ރަސޫލާ މުޙައްމަދު ﷺ ގެ ސީރަތުގެ ޚުލާޞާއެއް
ނަބަވީ ސީރަތާ ބެހޭ މި ލުއި ފޮތަކީ، ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ޙަޔާތްޕުޅުގެ އެންމެ މުހިންމު ޙާދިޘާތައް ހުށައަޅާލަދީފައިވާ ފޮތެކެވެ. އެގޮތުން މިފޮތުގައި؛ އެކަލޭގެފާނު ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތުމާއި، ބޮޑުފުޅުވުމުން ފެށިގެން، ނަބީކަމާއިގެން ފޮނުއްވުމާއި، ދަޢުވަތާއި، ހިޖުރައާއި، ހަނގުރާމަތައް ހިމެނޭގޮތަށް، އެކަލޭގެފާނު ﷺ އަވަހާރަވުމަށް ދާންދެން ހިނގައިދިޔަ ކަންކަން ހިމެނިގެންވެއެވެ. މި ފޮތް އެކުލަވާލެވިފައިވަނީ ޙާދިޘާތައް ހުށައަޅައިދިނުމާއި އެއިން ލިބޭ ފައިދާތަކާއި ޢިބްރަތްތައް ޖަމަޢަކުރެވިގެންވާ ގޮތަށް، ފަސޭހަ އަދި ސާދާ އުސްލޫބަކުންނެވެ. އެއީ އެކަލޭގެފާނުގެ ހިދާޔަތް ދެނެގަތުމަށާއި، އެކަލޭގެފާނު…
These files are generated automatically from the book's text; their layout may differ from the printed edition.
ރަސޫލާ މުޙައްމަދު ﷺ ގެ ސީރަތުގެ ޚުލާޞާއެއް
ތައްޔާރުކުރީ
(އައް-ލަޖްނަތުލް-ޢިލްމިއްޔަތު ބިޖަމްޢިއްޔަތި ޚިދްމަތިލް-މުޙްތަވަލް-އިސްލާމީ ބިއް-ލުޣާތި) އެކި ބަސްބަހުން އިސްލާމީ އުފެއްދުންތަކަށް ޚިދުމަތްކުރާ ޖަމްޢިއްޔާގެ ޢިލްމީ ލަޖްނާ
މުޤައްދިމާ
ﷲ ގެ އިސްމުފުޅުން ފަށަމެވެ. އަދި އެކަލާނގެއަށް ޙަމްދު ހުއްޓެވެ. ޞަލަވާތާއި ސަލާމް ހުރީ ނަބީކަން ޚަތިމްކުރެއްވި ކަލޭގެފާނަށެވެ. އެއަށްފަހު ދަންނައެވެ:
ފަހެ، މިއީ ނަބީބޭކަލުންނާއި ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ސާހިބާ، އަދި ނަބީބޭކަލުންގެ ޚާތިމް، އަދި އެންމެހާ އާދަމުގެދަރިންގެ ސާހިބާގެ ޚުލާޞާ ސީރަތެކެވެ. އެކަލޭގެފާނު ﷺ އީ އެކަލޭގެފާނާ އެއްފަދަވާ މަތިވެރި ބޭކަލަކު މި ދުނިޔެ ދެކެފައި ނުވާ އެންމެ ފުރިހަމަ ޤުދުވަތު، އަދި އެންމެ ރިވެތި ނަމޫނާއެވެ. ފަހެ އެކަލޭގެފާނުގެ ޚުލުޤުފުޅު ކަމުގައިވީ ކީރިތި ޤުރުއާނެވެ. އެގޮތުން އުންމުލް މުއުމިނީން ޢާއިޝާ رضي الله عنها ގެ އަރިހުން ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ ގެ ޚުލްޤުފުޅާމެދު ސުވާލު ދެންނެވުނު ހިނދު، އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ: «ތިބާ ޤުރްއާން ކިޔަވަމެއް ނޫންހެއްޔެވެ؟» އަހަރެން ދެންނެވީމެވެ: "އާދޭހެވެ." އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ: «ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން، ﷲ ގެ ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ޚުލުޤުފުޅު ކަމުގައިވީ ޤުރްއާނެވެ.» ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿وَإِنَّكَ لَعَلَىٰ خُلُقٍ عَظِيمٖ﴾ މާނައީ: "އަދި ހަމަކަށަވަރުން، ކަލޭގެފާނު ވަނީ މާތްވެގެންވާ ޚުލްޤުފުޅެއްގެ މަތީގައިކަން ކަށަވަރެވެ." [އަލްޤަލަމް: 4]
އަހަރުމެން އެކަލޭގެފާނުގެ މާތްވެގެންވާ ސީރަތު ކިޔަނީ، އެއިން ވަޢުޡު ނަޞޭޙަތާއި ޢިބްރަތް ޙާޞިލުކުރުމަށެވެ. ފަހެ، އެކަލޭގެފާނަކީ އީމާންކަމާއި، ޢަމަލުތަކާއި، ބަސްތަކުގައި، އަހަރުމެން އެފަރާތަކަށް ތަބަޢަވާ އަހަރުމެންގެ އިމާމެވެ. އެއީ ﷲ ތަޢާލާގެ މި ވަޙީބަސްފުޅަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ގޮތުންނެވެ: ﴿لَّقَدۡ كَانَ لَكُمۡ فِي رَسُولِ ٱللَّهِ أُسۡوَةٌ حَسَنَةٞ لِّمَن كَانَ يَرۡجُواْ ٱللَّهَ وَٱلۡيَوۡمَ ٱلۡأٓخِرَ وَذَكَرَ ٱللَّهَ كَثِيرٗا﴾ މާނައީ: "ހަމަކަށަވަރުން ﷲ ގެ ރަސޫލާގެ ކިބައިގައި ތިޔަބައިމީހުންނަށް ރިވެތިވެގެންވާ ނަމޫނާއެއް ވެއެވެ. (އެއީ) ﷲ އާއި އާޚިރަތަށް އެދޭ، ގިނަގިނައިން ﷲ ހަނދުމަކުރާ މީހަކަށެވެ." [އަލްއަޙްޒާބު ސޫރަތް: 21]
އަދި އަހަރުމެން މި ސިޔަރަތު ލިޔުނީ ފަސޭހަ އުސްލޫބަކުންނެވެ. ބޮޑެތި މީހުންނާ ގުޅޭ، އަދި ކުޑަކުދިންނަށް ކިޔަވައިދިނުމަށްވެސް ގުޅޭނެ ގޮތަށެވެ. އެއީ ސިޔަރަތުގެ ޙާދިޘާތަކާއި އޭގެ ފައިދާތައް ބަޔާންކުރުން ޖަމަޢަކޮށްފައިވާ، ވާހަކަކިޔައިދޭ އުސްލޫބަކުންނެވެ. އަދި ފަހުމުވުމަށާއި ސިކުނޑިއަށް ނަގައިގަތުމަށް ފަސޭހަވުމަށްޓަކައި، ތަރުތީބުކުރެވިފައިވާ ފިލާވަޅުތަކެއްގެ ގޮތުގައި އަހަރުމެން އެ ހެދީމެވެ.
އަދި މީގައި އަހަރުމެން ސަމާލުކަން ދީފައިވާނީ ސީރަތުގެ މައިގަނޑު އަސާސްތަކާއި، އެންމެ މުހިއްމު ޙާދިޘާތަކަށެވެ. އެއީ އޭގެ ހުރިހާ ތަފްޞީލުތަކެއްގެ ފުންމިނަށް ދިޔުމަކާ ނުލައެވެ. އަދި އެ ފެށިގެން އަންނަނީ އެކަލޭގެފާނު ﷺ ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީއްސުރެ، އެކަލޭގެފާނު عليه الصلاة والسلام އަވަހާރަވުމަށް ދާންދެންނެވެ.
މަތިވެރިވެގެންވާ ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުން އަޅަމެން އެދި ދަންނަވަނީ، މިީގެ ސަބަބުން (އެންމެހައި މީސްތަކުންނަށް) ނަފާދެއްވާ އަދި މިއީ (އެކަލާނގެ ޙަޟްރަތުގައި) ޤަބޫލުވެވޮޑިގެންވާ ޢަމަލެއް ކަމުގައި ލިޔުއްވާ، އަދި އަޅަމެންނާއި ތިޔަބައިމީހުންނަށް ފާފަފުއްސެވުމަށެވެ.
(1) ރިސާލަތުތަކުގެ މަޤްޞަދުތައް
އިލާހީ ހުރިހާ ރިސާލަތެއްވެސް މަތިވެރި މަޤްޞަދުތަކެއްގައި ހިއްސާވެއެވެ. އަދި އަންނަނިވި ގޮތަށް އެ ކަންކަން ޚުލާޞާކުރެވިދާނެއެވެ:
ފުރަތަމައީ: ހަމައެކަނި ﷲ އަށް އަޅުކަންކުރުމަށާއި، އެ އިލާހު ނޫން ފަރާތްތަކަށް އަޅުކަންކުރުން ދޫކޮށްލުމަށް މަޚްލޫޤުންނަށް ގޮވާލުމެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿وَمَآ أَرۡسَلۡنَا مِن قَبۡلِكَ مِن رَّسُولٍ إِلَّا نُوحِيٓ إِلَيۡهِ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّآ أَنَا۠ فَٱعۡبُدُونِ﴾ މާނައީ: "ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންއިލާހު މެނުވީ (ޙައްޤުވެގެން އަޅުކަންވެވޭ) އިލާހަކު ނުވާކަމަށް އެބޭކަލަކަށް ވަޙީނުކުރައްވާ އެއްވެސް ރަސޫލަކު، ކަލޭގެފާނުގެ ކުރިންވެސް ތިމަންއިލާހު ނުފޮނުއްވަމެވެ. ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުން (ހަމައެކަނި) ތިމަންއިލާހަށް އަޅުކަން ކުރާށެވެ!" [އަލްއަންބިޔާއު ސޫރަތް: 25]
ދެވަނައީ: މީސްތަކުން ކުފުރާއި ޝިރުކުގެ އަނދިރިކަމުން، ތައުޙީދުގެ އަލިކަމަށް ނެރުއްވުމެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ٱللَّهُ وَلِيُّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ يُخۡرِجُهُم مِّنَ ٱلظُّلُمَٰتِ إِلَى ٱلنُّورِۖ وَٱلَّذِينَ كَفَرُوٓاْ أَوۡلِيَآؤُهُمُ ٱلطَّٰغُوتُ يُخۡرِجُونَهُم مِّنَ ٱلنُّورِ إِلَى ٱلظُّلُمَٰتِۗ أُوْلَٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلنَّارِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ﴾ މާނައީ: "ﷲ އީ، އީމާންވި މީހުންނަށް އެހީތެރިވެ، ވާގިވެރިވެވޮޑިގެންވާ އިލާހެވެ. އަނދިރިކަމުގެ ތެރެއިން އަލިކަމަށް، އެ އިލާހު އެބައިމީހުން ނެރުއްވައެވެ. އަދި ކާފަރުވި މީހުންގެ އެކުވެރި ވާގިވެރިންނަކީ ޠާޣޫތުންނެވެ. އަލިކަމުގެ ތެރެއިން އަނދިރިކަމަށް، އެ ޠާޣޫތުން އެބައިމީހުން ނެރެއެވެ. އެއުރެންނީ، ނަރަކަވަންތަ ވެރިންނެވެ. އެއުރެންނީ، އެ ނަރަކައިގައި ދެމިތިބޭނޭ ބަޔެކެވެ." [އަލްބަޤަރާ ސޫރަތް: 257] އަދިވެސް ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿يَهۡدِي بِهِ ٱللَّهُ مَنِ ٱتَّبَعَ رِضۡوَٰنَهُۥ سُبُلَ ٱلسَّلَٰمِ وَيُخۡرِجُهُم مِّنَ ٱلظُّلُمَٰتِ إِلَى ٱلنُّورِ بِإِذۡنِهِۦ وَيَهۡدِيهِمۡ إِلَىٰ صِرَٰطٖ مُّسۡتَقِيمٖ﴾ މާނައީ: "އެކަލާނގެ ރުއްސެވުމަށް ތަބަޢަވި މީހުންނަށް، اللَّه، އެއިން ސަލާމަތްކަމުގެ މަގުތަކަށް މަގުދައްކަވަތެވެ. އަދި، އެކަލާނގެ އިޛްނަފުޅާއެކު، އަނދިރިކަމުގެ ތެރެއިން އަލިކަމަށް އެއުރެން ނެރުއްވައެވެ. އަދި، ސީދާވެގެންވާ ތެދުމަގަކަށް އެއުރެންނަށް މަގުދައްކަވަތެވެ." [އަލްމާއިދާ ސޫރަތް: 16].
ތިންވަނައީ: ﷲ ފިޔަވައި، މަޚްލޫޤުން އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކީ ރައްބުންތަކެއް ކަމުގައި ނުހިފުމެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿قُلۡ يَٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ تَعَالَوۡاْ إِلَىٰ كَلِمَةٖ سَوَآءِۭ بَيۡنَنَا وَبَيۡنَكُمۡ أَلَّا نَعۡبُدَ إِلَّا ٱللَّهَ وَلَا نُشۡرِكَ بِهِۦ شَيۡـٔٗا وَلَا يَتَّخِذَ بَعۡضُنَا بَعۡضًا أَرۡبَابٗا مِّن دُونِ ٱللَّهِۚ فَإِن تَوَلَّوۡاْ فَقُولُواْ ٱشۡهَدُواْ بِأَنَّا مُسۡلِمُونَ﴾ މާނައީ: "ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! އޭ ފޮތުގެ އަހުލުވެރިންނޭވެ! އަހުރެމެންގެ މެދުގައްޔާއި ތިޔަބައިމީހުންގެ މެދުގައި، ހަމަހަމަވެ، އެއްގޮތްވެގެންވާ ކަލިމައަކަށް ތިޔަބައިމީހުން އަންނާށެވެ! (އެއީ) اللَّه އަށް މެނުވީ، އަހުރެމެން އަޅުކަން ނުކުޅައުމެވެ. އަދި، އެކަލާނގެއާ އެއްވެސް އެއްޗެއް އަހުރެމެން ޝަރީކު ނުކުޅައުމެވެ. އަދި، އަހުރެމެންގެ އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކީ، اللَّه ފިޔަވައި ރައްބުންތަކެއް ކަމުގައި ނުހެދުމެވެ. ފަހެ، އެއުރެން (އެކަމާ) ދެކޮޅުހަދައި، ފުރަގަސްދީފިނަމަ، (އެއުރެންނަށް) ތިޔަބައިމީހުން ފަހެ ބުނާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންމެންނީ މުސްލިމުން ކަމުގައި ތިޔަބައިމީހުން ހެކިވާށެވެ!" [އާލްޢިމްރާނު ސޫރަތް: 64]، އަދިވެސް ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿وَلَا يَأۡمُرَكُمۡ أَن تَتَّخِذُواْ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةَ وَٱلنَّبِيِّـۧنَ أَرۡبَابًاۚ أَيَأۡمُرُكُم بِٱلۡكُفۡرِ بَعۡدَ إِذۡ أَنتُم مُّسۡلِمُونَ﴾ މާނައީ: "އަދި މަލާއިކަތުންނާއި ނަބިއްޔުންނީ ރައްބުންކަމުގައި ނެގުމަށް އެބޭކަލަކު ތިޔަބައިމީހުންނަށް އަމުރު ނުކުރައްވައެވެ. ތިޔަބައިމީހުން މުސްލިމުންކަމުގައި ވުމަށްފަހު، ކާފަރުވުމަށް އެބޭކަލަކު ތިޔަބައިމީހުންނަށް އަމުރުކުރައްވާނޭ ހެއްޔެވެ؟" [އާލްޢިމްރާނު ސޫރަތް: 80].
ހަތަރުވަނައީ: ޠާޣޫތަށް ކާފަރުވުމެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿...فَمَن يَكۡفُرۡ بِٱلطَّٰغُوتِ وَيُؤۡمِنۢ بِٱللَّهِ فَقَدِ ٱسۡتَمۡسَكَ بِٱلۡعُرۡوَةِ ٱلۡوُثۡقَىٰ لَا ٱنفِصَامَ لَهَاۗ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ﴾ މާނައީ: "...ފަހެ ޠާޣޫތަށް ކާފަރުވެ، ﷲ އަށް އީމާންވާ މީހާ (ދަންނައެވެ!) ފަހެ އެމީހާ ކެނޑުމެއް ނުވާ، އެންމެ ވަރުގަދަ އުޅައްގަނޑުގައި ހިފަހައްޓައިފިކަން ކަށަވަރެވެ. ﷲ އީ، މޮޅަށް އައްސަވާވޮޑިގެންވާ، ހުރިހާ ކަމެއް ދެނެވޮޑިގެންވާ އިލާހެވެ." [އަލްބަޤަރާ ސޫރަތް: 256] ފަހެ، ﷲ ފިޔަވައި އަޅުކަންވެވޭ ކޮންމެ ފަރާތަކީ، ފަހެ އެއީ ބާޠިލުގޮތުގައި އަޅުކަންވެވޭ ފަރާތެއްކަމަށް ކޮންމެ މުސްލިމަކު އިޢުތިޤާދުކުރަން ޖެހޭނެއެވެ.
ފަސްވަނައީ: ޝިރުކާއި އެ ޝިރުކުގެ އަހުލުވެރިންގެ ކިބައިން ބަރީއަވުމެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. ﴿قَدۡ كَانَتۡ لَكُمۡ أُسۡوَةٌ حَسَنَةٞ فِيٓ إِبۡرَٰهِيمَ وَٱلَّذِينَ مَعَهُۥٓ إِذۡ قَالُواْ لِقَوۡمِهِمۡ إِنَّا بُرَءَٰٓؤُاْ مِنكُمۡ وَمِمَّا تَعۡبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ كَفَرۡنَا بِكُمۡ وَبَدَا بَيۡنَنَا وَبَيۡنَكُمُ ٱلۡعَدَٰوَةُ وَٱلۡبَغۡضَآءُ أَبَدًا حَتَّىٰ تُؤۡمِنُواْ بِٱللَّهِ وَحۡدَهُۥ...﴾ މާނައީ: "އިބްރާހީމްގެފާނާއި، އަދި އެކަލޭގެފާނާ އެކުގައިވާ މީހުންގެ ކިބައިގައި ތިޔަބައިމީހުންނަށް ރިވެތިވެގެންވާ ނަމޫނާއެއްވާކަން ކަށަވަރެވެ. (އެއީ) އެ މީހުން، އެ މީހުންގެ ޤައުމަށް ބުނި ހިނދެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ތިޔަބައިމީހުންނާއި، ﷲ ފިޔަވައި ތިޔަބައިމީހުން އަޅުކަންކުރާ ތަކެތިން، ތިމަންމެން ބަރީއަވެގެން ވަމުއެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނަށް އަހަރުމެން ކާފަރުވަމެވެ. ތިމަންމެންނާއި، ތިޔަބައިމީހުންނާ ދެމެދުގައި ޢަދާވާތްތެރިކަމާއި، ނަފްރަތްތެރިކަން ވަނީ އަބަދަށްޓަކައި ފާޅުވެފައެވެ. އެއްކައުވަންތަ ﷲ އަށް ތިޔަބައިމީހުން އީމާން ވެއްޖައުމަށް ދާންދެނެވެ..." [އަލްމުމްތަޙިނާ ސޫރަތް: 4].
ފަހެ، ހުރިހާ ނަބިއްޔުން عليهم السلام އެބޭކަލުންގެ ޤައުމުތަކަށް ގޮވާލެއްވީ މި މަތިވެރި އުޞޫލުތަކަށެވެ.
ހަވަނަ ކަމަކީ: މުޅި ދީން ﷲ ތަޢާލާއަށް (ޚާލިޞްވެގެން) ވުމެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿وَقَٰتِلُوهُمۡ حَتَّىٰ لَا تَكُونَ فِتۡنَةٞ وَيَكُونَ ٱلدِّينُ كُلُّهُۥ لِلَّهِۚ فَإِنِ ٱنتَهَوۡاْ فَإِنَّ ٱللَّهَ بِمَا يَعۡمَلُونَ بَصِيرٞ﴾ މާނައީ: "އަދި ފިތުނަވެރިކަން (އެބަހީ: ޝިރުކާއި ﷲގެ ދީނުން މީސްތަކުން އެއްކިބާކުރުވުން) ނެތިއްޖައުމަށް ދާންދެން އަދި ދީން އެއްކޮށް، ﷲ އަށް ޚާލިޞްވެއްޖައުމަށް ދާންދެން ތިޔަބައިމީހުން އެބައިމީހުންނާ ހަނގުރާމަކުރާށެވެ! ފަހެ، އެބައިމީހުން ހުއްޓާލައިފިނަމަ، ފަހެ، ހަމަކަށަވަރުން، ﷲ އީ، އެބައިމީހުންކުރާ ކަންތައް މޮޅަށް ބައްލަވައިވޮޑިގެންވާ އިލާހެވެ." [އަލްއަންފާލު ސޫރަތް: 39]، އަދިވެސް ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿هُوَ ٱلَّذِيٓ أَرۡسَلَ رَسُولَهُۥ بِٱلۡهُدَىٰ وَدِينِ ٱلۡحَقِّ لِيُظۡهِرَهُۥ عَلَى ٱلدِّينِ كُلِّهِۦۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ شَهِيدٗا28﴾ މާނައީ: "އެ އިލާހީ، ތެދުމަގާއި، ޙައްޤު ދީނާއިގެން އެ އިލާހުގެ ރަސޫލާ ފޮނުއްވި އިލާހެވެ. އެއީ އެންމެހާ ދީންތަކުގެ މައްޗަށް އެ ދީން ފާޅު ކުރެއްވުމަށް ޓަކައެވެ. އަދި ހެކިވެރިއެއްގެ ގޮތުގައި ﷲ ފުދިވޮޑިގެންވެއެވެ." [އަލްފަތުޙު ސޫރަތް: 28]، ފަހެ، އިސްލާމްދީނުން މެނުވީ ޚަލްޤުތަކުން އަޅުކަންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿وَمَن يَبۡتَغِ غَيۡرَ ٱلۡإِسۡلَٰمِ دِينٗا فَلَن يُقۡبَلَ مِنۡهُ وَهُوَ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ﴾ މާނައީ: "އަދި ދީނެއްގެ ގޮތުގައި އިސްލާމްދީން ނޫން ދީނެއް އެދޭމީހާ (ދަންނައެވެ!) ފަހެ އެމީހާގެ ކިބައިން (އެކަން) ޤަބޫލު ނުކުރެވޭހުއްޓެވެ. އަދި އާޚިރަތުގައި އެމީހަކު ވާހުށީ، ގެއްލެނިވެގެންވާ މީހުންގެ ތެރެއިންނެވެ." [އާލްޢިމްރާނު ސޫރަތް: 85]
ހަތްވަނައީ: ދިރިއުޅުމުގެ ދީނީ އަދި ދުނިޔަވީ އެންމެހާ ކަންކަމުގައި ﷲގެ ޝަރީޢަތަށް ޢަމަލުކުރުމެވެ. އަދި ﷲގެ ޝަރީޢަތް ފިޔަވައި އެހެން ޝަރީޢަތަކަށް މީސްތަކުން ތަބަޢަނުވުމެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿أَمۡ لَهُمۡ شُرَكَٰٓؤُاْ شَرَعُواْ لَهُم مِّنَ ٱلدِّينِ مَا لَمۡ يَأۡذَنۢ بِهِ ٱللَّهُۚ وَلَوۡلَا كَلِمَةُ ٱلۡفَصۡلِ لَقُضِيَ بَيۡنَهُمۡۗ وَإِنَّ ٱلظَّٰلِمِينَ لَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٞ.﴾ މާނައީ: "ނުވަތަ ﷲ، އިޛްނަ ދެއްވާފައި ނުވާކަމެއް، ދީނުން އެ މީހުންނަށް، ޝަރުޢުކޮށް ކަނޑައަޅައިދިން ޝަރީކުންތަކެއް އެ މީހުންނަށް ވޭހެއްޔެވެ؟ ޖަޒާދެއްވުން ކަނޑައެޅިގެންވާ ދުވަހަށް ލަސް ކުރެއްވުމުގެ ކަލިމަފުޅުނުވާނަމަ، އެ މީހުންގެ މެދުގައި ނިޔާކަނޑައެޅުނީސްކަން ކަށަވަރެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން އަނިޔާވެރިންނަށް ވޭންދެނިވި ޢަޛާބު ހުއްޓެވެ." [އައްޝޫރާ ސޫރަތް: 21]
(2) ނަބަވީ ސީރަތަށް ތަޢާރަފެއް
ފުރަތަމައަށް: ނަބަވީ ސީރަތުގެ ތަޢާރަފު:
އެއީ ރަސޫލާ ﷺ ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީއްސުރެ އަވަހާރަވުމަށް ދާންދެން، އެކަލޭގެފާނުގެ ސީރަތާއި، ސުންނަތާއި، ޚަލްޤުފުޅާއި ޚުލްޤުފުޅާއި، ހަނގުރާމަތަކާއި ސަރިއްޔާތަކާ ބެހޭގޮތުން އަހަރުމެންނާ ހަމައަށް ވާރިދުވެފައިވާ އެންމެހާ ކަންކަން އެކުލެވޭ ޢިލްމެވެ.
