدڤییه و زه‌حمه‌تکێشان بۆ وێ نەیا دروسته.
12. ژده‌ستدانا وه‌ختی و هێلانا دوعا و زکری و مژویلبوون ب تشتێن بێ مفاڤه.
13. گیروکرنا ده‌ستپێکرنا دوعایان هه‌تا ده‌م نێزیکی ئاڤابوونا ڕۆژێ دبیت، یان هه‌تا دویماهیكا ڕۆژێ.
14. زه‌حمه‌تکێشان بۆ ڕاوه‌ستیانێ ل سه‌ر پێیان بۆ دوعاكرنێ و هزرکرن کو ئه‌ڤه سوننه‌تە، یان هزرکرن کو ڕامانا ڕاوه‌ستیانا ل عه‌ره‌فێ ڕاوه‌ستیانە ل سه‌ر پێیان بۆ دوعاكرنێ.
یا دروست ئه‌وه کو مهرهم ب ڕاوه‌ستیانا ل عه‌ره‌فێ ئه‌ڤه‌یه د وی ده‌میدا ل وێرێ بیت، چ ل سه‌ر پێیان بیت یان یێ ڕوینشتی بیت، چ یێ سویار بیت یان یێ پیادە بیت.
15. ده‌ركه‌ڤتن ژ عه‌ره‌فێ به‌ری ئاڤابوونا ڕۆژێ.
ئه‌ڤه یا حه‌رامە؛ چونکی به‌رۆڤاژی سوننەتا پێغه‌مبه‌رییە صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن.
16. گیروکرنا ده‌ركه‌ڤتنێ پشتی ئاڤابوونا ڕۆژێ بێی ئه‌گه‌ر (عوزر).
سوننه‌ت ئه‌وه مرۆڤ ڕاسته‌وخۆ پشتی ئاڤابوونا ڕۆژێ بچیت، ئه‌و نه‌بیت ئه‌گه‌ر مرۆڤی ئه‌گه‌ره‌ك هه‌بیت.
17. هنده‌ك كه‌سان ئه‌و باوه‌ری یا هه‌ی کو ڕاوه‌ستیانا ل عه‌ره‌فێ ل ڕۆژا ئه‌ینییێ ل هه‌مبه‌ری حه‌فتێ حەجایە.
به‌لێ چ به‌ڵگە ل سه‌ر ڤێ چه‌ندێ نینن.
***
سێ: خەلەتی و سه‌رپێچییێن خەلکی د چوونا به‌ره‌ڤ موزده‌لیفێڤە و مانا ب شه‌ڤێ ل وێرێ
1. ب له‌زکرن ل ده‌مێ چوونێ ژ عه‌ره‌فێ و بێزارکرن ب ترومبێلان.
سوننه‌ت ئه‌ڤه‌یه مرۆڤ ب ئارامی و بێی ئازاردان بچیت.
2. هنده‌ك خه‌لك هزر دکه‌ن کو سه‌رشويشتن بۆ مانا ب شه‌ڤێ ل موزده‌لیفێ تشته‌كێ دروسته.
به‌لێ چ به‌ڵگە ل سه‌ر دروستییا وێ نینن.
3. هنده‌ك خه‌لك هزر دکه‌ن کو سوننه‌ته یێ سویار بچیتە خوار دا ب پێیان بچیته د ناڤ موزده‌لیفێدا.
به‌لێ چ به‌ڵگە ل سه‌ر دروستییا وێ نینن.
4. ڕاوه‌ستيان ل جهه‌کی به‌ری پشتڕاستبوونێ کو ئه‌و جھ یێ د ناڤ سنوورێن موزده‌لیفێدا.
5. هێلانا له‌زكرن و ده‌ستپێکرنا نڤێژێ ل ده‌ستپێکا ڕاوه‌ستيانا ل موزده‌لیفێ.
سوننه‌ت ئه‌ڤه‌یه پشتی دگه‌هیته موزده‌لیفێ؛ ئێكسه‌ر ده‌ست ب نڤێژێ بكه‌ت و له‌زێ تێدا بكه‌ت.
6. مژویلبوون ب کۆمکرنا به‌رکان ل ده‌ستپێکا چوونێ و ڕژدبوون ل سه‌ر كۆمكرنا وان پتر ژ چوونا د ناڤدا و هزرکرن کو ئه‌و تشته‌كێ دروسته.
