السؤال
س٢٢: ما أركان الصلاة؟
پرسش ۲۲: ارکان نماز چه هستند؟
الجواب
ج:هي أربعة عشر ركنًا، كما يلي:
- أحدها: القيام في الفرض على القادر.
لحديث عمران بن حصين رضي الله عنه، عن النبي صلى الله عليه وسلم:
«صل قائمًا، فإن لم تستطع فقاعدًا، فإن لم تستطع فعلى جنب»
رواه البخاري.
- تكبيرة الإحرام، وهي: "الله أكبر".
لقوله عليه الصلاة والسلام:
«إذا قمت إلى الصلاة فكبر»
متفق عليه.
- قراءة الفاتحة.
«لا صلاة لمن لم يقرأ بفاتحة الكتاب»
- الركوع، ويمد ظهره مستويًا ويجعل رأسه حياله.
الرفع منه.
- الاعتدال قائمًا.
لقوله صلى الله عليه وسلم:
«ثم اركع حتى تطمئن راكعًا، ثم ارفع حتى تعتدل قائمًا»
- السجود، وتمكين جبهته، وأنفه، وكفيه، وركبتيه، وأطراف أصابع قدميه من محل سجوده.
- الرفع من السجود.
- الجلوس بين السجدتين.
«ثم اسجد حتى تطمئن ساجدًا، ثم ارفع حتى تطمئن جالسًا»
والسُّنَّة: أن يجلس مفترشًا على رجله اليسرى، وينصب اليمنى، ويوجهها إلى القبلة.
لحديث أم المؤمنين عائشة رضي الله عنها:
«وكان يفرش رجله اليسرى، وينصب رجله اليمنى»
رواه مسلم.
- الطمأنينة، وهي السكون في كل ركن فعلي.
- التشهد الأخير.
لحديث ابن مسعود رضي الله عنه قال:
كنا نقول في الصلاة قبل أن يفرض التشهد.
رواه النسائي وأصله في الصحيحين.
- الجلوس له.
- التسليمتان، وهو أن يقول مرتين: "السَّلام عليكم ورحمة الله".
لحديث:
«أنه كان يسلم عن يمينه وعن يساره: السلام عليكم ورحمة الله، السلام عليكم ورحمة الله»
رواه الترمذي وغيره.
- ترتيب الأركان -كما ذكرنا-، فلو سجد مثلًا قبل ركوعه عمدًا؛ بطلت صلاته، وسهوًا؛ لزمه الرجوع ليركع، ثم يسجد.
پاسخ: نماز چهارده رکن دارد که از این قرار است:
یکی از آنها: ایستادن در نماز فرض برای شخص تواناست
به دلیل حدیث عمران بن حصین رضی الله عنه از پیامبر صلی الله علیه وسلم که فرمودند:
«ایستاده نماز بگزار و اگر نتوانستی نشسته و اگر نتوانستی بر پهلو خوابیده».
به روایت بخاری.
- تکبیرة الاحرام، یعنی گفتن «الله اکبر».
به دلیل سخن پیامبر علیه الصلاة والسلام که میفرماید:
«هرگاه برای نماز برخاستی، تکبیر بگو».
به روایت بخاری و مسلم.
- خواندن سورهٔ فاتحه.
«کسی که فاتحه الکتاب را نخواند نماز ندارد».
رکوع، که در این هنگام کمرش را صاف کرده و سر خود را در موازات کمرش قرار میدهد.
برخاستن از رکوع.
- ایستادن و راست کردن قامت.
به دلیل سخن پیامبر صلی الله علیه وسلم که میفرماید:
«سپس به رکوع برو تا آنکه آرام یابی، سپس برخیز تا آنکه ایستاده آرام یابی».
سجده، و قرار دادن کامل پیشانی و بینی و کف دستان و زانوها و گوشههای انگشتان پا بر زمین در هنگام سجده.
برخاستن از سجده.
- نشستن بین دو سجده.
«سپس به سجده برو تا آنکه در حال سجده آرام یابی، سپس سر از سجده بلند کن [و بنشین] تا آنکه در حال نشستن آرام یابی».
سنت آن است که به صورت افتراش بر پای چپش بنشیند و پای راست را قائم نگه داشته، انگشتانش را رو به قبله کند.
به دلیل حدیث ام المؤمنین عایشه رضی الله عنها که:
«پای چپش را فرش میکرد [و بر آن مینشست] و پای راستش را نصب میکرد».
به روایت مسلم.
طُمأنینه، یعنی آرام یافتن در هر رکن عملی.
تشهد پایانی.
به دلیل حدیث ابن مسعود رضی الله عنه که میفرماید:
ما در نماز، پیش از فرض شدن تشهد می گفتیم...
به روایت نسائی و اصل آن در صحیحین است.
نشستن برای تشهد پایانی.
- گفتن دو سلام در پایان نماز، یعنی آنکه دو بار بگوید: «السلام علیکم ورحمة الله».
به دلیل این حدیث که:
«ایشان به سمت راست و چپشان [چنین] سلام میگفتند: السلام علیکم ورحمة الله، السلام علیکم ورحمة الله».
به روایت ترمذی و دیگران.
- به ترتیب انجام دادن این ارکان - چنانکه بیان کردیم - بنابراین اگر به عمد، پیش از رکوعش سجده کند، نمازش باطل میشود؛ و اگر به سهو باشد و عمدی نباشد، لازم است برگردد و رکوع را انجام دهد و سپس سجده کند.