ދެވަނައަށް: ސީރަތު ދިރާސާކުރުމުގެ ފައިދާތަކާއި އޭގެ މުހިއްމުކަން:
1- ރިސާލަތަށް ހެކިވުން ޙައްޤުކޮށް ޙަޤީޤަތަކަށް ހެދުން: އެހެނީ، ރަސޫލާ ﷺ ގެ ސީރަތު އުނގެނުމާއި، އެކަލޭގެފާނުގެ ޙާލުކޮޅުތައް ދެނެގަތުމާއި، އެކަލޭގެފާނުގެ މަންހަޖަށް ތަބަޢަވުމުން،؛ އަޅާގެ އީމާންކަމާއި ތެދުކުރުން އިތުރުވެ، "މުޙައްމަދުގެފާނަކީ ﷲ ގެ ރަސޫލާ" ކަމަށް ހެކިވުން ޙައްޤުކޮށް ޙަޤީޤަތަކަށް ހެދިގެންދެއެވެ.
2- ރިވެތި ނަމޫނާ: އެއީ ނަބިއްޔާ ﷺ އީ އަހަރުމެންނަށް ތެދުމަގު ދައްކައިދޭ އަލިގަދަ ދަންމަރު ކަމުގައްޔާއި، އަދި އަހަރުމެންގެ ޙަޔާތުގެ އެންމެހާ ކަންކަމުގައި އެކަލޭގެފާނުގެ ފިޔަވަޅުފުޅުތަކަށް އަހަރުމެން ތަބަޢަވާ މަތިވެރި ނަމޫނާ ކަމުގައި ވުމަށެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿لَّقَدۡ كَانَ لَكُمۡ فِي رَسُولِ ٱللَّهِ أُسۡوَةٌ حَسَنَةٞ لِّمَن كَانَ يَرۡجُواْ ٱللَّهَ وَٱلۡيَوۡمَ ٱلۡأٓخِرَ وَذَكَرَ ٱللَّهَ كَثِيرٗا﴾ މާނައީ: "ހަމަކަށަވަރުން ﷲ ގެ ރަސޫލާގެ ކިބައިގައި ތިޔަބައިމީހުންނަށް ރިވެތިވެގެންވާ ނަމޫނާއެއް ވެއެވެ. (އެއީ) ﷲ އާއި އާޚިރަތަށް އެދޭ، ގިނަގިނައިން ﷲ ހަނދުމަކުރާ މީހަކަށެވެ." [އަލްއަޙްޒާބު ސޫރަތް: 21].
3- ކީރިތި ޤުރުއާން ފަހުމުކުރުން: ފަހެ، ސީރަތަކީ ޢިއްޒަތްތެރިވެގެންވާ ފޮތުގެ އާޔަތްތަކުގެ ޢަމަލީ ތަޠުބީޤެވެ. އެހެނީ، އެކަލޭގެފާނު ﷺ ގެ ޚުލްޤުފުޅުކަމުގައިވީ ޤުރްއާނެވެ. އަދި ބާވައިލެއްވުނީ ކޮންކަމަކާ ގުޅުވައިގެން އޮތް ސިޔާޤެއްގައި ކަމާއި، ވަޙީގެ މަޤްޞަދުތައް އެނގިގެންދަނީ އޭގެ ސަބަބުންނެވެ.
4- ނަބަވީ ސުންނަތް ފަހުމުކުރުން: އެގޮތުން އެކަލޭގެފާނު ﷺ ގެ މައުޤިފުތަކާއި ޢަމަލުފުޅުތަކުގެ ޒަރީއާއިން، އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަދީޘްފުޅުތަކުގެ މާނަތަކާއި އޭގެ ޢަމަލީ ތަޠުބީޤު އަހަރުމެންނަށް ސާފުވެގެންދެއެވެ.
5- އެކަލޭގެފާނު ﷺ ދެކެ ލޯބިވުން ހިތްތަކުގައި އަށަގެންނެވުން: ފަހެ، ލޯބި އުފެދެނީ އެނގި ދެނެގަނެވިގެންނެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަޔާތްޕުޅުގެ ތަފްޞީލުތަކާއި، ވެވަޑައިގަތް ޤުރުބާނީތައް ދެނެގަނެގެން މެނުވީ، އެކަލޭގެފާނުގެ މާތްކަމާއި ޤަދަރުގެ މަތިވެރިކަން ދެނެގަނެވޭނެ އެއްވެސް މަގެއް ނުވެއެވެ.
6- ޢިބްރަތް ޙާޞިލުކުރުމާއި ދުރުވިސްނުން ހޯދުން: އެއީ އެކަލޭގެފާނު ﷺ ގެ ޙަޔާތްޕުޅުން ދަރުސްތަކާއި ޢިބްރަތްތައް ޙާޞިލުކުރުމަށްޓަކައެވެ. ފަހެ ބަލާއާއި މުޞީބާތުގެ ވަޤުތުގައި ކެތްތެރިވުމުގައްޔާއި، ނިޢުމަތް ލިބޭހިނދު ޝުކުރުވެރިވުމުގައްޔާއި، އަދި ކޮންމެ ޙާލަތެއްގައިވެސް ޘާބިތުވެހުރުމުގައި ނަމޫނާއަކީ އެކަލޭގެފާނެވެ.
7- ދެ ދުނިޔޭގެ އުފާވެރިކަން ލިބިގެންދިޔުން: ފަހެ، އެކަލޭގެފާނުގެ ﷺ ފިޔަވަޅުފުޅުތަކަށް ތަބަޢަވެ، އެކަލޭގެފާނުގެ ހިދާޔަތުން ނަމޫނާ ލިބިގަނެގެން މެނުވީ، ދުނިޔޭގައި ކާމިޔާބީއެއް އަދި އާޚިރަތުގައި ދިންނެވުމެއް ނުވެއެވެ.
ތިންވަނައަށް: ސީރަތު އުނގެނުމުގައި ސަލަފުން ޢަމަލުފުޅު ބެހެއްޓެވި ގޮތްތަކުގެ ތެރޭގައި:
ހަމަކަށަވަރުން، ސަލަފުއް ޞާލިޙުން ވަނީ މި ޢިލްމުގެ ޤަދަރު ދެނެވަޑައިގެންފައެވެ. އެގޮތުން އެ ބޭކަލުން ކީރިތި ޤުރްއާނަށް ރައްކާތެރިވެވަޑައިގެން އެކަމުގައި އުޅުއްވާ ފަދައިން މި ޢިލްމަށް ވެސް ރައްކާތެރިވެވަޑައިގެން އޭގެ ތެރޭގައި އުޅުއްވަތެވެ:
ޒައިނުލް ޢާބިދީން ޢަލީ ބްނުލް ޙުސައިން ބްނު ޢަލީ رضي الله عنهم ވިދާޅުވިއެވެ: «އަހަރުމެންނަށް ޤުރްއާނުން ސޫރަތެއް އުނގަންނަވައިދެވޭ ގޮތަށް، ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ ގެ ހަނގުރާމަތަކާއި ސަރިއްޔާތައް އަހަރުމެންނަށް ދަސްކޮށްދެވެއެވެ.»
އަދި އިސްމާޢީލު ބްނު މުޙައްމަދު ބްނު ސަޢުދު ބްނު އަބީ ވައްޤާޞު رضي الله عنهم ވިދާޅުވިއެވެ: «އަހަރެންގެ ބައްޕަ އަހަރުމެންނަށް ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ ގެ ހަނގުރާމަތައް އުނގަންނައިދެއްވައެވެ. އަދި ވިދާޅުވެއެވެ: އޭ ދަރިންނޭވެ! ފަހެ މިއީ ތިޔަކުދިންގެ ކާބަފައިންގެ ޝަރަފުވެރި ޢަމަލުތަކެވެ. ފަހެ، އެކަންކަމުގެ ޛިކުރާއާކުރުން ގެއްލުވައިނުލާށެވެ.» [ބައްލަވާ: އަލްޚަޠީބުލް ބަޣްދާދީ ލިޔުއްވި الجامع لأخلاق الراوي وآداب السامع 2 / 287 - 288].
(3) ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ޝަރަފުވެރި ނަސަބުފުޅު
ފުރަތަމައަށް: އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕަ ފަރާތުގެ ނަސަބުފުޅު:
އެކަލޭގެފާނީ (މުޅި ޢާލަމަށް) ހަދިޔާއެއްގެ ގޮތުގައި ފޮނުއްވުނު ރަޙްމަތެވެ. އަދި (މީސްތަކުންނަށް) ވެދުންކުރެވުނު (ފުރިހަމަަ) ނިޢުމަތެވެ. (އެއީ): އަބުލް ޤާސިމް މުޙައްމަދު ބްނު ޢަބްދު ﷲ، ބްނު ޢަބްދުލް މުއްޠަލިބު، ބްނު ހާޝިމް، ބްނު ޢަބްދު މަނާފް، ބްނު ޤުޞައްޔު، ބްނު ކިލާބު، ބްނު މުރްރަތު، ބްނު ކަޢުބު، ބްނު ލުއައްޔު، ބްނު ޣާލިބު، ބްނު ފިހްރު، ބްނު މާލިކު، ބްނު އައްނަޟްރު، ބްނު ކިނާނަތު، ބްނު ޚުޒައިމަތު، ބްނު މުދްރިކަތު، ބްނު އިލްޔާސް، ބްނު މުޟަރު، ބްނު ނިޒާރު، ބްނު މަޢައްދު، ބްނު ޢަދްނާން އެވެ.
އަދި މި ޝަރަފުވެރި ނަސަބު ނިމެނީ ﷲ ގެ ނަބިއްޔާ އިސްމާޢީލް ބްނު އިބްރާހީމް عَلَيْهِمَا الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ އާ ހަމައަށެވެ.
ދެވަނައަށް: މަންމަ ފަރާތުން އެކަލޭގެފާނުގެ ނަސަބުފުޅު:
އެކަނބުލޭގެއަކީ: އާމިނަތު ބިންތު ވަހުބު ބްނު ޢަބްދުމަނާފު ބްނު ޒުހުރާ ބްނު ކިލާބު ބްނު މުއްރާއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ﷺ މަންމަގެ ނަސަބާއި ބައްޕަގެ ނަސަބު، ކާފަ "ކިލާބު ބްނު މުރްރާ" ގެ ހިސާބުން ބައްދަލުވެއެވެ. މިކަމުން ދަލީލުކޮށްދެނީ، އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްލުވަނީ ދެފަރާތުންމެ ޤުރައިޝުވަންހައިގެ އެންމެ މާތް އަދި އެންމެ ޠާހިރު ޢާއިލާތަކުގެ ތެރެއިން ކަމެވެ.
ލިބޭ ފިލާވަޅުތައް:
1- އެކަލޭގެފާނު ﷺ ގެ ނަސަބުފުޅު ނަބީބޭކަލުންގެ ބައްޕާފުޅު އިބްރާހީމް عَلَيْهِ السَّلَامُ އާ ގުޅިގެންދެއެވެ. މިއިން ކަށަވަރުކޮށްދެނީ މި ބަރަކާތްތެރި މުލުގައި ނަބީކަން ދެމިގެން އައިސްފައިވާ ކަމެވެ.
2- އެކަލޭގެފާނު ﷺ ގެ ނަސަބުފުޅަކީ އެންމެހާ ނަސަބުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ޝަރަފުވެރި، ޙަސަބުގެ ގޮތުން އެންމެ ޠާހިރު، އަދި އެންމެ ހެޔޮ ނަސަބުފުޅެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އެކަލޭގެފާނު ޚިޔާރުކުރެއްވީ އެންމެ ހެޔޮވެގެންވާ ޤަބީލާތަކާއި، އެންމެ މާތްވެގެންވާ ޢާއިލާތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އެކަލޭގެފާނު ﷺ ގެ މި ބަސްފުޅު ހިމެނެއެވެ: «ހަމަކަށަވަރުން ﷲ، އިސްމާޢީލުގެފާނުގެ ދަރިންގެ ތެރެއިން ކިނާނާ ޚިޔާރުކުރެއްވިއެވެ. އަދި ކިނާނާގެ ތެރެއިން ޤުރައިޝު ޚިޔާރުކުރެއްވިއެވެ. އަދި ޤުރައިޝުންގެ ތެރެއިން ބަނީ ހާޝިމް ޚިޔާރުކުރެއްވިއެވެ. އަދި ބަނީ ހާޝިމްގެ ތެރެއިން ތިމަންކަލޭގެފާނު ޚިޔާރުކުރެއްވިއެވެ.» [ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމެވެ.]
(4) އެކަލޭގެފާނު ﷺ އުފަންވެވަޑައިގަތުމާއި ބޮޑުފުޅުވުން
އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕަ މަރުވުން: އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕަ މަރުވީ، އެކަލޭގެފާނު ﷺގެ މަންމަގެ ބަނޑުގައި ވަނިކޮށެވެ.
އެކަލޭގެފާނު ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތުން: ނަބިއްޔާ ﷺ ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ މައްކާގައި، ޢާމުލް ފީލް (އެތުގެ އަހުލުވެރިން ހަލާކުކުރެއްވުނު އަހަރު) ގައި، ހޯމަ ދުވަހެއްގައެވެ. އަދި މި ދުވަހުގެ ތާރީޚާއި މަސް ކަނޑައެޅުމުގައި އިޚްތިލާފުވެފައިވެއެވެ. އެގޮތުން ބުނެވިފައިވެއެވެ: ރަބީޢުލް އައްވަލް މަހުގެ ދެވަނަ ދުވަހުގައެވެ. އަދި އެ މަހުގެ ތިންވަނަ ދުވަހުގައި ކަމަށްވެސް ބުނެވިފައިވެއެވެ. އަދި ނުވަވަނަ ދުވަހުގައި ކަމަށްވެސް ބުނެވިފައިވެއެވެ. އަދި ދިހަވަނަ ދުވަހުގައި ކަމަށްވެސް ބުނެވިފައިވެއެވެ. އަދި ބާރަވަނަ ދުވަހުގައި ކަމަށްވެސް ބުނެވިފައިވެއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ ޞަފަރު މަހުގައި ކަމަށްވެސް ބުނެވިފައިވެއެވެ. އަދި ރަބީޢުލް އާޚިރު މަހުގައި ކަމަށްވެސް ބުނެވިފައިވެއެވެ.
އެކަލޭގެފާނުގެ ކިރުމައިކަނބަލުން: އެކަލޭގެފާނަށް ކިރުދެއްވީ ޙަލީމަތުއް ސަޢްދިއްޔާއާއި، އެކަލޭގެފާނުގެ ބޮޑުބޭބެ އަބޫ ލަހަބުގެ އަޅު އަންހެނެއްކަމަށްވާ ޘުވައިބާއެވެ. އެކަނބުލޭގެއަކީ އެކަލޭގެފާނުގެ މަންމައަށްފަހު އެކަލޭގެފާނަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ކިރުދިން އަންހެނާއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ބެލެހެއްޓެވީ އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕަގެ އަޅު އަންހެނެއްކަމަށްވާ ޙަބަޝާގެ އުންމު އައިމަން ބަރަކާއެވެ.
މޭފުޅު ފެޅުއްވުމުގެ ޙާދިޘާ: މިކަން ހިނގީ އެކަލޭގެފާނު ﷺ ތުއްޕުޅުއިރު، ބަނީ ސަޢުދުވަންހައިގެ ރަށްބޭރު ބާދިޔާގައެވެ. އެއީ ޙަލީމަތުއް ސަޢުދިއްޔާގެ ގާތުގައި ކިރުދެއްވި ދުވަސްވަރުގައެވެ. އެކަލޭގެފާނު ކުޑަކުދިންތަކަކާއެކު ކުޅުއްވަން އުޅުއްވަނިކޮށް، ޖިބްރީލް عليه السلام އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އޭރު އެކަލޭގެފާނުގެ ޢުމުރުފުޅުން ހަތަރު އަހަރާ ގާތްކުރެއެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނުގެ މޭފުޅު ފެޅުއްވިއެވެ. އަދި އޭގެ ތެރެއިން ގަނޑުލޭކޮޅެއް ނެރުއްވާ ވިދާޅުވިއެވެ: "މިއީ ކަލޭގެފާނުގެ ކިބައިން ޝައިޠާނާއަށްވާ ބައެވެ." ދެން ރަނުގެ ތަށްޓެއްގައި ޒަމްޒަމް ފެނުން އެކަލޭގެފާނުގެ ހިތްޕުޅު ދޮންނެވިއެވެ. [ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމެވެ].
މަންމައާއި ކާފަ ނިޔާވުން: އެކަލޭގެފާނުގެ މަންމަ އާމިނަތު ނިޔާވީ، އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕަގެ މައިފުށުގެ ބޮޑުބޭބެއިން ކަމުގައިވާ ބަނީ ޢަދިއްޔު ބްނުއް ނައްޖާރުގެ މީހުންގެ ގާތަށް ޒިޔާރަތްކުރުމަށްފަހު އެކަލޭގެފާނު ﷺ އާއިގެން އެނބުރި މައްކާއަށް އަންނަނިކޮށް އަބްވާގައެވެ. އޭރު އެކަލޭގެފާނުގެ ޢުމުރުފުޅުން ހަ އަހަރެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު ބެލެހެއްޓީ ކާފަ ޢަބްދުލް މުއްޠަލިބެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނުގެ ޢުމުރުފުޅުން އަށް އަހަރުގައި ކާފަ މަރުވިއެވެ. އެއަށްފަހު ދެން އެކަލޭގެފާނު ބެލެހެއްޓީ އެކަލޭގެފާނުގެ ބޮޑުބޭބެ އަބޫ ޠާލިބެވެ.
ޙާޞިލުކުރެވޭ ފިލާވަޅުތައް:
1- ނަބިއްޔާ ﷺ ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެވަޑައިގަތީ ޔަތީމެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ތުއްޕުޅުއިރު، އެކަލޭގެފާނުގެ މަންމަ ނިޔާވިއެވެ. ކުޑައިރު އެ މީހެއްގެ ބައްޕަ ނުވަތަ މަންމަ ނިޔާވެފައިވާ މީހަކަށް މިކަމުގައި ތަސައްލީއެއް ވެއެވެ. އަދި ބޮޑުވެފައި ވަނިކޮށް އެ ދެމީހުން ނިޔާވެފައިވާ މީހަކަށް މިކަން މާ އައުލާވެގެންވެއެވެ.
2- ﷲ ތަޢާލާ އެކަލާނގެ ނަބިއްޔާއަށް ތުއްޕުޅުއިރުއްސުރެ ދެއްވި އަޅައިލެއްވުމާއި ރައްކާތެރިކަމެވެ. އަދި އޭގެ ތެރޭގައި ﷲ ތަޢާލާގެ އަންނަނިވި ބަސްފުޅު ހިމެނެއެވެ: ﴿أَلَمۡ يَجِدۡكَ يَتِيمٗا فَـَٔاوَىٰ﴾ މާނައީ: "ކަލޭގެފާނަކީ ޔަތީމަކު ކަމުގައިވަނިކޮށް، އެކަލާނގެ ކަލޭގެފާނު ދެކެވޮޑިގެން ދެން އެކަލާނގެ (ކަލޭގެފާނަށް) ހިޔާވަހިކަން ނުދެއްވާހެއްޔެވެ؟" [އައްޟުޙާ: 6] އެބަހީ: ކަލޭގެފާނުގެ މައިންބަފައިން ނިޔާވެ، އަމިއްލަ ނަފްސުގެ ކަންކަން ތަދުބީރުކުރުމުގެ ބާރު ކަލޭގެފާނަށް ލިބިވަޑައިގެން ނުވާ ޙާލުގައިވަނިކޮށް އެ އިލާހު ކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައިގަތެވެ. ދެން ﷲ ކަލޭގެފާނަށް ހިޔާވަހިކަން ދެއްވާ، ރައްކާތެރިކުރެއްވިއެވެ. އަދި ކަލޭގެފާނުގެ ކާފަ ޢަބްދުލް މުއްޠަލިބު، ކަލޭގެފާނަށް ޚިދުމަތްތެރިކުރެއްވިއެވެ. ދެން ކާފަ ނިޔާވުމުން؛ ކަލޭގެފާނުގެ ބޮޑުބޭބެ އަބޫ ޠާލިބުއާ ހަވާލުކުރެއްވިއެވެ.
3- އަހަރުމެންގެ މައްޗަށް އޮތީ، އަޅާއަށް ރައްކާތެރިކަންދެއްވާ އަދި ބަލަހައްޓަވާ ޙަޤީޤީ ފަރާތަކީ ﷲ ކަން ދެނެގަތުމެވެ. ފަހެ، މި ނަބިއްޔާ ﷺ ބޮޑުފުޅުވީ ޔަތީމެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ބަލަހައްޓާނެ ފަރާތްތައް ﷲ މެދުވެރިކުރެއްވިއެވެ. ދެން މީސްތަކުންގެ ގާތަށް އެކަލޭގެފާނު ފޮނުއްވިއެވެ. އަދި އެންމެހާ އާދަމުގެދަރިންގެ ތެރެއިން އެންމެ ހެޔޮކަންބޮޑު އިންސާނާ ކަމުގައްޔާއި، ޢާލަމްތަކަށް ހުރި ނަމޫނާއެއް ކަމުގައި އެކަލޭގެފާނު ލެއްވިއެވެ.
4- ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ހިތްޕުޅު ޠާހިރުކަމާއި، އެކަލޭގެފާނުގެ ތުއްޕުޅުއިރުއްސުރެ ޝައިޠާނާގެ ވަސްވާސްތަކުން އެކަލޭގެފާނު ރައްކާތެރިކުރެވިގެންވާކަމެވެ. ފަހެ، ﷲ ތަޢާލާ ވަނީ އެކަލޭގެފާނުގެ ހިތްޕުޅު ޖިސްމާނީ ގޮތުންނާއި މަޢުނަވީ ގޮތުން ޠާހިރުކުރައްވައިގެން، ނަބީކަމަށްޓަކައި އެކަލޭގެފާނު ތައްޔާރުކުރައްވާފައެވެ.
5- ފާއިދާއެއް: ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ އަރިހުން، އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބުން رضي الله عنهم ގެ އަރިހުންވެސް، އެކަލޭގެފާނުގެ ޢީދު މީލާދުގެ ރޭ ނުވަތަ އެ ދުވަސް ފާހަގަކުރުން ނުވަތަ ވަކި އަޅުކަމެއް ކުރަން ޚާއްޞަކުރުން ޘާބިތުވެގެން ނުވެއެވެ. އެހެންކަމުން އެންމެހާ ހެޔޮކަމެއް ވަނީ އެބޭކަލުންގެ ހިދާޔަތަށް ތަބަޢަވުމުގައާއި، އެބޭކަލުން ނުކުރައްވާ ކަންކަން ދޫކޮށްލުމުގައެވެ.
(5) ނަބީކަމާގެން ފޮނުއްވުމުގެ ކުރިން ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ޙަޔާތްޕުޅު: އެއީ ވަޙީ ބާވައިލެއްވުމުގެ ކުރިން އައި މަރުޙަލާއެވެ. އަދި އެ ދުވަސްވަރު އެކަލޭގެފާނަކީ ނަބިއްޔަކު ކަމުގައި ވެސް، އަދި ރަސޫލަކު ކަމުގައި ވެސް ނުވެއެވެ.