چ به‌ڵگە ل سه‌ر ڤێ چه‌ندێ نینن.
7. گیروکرنا نڤێژێن مه‌غره‌ب و عه‌یشا هه‌تا ده‌مێ وان ده‌رباز دبیت کو نیڤا شه‌ڤێیە.
پێدڤییه به‌ری نیڤا شه‌ڤێ نڤێژێن مه‌غره‌ب و عه‌یشا بهێنه كرن خۆ ئه‌گه‌ر به‌ری گه‌هشتنا موزده‌لیفێ ژی بیت.
8. ساخکرنا شه‌ڤا موزده‌لیفێ ب نڤێژێن شه‌ڤێ یان عیباده‌تی یان یاری و تڕانه‌یان.
یا سوننه‌ت ئه‌ڤه‌یه مرۆڤ ئێكسه‌ر بنڤیت و بێهنا خۆ ڤه‌ده‌ت، وه‌ك چاڤلێكرنه‌ك بۆ پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن، دا ئه‌ڤ نڤستن و بێهنڤه‌دانه هاریکارییا وی بکه‌ت ل سه‌ر کارێن ڕۆژا جه‌ژنێ.
9. ده‌رکه‌ڤتنا یێن لاواز و هه‌ڤالێن وان یێن د گه‌ل وان هاتین، به‌ری نیڤا شه‌ڤێ.
پێدڤییه ئه‌و ده‌رنه‌که‌ڤن هه‌تا پشتی نیڤا شه‌ڤێ.
10. ده‌رکه‌ڤتنا وی كه‌سێ نه ژ لاوازان بیت و وی كه‌سێ چ كه‌سێن لاواز ژی د گەل نه‌بن به‌ری سپێدێ.
پێدڤییه ئه‌و هه‌تا سپێدێ ل موزده‌لیفێ بمینن.
1. خۆگیروکرن د ده‌رکه‌ڤتنا ژ موزده‌لیفێ هه‌تا ڕۆژ دهه‌لیت.
سوننه‌ت ئه‌ڤه‌یه به‌ری هه‌لاتنا ڕۆژێ مرۆڤ ژ وێرێ ب ده‌ركه‌ڤیت.
***
چوار: خەلەتی و سه‌رپێچییێن خەلکی د کارێن ڕۆژا قوربانێدا
1. هنده‌ك هزر دکه‌ن سه‌رشووشتن بۆ به‌رهاڤێژتنێ تشته‌كێ دروسته.
به‌لێ چ به‌ڵگە ل سه‌ر دروستییا ڤی كاری نینن.
2. شووشتنا به‌رکێن جه‌مه‌راتان (ئه‌وێن مرۆڤ بۆ ڕه‌جما شه‌یتانی بكار دئینیت).
به‌لێ چ به‌ڵگە ل سه‌ر دروستییا ڤی كاری نینن.
3. هه‌بوونا باوه‌رییێ ب وێ چه‌ندێ کو به‌رهاڤێژتن دروست نابیت ئه‌گه‌ر به‌رك ژ موزده‌لیفەیێ نه‌بن.
چ به‌ڵگە ل سه‌ر ڤێ چه‌ندێ نینن و مرۆڤ دشێت ژ هه‌ر جهه‌کی به‌ركان هه‌لبگریت.
4. به‌رهاڤێژتن ب تشته‌کێ دی ژ بلی به‌رکان، یان به‌رهاڤێژتن ب به‌رێن مه‌زن.
ئه‌ڤه به‌رۆڤاژی ڕێنماییێن پێغه‌مبه‌رییە صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن.
5. توڕه‌بوون ل ده‌مێ به‌رهاڤێتژنێ و هه‌بوونا باوه‌رییێ كو ئه‌وێ ئه‌ڤ به‌ره لێ دهێنه وه‌ركرن شه‌یتانە.
6. کۆمبوون و گرێدانا ب کۆم ل ده‌مێ چوونێ بۆ به‌رهاڤێژتنێ و ئێشاندنا خه‌لکی.
7. زێده‌کرن ل سه‌ر وی زكرێ د شه‌ریعه‌تیدا هاتی ل ده‌مێ به‌رهاڤێژتنێ.
