Skip to content

ارکان نماز چه هستند؟

الباب / الفصل
قسم الفقه

السؤال

س٢٢: ما أركان الصلاة؟

پرسش ۲۲: ارکان نماز چه هستند؟

الجواب

ج:هي أربعة عشر ركنًا، كما يلي:

  • أحدها: القيام في الفرض على القادر.

لحديث عمران بن حصين رضي الله عنه، عن النبي صلى الله عليه وسلم:

«صل قائمًا، فإن لم تستطع فقاعدًا، فإن لم تستطع فعلى جنب»

رواه البخاري.

  • تكبيرة الإحرام، وهي: "الله أكبر".

لقوله عليه الصلاة والسلام:

«إذا قمت إلى الصلاة فكبر»

متفق عليه.

  • قراءة الفاتحة.

«لا صلاة لمن لم يقرأ بفاتحة الكتاب»

  • الركوع، ويمد ظهره مستويًا ويجعل رأسه حياله.

الرفع منه.

  • الاعتدال قائمًا.

لقوله صلى الله عليه وسلم:

«ثم اركع حتى تطمئن راكعًا، ثم ارفع حتى تعتدل قائمًا»

  • السجود، وتمكين جبهته، وأنفه، وكفيه، وركبتيه، وأطراف أصابع قدميه من محل سجوده.
  • الرفع من السجود.
  • الجلوس بين السجدتين.

«ثم اسجد حتى تطمئن ساجدًا، ثم ارفع حتى تطمئن جالسًا»

والسُّنَّة: أن يجلس مفترشًا على رجله اليسرى، وينصب اليمنى، ويوجهها إلى القبلة.

لحديث أم المؤمنين عائشة رضي الله عنها:

«وكان يفرش رجله اليسرى، وينصب رجله اليمنى»

رواه مسلم.

  • الطمأنينة، وهي السكون في كل ركن فعلي.
  • التشهد الأخير.

لحديث ابن مسعود رضي الله عنه قال:

كنا نقول في الصلاة قبل أن يفرض التشهد.

رواه النسائي وأصله في الصحيحين.

  • الجلوس له.
  • التسليمتان، وهو أن يقول مرتين: "السَّلام عليكم ورحمة الله".

لحديث:

«أنه كان يسلم عن يمينه وعن يساره: السلام عليكم ورحمة الله، السلام عليكم ورحمة الله»

رواه الترمذي وغيره.

  • ترتيب الأركان -كما ذكرنا-، فلو سجد مثلًا قبل ركوعه عمدًا؛ بطلت صلاته، وسهوًا؛ لزمه الرجوع ليركع، ثم يسجد.

پاسخ: نماز چهارده رکن دارد که از این قرار است:

یکی از آنها: ایستادن در نماز فرض برای شخص تواناست

به دلیل حدیث عمران بن حصین رضی الله عنه از پیامبر صلی الله علیه وسلم که فرمودند:

«ایستاده نماز بگزار و اگر نتوانستی نشسته و اگر نتوانستی بر پهلو خوابیده».

به روایت بخاری.

  • تکبیرة الاحرام، یعنی گفتن «الله اکبر».

به دلیل سخن پیامبر علیه الصلاة والسلام که می‌فرماید:

«هرگاه برای نماز برخاستی، تکبیر بگو».

به روایت بخاری و مسلم.

  • خواندن سورهٔ فاتحه.

«کسی که فاتحه الکتاب را نخواند نماز ندارد».

رکوع، که در این هنگام کمرش را صاف کرده و سر خود را در موازات کمرش قرار می‌دهد.

برخاستن از رکوع.

  • ایستادن و راست کردن قامت.

به دلیل سخن پیامبر صلی الله علیه وسلم که می‌فرماید:

«سپس به رکوع برو تا آن‌که آرام یابی، سپس برخیز تا آنکه ایستاده آرام یابی».

سجده، و قرار دادن کامل پیشانی و بینی و کف دستان و زانوها و گوشه‌های انگشتان پا بر زمین در هنگام سجده.

برخاستن از سجده.

  • نشستن بین دو سجده.

«سپس به سجده برو تا آنکه در حال سجده آرام یابی، سپس سر از سجده بلند کن [و بنشین] تا آنکه در حال نشستن آرام یابی».

سنت آن است که به صورت افتراش بر پای چپش بنشیند و پای راست را قائم نگه داشته، انگشتانش را رو به قبله کند.

به دلیل حدیث ام المؤمنین عایشه رضی الله عنها که:

«پای چپش را فرش می‌کرد [و بر آن می‌نشست] و پای راستش را نصب می‌کرد».

به روایت مسلم.

طُمأنینه، یعنی آرام یافتن در هر رکن عملی.

تشهد پایانی.

به دلیل حدیث ابن مسعود رضی الله عنه که می‌فرماید:

ما در نماز، پیش از فرض شدن تشهد می گفتیم...

به روایت نسائی و اصل آن در صحیحین است.

نشستن برای تشهد پایانی.

  • گفتن دو سلام در پایان نماز، یعنی آنکه دو بار بگوید: «السلام علیکم ورحمة الله».

به دلیل این حدیث که:

«ایشان به سمت راست و چپشان [چنین] سلام می‌گفتند: السلام علیکم ورحمة الله، السلام علیکم ورحمة الله».

به روایت ترمذی و دیگران.

  • به ترتیب انجام دادن این ارکان - چنانکه بیان کردیم - بنابراین اگر به عمد، پیش از رکوعش سجده کند، نمازش باطل می‌شود؛ و اگر به سهو باشد و عمدی نباشد، لازم است برگردد و رکوع را انجام دهد و سپس سجده کند.