ﷲ ﷻ، އެކަލާނގެ ނަބިއްޔާއަށް ރައްކާތެރިކަން ދެއްވުން: ނަބިއްޔާ ﷺ ބޮޑުފުޅުވެވަޑައިގަތީ ޖާހިލިއްޔަ ޒަމާނުގެ ޢާދަކާދަތަކާއި އެބައިމީހުންގެ ޝިރުކާ ދުރުގައިއެވެ. އެގޮތުން އެކަލޭގެފާނު ދުވަހަކުވެސް ބުދަކަށް ސަޖިދައެއް ނުކުރައްވައެވެ. އަދި ބަނގުރާ ހިއްޕަވާފައެއް ނުވެއެވެ. އަދި ދުވަހަކުވެސް ހަޑިހުތުރު ފާޙިޝް ޢަމަލެއް ނުކުރައްވައެވެ. އެކަލޭގެފާނަކީ މީސްތަކުންގެ ތެރެއިން އެންމެ އަޚްލާޤު ރަނގަޅު، އަދި ބަސްމަގު އެންމެ ތެދުވެރި ބޭކަލެކެވެ. އެހެންގޮސް، އެކަލޭގެފާނު "އައްޞާދިޤުލް އަމީން" (އަމާނާތްތެރި ތެދުވެރިޔާ) ގެ ނަމުން މަޝްހޫރުވެވަޑައިގަތެވެ. އެކަލޭގެފާނު ރަޙިމުގެ ގުޅުން ދަމަހައްޓަވައެވެ. އަދި މެހެމާނުންނަށް ކަމޭހިއްތަވައެވެ. އަދި ފަޤީރުންނަށް އެހީތެރިވެވަޑައިގަންނަވައެވެ.
ޝާމުކަރައަށް ކުރެއްވި ފުރަތަމަ ދަތުރު: އެކަލޭގެފާނުގެ ބޮޑުބޭބެ އަބޫޠާލިބާއެކު ޝާމުކަރައަށް ދަތުރުކުރެއްވިއެވެ. އޭރުން ޢުމުރުފުޅުން ބާރަ އަހަރެވެ.
ފިޖާރު ހަނގުރާމަ: ނަބިއްޔާ ﷺ އެ ހަނގުރާމައިގައި ބައިވެރިވެވަޑައިތެވެ. އޭރު އެކަލޭގެފާނުގެ ޢުމުރުފުޅަކީ ސާދަ އަހަރު ނުވަތަ ފަނަރަ އަހަރެވެ. އެ ހަނގުރާމަ ހިނގީ ޤުރައިޝުންނާއި ކިނާނާ ގުޅިގެން ޤައިސް ޢައިލާނާ ދެކޮޅަށެވެ. އަދި އެ ހަނގުރާމައިގައި ނަބިއްޔާ ﷺ އަދާކުރެއްވި ދައުރަކީ އެކަލޭގެފާނުގެ ބޮޑުބޭބެއިންނަށް "يُنْبِلُ" ކުރެއްވުމެވެ. އެބަހީ، އެ މީހުން އުކުމަށް ތީރުތައް ދިއްކޮށްދެއްވުމެވެ.
ޙިލްފުލް ފުޟޫލް: އަނިޔާ ލިބިފައިވާ ކޮންމެ މީހަކަށް، އެމީހެއްގެ ޙައްޤު އަނބުރާ ރައްދުކުރެވެންދެން ނަޞްރުދިނުމަށް މައްކާގެ ޤަބީލާތަކުން ޢަހުދުވި މި ޢަހްދުކަށަވަރުގައި އެކަލޭގެފާނު ބައިވެރިވެވަޑައިގަތެވެ.
މަސައްކަތްޕުޅާއި ރިޒުޤު: އެކަލޭގެފާނު މައްކާގެ އަހުލުވެރިންނަށް އުޖޫރައަކަށް ބަކަރި ހުއިހައްޕަވާދެއްވައެވެ. ދެން އެއަށްފަހު، އެކަލޭގެފާނުގެ ޒުވާން ޢުމުރުފުޅުގައި ދެވަނަ ފަހަރަށް ޝާމްކަރައަށް ދަތުރުކުރެއްވިއެވެ. އެއީ ޚަދީޖާ رضي الله عنها ގެ މުދަލާއިގެން ވިޔަފާރިވެރިއެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
އެކަލޭގެފާނުގެ ކައިވެނިފުޅު: ޚަދީޖާ رضي الله عنها އަށް، އެކަލޭގެފާނުގެ އަމާނާތްތެރިކަމާއި، އެކަލޭގެފާނު ކުރެއްވި ވިޔަފާރިއަށް ލިބިގެންދިޔަ ބަރަކާތް ފެނިވަޑައިގަތުމުން، އެކަލޭގެފާނާ ކައިވެނި ބައްލަވައިގަތުމަށް އެކަމަނާ އެދިވަޑައިގަތެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު އެކަމަނާއާ ކައިވެނިކުރެއްވިއެވެ. އޭރު އެކަލޭގެފާނުގެ ޢުމުރުފުޅަކީ ފަންސަވީސް އަހަރެވެ.
އެކަލޭގެފާނު އެކަހެރިވެވަޑައިގަތުމާއި އަޅުކަންކުރެއްވުން: އެކަލޭގެފާނު އެކަހެރިވެވަޑައިގަތުމަށް ލޯބިކުރެއްވިއެވެ. އަދި ޙިރާ ހޮހަޅައިގައި الله އަށް އަޅުކަންކުރައްވަން އިންނަވައެވެ. އަދި އެކަމަށްޓަކައި ކާބޯތަކެތީގެ ކޮއްތު ގެންނަވައެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް ވަޙީ ބާވައިލެއްވުމަށް ދާންދެން، އެތާނގައި ރޭތަކެއް ވަންދެން އެކަހެރިވެވަޑައިގެން އިންނަވައެވެ.
ކަޢުބާ އަލުން ބިނާކުރުން: އެކަލޭގެފާނުގެ ޢުމުރުފުޅުން ތިރީސް ފަސް އަހަރަށް ފޯރިހިނދު، ޤުރައިޝުން ކަޢުބާ އަލުން ބިނާކުރިއެވެ. އަދި ޙަޖަރުލް އަސްވަދު އޭގެ މަޤާމުގައި ބަހައްޓާނީ ކާކުތޯ އެމީހުން ޚިޔާލުތަފާތުވިއެވެ. އެހެންގޮސް އެކަމާހުރެ އެމީހުން އެކަކު އަނެކަކާ ހަނގުރާމަކުރުމާ ގާތްވިއެވެ. ދެން އެމީހުންގެ ގާތަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ވަންނަ މީހަކު އެކަމަށް ޙުކުމްކުރަން ކަނޑައެޅުމަށް އެމީހުން އެއްބަސްވިއެވެ. ދެންފަހެ، އެ މީހަކަށްވީ ނަބިއްޔާ ﷺ އެވެ. ދެން އެމީހުންނަށް އެކަލޭގެފާނު ފެނުނުހިނދު ބުންޏެވެ: "މިއީ އަލްއަމީންއެވެ. އަހަރުމެން އެކަލޭގެފާނާމެދު ރުހިއްޖައީމުއެވެ." ދެން އެކަލޭގެފާނު ހެދުމެއްގައި ޙަޖަރުލް އަސްވަދު ބޭއްވެވިއެވެ. އަދި ޤަބީލާތަކުގެ ވެރިންނަށް އޭގެ ކައިރިފަށުގައި ހިފުމަށް އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނުގެ ޝަރަފުވެރި އަތްޕުޅުން އެ ހިލަ ނަންގަވައި، އެ ހިލަ އޮންނަންޖެހޭ ތަނުގައި ބޭއްވެވިއެވެ.
ޙާޞިލުވާ ފިލާވަޅުތައް:
1- ނަބީކަމާގެން ފޮނުއްވުމުގެ ކުރިން ﷲ އެކަލާނގެ ނަބިއްޔާ ﷺ ޝިރުކާއި ފާފަތަކުން ރައްކާތެރިކުރެއްވިއެވެ. އަދި މިއީ ނަބީކަމުގެ ކުރިއަށް އިސްވާ މުޤައްދިމާތަކާއި އެކަމުގެ ދަލީލުތަކުގެ ތެރެއިން ހިމެނޭ ކަމެކެވެ.
2- އެކަލޭގެފާނު عليه الصلاة والسلام އެނގިގެންވަނީ އަމާނާތްތެރި ތެދުވެރިޔާގެ ގޮތުގައެވެ. އަދި މި ޞިފަތަކަކީ އެކަލޭގެފާނުގެ ތެދުވެރިކަމަށް އޮތް އެންމެ ވަރުގަދަ ޙުއްޖަތެވެ. ފަހެ، މީސްތަކުންގެ މައްޗަށް ދޮގުހެދުމުން ދުރުހެލިވެއްޖެމީހާ؛ ﷲ ގެ މައްޗަށް ދޮގުހެދުމަކީ ވާނޭ ކަމެއް ނޫނެވެ.
3- ތެދުވެރިކަމާއި އަމާނާތްތެރިކަމުގެ މަތިވެރިކަން. ފަހެ އެއީ މުއުމިނެއްގެ ކިބައިގައި ހުންނާނޭ އެންމެ މަތިވެރި ސިފަތަކެވެ. އަދި އެ ދެ ސިފައިގެ ސަބަބުން އިންސާނާއަށް މީސްތަކުންގެ އިތުބާރާއި ލޯބި ލިބިގެންދެއެވެ.
4- ޙަލާލު ރިޒްޤު ހޯއްދެވުމަށާއި، އަމިއްލަ އަތްޕުޅުން މަސައްކަތްކުރެއްވުމަށް ނަބިއްޔާ ﷺ ނުހަނު ބޮޑަށް ސަމާލުކަންދެއްވިކަމެވެ. އެގޮތުން އެކަލޭގެފާނު ބަކަރި ހުއިހެއްޕެވިއެވެ. އަދި މުދަލުން ވިޔަފާރިކުރެއްވިއެވެ. މިއިން އަހަރުމެންނަށް އުނގަންނައިދެނީ، ގަދައަޅައި މަސައްކަތްކުރުމަށާއި ސަބަބުތަކުގައި ހިފުމަށެވެ.
5- ތަވާޟުޢުވެރިކަން: ނަބިއްޔަކަށް ވެވަޑައިގަތުމަށްފަހުގައިވެސް، ބަކަރި ހުއިހެއްޕެވުމުގެ މަސައްކަތްޕުޅު ކުރެއްވިކަން ބަޔާންކުރެއްވުމަށް ނަބިއްޔާ ﷺ ލަދުވެތިވެވަޑައެއް ނުގަންނަވައެވެ. އެއީ މަސައްކަތަކީ ޝަރަފެއްކަން އަހަރުމެންނަށް އުނގަންނަވައިދެއްވުމަށްޓަކައެވެ. އެކަލޭގެފާނު ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: “ބަކަރި ހުއިހެއްޕެވި ކަމުގައި ވާ ޙާލު މެނުވީ ﷲ އެއްވެސް ނަބީބޭކަލަކު ނުފޮނުއްވައެވެ.” އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބުން ދެންނެވިއެވެ: "އަދި ކަލޭގެފާނު ވެސް ތޯއެވެ؟ އޭ ﷲ ގެ ރަސޫލާއެވެ!" ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: “އަދި ތިމަންކަލޭގެފާނު ވެސް މައްކާގެ އަހުލުވެރިންނަށްޓަކައި ޤީރާޠުތަކަކަށް އެތަކެތި ހުއިހެއްޕެވީމެވެ.” [ރިވާކުރެއްވީ އަލްބުޚާރީއެވެ].
6- ބުއްދީގެ ފުރިހަމަކަން: ޙަޖަރުލް އަސްވަދު ބޭއްވެވުމުގައި އެކަލޭގެފާނު ގެންގުޅުއްވި މައުޤިފުން ޘާބިތުކޮށްދިނީ، އާދަޔާޚިލާފު ވިސްނުންތޫނުކަމާއި، ލޭއޮހޮރުވުމުން ސަލާމަތްކުރެއްވުމާއި އެންމެން ރުއްސެވުމުގައި ހުރި ޙިކުމަތްތެރިކަމެވެ. އެއީ ޤުރައިޝްވަންހައިގެ ޤަބީލާތަކުގެ އިސް ވެރީންގެ ވިސްނުމުންވެސް ކައްސާލައިފައިވާ ރައުޔެކެވެ.
(6) ވަޙީ ފެއްޓެވުމާއި ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ މައްޗަށް އެ ބާވައިލެއްވުން
ވަޙީ ބާވައިލައްވަން ފެއްޓެވުން: ވަޙީ އާއި ނަބީކަމުގެ ފުރަތަމަ ޢަލާމާތްތައް، ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ޢުމުރުފުޅުން ސާޅީސް އަހަރު ފުރުނުހިނދު ފެށުނެވެ.
ތެދު ހުވަފެން: ވަޙީގެ މުޤައްދިމާތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ފުރަތަމަ ކަމަކީ "ތެދު ހުވަފެން" އެވެ. އެގޮތުން ފަތިހުގެ އަލިކަން ފެންނަ ފަދައިން ޙަޤީޤަތުގައި (އެކަން ހިނގާގޮތަށް) ނޫނީ އެކަލޭގެފާނު ﷺ އަވަހާރަފުޅުލައްޕަވާފައި އޮންނަވަނިކޮށް އެއްވެސް ހުވަފެނެއް ފެނިވަޑައިނުގަންނަވައެވެ. އެގޮތުން އުންމުލް މުއުމިނީން، ޢާއިޝާ رضي الله عنها ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ: «ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ އަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ފެށުނު ކަމަކީ ތެދު ހުވަފެންފުޅެވެ...» [މުއްތަފަޤުން ޢަލައިހި]. (ބުޚާރީއާއި މުސްލިމް ނެރުއްވާ އިއްތިފާޤުވެވިގެންވާ ޙަދީޘެކެވެ.)
ޙިރާ ހޮހޮޅައިގައި: އެކަލޭގެފާނު ﷺ ޙިރާ ހޮހޮޅައިގައި އަޅުކަންކުރައްވަން އެކަހެރިވެވަޑައިގެން އިންނަވަނިކޮށް، ﷲ ތަޢާލާގެ ޙަޟްރަތުން ވަޙީއާއިގެން ޖިބްރީލް عليه السلام އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް ވަޑައިގެންނެވިއެވެ.
މަލާއިކަތާ ޖިބްރީލް عليه السلام ވަޑައިގެން އެކަލޭގެފާނަށް ވިދާޅުވިއެވެ: "ކަލޭގެފާނު ކިޔަވާވިދާޅުވާށެވެ"، ދެން ނަބިއްޔާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "ތިމަންކަލޭގެފާނަކީ ކިޔަވާވިދާޅުވާން ދެނެވަޑައިގަންނަވާ ބޭކަލެއް ނޫނީމެވެ"، އަދި މިކަން ތިން ފަހަރަށް ތަކުރާރުވިއެވެ. އަދި ތިންވަނަ ފަހަރު ޖިބްރީލުގެފާނު ސޫރަތުލް ޢަލަޤްގެ ފުރަތަމަ އާޔަތްތައް އެކަލޭގެފާނަށް ކިޔަވައިވިދާޅުވެދެއްވިއެވެ: ﴿ٱقۡرَأۡ بِٱسۡمِ رَبِّكَ ٱلَّذِي خَلَقَ މާނައީ: "ކަލޭގެފާނުގެ ވެރި ރައްބުގެ ނަންފުޅުން ކަލޭގެފާނު ކިޔަވައި ވިދާޅުވާށެވެ! އެކަލާނގެއީ (ހުރިހާ ތަކެއްޗެއް) ހެއްދެވި އިލާހެވެ." خَلَقَ ٱلۡإِنسَٰنَ مِنۡ عَلَقٍ މާނައީ: "ގަނޑުލޭކޮޅަކުން އެކަލާނގެ އިންސާނާ ހެއްދެވިއެވެ." ٱقۡرَأۡ وَرَبُّكَ ٱلۡأَكۡرَمُ މާނައީ: "ކަލޭގެފާނު ކިޔަވައި ވިދާޅުވާށެވެ! އަދި ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރައްބުއީ، އެންމެ ދީލަތިވަންތަ ރައްބެވެ." ٱلَّذِي عَلَّمَ بِٱلۡقَلَمِ މާނައީ: "އެކަލާނގެއީ، ޤަލަމުން (ލިޔަން) އުނގަންނައިދެއްވި އިލާހެވެ." عَلَّمَ ٱلۡإِنسَٰنَ مَا لَمۡ يَعۡلَمۡ ﴾ މާނައީ: "އިންސާނާއަށް އޭނާ ނުދަންނަ ކަންތައް، އެކަލާނގެ އުނގަންނައިދެއްވިއެވެ." [އަލްޢަލަޤު: 1 - 5]. ފަހެ، މިއީ ޤުރުއާނުން އެންމެ ފުރަތަމަ ބާވައިލެއްވުނު އާޔަތްތަކެވެ. [މުއްތަފަޤުން ޢަލައިހި]. (ބުޚާރީއާއި މުސްލިމް ނެރުއްވާ އިއްތިފާޤުވެވިގެންވާ ޙަދީޘެކެވެ.)
ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް ޚަދީޖާ رضي الله عنها ދެއްވި އެއްބާރުލުން: ނަބިއްޔާ ﷺ، އެކަމުގެ ބޮޑުކަމުން (ބިރުފުޅުން) ތުރުތުރުއަޅާ ޙާލުކޮޅުގައި، އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލުން ޚަދީޖާގެ އަރިހަށް އެނބުރި ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އަދި ހިނގައިދިޔަ ކަންކަމުގެ ޚަބަރު އެކަމަނާއަށް ދެއްވިއެވެ. އެހިނދު، އެކަމަނާ އެކަލޭގެފާނަށް ޘާބިތުކަން ދެއްވާ ވިދާޅުވިއެވެ: «ހަމަހިލާ އެހެންނަކުން ނުވާނެއެވެ. ﷲ ގަންދީ ދަންނަވަމެވެ. ﷲ ދުވަހަކުވެސް ކަލޭގެފާނު ނިކަމެތިނުކުރައްވާނެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ކަލޭގެފާނަކީ ރަޙިމުގެ ގުޅުން ދަމަހައްޓަވާ، އަދި ތެދުބަސްފުޅު ވިދާޅުވާ، އަދި ނިކަމެތި މީހާގެ ބުރަ އުފުއްލަވައިދެއްވާ (ބަލިކަށި މީހާއަށް އެހީތެރިވެވަޑައިގަންނަވާ)، އަދި އެއްޗެއް ނެތްމީހާއަށް ހޯއްދަވައިދެއްވާ (ފަޤީރު މީހާއަށް ދެއްވާ)، އަދި މެހުމާނަށް މެހުމާންދާރީ އަދާކުރައްވާ (އެމީހާއަށް ކަމޭހިއްތަވާ)، އަދި ޙައްޤުގޮތުގައި ދިމާވާ މުޞީބާތްތަކުގައި (މީސްތަކުންނަށް ދިމާވާ ބޮޑެތި ކަންކަމުގައި) އެހީތެރިވެވަޑައިގަންނަވާ ބޭކަލެއްކަން ކަށަވަރެވެ.»
ވަރަޤާ ބްނު ނައުފަލް އުފާވެރި ޚަބަރުދެއްވުން: އެއަށްފަހު، ޚަދީޖާ رضي الله عنها، ނަބިއްޔާ ﷺ އާ އެކު އެކަމަނާގެ ބަފައިފުށުގެ ބޮޑުބޭބެގެ ދަރިކަލެއް ކަމުގައިވާ ވަރަޤަތު ބްނު ނައުފަލުގެ އަރިހަށް ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އޭނާވީ ނަޞާރާއިންގެ ޢިލްމުވެރިންގެ ތެރެއިންނެވެ. އަދި އިބްރާހީމް عليه السلام ގެ މިއްލަތުގެ މަތީގައި ދެމިތިބި މީހުންގެ ތެރެއިންނެވެ. އަދި ﷲ އިރާދަކުރެއްވި މިންވަރަކަށް އޭނާ ޢަރަބި ބަހުން އިންޖީލުން ލިޔެއުޅުނެވެ. ދެން، ޙިރާގައި އެކަލޭގެފާނާމެދު ހިނގައިދިޔަ ކަންތައްތައް ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ފަރާތްޕުޅުން އަޑުއެހި ހިނދު، އޭނާ ދެންނެވިއެވެ: "މިއީ މޫސާގެފާނުގެ މައްޗަށްވެސް ފޮނުއްވުނު މަލާއިކަތާއެވެ. ތިމަންނާގެ ޒުވާންކަމުގައި އެ ދުވަސްވަރު ވާނޭ ނަމައެވެ. އަދި ކަލޭގެފާނުގެ ޤައުމުގެ މީހުން ކަލޭގެފާނު (މި ރަށުން) ނެރެލާ ދުވަހު ތިމަންނާ ދިރިހުންނާނެ ނަމައޭ ހިތަށްއަރައެވެ." ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "އެމީހުން ތިމަންކަލޭގެފާނު ނެރެލާނެތޯއެވެ؟" ވަރަޤާ ދެންނެވިއެވެ: "އާދޭހެވެ. ކަލޭގެފާނު ތިޔަ ވަޑައިގެންނެވި ފަދަ ކަމަކައިގެން ވަޑައިގެންނެވި ހަމަ އެކަކުވެސް، އަނިޔާދެވި އުނދަގޫނުކުރެވޭ ގޮތުގައި ނުވެއެވެ. އަދި އަހަރެން ދިރިހުއްޓާ އެ ދުވަހާ ދިމާވެއްޖެނަމަ؛ ހަމަކަށަވަރުން ވަރުގަދަވެގެންވީ ނަޞްރަކުން އަހަރެން ކަލޭގެފާނަށް ނަޞްރުދޭހުށީމެވެ." ދެން މާގިނަ ދުވަހެއް ނުވެ ވަރަޤާ ނިޔާވެއްޖެއެވެ. އަދި ވަޙީ ބާވައިލެއްވުން ދުވަސްކޮޅަކަށް މެދުކެނޑިގެން ދިޔައެވެ. ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ ހިތާމަކުރައްވައިފުމަށް ދާންދެނެވެ. [މުއްތަފަޤުން ޢަލައިހި]. (ބުޚާރީއާއި މުސްލިމް ނެރުއްވާ އިއްތިފާޤުވެވިގެންވާ ޙަދީޘެކެވެ.)
ވަޙީ މެދުކެނޑުމާއި ދެން އަލުން ފެށުން: ކުރު މުއްދަތަކަށް ވަޙީ މެދުކެނޑުނެވެ. ދެން އެއަށްފަހު ވަޙީ ބާވައިލެއްވުނީ އަލްމުއްދައްޘިރު ސޫރަތުގެ ފުރަތަމަ އާޔަތްތަކުންނެވެ: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلۡمُدَّثِّرُ މާނައީ: "އޭ ފޭރާންތައް (ގައިކޮޅުގައި) އޮޅުއްވައިގެން އޮންނެވި ކަލޭގެފާނެވެ!" قُمۡ فَأَنذِرۡ މާނައީ: "ކަލޭގެފާނު ތެދުވެވަޑައިގެން އިންޛާރުކުރައްވާށެވެ!" وَرَبَّكَ فَكَبِّرۡ މާނައީ: "އަދި ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރައްބަށް ތަކްބީރު ވިދާޅުވާށެވެ!" وَثِيَابَكَ فَطَهِّرۡ މާނައީ: "އަދި ކަލޭގެފާނުގެ ފޭރާންކޮޅުތައް ޠާހިރުކުރައްވާށެވެ!" وَٱلرُّجۡزَ فَٱهۡجُرۡ﴾ މާނައީ: "އަދި ބުދަށް އަޅުކަންކުރުމާ ދުރުވެވަޑައިގަންނަވާށެވެ!" [އަލްމުއްދައްޘިރު: 1-5]
ޙާޞިލުކުރެވޭ ފިލާވަޅުތައް:
1- ޢުމުރުފުޅުން ސާޅީސް އަހަރު: ވަޙީ ބާވައިލެއްވުމަށް ﷲ މި ޢުމުރުފުޅު އިޚްތިޔާރުކުރެއްވީ، އެއީ ބުއްދީގެ ފުރިހަމަކަމާއި ވިސްނުމުގެ ބާރުގަދަކަން ރަމްޒުކޮށްދޭތީއެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވި ފަދައިންނެވެ: ﴿...حَتَّىٰٓ إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُۥ وَبَلَغَ أَرۡبَعِينَ سَنَةٗ...﴾ މާނައީ: "...އެންމެފަހުން ގޮސް އޭނާގެ ބާރުފުރިހަމަވުމަށް ފޯރާ، އަދި ސާޅީސް އަހަރަށް ފޯރުމުން..." [އަލްއަޙްޤާފު: 15].