یا باشتر ب تنێ گۆتنا ته‌کبیرێیە.
8. هاڤێژتنا هه‌ر حه‌فت به‌ركان ب ئێك جار.
د ڤێ ڕه‌وشێدا ئه‌و به‌ركێن هاتینه هاڤێژتن؛ دێ ژ پێش به‌ركه‌كی ب تنێڤه هێنه هژمارتن و پێدڤییه هه‌ر ئێك ب تنێ بهێته هاڤێژتن.
9. دانانا به‌ركان د حه‌وزێدا بێی هاڤێژتن.
ئه‌ڤه ب تنێ تێرا ناکه‌ت و نه‌یا دروسته، یا دروست و شه‌رعی هاڤێژتنا وانە ب کێمترین ئاستێ ناڤێ وێ هاڤێژتن بیت.
10. هاڤێژتنا به‌ركان بۆ وی دیوارێ دیار و پێشچاڤ ب مهرهم و هزرکرنا وی کو ئه‌و مه‌ره‌ما سه‌ره‌کییە.
یا دروست و شه‌رعی ئه‌وه کو به‌رك بکه‌ڤیته د حه‌وزێدا و ئه‌گه‌ر خۆ ل دیوارێ دیار نه‌که‌ڤیت ژی.
11. به‌رهاڤێژتن ژ جهه‌کێ دویر و پشتڕاست نه‌بوون ژ که‌ڤتنا به‌رکان د حه‌وزا هاڤێژتنێدا.
12. ڕاوه‌ستيان بۆ دوعاكرنێ پشتی هاڤێژتنا جەمرەیا عەقەبە.
ئه‌ڤه نە كاره‌كێ دروست و شەرعییە؛ چونکی چ به‌ڵگە ل سه‌ر دروستییا وێ نینن.
13. سه‌رژێکرنا هه‌دییا جۆرێ (ته‌مه‌توع) و (قیرانێ) به‌ری ڕۆژا ئێكێ یا جه‌ژنێ.
یێ ڤی كاری بکه‌ت؛ ژێ ناهێتـه وه‌رگرتن و یا دروست نابیت و پێدڤییه ل سه‌ر وی کو جاره‌کا دی د ده‌مێ دیارکریدا ژ لایێ شه‌ریعه‌تیڤه سه‌رژێکه‌تەڤە، ئه‌و ده‌م ژی ڕۆژا جه‌ژنێیە هه‌تا دویماهیكا ڕۆژێن ته‌شریقێ.
14. پشتدانا سه‌رژێکرنێ و خێرکرنا ب بهایێ وێ.
یێ ڤی كاری بکه‌ت؛ ئه‌ڤه تێرا وی ناکه‌ت و پێدڤییه ئه‌و سه‌رژێکه‌ت.
15. تڕاشین یان کورتکرنا هنده‌ك جهێن سه‌ری.
سوننه‌ت ئه‌ڤه‌یه پرچا سه‌ری هه‌می بهێته تڕاشین یان كورتكرن.
16. به‌سكرن ب طه‌وافا هاتنێ ل جهێ طه‌وافا ئیفازێ یان پێشئێخستنا وێ ل سه‌ر ڕاوه‌ستیانا ل عه‌ره‌فێ و موزده‌لیفێ.
یێ ڤی كاری بکه‌ت؛ تێرا وی ناکه‌ت؛ چونکی طه‌وافا ئیفازێ ئێك ژ ستوینێن حەجێیه و حەج بێی وێ یا دروست نابیت و دروست نینە بهێته کرن هه‌تا پشتی ڕاوه‌ستیانا ل عه‌ره‌فێ و موزده‌لیفێ.
***
پێنج: خەلەتی و سه‌رپێچییێن خەلکی د کارێن ڕۆژێن مینایێدا (ڕۆژێن ته‌شریقێ)
1. سستاهیكرن د وه‌کاله‌ت و نوینه‌راتییێدا د به‌رهاڤێژتنێدا.
بنیات و بناخه ئه‌ڤه‌یه کو حه‌جی بخۆ به‌ركان بهاڤێژیت، ئه‌و نه‌بیت ئه‌گه‌ر هێجه‌ته‌كا شه‌رعی و قه‌بویلکری هه‌بیت کو دروست بکه‌ت بۆ وی وه‌کیله‌کی بگریت و ئه‌و ژ پێش ویڤه ڤی كاری بكه‌ت.