2- ނަބީކަމުގެ ކުރިން ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލޭގެފާނުގެ ޤައުމުގެ މީހުންގެ ތެރޭގައި ސާޅީސް އަހަރު ހޭދަކުރެއްވިއެވެ. ދެންފަހެ، އެބައިމީހުންގެ މެދުގައިވި އެކަލޭގެފާނުގެ މަތިވެރި ސީރަތަކީ، އެކަލޭގެފާނުގެ ނަބީކަމާއި ދަޢުވަތުގެ ތެދުކަމުގެ މައްޗަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު ދަލީލެވެ.
3- ﷲ، އެކަލާނގެ ނަބިއްޔާ ވަޙީގެ މަތިވެރި މަސްއޫލިއްޔަތަށް ތެދު ހުވަފެންފުޅުތަކުން ތައްޔާރުކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެކަހެރިވެވަޑައިގަތުން އެކަލޭގެފާނަށް ލޮބުވެތިކުރެއްވިއެވެ.
4- މުސްލިމަކު ﷲ އަށް ޛިކުރުކުރުމަށާއި އެކަލާނގެ މަލަކޫތީ ޢާލަމާމެދު ފިކުރުކުރުމަށްޓަކައި، އޭނާގެ ރައްބާއެކު އެކަހެރިވެލާނެ ވަގުތެއް ޚާއްޞަކުރުމުގެ މުހިންމުކަމެވެ.
5- ޞާލިޙު އަނބިމީހާގެ އަސަރު: ޚަދީޖާ رضي الله عنها ގެ ޢަމަލުފުޅުންނާއި، އެކަމަނާގެ ފިރިކަލުންނަށް ދެއްވި ތަސައްލީއާއި ހިތްވަރުފުޅުން މިކަން ވަރަށް ފާޅުކަންބޮޑު ގޮތެއްގައި ފެނިގެންދެއެވެ. އަދި ދަތި އުނދަގޫ ވަގުތުތަކުގައި މަދަދުގާރުވެ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި އެކަމަނާއަކީ ރިވެތިވެގެންވާ ނަމޫނާއެކެވެ.
6- ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ އަޚްލާޤުފުޅުން، ﷲ އެކަލޭގެފާނު ރައްކާތެރިކުރައްވާނެކަމަށް ޚަދީޖާ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا ދަލީލު ނެންގެވުން؛ ފަހެ، ރިވެތި އަޚްލާޤަކީ ނުބައިކަންތައްތަކުން ސަލާމަތްވުމުގެ ސަބަބެކެވެ.
7- ސޫރަތުލް މުއްދައްޘިރުގައި ނަބިއްޔާއަށް އެންމެ ފުރަތަމަ އަމުރުކުރެއްވުނު ކަމަކީ، ﷲ އެއްކައުވަންތަކުރުމަށް ދަޢުވަތުދެއްވުމާއި، ޝިރުކުގެ މައްޗަށް އިންޛާރުދެއްވުމެވެ. ފަހެ، ތައުޙީދަކީ ދީނުގެ އަސާސެވެ. އަދި އެންމެ މުހިއްމު ވާޖިބެވެ.
އިމާމް އައްޠަބަރީ رحمه الله تعالى، މިއާޔަތުގެ ތަފްސީރުގައި ވިދާޅުވިއެވެ: "އަދި އެކަލާނގެ ވަޙީބަސްފުޅު: {ކަލޭގެފާނު ތެދުވެވަޑައިގެން އިންޛާރުކުރައްވާށެވެ!} ގައި ﷲ ތަޢާލާ އެކަލާނގެ ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ﷺ އަށް ވަޙީކުރައްވަނީ: ކަލޭގެފާނުގެ އަވަހާރަފުޅުން ތެދުވެވަޑައިގެން، ﷲ އަށް ޝިރުކުކޮށް އަދި އެކަލާނގެ ފިޔަވައި އެހެން ފަރާތްތަކަށް އަޅުކަންކުރި ކަލޭގެފާނުގެ ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ﷲ ގެ ޢަޛާބުން އިންޛާރުކުރައްވާށެވެ." [ތަފްސީރުއް ޠަބަރީ: (23/ 9)].
(7) މައްކާގައި ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ދަޢުވަތު
ސިއްރުން ދަޢުވަތުދެއްވުން: ގާތްގަނޑަކަށް ތިން އަހަރު ވަންދެން މައްކާގައި ދަޢުވަތު ފެށިގެންއައީ ސިއްރުކުރެވިފައިވާ ގޮތެއްގައެވެ. އެގޮތުން އެންމެ ފުރަތަމަ އިސްލާމްވެވަޑައިގަތީ، އަންހެނުންގެ ތެރެއިން އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލުން ޚަދީޖާ ބިންތު ޚުވައިލިދު އެވެ. އަދި ފިރިހެނުންގެ ތެރެއިން އަބޫބަކުރުއް ޞިއްދީޤު އެވެ. އަދި ކުޑަކުދިންގެ ތެރެއިން ޢަލީ ބްނު އަބީ ޠާލިބު އެވެ. އަދި މިނިވަންކުރެވިފައިވާ އަޅުންގެ ތެރެއިން ޒައިދު ބްނު ޙާރިޘާ އެވެ. އަދި އަޅުންގެ ތެރެއިން ބިލާލް އަލްޙަބަޝީ އެވެ. ﷲ ﷻ އެ އެންމެހާ ބޭކަލުންނަށް ރުއްސުންލައްވާށިއެވެ.
އަބޫބަކުރުގެފާނުގެ ދަޢުވަތަށް ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން އިސް ބޭކަލުންތަކެއް އީމާންވެވަޑައިގަތެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި: ޢުޘްމާނު ބްނު ޢައްފާނާއި، ޢަބްދުއްރަޙްމާނު ބްނު ޢައުފާއި، ސަޢުދު ބްނު އަބީ ވަޤާޞްއާއި، ސަޢީދު ބްނު ޒައިދާއި، އަބޫ ޢުބައިދާ ބްނުލް ޖައްރާޙު ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ.
ދާރުލް އަރްޤަމް: މުޝްރިކުންގެ ލޯތަކާ ދުރުގައި، އެބޭކަލުންގެ ދީނުގެ ކަންކަން އުނގެނިވަޑައިގަތުމަށާއި ﷲ އަށް އަޅުކަންކުރެއްވުމަށްޓަކައި، ފުރަތަމަ މުސްލިމުން ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ އާއެކު "އަލްއަރްޤަމް ބްނު އަބީ އަލްއަރްޤަމް" ގެ ގެކޮޅުގައި އެއްވެވަޑައިގަންނަވާ ކަމުގައިވިއެވެ.
ފާޅުގައި ދަޢުވަތު ދެއްވުން: ދެން ﷲ ތަޢާލާ އެކަލާނގެ ނަބިއްޔާއަށް އަމުރުކުރެއްވީ ޙައްޤު ފާޅުކުރެއްވުމަށެވެ. އެގޮތުން ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿فَٱصۡدَعۡ بِمَا تُؤۡمَرُ وَأَعۡرِضۡ عَنِ ٱلۡمُشۡرِكِينَ﴾ މާނައީ: "ފަހެ، ކަލޭގެފާނަށް އަމުރުކުރައްވާ ކަންތައް، ފާޅުކުރައްވައި އިއްވަވާށެވެ! އަދި މުޝްރިކުންގެ ކިބައިން މޫނުއަނބުރާލައްވާށެވެ." [އަލްޙިޖްރު: 94]. ދެން ﷲ ޢައްޒަ ވަޖައްލަ އެކަލޭގެފާނުގެ އަހުލުވެރިންނާއި ގާތްތިމާގެ މީހުންނަށް ދީނަށް ގޮވާލެއްވުމަށް އެކަލޭގެފާނަށް އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. އެގޮތުން ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿وَأَنذِرۡ عَشِيرَتَكَ ٱلۡأَقۡرَبِينَ.﴾ މާނައީ: "އަދި ކަލޭގެފާނުގެ ގާތްތިމާގެމީހުންނަށް ކަލޭގެފާނު އިންޛާރު ކުރައްވާށެވެ!" [އައްޝުޢަރާއު: 214]، ދެން ނަބިއްޔާ ﷺ މީސްތަކުންގެ ތެރޭގައި، ﷲ އެއްކައުވަންތަކޮށް ތައުޙީދަށް އެބައިމީހުންނަށް ގޮވާލައްވާ، އަދި އީމާންވި މީހަކަށް ސުވަރުގޭގެ އުފާވެރިކަމުގެ ޚަބަރު ދެއްވާ، އަދި ކާފަރުވި މީހަކަށް ނަރަކައިން އިންޛާރު ކުރައްވާ ޙާލު ނިދާ އިއްވެވިއެވެ.
އަބޫ ހުރައިރާ رضي الله عنه ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: "ﷲ ﴿وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ﴾ [الشُّعَرَاءِ: 214] (އަދި ކަލޭގެފާނުގެ ގާތް ތިމާގެމީހުންނަށް އިންޒާރުކުރައްވާށެވެ!) މި އާޔަތް ބާވައިލެއްވި ހިނދު، ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ ތެދުވެވަޑައިގެން ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "އޭ ޤުރައިޝު ވަންހައިގެ މީހުންނޭވެ!" - ނުވަތަ އެފަދަ ޢިބާރާތަކުން ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. - "ތިޔަބައިމީހުންގެ އަމިއްލަ ނަފްސުތައް ގަނެ (ﷲގެ ޢަޒާބުން) ސަލާމަތްކުރާށެވެ. ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުން ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެއްވެސް ކަމެއް ފުއްދައެއް ނުދެވޭނެއެވެ. އޭ ޢަބްދު މަނާފްގެ ދަރިންނޭވެ! ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުން ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެއްވެސް ކަމެއް ފުއްދައެއް ނުދެވޭނެއެވެ. އޭ ޢަބްދުލް މުއްޠަލިބުގެ ދަރި ޢައްބާސެވެ! ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުން ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ތިބާއަށް އެއްވެސް ކަމެއް ފުއްދައެއް ނުދެވޭނެއެވެ. އަދި އޭ ﷲ ގެ ރަސޫލާގެ ބޮޑުދައިތަ ޞަފިއްޔާއެވެ! ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައި ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ކަނބުލޭގެއަށް އެއްވެސް ކަމެއް ފުއްދައެއް ނުދެވޭނެއެވެ. އަދި އޭ މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ދަރިކަނބަލުން ފާޠިމަތެވެ! ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ މުދަލުން ކަނބުލޭގެ ބޭނުން އެއްޗަކަށް އެދޭށެވެ. (ނަމަވެސް) ﷲގެ ޙަޟްރަތުން ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ކަނބުލޭގެއަށް އެއްވެސް ކަމެއް ފުއްދައެއް ނުދެވޭނެއެވެ." [މުއްތަފަޤުން ޢަލައިހި]. (ބުޚާރީއާއި މުސްލިމް ނެރުއްވާ އިއްތިފާޤުވެވިގެންވާ ޙަދީޘެކެވެ.)
މުޝްރިކުންގެ ދުއްތުރާތަކާއި ފުރަތަމަ ހިޖުރަ: މުސްލިމުން އެ މީހުންގެ ދީން ފާޅުކުރިހިނދު، ފުރައްސާރަކުރުމާއި އަނިޔާކުރުމުގެ ގޮތުން މުޝްރިކުން އެ މީހުންނަށް ދެމުންދިޔަ ދުއްތުރާތައް ވަރުގަދަވިއެވެ. ދެން ޙަބަޝާއަށް ހިޖުރަކުރުމުގެ އިޛުނަ ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބުންނަށް ދެއްވިއެވެ. އެއީ އެ މީހުންގެ ދީނާގެން ފިލައި ރައްކާވުމުގެ ގޮތުންނެވެ.
ﷲ އެކަލާނގެ ނަބިއްޔާ ޙިމާޔަތްކުރެއްވުން: ނަބިއްޔާ ﷺ ޤަތުލުކޮށްލުމަށް މުޝްރިކުން ބޭނުންވިއެވެ. ދެން ﷲ، އެކަލޭގެފާނުގެ ބޮޑުބޭބެ އަބޫ ޠާލިބު މެދުވެރިކުރައްވާ އެކަލޭގެފާނު ޙިމާޔަތްކުރެއްވިއެވެ. އެހެނީ އޭނާގެ ޤައުމުގެ މީހުންގެ ދީނުގެ މަތީގައި ދެމިހުރިކަމުގައި ވިޔަސް، އޭނާ ނަބިއްޔާ ﷺ ދިފާޢުކުރަމުން ގެންދިޔައެވެ.
ޙަމްޒާއާއި ޢުމަރު އިސްލާމްވެވަޑައިގަތުން: ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ބޮޑުބޭބޭފުޅު ޙަމްޒާ ބްނު ޢަބްދުލް މުއްޠަލިބާއި ޢުމަރު ބްނުލް ޚައްޠާބު رضي الله عنهما އިސްލާމްވެވަޑައިގަތުމުގެ ސަބަބުން މުސްލިމުންގެ ބާރު ގަދަވެގެންދިޔައެވެ. އިބްނު މަސްޢޫދު رضي الله عنه ވިދާޅުވިއެވެ: "ޢުމަރުގެފާނު އިސްލާމްވެވަޑައިގަތީއްސުރެ، އަހަރުމެން ޢިއްޒަތްތެރިކަންމަތީ ދެމިތިބީމުއެވެ." [ބުޚާރީ].
ގުޅުންކަނޑާލުމާއި ޙިޞާރުކުރުން: ބަނޫ ހާޝިމްއާއި ބަނުލް މުއްޠަލިބު ވަންހައިގެ މީހުންނާ ގުޅުންކަނޑާލުމަށް ޤުރައިޝުން އެއްބަސްވިއެވެ. އެގޮތުން އެއުރެންނަށް އެއްޗެއް ނުވިއްކުމަށާއި އެއުރެންގެ އަތުން އެއްޗެއް ނުގަތުމަށާއި، އަދި އެއުރެންނާ ކައިވެނިނުކުރުމަށާއި އެއުރެންނާއެކު މަޖްލިސްނުކުރުމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ. "ޝިޢުބު އަބީ ޠާލިބު" ގައި ކުރެވުނު މި ހިތްދަތި ޙިޞާރު ތިން އަހަރު ދުވަހަށް ދެމިގެންދިޔައެވެ. އެއީ ޤުރައިޝުންގެ ތެރެއިން ބުއްދިވެރި ބަޔަކު ނުކުމެ، މި އަނިޔާވެރި ފަތްފުށް ބާޠިލުކޮށް، އެ ޙިޞާރު ނިމުމަކަށް ގެންނަންދެނެވެ. އަދި އެ ލިޔުމުގައިވި "باسمك اللهم" (އޭ ﷲ އެވެ. އިބައިލާހުގެ އިސްމުފުޅުންނެވެ.) ފިޔަވައި އެހެން ހުރިހާ ތަނެއް ކަތުރުފަނި ކައިފައިވާކަން އެބައިމީހުންނަށް ފެނުނެވެ. އަދި އެ ލިޔުމުގައިވި ﷲ ގެ އިސްމުފުޅު ހިމެނޭ އެއްވެސް ތަނެއް އެ ސޫފިތައް ކައިފައެއް ނުވެއެވެ.
ދަޢުވަތު ހުށަހެޅުއްވުން: ޙައްޖު މޫސުންތަކުގައި ޤަބީލާތަކަށް ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލޭގެފާނުގެ ދަޢުވަތު ހުށަހެޅުއްވުމުގައި ދެމިހުންނެވިއެވެ. މަދީނާގެ އަހުލުވެރިންކަމުގައިވާ އަންޞާރުންނާ ބައްދަލުވެވަޑައިގަތުމަށް ދާންދެނެވެ. ދެން އެބޭކަލުން އެކަލޭގެފާނަށް އީމާންވެ، އެކަލޭގެފާނަށް ނަޞްރުދިނުމުގެ މައްޗަށް ޢަހުދުވިއެވެ.
ޙާޞިލުވާ ފިލާވަޅުތައް:
1- ދަޢުވަތު ސިއްރުކޮށް ފެށުނީ، މަޑުމަޑުން ބަދަލު ގެނައުމަށާއި، އިހުގެ މުސްލިމުން ރައްކާތެރިކުރުމަށާއި، އަދި ނަޞްރުދޭނެ މީހުންނާއި އެހީތެރިން ޖަމަޢަކުރުމަށްޓަކައެވެ.
2- ޚަދީޖަތުގެފާނާއި އަބޫބަކުރުގެފާނަށާއި، އަދި އެންމެ ފުރަތަމަ އީމާންވި ބޭކަލުންނަށް މަތިވެރިވެގެންވާ މާތްކަމެއް ލިބިގެންވެއެވެ. އެހެނީ، ދަތި އުނދަގޫ ވަޤުތުތަކުގައި އެބޭކަލުން ވަނީ އެބޭކަލުންގެ ނަފްސުތަކާއި މުދާތައް ޤުރުބާންކުރައްވައި، ލިބުނު ގޯނާތަކަށް ކެތްތެރިވެވަޑައިގެންފައެވެ.
3- ނަބިއްޔާ ﷺ ފެއްޓެވީ އެކަލޭގެފާނުގެ އަހުލުވެރިންނާއި އަނބިކަނބަލުންނަށް ދަޢުވަތު ދެއްވުމުންނެވެ. އެހެންކަމުން ދީނަށް ގޮވާލާ މީހާގެ މައްޗަށްވަނީ، ﷲ ގެ މަގަށް ގޮވާލާ ދަޢުވަތު ދިނުމާއި، އުނގަންނައިދިނުމާއި ނަޞޭޙަތްތެރިވުމުގައި އޭނާގެ ގޭގެ އަހުލުވެރިންނާމެދު އިހުމާލުނުވުމެވެ. އަޅަމެންގެ ރައްބު ތަބާރަކަ ވަތަޢާލާ ވަޙީކުރައްވައެވެ: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ قُوٓاْ أَنفُسَكُمۡ وَأَهۡلِيكُمۡ نَارٗا وَقُودُهَا ٱلنَّاسُ وَٱلۡحِجَارَةُ...﴾ މާނައީ: "އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ އަމިއްލަ ނަފްސުތަކާއި، ތިޔަބައިމީހުންގެ އަހުލުވެރިން، ނަރަކައިގެ ނަރަކައިން ސަލާމަތްކުރާށެވެ. އެ ނަރަކައިގެ ދަރަކީ، މީހުންނާއި ހިލައެވެ..." [އައްތަޙްރީމު: 6]
4- ހެޔޮކަންކަމަށް އަވަސްވެގަތުން: އެއްވެސް ފަސްޖެހުމެއް ނެތި ޙައްޤު ޤަބޫލުކޮށް، އެއަށް ޢަމަލުކުރުމަށް އިސްނެގުމުގެ މުހިންމުކަން އެބޭކަލުންގެ ސީރަތުން އަހަރުމެންނަށް ލިބިގަނެވެއެވެ.
5- ދަޢުވަތުގެ މަގު މަގަށް ދިގު ނޭވާއެއް (ދިގު މުއްދަތަކަށް ތަޙައްމަލުކޮށް ކެތްތެރިވުމަށް) ބޭނުންވެއެވެ. ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން ނަބިއްޔާ ﷺ ދިގުވެގެންވާ އެތައް އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ކެތްތެރިވެވަޑައިގަތެވެ. އަދި ފުރަތަމަކޮޅުގައި މަދު ބަޔަކު މެނުވީ އެކަލޭގެފާނާއެކު އީމާނެއް ނުވެއެވެ.
6- ޢުމަރު ބްނުލް ޚައްޠާބާއި ޙަމްޒާ رضي الله عنهما އިސްލާމްވެވަޑައިގަތުން ވެގެންދިޔައީ މުސްލިމުންނަށް ލިބުނު ފަތަޙައަކަށާއި ޢިއްޒަތަކަށެވެ. މިއިން ބަޔާންކޮށްދެނީ، ދީނަށް ދަޢުވަތުދިނުމަށް، ޙިމާޔަތްކުރާނެ ބާރަކަށް ބޭނުންވެގެންވާކަމެވެ.
7- ޞަޙާބީން ދާރުލް އަރްޤަމްގައި އެއްވެވަޑައިގަތުމަކީ، ގުޅުން ބަދަހިކުރުމާއި، އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކާ މުވާސަލާތުކޮށް ގުޅުން ބޭއްވުމާއި، ހެޔޮކަމާއި ތަޤުވާވެރިކަމުގެ މައްޗަށް އެކަކު އަނެކަކަށް އެހީތެރިވުމުގެ މުހިއްމުކަމާއި، އަދި ރަނގަޅު މީހުންނާއެކު އުޅުމުގެ މުހިންމުކަން އަންގައިދޭ ދަލީލެކެވެ. އަދި މި ކަމުގައި، ލިބެންހުރި ސަބަބުތަކުގައި ހިފުމާއި، ދަޢުވަތު ރައްކާތެރިކުރުމަށްޓަކައި ގަދައަޅާ މަސައްކަތްކުރުމާއި، އަދި ތަވާކުލް ނުކުރުން (ސަބަބުތަކުގައި ނުހިފާ ހަމައެކަނި ވަކީލުކޮށްގެން ނުތިބުން) ހިމެނިގެންވެއެވެ.
8. ތައުޙީދުގެ މުހިންމުކަން: އަދި އެއީ އެންމެ ފުރަތަމަ ވާޖިބެވެ. އެކަމަށްޓަކައި ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ދަޢުވަތުގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ފާޅުކުރެއްވި ބަސްފުޅަކީ "لا إله إلا الله" އެވެ.
9. މުސްލިމްމީހާގެ މައްޗަށްވަނީ: އޭނާގެ ދީނާމެދު ލަދުވެތި ނުވުމެވެ. އަދި ކިއެއްތަ، ހަމައެކަނި ﷲ ގެ ރުހިވޮޑިގަތުމަށް އެދި، ސާފުކަމާއި ޙިކްމަތްތެރިކަމާއެކު އެ ދީން ފާޅުކުރާހުއްޓެވެ.
10- އަނިޔާކުރުމާއި، ފުރައްސާރަކުރުމާއި، ދަތިކުރުމަކީ ނަބީބޭކަލުންނާއި އެބޭކަލުންނަށް ތަބަޢަވި މީހުންނާ ކުރިމަތިވި ޒަމާންވީ އުކުޅުތަކެކެވެ. އަދި އަހަރުމެންނަށް އޮތް ނަމޫނާވަނީ ނަބިއްޔާ ﷺ އާއި އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބުބޭކަލުންގެ ޘާބިތުކަމުގައެވެ.
11- ހިޖުރަކުރުން ޝަރުޢުވެގެންވުން: ޢަޤީދާގެ މަގުގައި ވަޠަންތަކާއި މުދާތައް ދޫކޮށްލުމަކީ، އެމީހެއްގެ ދީން ޤާއިމުކުރުމަށް ނުކުޅެދިއްޖެ މީހާއަށް ޝަރުޢުވެގެންވާ ކަމެކެވެ. ފަހެ، ދީނަކީ އިންސާނާއަށް މިލްކުވެގެންވާ އެންމެ އަގުހުރި އެއްޗެވެ.
12 - ދީނުގެ އަސާސަކީ އީމާންކަމުގެ ގުޅުމެވެ. އެއީ ނަސްލުގެ ނުވަތަ ނަސަބުގެ ގުޅުމެއް ނޫނެވެ. ފަހެ، ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލޭގެފާނުގެ ދަޢުވަތު ފާޅުކުރައްވައި، އެއްކައުވަންތަ ﷲ އަށް އަޅުކަންކުރުމަށް މީސްތަކުންނަށް ގޮވާލެއްވި ފަދައިން؛ އެކަލޭގެފާނުގެ އަހުލުވެރިންނާއި ގާތްތިމާގެ މީހުންނަށް ދަޢުވަތު ދެއްވުމަށްވެސް ﷲ އެކަލޭގެފާނަށް އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. އެއީ އެންމެ ފުރަތަމަ ވަގުތުން ފެށިގެން، ރިސާލަތުގެ މަޤްޞަދާއި އަމާޒުގެ މައްޗަށް މީސްތަކުންގެ ކުރިމަތީގައި އޮތް ފާޅުވެގެންވާ ސާފު ދަލީލެއް ކަމުގައި އެކަން ވުމަށްޓަކައެވެ.
13- ﷲ ގެ ދީނަށް ދަޢުވަތުދިނުމަކީ ކޮންމެ މުސްލިމެއްގެ މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ: ފަހެ، ދަޢުވަތުގެ ކުރީކޮޅުގައި ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލޭގެފާނުގެ ގެކޮޅު ދަޢުވަތުގެ މަރުކަޒެއް ކަމުގައި ހެއްދެވި މި މަތިވެރިވެގެންވީ ޞަޙާބީ އަލްއަރްޤަމް ބްނު އަބިލް އަރްޤަމް އަލްމަޚްޒޫމީ رضي الله عنه އަކީ، ޢުމުރުފުޅުން ގާތްގަނޑަކަށް ސޯޅަ އަހަރުގައި އިސްލާމްވެވަޑައިގަތް ޒުވާން ފުރާވަރުގެ ބޭކަލެކެވެ. އަދި އޭގެފަހުން ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ އަރިހުގައި ހަނގުރާމަތަކުގައި އެކަލޭގެފާނު ބައިވެރިވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އަދި އޭރު އެކަލޭގެފާނުގެ ޢުމުރުފުޅުން ހަގުވުން، އެކަލޭގެފާނަށް ކުޅަދާނަވެގެންވީ މިންވަރަކުން ﷲ ގެ ދީނަށް ދަޢުވަތުދެއްވުމުގައި ބައިވެރިވެވަޑައިގަތުން މަނާކުރިކަމަކަށް ނުވިއެވެ.
(8) ޚަދީޖާއާއި އަބޫ ޠާލިބު އަވަހާރަވުން، އަދި ޠާއިފުގެ އަހުލުވެރިންނަށް ދަޢުވަތު ދެއްވުން
ހިތާމައިގެ އަހަރު: ނަބީކަމާގެން ފޮނުއްވުނުތާ ދިހަވަނަ އަހަރު، މުއުމިންތަކުންގެ މައިކަމަނާ ޚަދީޖާ رضي الله عنها އަވަހާރަވިއެވެ. އަދި ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ބޮޑުބޭބެ އަބޫ ޠާލިބު މަރުވިއެވެ. އެއީ އެކަލޭގެފާނަށް ރައްކާތެރިކަންދީ، އެކަލޭގެފާނު ދިފާޢުކުރަމުންދިޔަ މީހާއެވެ. އަދި އޭނާ މަރުވީ ކާފަރުކަން މަތީގައެވެ. މި ދެފަރާތް ދުނިޔެ ދޫކުރުމާއެކު، އޭގެކުރިން ހުރިވަރަށްވުރެ ބޮޑަށް ޤުރައިޝުންގެ ފަރާތުން ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް ދެމުންދިޔަ ދުއްތުރާތައް އިތުރުވެގެންދިޔައެވެ.
ޠާއިފުގެ އަހުލުވެރިންނަށް ދަޢުވަތު ދެއްވުން: ނަބިއްޔާ ﷺ ޠާއިފަށް ނުކުމެވަޑައިގަތެވެ. އެއީ އެކަލޭގެފާނުގެ ދީނަށް އެ މީހުންގެ ފަރާތުން ނަޞްރު ލިބިވަޑައިގަންނަވާނެކަމަށް އުންމިދުކުރައްވާ ޙާލުގައެވެ. ދެންފަހެ، އެމީހުން އެކަލޭގެފާނުގެ ދަޢުވަތާ ދިމާކުރީ އިންކާރުކޮށް، ފުރައްސާރަކުރުމުންނެވެ. އަދި ކިއެއްތަ، އެމީހުންގެ ތެރޭގައި ތިބި ވިޔާނުދާ މީހުން އެކަލޭގެފާނާ ދެކޮޅަށް ނެރެ، އެކަލޭގެފާނުގެ ޝަރަފުވެރި ދެ ފައިންޕުޅުން ލޭފޮދު އޮހޮރެންދެން އެކަލޭގެފާނާ ދިމާލަށް ގާ އުކިއެވެ.
ރަޙްމަތުގެ މައުޤިފު: ނަބިއްޔާ ﷺ ނުހަނު ހިތާމަފުޅާއެކު ޠާއިފުން ފުރާވަޑައިގަތެވެ. އަދި އެނބުރި ވަޑައިގަތް މަގުމަތީގައި، ﷲ ތަޢާލާ އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް ޖިބްރީލްގެފާނާއި، އެކަލޭގެފާނާއެކު ފަރުބަދަތަކާ ޙަވާލުވެވަޑައިގެންވާ މަލާއިކަތާ ފޮނުއްވިއެވެ. އަދި މައްކާގެ އަހުލުވެރިން ހަލާކުކޮށްލެއްވުމަށްޓަކައި އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ދެ ފަރުބަދަ (އަލްއަޚްޝަބައިނި) ފިއްތަވައިލެއްވުމަށް އެކަލޭގެފާނު އެދިވަޑައިގަންނަވާނަމަ، އެކަން ކުރެއްވުމުގެ އިޚްތިޔާރު އެކަލޭގެފާނަށް ދެއްވިއެވެ.
އެކަލޭގެފާނުގެ ޝަރަފުވެރި ޖަވާބު: ނަބިއްޔާ ﷺ ފަރުބަދަތަކުގެ މަލާއިކަތާއަށް ކެތްތެރިޔެއްގެ ރަޙުމުން ފުރިގެންވާ ޖަވާބުދެއްވަމުން ޙަދީޘްކުރެއްވީ މިހެންނެވެ: "އަދި ކިއެއްތަ، އެމީހުންގެ ބުރިކަށިތަކުން ހަމައެކަނި ﷲ އަށް އަޅުކަންކޮށް، އެކަލާނގެއާ އެއްވެސް އެއްޗެއް ޝަރީކު ނުކުރާނެ ބަޔަކު ﷲ ނެރުއްވުމަށް ތިމަންކަލޭގެފާނު އުންމީދުކުރައްވަމެވެ." [ރިވާކުރެއްވީ ބުޚާރީ އާއި މުސްލިމްއެވެ.]
ލިބޭ ފިލާވަޅުތައް:
1- ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ޘާބިތުކަން: އެއް އަހަރެއްގެ ތެރޭގައި އެކަލޭގެފާނުގެ އެންމެ ބޮޑު ދެ މަދަދުގާރުން (އަނބިކަނބަލުން ޚަދީޖަތުގެފާނާއި ބޮޑުބޭބޭފުޅު އަބޫ ޠާލިބު) ގެއްލިވަޑައިގަތުމުގެ ހިތާމަ ތަޙައްމަލުކުރެއްވުމުގައި އެކަލޭގެފާނުގެ ކެތްތެރިކަން ފާޅުވެގެންދިޔައެވެ. އެއާއެކުވެސް، ދަޢުވަތުގެ މަސައްކަތްޕުޅާއިގެން ކުރިއަށް ވަޑައިގަތުމަށް މި މުޞީބާތުގެ ސަބަބުން އެކަލޭގެފާނު ފަސްޖެހިވަޑައެއް ނުގަތެވެ.
2- ނަބިއްޔާ ﷺ ދިފާޢުކުރުމަށް އަބޫ ޠާލިބު ކުރި މަސައްކަތުން، ނަރަކައިން ސަލާމަތްވުމަކަށް އޭނާއަށް ފައިދާއެއް ނުކުރިއެވެ. އެހެނީ އޭނާ މަރުވީ ޝިރުކުގެ މަތީގައި ކަމަށްވާތީއެވެ. ފަހެ، ﷲ އަށް އީމާންވުމާއި އެކަލާނގެއަށް އިޚްލާޞްތެރިވުމުގެ ބިންގަލުގެ މަތީގައި ޤާއިމުވެގެން މެނުވީ، ޢަމަލުކުރި ފަރާތަށް އެ ޢަމަލަކުން އާޚިރަތުގައި ފައިދާއެއް ނުކުރާނެއެވެ.
3- ޠާއިފުގައި ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް ލިބިވަޑައިގަތް ޖިސްމާނީ އަދި ނަފްސާނީ އަނިޔާތަކަކީ، ﷲ ގެ ކަލިމަފުޅު މަތިވެރިކުރުމަށްޓަކައި ޤުރުބާންވުމާއި ކެތްތެރިވެ ތަޙައްމަލުކުރުމުގައި ކޮންމެ މުސްލިމަކަށް އޮތް ފިލާވަޅެކެވެ.
4- ކުޅަދާނަކަން ލިބިގެންވާ ހިނދު މާފުކުރެއްވުމުގެ ފުރިހަމަކަން: ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލޭގެފާނަށް ގޯނާކުރި މީހުން ހަލާކުކޮށްލުމަށް އިންކާރުކުރެއްވިއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެކަލޭގެފާނު އިސްކުރެއްވީ އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ކެތްތެރިވެވަޑައިގަތުމެވެ. އެއީ ﷲ އެބައިމީހުންގެ ދަރިފަސްކޮޅަށް ހިދާޔަތް ދެއްވައިފާނެކަމުގެ އުއްމީދުގައެވެ.
5- ނަބިއްޔާ ﷺ އަކީ މީސްތަކުންނަށް ރަޙުމްކުރައްވާ ބޭކަލެއްކަމުގައި ވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު އެބައިމީހުންނަށް އެދިވަޑައިގަންނަވަނީ ހިދާޔަތް ލިބުމަށެވެ. ހަލާކުވެދިޔުމަކަށް ނޫނެވެ. އެއީ ﷲ ތަޢާލާގެ އަންނަނިވި ވަޙީބަސްފުޅު ތެދުކޮށްދޭ ކަމެއްގެ ގޮތުގައެވެ: ﴿وَمَآ أَرۡسَلۡنَٰكَ إِلَّا رَحۡمَةٗ لِّلۡعَٰلَمِينَ﴾ މާނައީ: "އަދި ޢާލަމްތަކަށްހުރި ރަޙްމަތެއްކަމުގައި މެނުވީ ތިމަންއިލާހު ކަލޭގެފާނު ނުފޮނުއްވަމެވެ." [އަލްއަންބިޔާއު: 107]
6- ވާޖިބުތައް އަދާކުރުމާއި، ސަބަބުތަކުގައި ހިފުން: ކޮންމެ މުސްލިމެއްގެ މައްޗަށް އޮތީ ﷲ ޢައްޒަ ވަޖައްލައަށް ވަކީލުކުރާ ޙާލު، އޭނާގެ ޝަރުޢީ ލަނޑުދަނޑި ޙާޞިލުކުރުމަށް އަބަދުވެސް މަސައްކަތްކުރުމެވެ. އަދި މި ލަނޑުދަނޑި ޙާޞިލުކުރުމަށްޓަކައި، ލިބެންހުރި ހުރިހާ ސަބަބުތަކެއްގައި އޭނާ ހިފަންވާނެއެވެ. އަދި މި ސަބަބުތަކުގެ ތެރެއިން ސަބަބެއް އުނިވިކަމުގައި ވިޔަސް، ނުވަތަ އޭނާއަށް އެހީތެރިވެދޭ މީހުން މަދުވިކަމުގައި ވިޔަސް، އެކަން އޭނާ ނުކުޅެދުންތެރިކޮށްލައިގެން ނުވާނެއެވެ.
(9) އިސްރާއާއި މިޢުރާޖު އަދި ހަނދު ދެފަޅިވެގެންދިޔުމުގެ މުޢުޖިޒާތް
އިސްރާއާއި މިޢުރާޖުގެ ދަތުރުފުޅު:
ހިތާމައިގެ އަހަރަށްފަހު، އަދި ޠާއިފްގެ ދަތުރުފުޅުގައި ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް ލިބިވަޑައިގެންނެވިހާ އަނިޔާތަކެއް ލިބިވަޑައިގަތުމަށްފަހު، ޢާލަމްތަކުގެ ވެރި ރައްބުގެ ޙަޟްރަތުން މި ބަރަކާތްތެރި ދަތުރުފުޅާއި މަތިވެރި މުޢުޖިޒާތް އައެވެ. އެއީ އެކަލާނގެ ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް މާތްކޮށްހިތްތެވުމުގެ ގޮތުންނާއި، އެކަލޭގެފާނަށް ޘާބިތުކަން ދެއްވުމުގެ ގޮތުންނާއި، އަދި އެ ދުވަސްވަރު ޤުރައިޝުންގެ ފަރާތުން އެކަލޭގެފާނާ ކުރިމަތިވެވަޑައިގެންނެވި ވޭނާއި އަނިޔާތަކުގެ މައްޗަށް އެކަލޭގެފާނަށް ނަޞްރުދެއްވުމުގެ ގޮތުންނެވެ.
މި މަތިވެރި މުޢުޖިޒާތް ހިނގީ އެކަލޭގެފާނު ﷺ ގެ ޢުމުރުފުޅުން ފަންސާސް އަހަރު ފުރުނު ފަހުންނެވެ.
ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ މޭފުޅު ފެޅުއްވުން: ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިކަމަށް އަބޫ ޛައްރު رضي الله عنه ކިޔާދެއްވައެވެ: «ތިމަންކަލޭގެފާނު މައްކާގައި ވަނިކޮށް، ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ގޭގެ ފުރާޅު ހުޅުވާލެވުނެވެ. ދެން ޖިބްރީލް ﷺ ފައިބައިވަޑައިގަތެވެ. އަދި ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ މޭފުޅު ފަޅައިލެއްވިއެވެ. ދެން ޒަމްޒަމް ފެނުން އެ މޭފުޅު ދޮންނެވިއެވެ. އެއަށްފަހު، ޙިކްމަތާއި އީމާންކަމުން ފުރިގެންވާ ރަނުގެ ތަބަކެއް ގެންނެވިއެވެ. އަދި ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ މޭފުޅުގެ ތެރެއަށް އެ އޮއްސަވައިލެއްވިއެވެ. ދެން އެ މޭފުޅު ލެއްޕެވިއެވެ.» [ރިވާކުރެއްވީ ބުޚާރީ އާއި މުސްލިމް]
އިސްރާއަކީ: މައްކާގައިވާ އަލްމަސްޖިދުލް ޙަރާމުން ބައިތުލްމަޤްދިސްގައިވާ އަލްމަސްޖިދުލް އަޤްޞާއަށް ރޭގަނޑުގެ ވަޤުތުގައި އެކަލޭގެފާނު ﷺ ކުރެއްވި ދަތުރުފުޅެވެ.
މިޢުރާޖަކީ: އެއީ އަލްއަޤްޞާ މިސްކިތުން ފެށިގެން މަތިވެރިވެގެންވާ އުޑުތަކަށް އެކަލޭގެފާނު އެރުއްވުމެވެ. އަދި "ސިދްރަތުލް މުންތަހާ" އަށް ވާޞިލުވެވަޑައިގަތުމެވެ. އެއީ ހަތްވަނަ އުޑުގައިވާ ނުހަނު ބޮޑުވެގެންވާ ގަހެކެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿سُبۡحَٰنَ ٱلَّذِيٓ أَسۡرَىٰ بِعَبۡدِهِۦ لَيۡلٗا مِّنَ ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِ إِلَى ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡأَقۡصَا ٱلَّذِي بَٰرَكۡنَا حَوۡلَهُۥ لِنُرِيَهُۥ مِنۡ ءَايَٰتِنَآۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡبَصِيرُ﴾ މާނައީ: "ތިމަން އިލާހުގެ ކުޅަދުންވަންތަކަމުގެ ހެކިތަކުގެ ތެރެއިން ބައެއް ދެއްކެވުމަށްޓަކައި، އަލްމަސްޖިދުލް ޙަރާމުން، އެތާނގެ ވަށައިގެން، ތިމަންއިލާހު ބަރަކާތް ލެއްވި އަލްމަސްޖިދުލް އަޤްޞާއަށް އެ އިލާހުގެ އަޅާ، ރޭގަނޑުން ބައެއްގައި ގެންދެވި އިލާހުގެ ހުސްޠާހިރުވަންތަކަމާއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އެ އިލާހީ، މޮޅަށް އައްސަވާވޮޑިގެންވާ، މޮޅަށް ބައްލަވާވޮޑިގެންވާ އިލާހެވެ." [އަލްއިސްރާއު: 1]
ރަޙްމަތާއި ކުޅަދުންވަންތަކަމުގެ މަންޒަރުތައް: މި ރޭގައި ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް އެކަލޭގެފާނުގެ ވެރި ރައްބުގެ އެންމެ ބޮޑެތި އާޔަތްތައް ފެނިވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެގޮތުން، އެކަލޭގެފާނަށް ސުވަރުގެއާއި ނަރަކަ ފެނިވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އަދި ނަބީބޭކަލުން عليهم السلام އާ ބައްދަލުވެވަޑައިގެން، މަސްޖިދުލް އަޤްޞާގައި އެބޭކަލުންނާގެން އިމާމުވެ ނަމާދުކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެއްވެސް މެދުވެރިޔަކާ ނުލައި ފަރުދާއެއްގެ ފުރަގަހުން ﷲ ތަޢާލާ އެކަލޭގެފާނާ ވާހަކަފުޅުދެއްކެވިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް ފަސް ނަމާދު ފަރުޟުކުރެއްވިއެވެ.
މީސްތަކުންގެ މައުޤިފު: ނަބިއްޔާ ﷺ މައްކާގައި ހެނދުނުކުރައްވާ، ހިނގައިދިޔަ ކަންތައްތަކުގެ ޚަބަރު މީސްތަކުންނަށް ދެއްވުމުން، މުއުމިނުންގެ އީމާންކަމާއި ތެދުކުރުން އިތުރުވެގެންދިޔައެވެ. އަނެއްކޮޅުން ކާފަރުންގެ ގޮތްދޫނުކުރުމާއި ދޮގުކުރުން ގަދަވެގެންދިޔައެވެ.
ހަނދު ދެފަޅިވުން: ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ތެދުވެރިކަމުގެ މައްޗަށް ދަލީލުކޮށްދޭނެ ފެންނަންހުރި ހެއްކަކަށް މުޝްރިކުން އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން އެދުނެވެ. ދެން ﷲ، އެކަލޭގެފާނަށްޓަކައި ހަނދު ދެފަޅިކުރެއްވިއެވެ. މީސްތަކުންނަށް އެތަން ހަމަ ލޮލަށް ފެނިއްޖައުމަށް ދާންދެނެވެ. އެއާއެކުވެސް، ޤުރައިޝުންގެ ކާފަރުން ފުރަގަސްދިނެވެ. އަދި އެއުރެން ބުނޫއެވެ. މިއީ ސިޙުރެކެވެ.
ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ٱقۡتَرَبَتِ ٱلسَّاعَةُ وَٱنشَقَّ ٱلۡقَمَرُ މާނައީ: "ޤިޔާމަތްވުމުގެ ވަޤުތު ގާތްވެއްޖެއެވެ. އަދި ހަނދު އިރިއްޖެއެވެ." وَإِن يَرَوۡاْ ءَايَةٗ يُعۡرِضُواْ وَيَقُولُواْ سِحۡرٞ مُّسۡتَمِرّٞ﴾ މާނައީ: "އަދި އެއުރެންނަށް ހެއްކެއް ފެންނަނީނަމަ، އެއުރެން ފުރަގަސްދެތެވެ. އަދި ބުނެތެވެ. މިއީ ދެމިގެންދާ ސިޙުރެކެވެ." [އަލްޤަމަރު: 1- 2]
ލިބޭ ފިލާވަޅުތައް:
1- ﷲ ސުބްޙާނަހޫއަކީ ކޮންމެ ކަމެއްގެ މައްޗަށް ކުޅަދުންވަންތަ އިލާހެވެ. އަދި އިސްރާއާއި މިޢުރާޖާއި، ހަނދު ފެޅުމުގެ ދެ މުޢުޖިޒާތަކީ، އެކަލާނގެ ކުޅަދުންވަންތަކަމުގެ ފުރިހަމަކަމުގެ މައްޗަށްވާ ދަލީލުތަކުގެ ތެރެއިން ދަލީލެއް ކަމުގައި މެނުވީ ނުވެއެވެ.
2- މި ދަތުރުފުޅުވީ ހިތާމައިގެ އަހަރަށް ފަހުގައެވެ. (އެގޮތުން) މި ދަތުރުފުޅަކީ ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް ދެވުނު މަތިވެރިވެގެންވާ ޝަރަފެއް ފަދައިން، އަދި ދަޢުވަތުގެ މަގުގައި އުފުއްލެވި ވަރުބަލިކަމާއި އަނިޔާގެ ދިގު އަހަރުތަކަކަށް ފަހު، އެކަލޭގެފާނުގެ ހިތްޕުޅަށް ލިބިވަޑައިގަތް ޘާބިތުކަމަކާއި ތަސައްލީއެއް ފަދައިން ވާކަހަލައެވެ.
3- ނަމާދަކީ މަލާއިކަތާ ޖިބްރީލް عليه السلام މެދުވެރިކުރެއްވުމަކާ ނުލައި، ސީދާ ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުން އެކަލާނގެ ރަސޫލާއަށް އުޑުގައި ފަރުޟުކުރެއްވުނު ހަމައެކަނި އަޅުކަމެވެ. މިކަމުން ދަލީލުކޮށްދެނީ ކޮންމެ މުސްލިމެއްގެ ޙަޔާތުގައި އޭގެ މަތިވެރިކަމާއި މުހިއްމުކަމެވެ.
4- ﷲ ތަޢާލާ، މި މުޢުޖިޒާތްތަކަކީ ނަބީކަމުގެ ތެދުކަމުގެ މައްޗަށް ދަލީލުކުރާ ފާޅުވެގެންވާ ޙުއްޖަތެއް ކަމުގައި ލެއްވިއެވެ. ނަމަވެސް ޙައްޤަށް އެމީހެއްގެ ހިތް ބަންދުކޮށްފި މީހަކަށް، އެ އާޔަތްތައް ކިތަންމެ ބޮޑުކަމުގައި ވީނަމަވެސް، އެއިން މަންފާއެއް ނުކުރާނެއެވެ.
5- ފާއިދާއެއް: އިސްރާއާއި މިޢުރާޖުގެ ރޭ، ފާހަގަކުރުން ނުވަތަ ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަކި އަޅުކަމެއް ކުރަން ޚާއްޞަކުރުން، ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ އަރިހުން، އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބުން رضي الله عنهم ގެ އަރިހުންވެސް ޘާބިތުވެގެން ނުވެއެވެ. އެހެންކަމުން، ފަހެ އެންމެހާ ހެޔޮކަމެއްވަނީ އެބޭކަލުންގެ މަގަށް ތަބަޢަވުމުގައެވެ. އަދި އެބޭކަލުން ނުކުރައްވާ ކަމެއް ދޫކޮށްލުމުގައެވެ.
6- އިސްރާއާއި މިޢުރާޖުގެ ދަތުރުފުޅަކީ، ނަބިއްޔާ ﷺ ހޭލާ ހުންނަވަނިކޮށް، ރޫޙުފުޅާއި ހަށިކޮޅު އެކުއެކީގައި ކުރެއްވި ދަތުރުފުޅެކެވެ. އަދި މިއީ އެ މުޢުޖިޒާތުގެ މަތިވެރިކަމަށާއި، ﷲ ތަޢާލާގެ ކުޅަދުންވަންތަކަމުގެ ފުރިހަމަކަމަށް ދަލީލުކުރާ ކަމެކެވެ.