2. گه‌شتكرنا وی كه‌سێ وه‌کیله‌ك گرتی بۆ به‌رهاڤێژتنێ به‌ری ب دویماهیك هاتنا کار و ڕۆژێن حەجێ.
ئه‌ڤه یا خه‌له‌تە و نه كاره‌كێ دروسته، و پێدڤییه ل سه‌ر وی کو ل مینایێ یان جهێ لێ بمینیت هه‌تا کارێن حەجێ ب دویماهیك دهێن پاشی طه‌وافا خاتر خواستنێ بکه‌ت و ده‌رکه‌ڤیت.
3. به‌رهاڤێژتن د ڕۆژێن ته‌شریقێدا به‌ری خواربوونا ڕۆژێ ژ نیڤا ئه‌سمانی (ده‌مێ زه‌والێ).
سوننه‌ت به‌رهاڤێژتنە پشتی خواربوونا ڕۆژێ ژ نیڤا ئه‌سمانی.
4. نه‌بوونا ب دویڤئێكداهاتن و ڕێزبه‌ندییێ د هه‌ر سێ جه‌مه‌راتاندا ل ده‌مێ به‌رهاڤێژتنێ.
دویڤئێكداهاتن و ڕێزبه‌ندی تشته‌كێ فه‌ر و پێدڤییه، ب شێوه‌یه‌کی کو بەرێن جه‌مره‌یا ئێکێ پاشی یا ناڤنجی پاشی یا مه‌زن کو جه‌مره‌یا عه‌قه‌به‌یێیە بهاڤێژیت، ڤێجا هه‌ر كه‌سێ به‌رۆڤاژی ڤێ ڕێزبه‌ندییێ بکه‌ت یان وه‌كی وێ نه‌كه‌ت، پێدڤییە ئه‌و جاره‌كا دی هه‌رسێ جه‌مه‌راتان بكه‌ته‌ڤه و ڤێ جارێ ب دویڤئێكداهاتن و ڕێزبه‌ندی و یا بچویك بهژمێریت پاشی یێن ل دویڤ وێ بهاڤێژیت.
5. ڕاوه‌ستیان بۆ دوعاكرنێ پشتی هاڤێژتنا بەرێن جه‌مره‌یا عه‌قه‌به.
سوننه‌ت ئه‌وه کو دوعا ب تنێ پشتی هاڤێژتنا بەرێن جه‌مره‌یا ئێکێ و ناڤنجی بیت.
***
شه‌ش: خەلەتی و سه‌رپێچییێن خەلکی د طه‌وافا خاتر خواستنێدا
1. پێشئێخستنا طه‌وافا خاتر خواستنێ ل سه‌ر به‌رهاڤێژتنا ڕۆژا دویماهیكێ؛ دا کو ڕاسته‌وخۆ پشتی به‌رهاڤێژتنێ گه‌شتێ بکه‌ت.
ئه‌ڤه یا خه‌له‌تە و نه‌یا دروسته، و یێ هۆسا بکه‌ت، ئه‌ڤه وی د نه ده‌مێ وێدا کر و تێرا وی ناکه‌ت، و پێدڤییە پشتی به‌رهاڤێژتنێ بكه‌ته‌ڤه.
2. گرتنا وه‌کیله‌كی بۆ به‌رهاڤێژتنێ ژ پێش خۆڤه و طه‌وافکرن به‌ری وه‌کیلێ وی به‌ركان ب هاڤێژیت.
یا دروست ئه‌وه ئه‌و خۆ بگریت و چاڤه‌ڕێ بمینیت هه‌تا به‌ران بهاڤێژیت پاشی طه‌وافا خاتر خواستنێ بکه‌ت.
3. ب مهرهم پشت نه‌دانە که‌عبێ و پشت و پشت بزڤريت، وه‌ك ڕێزگرتن ل که‌عبێ.
چ به‌ڵگە ل سه‌ر دروستییا ڤێ چه‌ندێ نینن و باشترین ڕێك؛ ڕێك و ڕێبازا موحه‌ممه‌دییه صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن.
4. ڕاوه‌ستيان بۆ دوعاكرنێ ل ده‌مێ ده‌رکه‌ڤتنا ژ مزگەفتا حه‌رام.