7- ހަމަކަށަވަރުން ދަތިކަމާއެކު ފަސޭހަކަން ވެއެވެ: ކޮންމެ މުސްލިމެއްގެ މައްޗަށް އޮތީ އޭނާގެ މަގުގައި ކުރިއަށް ދިއުމެވެ. އަދި އޭނާއާ ކުރިމަތިވާ ދަތިތަކަށް ފަރުވާލެއް ނުބެހެއްޓުމެވެ. އަދި اللّٰه ޢައްޒަ ވަޖައްލައަށް އިތުބާރުކުރުމެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން ނަޞްރު ލިބުންވަނީ ކެތްތެރިކަމާއެކުގައި ކަމާއި، މުޞީބާތް ފިލުންވަނީ މުޞީބާތް ޖެހުމާއެކުގައިކަމާއި، ހަމަކަށަވަރުން ދަތިކަމާއެކު ފަސޭހަކަން ވާކަން އޭނާ ދެނެގަތުމެވެ.
(10) އަންޞާރުންނާއި ޢަޤަބާގެ ފުރަތަމަ އަދި ދެވަނަ ބައިޢަތު
އަންޞާރުންނާ ބައްދަލުވެވަޑައިގަތުން: ރަސޫލުކަމައިގެން ފޮނުއްވުނުތާ އެގާރަވަނަ އަހަރުގައި، މައްކާއާ ކައިރީގައިވާ މިނާގެ ޢަޤަބާގައި، ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ އަންޞާރުންގެ (މަދީނާގެ އަހުލުވެރިންގެ) ތެރެއިން ބޭކަލުންކޮޅަކާ ބައްދަލުވެވަޑައިގަތެވެ. ދެންފަހެ އެކަލޭގެފާނު އެބޭކަލުންނާއެކު އިށީނދެވަޑައިގެން، އެބޭކަލުންނަށް އިސްލާމްދީނަށް ދަޢުވަތުދެއްވިއެވެ. ދެން، އެބޭކަލުން އެކަލޭގެފާނަށް އިޖާބަދެއްވައި، އެކަލޭގެފާނު ތެދުކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެބޭކަލުން އެނބުރި މަދީނާއަށް ވަޑައިގަތްހިނދު، އެބޭކަލުންގެ ޤައުމުގެމީހުންނަށް އެކަލޭގެފާނުގެ ޚަބަރާއި ދަޢުވަތު ފޯރުކޮށްދެއްވިއެވެ. އެހެންގޮސް އެބައިމީހުންގެ ތެރޭގައި އިސްލާމްދީން ފެތުރިގެންދިޔައެވެ. އަދި އަންޞާރުންގެ ގޯތިގެދޮރުގެ ތެރެއިން، އެތަނެއްގައި ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ ގެ ނަންފުޅު ޛިކުރު ނުކުރެވޭ އެންމެ ގެއެއްވެސް ބާކީނުވެއެވެ.
ފުރަތަމަ ޢަޤަބާގެ ބައިޢަތު: ރަސޫލުކަމާގެން ފޮނުއްވުނުތާ ބާރަވަނަ އަހަރު، އައުސާއި ޚަޒްރަޖުގެ (އަންޞާރީންގެ) ތެރެއިން ވަފުދެއް އައިސް، ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް "ފުރަތަމަ ޢަޤަބާގެ ބައިޢަތު" ހިފިއެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު އެބައިމީހުންނަށް އިސްލާމްދީން އުނގަންނައިދެއްވާ، އެކަލޭގެފާނަށް ބައިޢަތު ހިފުމަށް ގޮވާލެއްވިއެވެ. އެގޮތުން އަންނަނިވި ކަންކަމުގެ މައްޗަށް އެބައިމީހުން އެކަލޭގެފާނަށް ބައިޢަތު ހިފިއެވެ: ﷲ އާ އެއްވެސް އެއްޗެއް ޝަރީކު ނުކުރުމަށާއި، ވައްކަން ނުކުރުމަށާއި، ޒިނޭ ނުކުރުމަށާއި، އެބައިމީހުންގެ ދަރިން ނުމެރުމަށާއި، އެބައިމީހުންގެ އަތްތަކާއި ފައިތަކުގެ ދެމެދުގައި އަމިއްލައަށް ހަދައިގެންވާ ބުހުތާނު ދޮގެއް ނުގެނައުމަށާއި، އަދި ހެޔޮކަމެއްގައި ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް އުރެދިނުގަތުމަށެވެ.
ދެން އެއުރެންނަށްވާ ޖަޒާ ބަޔާންކޮށްދެއްވާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: «ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން ވަފާތެރިވެއްޖެ މީހާގެ ދަރުމަވަނީ ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައެވެ. އަދި އެއިން ކަމަކަށް އަރައިގަނެވި، ދުނިޔެމަތީގައި އެމީހަކަށް ޢުޤޫބާތް ދެވިއްޖެ މީހާ ފަހެ، އެއީ އެމީހަކަށްވާ ކައްފާރާއެކެވެ. އަދި އެއިން ކަމަކަށް އަރައިގަނެވި، ދެން ﷲ އެމީހެއްގެ މައްޗަށް އެކަން ސިއްރުކުރައްވައިފި މީހާ ފަހެ، އެމީހެއްގެ ކަންތައްވަނީ ﷲ އަށް ޙަވާލުވެގެންނެވެ. އެކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވައިފިނަމަ އެމީހަކަށް ޢަފޫކުރައްވައިފާނެއެވެ. އަދި އެކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވައިފިނަމަ އެމީހަކަށް ޢުޤޫބާތް ދެއްވައިފާނެއެވެ.» [ރިވާކުރެއްވީ ބުޚާރީއާއި މުސްލިމެވެ.]
އިސްލާމްދީނުގެ ފުރަތަމަ ސަފީރު: އަދި ބައިޢަތު ފުރިހަމަވެ، ޙައްޖު މޫސުން ނިމުމަށްފަހު، ނަބިއްޔާ ﷺ މި ބައިޢަތު ހިފި މީހުންނާއެކު އިސްލާމްދީނުގެ ފުރަތަމަ ސަފީރު ފޮނުއްވިއެވެ. އެއީ މަދީނާގެ އައު މުސްލިމުންނަށް އިސްލާމްދީނުގެ ޝަރީޢަތްތައް އުނގަންނަވައިދެއްވުމަށާއި، އަދި އެބައިމީހުން ދީނުގައި ފިޤުހުވެރިކުރުވުމަށްޓަކައެވެ. އަދި މި މަސައްކަތަށްޓަކައި، އެންމެ ކުރިން އީމާންވި ބޭކަލުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނިވަޑައިގަންނަވާ، އިސްލާމްދީނުގެ ޒުވާނުންގެ ތެރެއިން ޒުވާން ބޭކަލަކު އެކަލޭގެފާނު ޚިޔާރުކުރެއްވިއެވެ. އެއީ މުޞްޢަބު ބްނު ޢުމައިރު رضي الله عنه އެވެ.
ދެވަނަ ޢަޤަބާގެ ބައިޢަތު: އަދި ރަސޫލުކަމާގެން ފޮނުއްވުނުތާ ތޭރަވަނަ އަހަރު، ނަބިއްޔާ ﷺ އާ ބައްދަލުކުރެއްވުމަށްޓަކައި ކުރީ ފަހަރަށްވުރެ ބޮޑު ވަފުދެއް ނިކުތެވެ. އަދި އެބައިމީހުންގެ ގާތަށް އެކަލޭގެފާނު ހިޖުރަކުރައްވައިފިނަމަ އެކަލޭގެފާނު ޙިމާޔަތްކޮށް ނަޞްރުދިނުމަށާއި، އެބައިމީހުންގެ އަމިއްލަ ނަފްސުތަކާއި، އަހުލުވެރިންނާއި، ދަރިން ރައްކާތެރިކުރާ ކަންކަމުން އެކަލޭގެފާނުވެސް ދިފާޢުކޮށް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ މައްޗަށް އެބައިމީހުން އެކަލޭގެފާނަށް "ދެވަނަ ޢަޤަބާގެ ބައިޢަތު" ހިފިއެވެ.
ބޮޑުވެގެންވާ ފައިދާ: އަންޞާރިއްޔަ ބޭކަލުން ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ އަށް ސުވާލު ދެންނެވިއެވެ: "އޭ ﷲ ގެ ރަސޫލާއެވެ! އަހަރުމެން މި ބައިޢަތަށް ވަފާތެރިވެއްޖެނަމަ، އަހަރުމެންނަށް ލިބެން އޮތީ ކޮން އެއްޗެއްތޯއެވެ؟" ދެން އެކަލޭގެފާނު ﷺ އެންމެ ކަލިމަފުޅަކުން އެބޭކަލުންނަށް ޖަވާބުދެއްވިއެވެ: “ތިޔަބައިމީހުންނަށް އޮތީ ސުވަރުގެއެވެ.” ދެން ފުރިހަމަ ތެދުވެރިކަމާއި އުފާވެރިކަމާއެކު އެބޭކަލުން އެކަލޭގެފާނަށް ބައިޢަތު ހިއްޕެވިއެވެ.
ލިބިގެންދާ ފިލާވަޅުތައް:
1- އެއްވެސް ވަރުބަލިކަމެއް އަދި ފޫހިކަމެއް ނެތި، އެންމެހައި މީސްތަކުންނަށް އިސްލާމްދީން ހުށަހެޅުއްވުމުގައި ނަބިއްޔާ ﷺ ދެމިހުންނެވި ހުންނެވުމަކީ ދާޢީންނަށް އޮތް މަތިވެރިވެގެންވާ ނަމޫނާއެކެވެ. ފަހެ، ޘާބިތުކަމާއި ޔަޤީންކަމަކީ ކާމިޔާބީގެ ތަޅުދަނޑިއެވެ.
2- އަންޞާރުންގެ މާތްކަން: މަދީނާގެ އަހުލުވެރިންގެ މަޤާމު ފާޅުވެގެންދަނީ، ޙައްޤަށް އިޖާބަދިނުމުގައި އެބައިމީހުންގެ އަވަސްކަމާއި، އަދި އެބައިމީހުންގެ ގާތްތިމާގެ މީހުންނާއި އަވަށްޓެރިންގެ މެދުގައި އިސްލާމްދީން ފެތުރުމަށް އެބައިމީހުން ބެހެއްޓި ފަރުވާތެރިކަމުގެ ތެރެއިންނެވެ. އެއީ އެބައިމީހުންގެ ގޯތިގެދޮރުތަކުގައި ހެޔޮކަން ޢާންމުވެއްޖައުމަށް ދާންދެންނެވެ.
3- ޢަޤަބާގެ ދެ ބައިޢަތަކީ އިސްލާމީ ދައުލަތް ޤާއިމުވުމުގެ ބިންގާ ކަމުގައި ވިއެވެ. ސަބަބަކީ، ކިޔަމަންތެރިވުމަށާއި، ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް ޙިމާޔަތްދިނުމަށާއި، އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ދީނަށް ނަޞްރުދިނުމުގެ ޢަހުދު އެ ދެ ބައިޢަތުގައި ހިމެނިގެންވާތީއެވެ.
4- ނަބިއްޔާ ﷺ، އެކަލޭގެފާނަށް ނަޞްރުދިނުމުގެ ބަދަލެއްގެ ގޮތުން އަންޞާރީންނަށް މަޤާމު~ތަކަކަށް ނުވަތަ މުދާތަކަކަށް ވަޢުދުވެވަޑައިގެންފައެއް ނުވެއެވެ. އަދި ކިއެއްތަ، އެކަލޭގެފާނު އެބޭކަލުންނަށް ވަޢުދުވެވަޑައިގަތީ ސުވަރުގެއަށެވެ. އެއީ މުއުމިނާއަށްވާ ޙަޤީޤީ ފައިދާއަކީ ﷲ ގެ ރުހިވޮޑިގަތުމާއި އެކަލާނގެ ދާއިމީ ނިޢުމަތްކަން އަހަރުމެންނަށް އުނގަންނަވައިދެއްވުމަށްޓަކައެވެ.
5- އަންޞާރީން رضي الله عنهم، އެބޭކަލުންގެ ފުރާނަތަކާއި މުދާތައް ފިދާކުރެއްވުމަށް ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް ބައިޢަތު ހިއްޕެވިއެވެ. އެއީ ﷲ އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާދެކެ ވާ ލޯތްބަށްޓަކައެވެ. ދެންފަހެ އެބޭކަލުންގެ ޖަޒާއަކީ ސުވަރުގެ ކަމުގައިވުން އެބޭކަލުންނަށް ޙައްޤުވެގެންވިއެވެ.
6- ﷲ ގެ ޙިކްމަތް ނިޔާކުރީ: އިސްލާމްދީނަށް ފުރަތަމަ ނަޞްރުދިން މީހުންނަކީ، އެކަލޭގެފާނުގެ ވެށްޓާއި އެކަލޭގެފާނުގެ ޤައުމުގެ މީހުން ފިޔަވައި އެހެން ބަޔަކު ކަމުގައި ވުމަށެވެ. އެއީ ރަސޫލާ ﷺ ގެ ދަޢުވަތަކީ ޤައުމީ ދަޢުވަތެއް ކަމުގައި، ނުވަތަ މަޤާމެއް ނުވަތަ ރަސްކަމެއް ހޯއްދެވުމަށް ކުރެއްވި ކަމެއް ކަމުގައި އެއްވެސް މީހަކަށް ހީނުވުމަށްޓަކައެވެ. އަދި ކިއެއްތަ، އެއީ އެންމެހައި މީސްތަކުންނަށްވާ ރައްބާނިއްޔަ ދަޢުވަތެކެވެ.
7- ފައިދާއެއް: ޢަޤަބާއަކީ މައްކާއާ ކައިރީގައިވާ "މިނާ" ގައި އޮންނަ ސަރަޙައްދެކެވެ. ނަބިއްޔާ ﷺ އަންޞާރިއްޔަ ބޭކަލުންނާ ސިއްރިޔާތުގައި ބައްދަލުކުރެއްވުމަށް އެތަން އިޚްތިޔާރުކުރެއްވީ، އެތަނަކީ ޤުރައިޝުންގެ ލޯތަކާ ދުރުގައި، ފަރުބަދަތަކުގެ މެދުގައި ނިވާވެފައި އޮތް ތަނަކަށް ވާތީއެވެ.
(11) މަދީނާއަށް ކުރެއްވި ނަބަވީ ހިޖުރަ
އެއީ ތާރީޚުގެ މިސްރާބު ބަދަލުކޮށްލި ތާރީޚީ މުހިއްމު ދަތުރެވެ. އަދި އިސްލާމީ ދައުލަތް ބިނާކުރުމުގެ މަރުޙަލާ ފެށިގެންދިޔައީ އެ ދަތުރާއެކުގައެވެ:
ހިޖުރަކުރެއްވުމުގެ އިޛުނަދެއްވުމާއި ފުރާވަޑައިގަތުމުގެ ފެށުން: ދެވަނަ ޢަޤަބާގެ ބައިޢަތު ނިމި، މަދީނާގެ އަހުލުވެރިންގެ ފަރާތުން ނަޞްރު ލިބޭނެކަމާމެދު ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ އަށް އިތުބާރުލިބި ކަށަވަރުވެވަޑައިގަތުމުން؛ އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބުން އަމާންކަމާއި ރައްްކާތެރިކަމުގައި ވުމަށްޓަކައި ހިޖުރަކުރެއްވުމަށް އެކަލޭގެފާނު އިޛުނަދެއްވިއެވެ. ދެންފަހެ، ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައިވާ ދަރުމައާއި ޘަވާބަށް އެދިވަޑައިގެން އަޞްޙާބު ބޭކަލުން ނުކުމެވަޑައިގަތެވެ. އެބޭކަލުންގެ ގެދޮރާއި، މުދާތަކާއި، އަހުލުވެރިންނާ ވަކިވެވަޑައިގަތެވެ. އަދި ޤުރައިޝުންގެ ލޯތަކަށް ފޮރުވިވަޑައިގެން ތިއްބަވާ، ވަކިވަކި ޖަމާޢަތްތަކަށް ބެހިވަޑައިގެން ދަތުރު ފެއްޓެވިއެވެ. އޭގެތެރޭގައި ފައިމަގުގައި ހިންގަވާފައި ވަޑައިގަތް ބޭކަލުންނާއި، ސަވާރީތަކުގައި ވަޑައިގަތް ބޭކަލުން ހިމެނެއެވެ. ނަމަވެސް، މައްކާއިން ނުކުމެވަޑައިގަތުމަށް ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް އެކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ވެރި ރައްބު އިޛުނަދެއްވާނެ ވަޤުތަކަށް އިންތިޒާރުކުރައްވާ އެކަލޭގެފާނު މައްކާގައި މަޑުކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުގައި، އެކަލޭގެފާނުގެ މިތުރު އަބޫބަކުރުގެފާނާއި، ޢަލީ ބްނު އަބީ ޠާލިބު رضي الله عنهما ތިއްބެވިއެވެ.
ދާރުއްނަދުވާގެ ރޭވުމާއި ﷲ އެކަލާނގެ ނަބިއްޔާ ޙިމާޔަތްކުރެއްވުން: މަދީނާގައި ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ އަޞްޙާބުންނަށް ޙިމާޔަތާއި ބާރުވެރިކަން ލިބިފައިވާތަން ޤުރައިޝުންނަށް ފެނުނު ހިނދު، އެކަލޭގެފާނުގެ ދީން ފެތުރިދާނެކަމަށްޓަކައި އެމީހުން ބިރުގަތެވެ. ދެން މަޝްވަރާކުރުމަށްޓަކައި އެމީހުންގެ ތެރެއިންވާ ކާފަރުންގެ ބޮޑުން "ދާރުއް ނަދުވާ" އަށް ޖަމަޢަވިއެވެ. އަދި ކޮންމެ ޤަބީލާއަކުން އެކަކު ނުކުމެ އެންމެން އެއް ޙަމަލާއަކުން ނަބިއްޔާ ﷺ ޤަތުލުކޮށްލުމުގެ މައްޗަށް އެމީހުން އެއްބަސްކިޔާ ޖަމަޢަވިއެވެ. އެއީ ޤަބީލާތަކުގެ މެދުގައި އެކަލޭގެފާނުގެ ލޭގެ ޒިންމާ ގެއްލިގެން ދިއުމަށްޓަކައެވެ. އެހެނަސް ﷲ އެމީހުންގެ މަކަރުވެރި ރޭވުން އެކަލާނގެ ނަބިއްޔާއަށް އަންގަވައިދެއްވިއެވެ. އަދި ހިޖުރަކުރެއްވުމަށް އެކަލޭގެފާނަށް އިޛުނަދެއްވިއެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު އަދިވެސް ގޭގައި އުޅުއްވާކަމުގެ ކުށްހީ ކާފަރުންނަށް ދެއްކެވުމަށްޓަކައާއި، އަދި އަމާނާތްތައް އޭގެ އަހުލުވެރިންނަށް ރައްދުކުރެއްވުމަށްޓަކައި، އެކަލޭގެފާނުގެ ތަންމަތިކޮޅުގައި އަވަހާރަފުޅުލެއްވުމަށް ނަބިއްޔާ ﷺ، ޢަލީ ބްނު އަބީ ޠާލިބު رضي الله عنه އަށް އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެމީހުންނަށް ނުފެންނަ ޙާލު އެމީހުންގެ ތެރެއިން އެކަލޭގެފާނު ﷺ ނުކުމެވަޑައިގަތެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ﷲ ވަނީ އެކަލޭގެފާނު ނުފެންނާނެހެން އެމީހުންގެ ލޯތައް ކަނުކުރައްވާފައެވެ.
ޘައުރު ހޮހޮޅަޔާއި އިލާހީ އެކުވޮޑިގަތުން: ަނަބިއްޔާ ﷺ، އެކަލޭގެފާނުގެ އެކުވެރި އަބޫބަކުރުއްޞިއްދީޤު އާއެކު ދަތުރުފުޅު ފައްޓަވައި، ފިލައިވަޑައިގަތުމަށްޓަކައި ޘައުރު ހޮހޮޅަޔަށް މިސްރާބުޖެއްސެވިއެވެ. އަދި އެތަނުގައި ތިން ދުވަސް ވަންދެން އެ ދެބޭކަލުން މަޑުކުރެއްވިއެވެ. މި ވަޤުތުގެ ތެރޭގައި، ޤުރައިޝުން އެ ދެބޭކަލުން ހޯދުމަށްޓަކައި އެމީހުންނަށް ކުރެވެންހުރި ހުރިހާ މަސައްކަތެއް ކުރިއެވެ. އަދި އެ ދެބޭކަލުން ޤަތުލުކޮށް ނުވަތަ އަތުލައިގަނެގެން ގެނެސްދިން މީހަކަށް ބޮޑުވެގެންވާ އިނާމެއް (ސަތޭކަ ޖަމަލު) ހުށަހެޅިއެވެ. މުޝްރިކުން އައިސް ހޮހަޅައިގެ ދޮރުމައްޗަށް ހުއްޓުނު ހިނދު، ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ޙަޔާތްޕުޅަށް ބިރުފުޅުގެންވަޑައިގެން އަބޫބަކުރުގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: “އެބައިމީހުންގެ ތެރެއިން މީހަކު އޭނާގެ ފައި ދަށަށް ބަލައިލިނަމަ، ތިމަންބޭކަލުން ފެނުނީހެވެ.” ދެން ނަބިއްޔާ ﷺ ބޮޑުވެގެންވާ ޔަޤީންކަމަކާއެކު އެކަލޭގެފާނަށް ހިތްހަމަޖެހުން ދެއްވައި ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: «އޭ އަބޫބަކުރުގެފާނެވެ! އެ ދެމީހެއްގެ ތިންވަނަ ފަރާތަކީ ﷲ ކަމުގައިވާ މީހަކާމެދު ތިބާ ހީކުރަނީ ކިހިނެއްހެއްޔެވެ؟» [ބުޚާރީ އާއި މުސްލިމް]، ދެންފަހެ އެ މީހުންނާ ނުހަނު ކައިރީގައި މުޝްރިކުން ވީކަމާއެކުވެސް، ﷲ އެމީހުންގެ ކިބައިން މުޝްރިކުން ދުރުކުރެއްވިއެވެ.
ޤުބާ މިސްކިތް ބިނާކުރެއްވުމާއި މަދީނާއަށް ވަދެވަޑައިގަތުން: ހޮހަޅައިން ނުކުމެވަޑައިގަތުމަށްފަހު، ނަބިއްޔާ ﷺ ކާފަރުންގެ ލޯތަކާ ދުރު މަގަކުން ވަޑައިގެން، "ޤުބާ" ސަރަޙައްދަށް ވަޑައިގަތެވެ. އަދި އެތަނުގައި އިސްލާމްދީނުގެ ފުރަތަމަ މިސްކިތް ކަމުގައިވާ "ޤުބާ މިސްކިތް" ބިނާކުރެއްވިއެވެ. ދެން އޭގެ ދުވަސްތަކަކަށްފަހު މަދީނާއަށް މިސްރާބުޖެއްސެވިއެވެ. ދެން އެ ރަށުގެ އަހުލުވެރިން ބަޔާންކުރަންދަތި އުފާވެރިކަމަކާއެކު އެކަލޭގެފާނަށް އިސްތިޤުބާލުކުރިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ޝަރަފުވެރި ވަޑައިގަތުމުގެ އުފަލުގައި، ތަކުބީރާއި ޙަމްދުގެ އަޑުތަކުން ގެތައް ގުގުމައިގެންދިޔައެވެ.