چ به‌ڵگە ل سه‌ر ڤێ چه‌ندێ نینن.
5. مانا درێژ پشتی طه‌وافا خاتر خواستنێ ل مه‌که‌هێ بێی چ ئه‌گه‌رێن شه‌رعی و قه‌بویلکری هه‌بن.
پێدڤییه ئه‌و له‌زێ د ده‌ركه‌ڤتنا ژ مه‌که‌هێ بكه‌ت پشتی طه‌وافا خاتر خواستنێ ب دویماهیك دئینیت و چ تێدا نینه ئه‌و خۆ ل هیڤییا هه‌ڤالێن خۆ بگریت یان که‌ل و په‌لێن گه‌شتێ بۆ خۆ بکڕیت و تشتێن هۆسا.
ئه‌گه‌ر بێ چ ئه‌گه‌رێن شه‌رعی هه‌بن، بۆ ده‌مه‌كێ درێژ ماڤه؛ پێدڤییه ئه‌و جاره‌كا دی طه‌وافا خاتر خواستنێ دووباره بكه‌ت.
خەلەتی و سه‌رپێچییێن پەیوەندیدار ب سه‌ره‌دانا مزگەفتا پێغەمبەریڤە صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن
1. خۆ ڤه‌مالین ب دیوار و شفشێن ئاسنیڤە ل ده‌مێ سه‌ره‌دانا قه‌برێ پێغه‌مبه‌ری صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن و گرێدانا به‌ندك و تشتێن وه‌سا ب په‌نجه‌رانڤە وه‌ك تو‌به‌ڕك.
به‌ره‌که‌ت یا د وی تشتیدا یێ خودێ و پێغه‌مبه‌رێ وی صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن بۆ مه دانای و دروست كری، نه‌كو د بیدعه‌یان دابیت.
2. سه‌ره‌دانا شکه‌فتان ل چیایێ ئوحودێ و وه‌کی وێ شکه‌فتا حیرائێ و شکه‌فتا ثەور ل مه‌که‌هێ و گرێدانا پاته و په‌ڕۆكان ل وێرێ و دوعاکرن ب هنده‌ك دوعایێن خودێ ده‌ستویری پێ نه‌دای و زه‌حمه‌ت كێشان بۆ وێ چه‌ندێ.
ئه‌ڤه هه‌می بیدعەنە و چ بنیات بۆ وان د شه‌ریعه‌تێ پاقژدا نینن.
3. سەرەدانا هنده‌ك جهێن ئه‌و دبێژن ژ شوینوارێن پێغه‌مبه‌رینه صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن، وه‌کی جهێ ڕاوه‌ستيانا حێشترێ و ئه‌و بیرا گوستیرك كه‌ڤتییه تێدا یان بیرا عوسمانی و هه‌لگرتنا ئاخێ ژ ڤان جهان بۆ به‌ره‌که‌تێ.
4. دوعاکرن ژ مریان ل ده‌مێ سەرەدانا گۆڕستانا به‌قیعێ و قه‌برێن شه‌هیدێن ئوحودێ و هاڤێتنا پاره‌یان ل وێرێ وه‌کی خۆنێزیکكرن ل وان و تو‌به‌ڕککرن ب وان.
ئه‌ڤه ژ خه‌له‌تییێن مه‌زنن، به‌لکی ژ شرکا مه‌زنه وه‌کی زانایان دیارکری، و په‌ڕتووكا خودێ و سوننەتا پێغه‌مبه‌رێ وی صه‌لات و سه‌لامێن خودێ ل سه‌ر بن به‌ڵگەنە ل سه‌ر، چونکی عیباده‌ت ب تنێ بۆ خودێیە و دروست نینە چ تشته‌ك ژێ بۆ ژبلی وی بهێته ئه‌نجامدان وه‌کی دوعا و سه‌رژێکرن و نه‌زر و تشتێ هۆسا، ئه‌ڤه ژی ژ به‌ر گۆتنا خودێ: ((وَمَآ أُمِرُوٓاْ إِلَّا لِيَعۡبُدُواْ ٱللَّهَ مُخۡلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ...)) ئانكو: ((و د هه‌مى شەريعه‌تاندا فه‌رمان ب تشته‌كى ل وان نه‌هاتبوو كرن ژ بلی هندێ كو ئه‌و په‌رستنا خودێ ب تنێ بكه‌ن و ب عيباده‌تى قه‌ستا كنارێ وى بكه‌ن، ڕوویێ خۆ ژ شركێ وه‌رگێڕنه باوه‌رییێ)). [البينة: 5]
و صەلات و سەلامێن خودێ ل سەر پێغەمبەرێ مە موحەممەدی بن.