ދައުލަތުގެ ބިންގާއެޅުއްވުމާއި ޖިހާދު ޝަރުޢުކުރެއްވުން: މަދީނާގައި އެކަލޭގެފާނު ﷺ ހަމަ ވަޒަންވެރިވެވަޑައިގަތުމާއެކު، ދައުލަތުގެ މަރުކަޒަކަށް ވުމަށްޓަކައި "މަސްޖިދުއް ނަބަވީ" ބިނާކުރައްވަން ފެއްޓެވިއެވެ. އަދި އެމީހުންނީ އެކަތިގަނޑެއް ކަމުގައި ވުމަށްޓަކައި، މުހާޖިރުންނާއި އަންޞާރުންގެ ދެމެދުގައި އަޚުކުރެއްވިއެވެ. އަދި ޙާލަތު ހަމަޖެހި، މުސްލިމުންނަށް ބާރާއި ރައްކާތެރިކަން ލިބުނުހިނދު؛ އަނިޔާ ދުރުކުރުމަށްޓަކައި، އެކަލާނގެ މަގުގައި ޖިހާދުކުރުމަށް ﷲ ﷻ އެމީހުންނަށް އިޛުނަދެއްވިއެވެ. ދެންފަހެ، ﷲ ﷻ މި ބަސްފުޅު ބާވައިލެއްވިއެވެ: ﴿أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقَٰتَلُونَ بِأَنَّهُمۡ ظُلِمُواْۚ وَإِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ نَصۡرِهِمۡ لَقَدِيرٌ.﴾ މާނައީ: "(ކާފިރުންގެ ފަރާތުން) ހަނގުރާމައިގެ އުނދަގޫތައް ލިބޭމީހުންނަށް، (ހަނގުރާމަކުރުމުގެ) އިޛްނަ ދެއްވައިފިއެވެ. (އެއީ) އެއުރެންނަށް އަނިޔާ ލިބުނުކަމަށްޓަކައެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އީ، އެއުރެންނަށް ނަޞްރު ދެއްވުމަށް ކުޅަދުންވަންތަ އިލާހުކަން ކަށަވަރެވެ." [އަލްޙައްޖު: 39]
ލިބިގަނެވޭ ފިލާވަޅުތައް:
1- ޤުރުބާންވުމުގެ މަތިވެރިކަން: ނަބިއްޔާ ﷺ އާއި އެކަލޭގެފާނުގެ ޞަޙާބީންގެ ހިޖުރައާއި، އެބޭކަލުންގެ ވަޠަންތަކާއި މުދާތައް ދޫކޮށްލެއްވުން ވަނީ ﷲ އަށްޓަކައި ޚާލިޞްކުރައްވާފައެވެ. އަދި މިކަމުން އަހަރުމެންނަށް ދަސްކޮށްދެނީ، ހުރިހާ އެއްޗަކަށްވުރެ ދީން އަގުބޮޑުވެގެންވާ ކަމެވެ.
2- އަބޫބަކުރުއް ޞިއްދީޤުގެ މާތްކަން: އެއީ އެންމެ މަތިވެރި ދަތުރުގައި ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ އަރިހުގައިވުމުގެ ޝަރަފު އެކަލޭގެފާނަށް ލިބިވަޑައިގަތުމާއި، ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ އާ މީސްތަކުންކުރެ އެންމެ ގާތް ބޭކަލެއްގެ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނުގެ މަތިވެރި މަޤާމު ޘާބިތުވެގެން ދިޔުމެވެ.
3. ހަމަކަށަވަރުން ﷲ ތަޢާލާ ވަނީ އެކަލާނގެ ނަބިއްޔާ ﷺ ރައްކާތެރިކޮށްދެއްވާ ޙިމާޔަތްކޮށްދެއްވުމަށާއި، ކާފަރުންގެ މަކަރުވެރިކަން އެކަލޭގެފާނުގެ ކިބައިން ދުރުކުރެއްވުމަށް ޖާމިނުވެވޮޑިގެންފައެވެ. ފަހެ، އެމީހަކާ އެކުގައި ﷲ ވޮޑިގެންވާ މީހެއްގެ މައްޗަށް ގަދަވެގަނެވޭނެ އެއްވެސް ފަރާތެއް ނުވެއެވެ.
4- ހޮހަޅައިގެ ތެރޭގައިވި އެންމެ ދަތި އުނދަގޫ ވަޤުތުތަކުގައި ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލޭގެފާނުގެ ރައްބަށް ކުރައްވާ އިތުބާރު ފާޅުވެގެންދިޔައެވެ. މިކަމުން އަހަރުމެންނަށް އުނގަންނައިދެނީ ފަސޭކަން އަންނަނީ ކެތްތެރިކަމާއި، އިލާހީ އެކުގައި ވޮޑިގެންވުމުގެ ޔަޤީންކަމާ އެކުގައި ކަމެވެ.
5- އަންޞާރުންގެ މާތްކަން: (އެކަން ހާމަވަނީ) މަދީނާގެ އަހުލުވެރިން ނަބިއްޔާ ﷺ ދެކެ ވީ ލޯތްބާއި އެކަލޭގެފާނާމެދު އެބައިމީހުންވީ އުފާ ފާޅުވެގެން ދިޔުމުންނެވެ. އަދި އެކަމުން އެބައިމީހުންގެ ހެޔޮ އަޞްލާއި، ތެދުވެރިކަމާއެކު ﷲ އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާއަށް އެބައިމީހުން ނަޞްރުދިން ގޮތް ފާޅުވެގެންދިޔައެވެ.
6- ޖިހާދު ޝަރުޢުކުރެއްވުނީ، ދައުލަތް ޤާއިމުވެ އެކަމަށް ކުޅަދާނަކަން ލިބުމަށްފަހު، އޭގެ އެންމެ މުނާސަބު ވަޤުތުގައެވެ. އަދި މިއީ މުސްލިމުންގެ ޙާލަތްތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރެއްވުމުގައި ﷲ ގެ ރަޙްމަތާއި އެކަލާނގެ ޙިކުމަތްވަންތަކަމުގެ ތެރެއިންވާ ކަމެކެވެ.
7- މުސްލިމުންގެ ޙަޔާތުގައި މިސްކިތުގެ މުހިއްމުކަން: މުސްލިމުންގެ ޙަޔާތުގައި މިސްކިތަށް ލިބިގެންވާ މަޤާމާއި މުހިއްމުކަމަށްޓަކައި، މަދީނާއަށް ވަޑައިގަންނަވާ މަގުމަތީގައި ނަބިއްޔާ ﷺ އެންމެ ފުރަތަމަ ކުރެއްވި ކަމަކީ ޤުބާ މިސްކިތް ބިނާކުރެއްވުމެވެ. ދެން އެއަށްފަހު، މަދީނާއަށް ވަދެވަޑައިގަތުމަށްފަހު، މިހާރުވެސް އެނގިގެންވާ ތަނުގައި މަސްޖިދުއް ނަބަވީ ބިނާކުރެއްވިއެވެ.
8- ކޮންމެ ކަމެއް ފެށުމުގެ ކުރިންވެސް ފުރިހަމައަށް ރޭވުމުގެ މުހިންމުކަން؛ ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން ޤުރައިޝުން އެންމެ ފުރަތަމަވެސް އެކަލޭގެފާނު ހޯދުމަށް މިސްރާބު ޖަހާނީ އުތުރުން މަދީނާއަށް ދެވެން އޮންނަ މަގަށްކަން ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް އެނގިވަޑައިގަންނަވައެވެ. އެކަމަށްޓަކައި އެކަލޭގެފާނު ވަޑައިގަތީ އޭގެ އިދިކޮޅަށް އޮތް މަގުންނެވެ. އެއީ މައްކާގެ ދެކުނުގައިވާ އަދި ޔަމަނާ ދިމާލަށް އޮންނަ މަގެވެ. ހަމައެފަދައިން މަދީނާއަށް ދާނެ މަގު ދައްކައިދޭނެ މީހެއްގެ ގޮތުގައި ނަބިއްޔާ ﷺ އާއި އަބޫބަކުރުގެފާނު، ޢަބްދު ﷲ ބްނު އުރައިޤިޠު އުޖޫރައަށް ނެންގެވިއެވެ. އޭނާއަކީ މަގުތަކާއި އެމަގުތަކުގެ ހަނި ގޯޅިތައް ވަރަށް ރަނގަޅަށް ދެނެހުރި ކުޅަދާނަ މީހެކެވެ.
(12) ﷲ ތަޢާލާގެ މަގުގައި ޖިހާދުކުރުމުގެ ފެށުން، އަދި ބަދުރުގެ ބޮޑު ހަނގުރާމަ
ހަނގުރާމަތަކާއި ސަރިއްޔާތަކުގެ ފެށުން:
ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ އެކާވީސް ހަނގުރާމަ ކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެއަށްވުރެ ގިނަކަމަށްވެސް ބުނެވުނެވެ. އޭގެތެރެއިން އެންމެ ފުރަތަމަ ހަނގުރާމައަކީ ހިޖުރައިން ދެވަނަ އަހަރުގައި ކުރެއްވި އަލްއަބްވާ (ވައްދާން) ހަނގުރާމައެވެ. އަދި އެންމެ ފަހު ހަނގުރާމައަކީ ހިޖުރައިން ނުވަވަނަ އަހަރުގެ ރަޖަބު މަހުގައި ކުރެއްވި ތަބޫކު (އަލްޢުސްރާ) ހަނގުރާމައެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ސަރިއްޔާތައް (ކުދި ލަޝްކަރުތައް) ފޮނުއްވައެވެ.
އަދި ޣަޒްވާއަކީ: އެއީ އޭގައި ނަބިއްޔާ ﷺ ނުކުމެވަޑައިގެން، އަދި އަމިއްލަފުޅަށް މުސްލިމުންނާގެން އިސްވެވަޑައިގަތް ހަނގުރާމައެވެ. އޭގައި ހަނގުރާމަކުރުން ހިނގިކަމުގައި ވިޔަސް، ނުވަތަ ނުހިނގިކަމުގައި ވިޔަސްމެއެވެ.
އަދި ސަރިއްޔާއަކީ: އެއީ އޭގައި ނަބިއްޔާ ﷺ ނުކުމެވަޑައިނުގަންނަވާ ލަޝްކަރެވެ. އަދި އޭގައި ހަނގުރާމަ ހިނގާފާނެއެވެ. އަދި ނުހިނގާވެސް ހިނގައިދާނެއެވެ. އަދި ޢާއްމުކޮށް، ސަރިއްޔާގެ ޢަދަދު މަދުވާނެއެވެ.
ހިޖުރައިން ދެވަނަ އަހަރުގައި ކުރެވުނު ބަދުރުގެ ބޮޑު ހަނގުރާމަ:
މި ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބަކީ: ޤުރައިޝުންގެ ގިނަ މުދާތަކަކާއެކު ޝާމްކަރައިން އައި ބޮޑު ޤާފިލާއެއްގެ ޚަބަރު ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް ލިބިވަޑައިގަތެވެ. ދެން އެ ޤާފިލާއަށް ހުރަސްއެޅުއްވުމަށް އެކަލޭގެފާނު މީސްތަކުންނަށް ގޮވާލެއްވިއެވެ. އަދި ތިންސަތޭކަ ދިހަވަރަކަށް (313 އާއި 319 އާދެމެދުގެ ޢަދަދަކަށް) ބޭކަލުންނާއެކު އެކަލޭގެފާނު ނުކުމެވަޑައިގަތެވެ. އެއީ މުހާޖިރުން އެބައިމީހުންގެ ރަށުން ނެރެލައި، އެބައިމީހުންގެ ގެދޮރާއި މުދާތަކުގެ މައްޗަށް ވެރިވެގަނެ، އެބައިމީހުންގެ މުދާތައް ނިގުޅައިގަތުމުގެ ސަބަބުން ޤުރައިޝުންނަށް ވާ ޢުޤޫބާތެއްގެ ގޮތުންނެވެ. މި ޚަބަރު ޤުރައިޝުންނަށް ފޯރިއެވެ. ދެން އެބައިމީހުން އެއްހާސް ތިންސަތޭކަ ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނަ ހަނގުރާމަވެރިން ޖަމަޢަކުރިއެވެ. އަދި ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބުންނާ މަޝްވަރާކުރައްވައި، އެބައިމީހުންނާ ކުރިމަތިލެއްވުމަށް ޢަޒުމް ކަނޑައެޅުއްވިއެވެ. މި ހަނގުރާމަ ހިނގީ ރަމަޟާން މަހުގައެވެ. އޭގައި އިސްލާމީ ލަޝްކަރާއި ކުފުރުގެ ލަޝްކަރު ބައްދަލުވެ، ހަނގުރާމަ ގަދަފަދަވެގެންދިޔައެވެ. ދެން ﷲ، އެކަލާނގެ ނަބިއްޔާއަށް އެ ހަނގުރާމައިގައި ބޮޑުވެގެންވާ ފުރިހަމަ ނަޞްރެއް ދެއްވިއެވެ. އަދި މުސްލިމުންގެ ތެރެއިން ސާދަ ބޭކަލުން ޝަހީދުވެވަޑައިގަތެވެ. އަދި ކާފަރުންގެ ތެރެއިން ހަތްދިހަ މީހުން މަރާލެވި، ހަތްދިހަ މީހުން އަސީރުކުރެވުނެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ގިނަ މީހުންނަކީ ޤުރައިޝުންގެ ބޮޑެތި ކާފަރުންނާއި އެބައިމީހުންގެ ވެރިންނެވެ. ދެންފަހެ، ﷲ އިސްލާމްދީނާއި މުސްލިމުން ޢިއްޒަތްތެރިކުރެއްވިއެވެ. އަދި ޝިރުކާއި މުޝްރިކުން ނިކަމެތިކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެންމެހާ ޙަމްދެއް ވަނީ ޢާލަމްތަކުގެ ވެރި ރައްބު ﷲ އަށެވެ.
ލިބޭ ފިލާވަޅުތައް:
1- ﷲ ގެ ކަލިމަފުޅު މަތިވެރިކުރުމަށާއި، އިސްލާމްދީން ފެތުރުމަށާއި، ޢަދުލުއިންޞާފު ޤާއިމުކުރުމަށާއި، އަދި އަނިޔާވެރިކަމާއި ބޭއިންޞާފު ނައްތައިލުމަށްޓަކައި، ﷲ ތަޢާލާގެ މަގުގައި ޖިހާދުކުރުން ޝަރުޢުކުރެވިގެންވާކަމެވެ.
2- ނަބިއްޔާ ﷺ އަކީ ނަމޫނާ ޤާއިދެވެ. އަދި ހިތްވަރުގަދަ ނަމޫނާއެވެ. ކާފަރުންނާ ހަނގުރާމަކުރެއްވުމަށްޓަކައި އަމިއްލަފުޅަށް ނުކުމެވަޑައިގަންނަވާ ބޭކަލެކެވެ.
3- ހަނގުރާމަވެރި ކާފަރުންގެ މުދާތަކުގެ މައްޗަށް ވެރިވެގަތުމާއި، ޤުރައިޝުންގެ ވިޔަފާރި މަގު ބަންދުކޮށް، އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން އެބައިމީހުން ބަލިކަށިކޮށްލުން ޝަރުޢުވެގެންވާކަމެވެ. އަދި ބަދުރުގެ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގެ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ މިއީއެވެ.
4- ނުކުމެ ކުރިމަތިލުމާމެދު ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލޭގެފާނުގެ ޞަޙާބީންނާ މަޝްވަރާކުރެއްވުން: އަދި އެކަމުން، އެންމެހާ ކަންކަމުގައި، އަދި ޚާއްޞަކޮށް އޭގެތެރެއިން މުހިންމު ކަންކަމުގައި މަޝްވަރާކުރުން ޝަރުޢުވެގެންވާކަން އެނގިގެންދެއެވެ.
5- ކާފަރުންގެ ބޮޑު ޖަމާޢަތުގެ މައްޗަށް މުއުމިނުންގެ މަދު ޖަމާޢަތަށް ﷲ ނަޞްރުދެއްވުން: އެއީ ޤުރައިޝުންގެ ކާފަރުންގެ މައްޗަށް ނަބިއްޔާ ﷺ އާއި އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބުންނަށް ނަޞްރުދެއްވި ފަދައިންނެވެ. އަދި އޭރު އެބައިމީހުންގެ ޢަދަދު، މުސްލިމުންގެ ޢަދަދަށްވުރެ އެތައް ގުނައެއް ގިނަވެގެންވިއެވެ. ﷲ ތަޢާލާ އަހަރުމެންނަށް ޚަބަރުދެއްވާފައިވާ ފަދައިންނެވެ: ﴿...قَالَ ٱلَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُم مُّلَٰقُواْ ٱللَّهِ كَم مِّن فِئَةٖ قَلِيلَةٍ غَلَبَتۡ فِئَةٗ كَثِيرَةَۢ بِإِذۡنِ ٱللَّهِۗ وَٱللَّهُ مَعَ ٱلصَّٰبِرِينَ﴾ މާނައީ: "... ﷲ އާ ބައްދަލުވާނެކަމަށް ޔަޤީންކުރާ މީހުން ބުނޫއެވެ. ﷲ ގެ އިޛްނަފުޅަށް ކިތައްކިތައް މަދު ޖަމާޢަތް، ގިނަ ޖަމާޢަތްތަކުގެ މައްޗަށް ގަދަވެގެންވޭ ހެއްޔެވެ؟ އަދި ﷲ ވޮޑިގެންވަނީ ކެތްތެރީންނާއެކުގައެވެ." [އަލްބަޤަރާ: 249]
6. ނަބިއްޔާ ﷺ އާއި އެކަލޭގެފާނުގެ ޞަޙާބީންގެ ހިތްވަރުފުޅުގަދަކަން: ފަހެ، އެބޭކަލުން ވަނީ އެބޭކަލުންގެ ޢަދަދާއި ހަތިޔާރަށްވުރެ އެތައް ގުނައެއް އިތުރު ބަޔަކާ ކުރިމަތިލައްވާފައެވެ.
7- ﷲ އީ އެކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާ މީހަކު ޢިއްޒަތްތެރިކުރައްވާ، އަދި އެކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާ މީހަކު ނިކަމެތިކުރައްވާ އިލާހުކަން: ފަހެ، ހަމަކަށަވަރުން އެކަލާނގެ ވަނީ ބަދުރުގައި އިސްލާމްދީނުގެ އަހުލުވެރިންނަށް ޢިއްޒަތްދެއްވާ، ޝިރުކުގެ އަހުލުވެރިން ނިކަމެތިކުރައްވާފައެވެ.
8- ﷲ ގެ މަގުގައި ޖިހާދުކުރުން ޝަރުޢުކުރެއްވުމުގެ ބައެއް ޙިކުމަތްތައް:
ހ- މީސްތަކުންނަށް އިސްލާމްދީނަށް ގޮވައިލުމާއި، އަޅުތަކުންނަށް އަޅުކަންކުރުމުގެ ތެރެއިން އަޅުތަކުންގެ ވެރި ރައްބަށް އަޅުކަންކުރުމުގެ ތެރެއަށް އެބައިމީހުން ނެރުން؛ ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿وَقَٰتِلُوهُمۡ حَتَّىٰ لَا تَكُونَ فِتۡنَةٞ وَيَكُونَ ٱلدِّينُ لِلَّهِۖ فَإِنِ ٱنتَهَوۡاْ فَلَا عُدۡوَٰنَ إِلَّا عَلَى ٱلظَّٰلِمِينَ193﴾ މާނައީ: "އަދި ފިތުނަވެރިކަން (އެބަހީ: ޝިރުކާއި ކުފުރު) ނެތިއްޖައުމަށް ދާންދެން އަދި ދީން، ﷲ އަށް ޚާލިޞްވެއްޖައުމަށް ދާންދެން ތިޔަބައިމީހުން އެބައިމީހުންނާ ހަނގުރާމަކުރާށެވެ! ފަހެ، އެބައިމީހުން (އެކަންތައް) ހުއްޓައިލައިފިނަމަ، އަނިޔާވެރިންގެ މައްޗަށް މެނުވީ ދެކޮޅުވެރިވެ ހަނގުރާމަކުރުމެއް ނުވެއެވެ." [އަލްބަޤަރާ: 193]
ށ- މުސްލިމުންނާ ދެކޮޅަށް ހިންގޭ ޢުދުވާނުގެ ރައްދުދިނުން: ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿وَقَٰتِلُواْ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ ٱلَّذِينَ يُقَٰتِلُونَكُمۡ وَلَا تَعۡتَدُوٓاْۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلۡمُعۡتَدِينَ﴾ މާނައީ: "އަދި ތިޔަބައިމީހުންނާ ހަނގުރާމަކުރާ މީހުންނާ، ﷲ ގެ މަގުގައި ތިޔަބައިމީހުން ހަނގުރާމަކުރާށެވެ! އަދި ތިޔަބައިމީހުން ޙައްދުފަހަނަޅައި ނުދާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، ޙައްދުފަހަނަޅައި ދާ މީހުން ދެކެ ﷲ ލޯބިވެވޮޑިގެން ނުވެއެވެ." [އަލްބަޤަރާ: 190]
(13) އުޙުދު ހަނގުރާމައާއި އޭގެ ފަހުގެ ކަންތައްތައް
އެއީ ކިޔަމަންތެރިކަމުގެ މަތިވެރިވެގެންވާ ފިލާވަޅުތައް ފާޅުވެގެންދިޔަ، އަދި ޞަޙާބީން އެބޭކަލުންގެ ނަބިއްޔާ ﷺ ދެކެ ވެވަޑައިގަންނަވާ ލޯބީގެ ތެދުވެރިކަމާއި އެބޭކަލުންގެ ފުރާނަފުޅުތަކުން ވެވަޑައިގަތް ޤުރުބާނީ ފާޅުވެގެންދިޔަ ހަނގުރާމައެވެ.
އެ ހަނގުރާމަ ހިނގަން މެދުވެރިވި ސަބަބުތަކާއި އެކަމަށް ތައްޔާރުވުން: ހިޖުރައިން ތިންވަނަ އަހަރުގައި އުޙުދު ހަނގުރާމަ ހިނގުމަށް ސަބަބުތަކެއް ވިއެވެ؛ އޭގެތެރެއިން އެންމެ މުހިއްމު ސަބަބަކީ: ބަދުރު ހަނގުރާމައިގައި މުޝްރިކުންނަށް ލިބުނު ބައްޔާއި، މަރުވި މީހުންގެ ބަދަލުހިފުމަށް އެވެރިން ބޭނުންވުމެވެ؛ އެގޮތުން، އަބޫ ސުފްޔާންގެ އިސްވެރިކަމުގެ ދަށުގައި ޤުރައިޝުންގެ ތިންހާސް ހަނގުރާމަވެރިން އެއްވިއެވެ. އަދި އޭގެ ބަދަލުގައި، އެބައިމީހުންނާ ދިމާކުރުމަށްޓަކައި ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބުންގެ ތެރެއިން އެއްހާސް ބޭކަލުންނާއެކު ނުކުމެވަޑައިގަތެވެ. ލަޝްކަރު މަގުމަތީގައި ވަނިކޮށް، މުނާފިޤުންގެ ބޮޑު: ޢަބްދު ﷲ ބްނު އުބައްޔު ބްނު ސަލޫލު، ލަޝްކަރުގެ ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި މީހުން ގޮވައިގެން އެނބުރި ދިޔައެވެ. އަދި އެބައިމީހުން ހަނގުރާމައިގައި ބައިވެރިއެއް ނުވެއެވެ.