Related books
All books- فه‌توایێن حه‌ج و عومرێ و سه‌ره‌دانێ23 languages
فه‌توایێن حه‌ج و عومرێ و سه‌ره‌دانێ
ئه‌ڤ فه‌توایه ژ كۆما فه‌توایێن لژنا هه‌میشه‌ی یا شاهنشینا عه‌ره‌بستانا سعودی هاتینه، د گه‌ل كورتكرنا پرسیارا، كورتكرنه‌كا وه‌سا كو د گه‌ل جهی ب گونجیت. ئێك: فه‌توایێن گشتی پرسیار: ئه‌رێ دروسته بابێ من عومره‌یه‌كێ ب پاره‌یه‌كی بكه‌ت كو یێن ژ بانكێ قه‌ر كرین؟ به‌رسڤ: پێدڤییه ئه‌و كه‌سێ دڤێت حه‌جێ یان عومرێ بۆ خۆ یان بۆ كه‌سه‌كێ دی بكه‌ت؛ ئه‌و بۆ حه‌ج و عومرا خۆ پاره‌یه‌كێ پاقژ و حه‌لال هه‌لبژێریت؛ چونكی خودێ یێ پاقژه و ب تنێ تشتێ پاقژ وه‌ردگریت.
- كورتییه‌ك ل دۆر چاوانییا كرنا عومرێ و ئه‌حكامێن وێ59 languages
كورتییه‌ك ل دۆر چاوانییا كرنا عومرێ و ئه‌حكامێن وێ
سوپاسی بۆ خودایێ هه‌می جیهانان بن، صه‌لات و سه‌لام ل سه‌ر پێغه‌مبه‌رێ مه موحه‌ممه‌دی بن و ل سه‌ر مالبات و صه‌حابییێن وی هه‌مییان بن. پشتی ڤێ چه‌ندێ دێ بێژم: ئه‌ڤه نامه‌یه‌كا كورته ل دۆر چاوانییا كرنا عومرێ و ئه‌حكام و ئادابێن وێ، تێدا مه ڕژدی ل سه‌ر ڕوهنكرنا پترییا وی تشتێ عومره‌كار پێدڤی دبیتێ كرییه. دوعا ژ خودێ دكه‌ین ئه‌و ڤی كارێ مه تایبه‌ت بۆ خۆ حسێب كه‌ت و بكه‌ته جهێ مفای بۆ هه‌می موسلمانان.
- ئیسلام ئایینێ پێغەمبەرێن خودێیە85 languages
ئیسلام ئایینێ پێغەمبەرێن خودێیە
ئیسلام خۆڕادەستکرنە بۆ خودایێ چێکەرێ گەردوونی و ڕێڤەبەرێ وی،و سەرچەمییانە بۆ وی ب ڤیان و حەزژێکرن و مەزنڕاگرتنێ، بنیاتێ ئیسلامێ باوەری ئینانە ب خودێ و ب وێ چەندێ کو ب تنێ خودێ چێکەر و ئافراندەرە و هەر تشتەکێ دی ژ بلی وی یێ چێکری و ئافراندییە، دیسان باوەری ئینانە کو خودێ ب تنێ یێ ژ هەژی پەرستنێیە، ئەو خودایەکێ ب تنێیە و وی چ شریک و هەڤال نینن و ژ بلی وی چ تشت ژ هەژی پەرستنێ نینن، ناڤێن جوان و سالۆخەتێن بلند یێن وینە، ئەو خۆدانێ بلنداهییا ڕەهایە بیێ چ کێماسی د گەل بن، نە ئەو ژ کەسێ بوویە و نە کەس ژ وی بوویە و وی چ هەڤکویڤ ژی نینن و نە د حەلییێتە د ناڤ چ چێکرییێن خۆدا و نە دچیتە د ناڤ لەشێ چ…
- الإسلام دين رب العالمين