ހަނގުރާމައިގެ ޙާދިސާތަކާއި އުރެދުމުގެ ސުންޕާކަން: އުޙުދުގައި ދެ ލަޝްކަރު ބައްދަލުވިއެވެ. އަދި ވަރުގަދަވެގެންވާ ހަނގުރާމައެއް ހިނގައިދިޔައެވެ. އޭގެ ކުރީކޮޅުގައި މުޝްރިކުން ބަލިވިއެވެ. ދެން މުސްލިމުންގެ ތެރެއިންވި ތީރުވެރިން ފަރުބަދަމަތިން ފޭބިއެވެ. ކޮންމެ ޙާލަތެއް މެދުވެރިވިކަމުގައި ވިޔަސް އެތަނުން ނުފޭބުމަށް ނަބިއްޔާ ﷺ ވަނީ އެބައިމީހުންނަށް އަމުރުކުރައްވާފައެވެ. މި އަމުރުފުޅަށް ތީރުވެރިން އުރެދުމުގެ ސަބަބުން، ކާފަރުންގެ ލަޝްކަރު މުސްލިމުންގެ ވަށައިލިއެވެ. އަދި މުސްލިމުންގެ ތެރެއިން ގިނަ ޢަދަދެއްގެ ބަޔަކު ޝަހީދުވިއެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿وَلَقَدۡ صَدَقَكُمُ ٱللَّهُ وَعۡدَهُۥٓ إِذۡ تَحُسُّونَهُم بِإِذۡنِهِۦۖ حَتَّىٰٓ إِذَا فَشِلۡتُمۡ وَتَنَٰزَعۡتُمۡ فِي ٱلۡأَمۡرِ وَعَصَيۡتُم مِّنۢ بَعۡدِ مَآ أَرَىٰكُم مَّا تُحِبُّونَۚ مِنكُم مَّن يُرِيدُ ٱلدُّنۡيَا وَمِنكُم مَّن يُرِيدُ ٱلۡأٓخِرَةَۚ ثُمَّ صَرَفَكُمۡ عَنۡهُمۡ لِيَبۡتَلِيَكُمۡۖ وَلَقَدۡ عَفَا عَنكُمۡۗ وَٱللَّهُ ذُو فَضۡلٍ عَلَى ٱلۡمُؤۡمِنِينَ.﴾ މާނައީ: "އަދި ހަމަކަށަވަރުން، ﷲ ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެ އިލާހުގެ ވަޢުދު ތެދުކުރެއްވިއެވެ. އެއީ އެ އިލާހުގެ އިޛުނަފުޅާއެކު ތިޔަބައިމީހުން އެއުރެން މަރައި ފަނާކުރަމުން ދިޔަ ހިނދުގައެވެ. ތިޔަބައިމީހުން ލޯބިކުރާ ކަންތައް ތިޔަބައިމީހުންނަށް ދެއްކެވުމަށް ފަހު، ތިޔަބައިމީހުން ފިނޑިވެ، އަދި އެކަމާމެދު ތިޔަބައިމީހުން ދެބަސްވެ، އަދި ތިޔަބައިމީހުން އުރެދިއްޖައުމަށް ދާންދެނެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން ދުނިޔެ އެދޭ މީހުން ވެއެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން އާޚިރަތް އެދޭ މީހުން ވެސް ވެއެވެ. ދެން އެއަށް ފަހު، އެއުރެންގެ ކިބައިން ތިޔަބައިމީހުން ދުރުކުރެއްވިއެވެ. (އެއީ) ތިޔަބައިމީހުން އިމްތިޙާނު ކުރެއްވުމަށް ޓަކައެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، އެ އިލާހު ތިޔަބައިމީހުންނަށް ޢަފޫކުރެއްވިއެވެ. އަދި ﷲ އީ، މުއުމިނުންގެ މައްޗަށް ފަޟްލުވަންތަވެވޮޑިގެންވާ އިލާހެވެ." [ސޫރަތު އާލްޢިމްރާން: 152].
މުޞީބާތުގެ ބޮޑުކަމާއި ޞަޙާބީންގެ ޤުރުބާނީ: އުޙުދު ހަނގުރާމައަކީ ނަބިއްޔާ ﷺ އާ ކުރިމަތިލައްވަން ޖެހިވަޑައިގަތް އެންމެ ދަތި އުނދަގޫ ހަނގުރާމަތަކުގެ ތެރެއިން ހަނގުރާމައެކެވެ. އެގޮތުން އެކަލޭގެފާނުގެ ދަތްޕުޅުތަކުގެ ތެރެއިން މެދުދަތްޕުޅާ ޖެހިގެން އިންނަ ދަތްޕުޅު ބިންދައިގެންދިޔައެވެ. އަދި ދަގަނޑު ތާޖުގެ - އެއީ ބޯ ރައްކާތެރިކުރުމަށް އަޅާ އެއްޗެކެވެ - ބޮޅުތަކުގެ ތެރެއިން ދެ ބޮޅު އެކަލޭގެފާނުގެ މާތްވެގެންވާ މޫނުފުޅަށް ވަދެގެންދިޔައެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނަށް ކަންތައް ވަރަށް ބޮޑަށް ދަތިވެގެންދިޔައެވެ. އެހެންނަމަވެސް ﷲ ތަޢާލާ އެކަލޭގެފާނު ރައްކާތެރިކުރެއްވިއެވެ. އަދި މި ހަނގުރާމައިގައި ޞަޙާބީން رضي الله عنهم ގެ ތެރެއިން ހަތްދިހަ ބޭކަލުން ޝަހީދުވެވަޑައިގަތެވެ. އޭގެތެރޭގައި ޝަހީދުންގެ ސާހިބާ، ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ބޮޑުބޭބެފުޅު ޙަމްޒާ ބްނު ޢަބްދުލް މުއްޠަލިބު ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ. އަދި ޞަޙާބީން އެބޭކަލުންގެ ނަބިއްޔާ ﷺ ދެކެ ވެވަޑައިގަންނަވާ ޙަޤީޤީ ލޯބި އެ ހަނގުރާމައިގައި ފާޅުވެގެންދިޔައެވެ. އެގޮތުން އެކަލޭގެފާނު ޙިމާޔަތްކުރެއްވުމުގެ މަގުގައި އެބޭކަލުންގެ ފުރާނަފުޅުތައް ޤުރުބާންކުރެއްވިއެވެ. އަދި ހަނގުރާމަ ނިމި، ޝަހީދުން ފަސްދާނުލެއްވުމަށްފަހު، ނަބިއްޔާ ﷺ އާއި އެކަލޭގެފާނުގެ ޞަޙާބީން މަދީނާއަށް އެނބުރިވަޑައިގަތެވެ.
އަދި އެފަދަ ޙާދިޘާތަކުގެ ތެރެއިން، ނަބިއްޔާ ﷺ އުޙުދުގެ ޝަހީދުންގެ ގާތަށް ވަޑައިގެން އެބޭކަލުންނަށްޓަކައި ކީރިތިކުރައްވާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "ޤިޔާމަތް ދުވަހު މި މީހުންގެ މައްޗަށްވާ ހެކިވެރިޔަކީ ތިމަންކަލޭގެފާނެވެ." [އަލްބުޚާރީ]، އަދި ހިނެވުމަކާ ނުލައި، އެބޭކަލުންގެ ލެޔާއި ފޭރާންކޮޅުތަކާއެކު ފަސްދާނުލުމަށް އެކަލޭގެފާނު އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެއް ޤަބުރުގައި ދެ ބޭކަލުން ޖަމަޢަކުރައްވާ، އަދި އެބޭކަލުންގެ ތެރެއިން ޤުރުއާން އެންމެ ގިނައިން ހިތުދަސް ބޭކަލަކު ކުރިއަށް ބޭއްވެވިއެވެ. އެއީ އެބޭކަލުންގެ ޤަދަރު އުފުއްލެވުމުގެ ގޮތުންނެވެ. ދެން ދިރިތިބީންގެ ޙާލު ބައްލަވައި، އެބޭކަލުންގެ ޒަޚަމްތަކުގައި އަތްޕުޅު ބީއްސަވާ، އެބޭކަލުންނަށް ހިތްވަރުދެއްވިއެވެ. އަދި އުންމު ޢުމާރާއާއި އެކަމަނާގެ އަހުލުވެރިންގެ ހިތްވަރުގަދަކަމަށް ތަޢުރީފުކުރައްވާ، އެބޭކަލުންގެ މަތިވެރިވެގެންވި ޘާބިތުކަމާއި، އެކަލޭގެފާނުގެ ދިފާޢުގައި އެބޭކަލުން ވެވަޑައިގަތް ޤުރުބާނީ ފެނިވަޑައިގެން؛ ސުވަރުގޭގައި އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުގައި ލެއްވުމަށް އެދި އެބޭކަލުންނަށްޓަކައި ދުޢާކުރެއްވިއެވެ. އަދި ފަސްދާނުލުމުގެ ކަންތައްތަކުން އަވަދިވެވަޑައިގަތުމުން، އެކަލޭގެފާނުގެ ފަހަތްޕުޅުގައި އެންމެހާ އަޞްޙާބުބޭކަލުން ސަފުހައްދަވިއެވެ. ދެން، ﷲ ގެ އަމުރުފުޅަށް ބޯލަނބާ ކިޔަމަންތެރިވާ ޙާލު، އަދި ކެތްތެރިކަމާއި ޖިހާދުގެ ނިޢުމަތަށްޓަކައި އެކަލާނގެއަށް ޝުކުރުވެރިވާ ޙާލު؛ އެބޭކަލުން ﷲ އަށް ޙަމްދުކޮށް އެކަލާނގެއަށް ޘަނާދެންނެވިއެވެ.
ޙަމްރާއުލް އަސަދުގެ ހަނގުރާމަ: މި ހަނގުރާމަ ހިނގާފައިވަނީ އުޙުދު ހަނގުރާމައަށްފަހު ހަމައެންމެ ދުވަހަކަށް ފަހުގައެވެ. މި ހަނގުރާމަ ހިނގި ސަބަބަކީ، އަބޫސުފްޔާނު ބްނު ޙަރްބުއާ ބެހޭގޮތުން ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ އަށް ލިބިވަޑައިގަތް ޚަބަރެކެވެ. އެއީ ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ އަޞްޙާބުންގެ ތެރެއިން ބާކީ ތިބިހާ ބަޔަކު ނައްތައިލުމަށްޓަކައި ޤުރައިޝުން ގޮވައިގެން އެނބުރި މަދީނާއަށް އައުމަށް އޭނާ ޤަޞްދުކުރާކަމުގެ ޚަބަރެވެ. އެހިނދު، މީސްތަކުން ނުކުތުމަށް ނަބިއްޔާ ﷺ އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. އަދި ހަމައެކަނި އުޙުދު ދުވަހުގެ ހަނގުރާމައިގައި ބައިވެރިވި ބޭކަލުން މެނުވީ އެކަލޭގެފާނާއެކު ނުނިކުތުމަށް ޝަރުޠުކުރެއްވިއެވެ. ދެން އެބޭކަލުންނަށް ލިބިވަޑައިގެންފައިވާ ޒަޚަމްތަކާއެކުގައިވެސް އެބޭކަލުން ނުކުމެވަޑައިގަތެވެ. ދެން އަބޫ ސުފްޔާނަށް އެބޭކަލުންގެ ޚަބަރު ލިބުމުން ބިރުގަނެ، އޭނާއާއެކު ތިބި މީހުން ގޮވައިގެން އެނބުރި މައްކާއަށް ހިނގައްޖެއެވެ.
ލިބޭ ފިލާވަޅުތައް:
1- ފާފަތަކާއި އުރެދުންތަކުގެ ނުބައި ނަތީޖާ: ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން، ތީރުވެރިންގެ ފުށުން ރަސޫލާ ﷺ އަށް އުރެދުމުގެ ގޮތުން ހިނގައިދިޔަ ކަމުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން މުސްލިމުންނަށް ނުހަނު ބޮޑުވެގެންވާ ގެއްލުމެއް ކުރިމަތިވެގެންދިޔައެވެ.
2- ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ދަރަޖައާއި އެކަލޭގެފާނުގެ ހިތްވަރުފުޅުގަދަކަން: ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން އެކަލޭގެފާނު އަމިއްލަފުޅަށް ހަނގުރާމަކުރައްވާ، ﷲ ގެ މަގުގައި ޒަޚަމްވެވަޑައިގަތެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް ޞަލަވާތާއި ސަލާމް ހުއްޓެވެ.
3- ޞަޙާބީން رضي الله عنهم ގެ މާތްކަން: އަދި ﷲ ގެ މަގުގައި އެބޭކަލުންގެ ފުރާނައިން ޤުރުބާންވެވަޑައިގަތުމާއި، އެކަލާނގެ ރަސޫލާ ﷺ ޙިމާޔަތްކުރެއްވުމެވެ.
٤- މުއުމިނުންނާއި މުނާފިޤުން ވަކިކުރެއްވުން: ފަހެ، ނިފާޤުގެ އަހުލުވެރިން އެނބުރި ދިޔައެވެ. އަދި އުޙުދު ހަނގުރާމައިގައި އެބައިމީހުން ބައިވެރިއެއް ނުވެއެވެ. އެބައިމީހުންގެ އެންމެ އިސްކޮށް ހުރީ މުނާފިޤުންގެ ބޮޑުމީހާ ކަމުގައިވާ އިބްނު ސަލޫލެވެ.
5- ޞަޙާބީންގެ ޤުރުބާނީތަކުގެ އަސަރު: ފަހެ، ﷲ އަށްފަހު ދެން އެބޭކަލުން رضي الله عنهم ގެ ޤުރުބާނީތައް ނުވިނަމަ؛ އެއްވެސް މީހަކާ ހަމައަށް އިސްލާމްދީން ފޯރާފައެއް ނުވީހެވެ. ފަހެ، ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އެކަމުގެ ސަބަބު ކަމުގައި ލެއްވީ އެބޭކަލުންނެވެ. އިމާމު އިބްނުލް ޤައްޔިމް رحمه الله تعالى ވިދާޅުވިއެވެ:
އެބައިމީހުންނީ ނަބިއްޔާއަށް ތަބަޢަވީ މީހުންނާއި، އެކަލޭގެފާނުގެ ޖަމާޢަތުގެ މީހުންނެވެ.. އަދި އެބޭކަލުން ނުވިނަމަ؛ ބިމުގައި މުސްލިމަކު ނުވީހެވެ.
6- "އުޙުދު" ހަނގުރާމައަށް ފަހު އެންމެ ދުވަހެއް ފަހުން، އެބޭކަލުންގެ ޒަޚަމްތަކުން ލޭއޮހޮރެމުންދިޔަ ޙާލުކޮޅުގައިވެސް ޞަޙާބީން "ޙަމްރާއުލް އަސަދު" އަށް ނުކުމެވަޑައިގެން، ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް އެބޭކަލުން ދެއްވި އިޖާބަ ވެގެންދިޔައީ، ވޭނާއި ކެކުޅުންތަކަށް ބަލިނުކުރެވުނު އެބޭކަލުންގެ އީމާންކަމުގެ ވަރުގަދަކަމާއި ހިތްވަރުފުޅުގެ މަތިވެރިކަމުގެ މައްޗަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު ދަލީލު ކަމުގައެވެ.
7- ﷲ ގެ މަގުގައި ކުރާ ހަނގުރާމައިގައި ޝަހީދުވާ މީހާ ހިނެވުމެއް، އަދި ކަފުންކުރުމެއްވެސް ނެތެވެ. އަދި އޭނާގެ މައްޗަށް ކަށުނަމާދުވެސް ނުކުރެވޭނެއެވެ. އެއީ ނަބިއްޔާ ﷺ އުޙުދު ހަނގުރާމައިގެ ޝަހީދުންނާމެދު ޢަމަލުކުރެއްވި ފަދައިންނެވެ. އެގޮތުން އެމީހުން ހިނެވުމަކާނުލައި، އެމީހުންގެ ލެޔާއެކު އަދި އެމީހުން ލައިގެން ތިބި ހެދުމުގައި ވަޅުލުމަށް އެކަލޭގެފާނު އަމުރުކުރެއްވިއެވެ.
(14) ހިޖުރައިން ފަސްވަނަ އަހަރު ހިނގި ޚަންދަޤު (އަޙްޒާބު) ހަނގުރާމަ
މި ހަނގުރާމައިގެ ޙާދިޘާތައް ފެށިގެންއައީ، ޔަހޫދީން ރަސޫލާ ﷺ އާއެކު ވެފައިވާ ޢަހުދު މުގުރާލައި، ޢަރަބިންގެ އެކިއެކި ޤަބީލާތަކަށް ހިތްވަރުދީ މަދީނާއަށް އަރައިގަތުމަށް އެބައިމީހުން އެއްކުރި ހިސާބުންނެވެ. އެއީ މުސްލިމުންނާއި މުސްލިމުންގެ އުފެދެމުންއައި ދައުލަތް ނައްތައިލުމުގެ މަޤްޞަދުގައެވެ. ދެން އަބޫ ސުފްޔާނު ބްނު ޙަރްބުގެ ޤިޔާދަތުގެ ދަށުގައި، ޝިރުކުގެ ޤަބީލާތަކުން ދިހަހާސް ހަނގުރާމަވެރިންނަށް ފޯރާ ބިޔަ ލަޝްކަރެއް އެއްވިއެވެ. އެއީ ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ލަޝްކަރުގެ ޢަދަދަކީ އެންމެ ތިންހާސް ހަނގުރާމަވެރިން ކަމުގައި ވާހިނދުއެވެ.
އެބައިމީހުން އަންނަކަން ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް އެނގިވަޑައިގަތުމުން، އެކަލޭގެފާނުގެ ޞަޙާބީންނާ މަޝްވަރާކުރެއްވިއެވެ. ދެން މާތް ޞަޙާބީ ސަލްމާނުލް ފާރިސީ رضي الله عنه ލަފާއެރުވީ: ޢަދުއްވުން ވަނުމުން ރަށް ރައްކާތެރިކޮށްދޭނެ ވަރުގަދަ ހުރަހަކަށް ވުމަށްޓަކައި މަދީނާގެ ވަށައިގެން "ޚަންދަގެއް" ކޮނުމަށެވެ. ދެން އެ ރައުޔަށް ނަބިއްޔާ ﷺ ހިތްޕުޅާވެ، އެކަން ތަންފީޛުކުރެއްވުމަށް އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. އަދި ނަބިއްޔާ ﷺ ހަމައެކަނި އިރުޝާދު ދެއްވުމަކުން ފުއްދާނުލައްވައެވެ. ކިއެއްތަ، ޚަންދަގު ކޮނުމުގައި ޞަޙާބީންނާއެކު ޢަމަލީގޮތުން ބައިވެރިވެވަޑައިގެން، އަދި އެބޭކަލުންނާއެކު އެކަމުގެ ބުރަކަން ތަޙައްމަލުކުރައްވާ، ތަވާޟުޢުވެރިކަމާއި ރިވެތި ނަމޫނާ ދެއްކެވުމުގެ އެންމެ ފުރިހަމަ މިސާލު ދެއްކެވިއެވެ.
އަޙްޒާބުތައް (ޖަމާޢަތްތައް) މަދީނާއަށް ޖަމަޢަވެ، މަދީނާ ޙިޞާރުކުރިއެވެ. އެ ޙިޞާރު ދިގުލައިގެން ދިޔުމުގެ ސަބަބުން، މުސްލިމުންގެ މައްޗަށް ދަތިކަން އިންތިހާއަށް ބޮޑުވެގެން ދިޔުމަށް ދާންދެނެވެ. އަދި އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ބިރުވެރިކަމާއެކު ގަދަވެގެންވާ ބަނޑުހައިހޫނުކަން ޖަމަޢަވިއެވެ. ޤުރްއާނުގައި މި ދަތި އުނދަގޫ ޙާލަތު ސިފަކޮށްދެއްވާފައިވަނީ ﷲ ތަޢާލާގެ މި ބަސްފުޅުންނެވެ: ﴿إِذۡ جَآءُوكُم مِّن فَوۡقِكُمۡ وَمِنۡ أَسۡفَلَ مِنكُمۡ وَإِذۡ زَاغَتِ ٱلۡأَبۡصَٰرُ وَبَلَغَتِ ٱلۡقُلُوبُ ٱلۡحَنَاجِرَ وَتَظُنُّونَ بِٱللَّهِ ٱلظُّنُونَا۠ މާނައީ: "އެއުރެން ތިޔަބައިމީހުންގެ މަތިންނާއި، އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ ތިރިން، ތިޔަބައިމީހުންގެ ގާތަށް އައިހިނދު، (ތިޔަބައިމީހުންނަށް ވީގޮތް) ހަނދުމަކުރާށެވެ! އަދި ބިރުންގޮސް ލޯތައް މައްޗަށް އަރައި، އަދި ހިތްތައް ކަރުތެރެޔަށް ފޯރިހިނދެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން اللَّه އާމެދު އެކިއެކި ހީތައް ކުރަމުންދިޔަ ހިނދެވެ." هُنَالِكَ ٱبۡتُلِيَ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ وَزُلۡزِلُواْ زِلۡزَالٗا شَدِيدٗا ﴾ މާނައީ: "އެތާނގައި، މުއުމިނުން އިމްތިޙާނު ކުރެއްވުނެވެ. އަދި ގަދަފަދަވެގެންވާ ގުޑުމަކުން އެމީހުން ގުޑުވާލެވުނެވެ." [އަލްއަޙްޒާބު: 10-11]
މި ދަތި ޙާލަތުގެ ތެރޭގައި، ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ މުޢުޖިޒާތްތައް ފާޅުވެގެން ދިޔައެވެ. އެގޮތުން، މަދު ކާތަކެތީގައި ﷲ ބަރަކާތްލައްވާ، މުޅި ލަޝްކަރަށް އެއިން ފުދިގެންދިޔައެވެ. އަދި ޙާލަތުގެ ދަތިކަމާއެކުވެސް، ޞަޙާބީންގެ ޢަޒުމްތައް ވަރުގަދަކުރެއްވުމަށްޓަކައި، ފާރިސްކަރައާއި ރޫމީންގެ ރަށްތައް ފަތަޙަވާނެކަމުގެ އުފާވެރި ޚަބަރު އެބޭކަލުންނަށް ދެއްވިއެވެ. އަދި ކަންތައްތައް އިންތިހާއަށް ދަތިވެގެން ދިޔަހިނދު، މުސްލިމުންނަށް މިކަމުން ސަލާމަތްކަން ދެއްވުން އެދި، ތެދުވެރި ދުޢާއިން ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލޭގެފާނުގެ ވެރި ރައްބުގެ ޙަޟްރަތަށް ދުޢާ ދެންނެވިއެވެ. އެހިނދު ﷲ އެކަލޭގެފާނުގެ ދުޢާ އިޖާބަކުރެއްވިއެވެ. އަދި އަޙްޒާބުގެ ލަޝްކަރުތަކުގެ މައްޗަށް ގަދަފަދަވެގެންވާ ވައިރޯޅިއެއް ފޮނުއްވާ، އެބައިމީހުންގެ ފޭލިގެތައް މުލުން ލުއްސަވައިލެއްވިއެވެ. އަދި އެބައިމީހުންގެ ހިތްތަކަށް ބިރުވެރިކަން ވައްދަވާނެ މަލާއިކަތުން ބާވައިލެއްވިއެވެ. ދެން އެބައިމީހުން ވިއްސިވިހާލިވެ، ނާކާމިޔާބުވެގެންވާ ޙާލު ފައިބައިގެން ހިނގައްޖެއެވެ. އަދި މަދީނާއަށް އަމާންކަން އެނބުރި އައެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱذۡكُرُواْ نِعۡمَةَ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡ إِذۡ جَآءَتۡكُمۡ جُنُودٞ فَأَرۡسَلۡنَا عَلَيۡهِمۡ رِيحٗا وَجُنُودٗا لَّمۡ تَرَوۡهَاۚ وَكَانَ ٱللَّهُ بِمَا تَعۡمَلُونَ بَصِيرًا.﴾ މާނައީ: "އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ. اللَّه ތިޔަބައިމީހުންނަށް ދެއްވި ނިޢުމަތް ހަނދުމަކުރާށެވެ! (އެއީ) ލަޝްކަރުތަކެއް ތިޔަބައިމީހުންގެ ގާތަށް އައިހިނދުގައެވެ. ފަހެ، ތިމަންއިލާހު އެއުރެންގެ މައްޗަށް ގަދަފަދަ ވައިރޯޅިއަކާއި، ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނުފެންނަ ލަޝްކަރުތަކެއް ފޮނުއްވީމެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންކުރާ ކަންތައް މޮޅަށް ބައްލަވައިވޮޑިގެންވާ ކަލަކު ކަމުގައި اللَّه ވޮޑިގެންވެއެވެ." [އަލްއަޙްޒާބު: 9].
އަދިވެސް އެކަލާނގެ ސުބްޙާނަހޫ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿وَرَدَّ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ بِغَيۡظِهِمۡ لَمۡ يَنَالُواْ خَيۡرٗاۚ وَكَفَى ٱللَّهُ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ ٱلۡقِتَالَۚ وَكَانَ ٱللَّهُ قَوِيًّا عَزِيزٗا.﴾ މާނައީ: "އަދި ކާފިރުވި މީހުން އެއުރެންގެ ރުޅިވެރިކަމާއެކު اللَّه އެއުރެން ރައްދުކުރެއްވިއެވެ. އެއުރެންނަކަށް އެއްވެސް ހެޔޮކަމެއް ނުލިބުނެވެ. އަދި މުއުމިނުންނަށް ހަނގުރާމައިގެ ކަންތައް اللَّه ފުއްދަވައިދެއްވިއެވެ. އަދި ބާރުވެރިވަންތަ، ޢަޒީޒުވަންތަ ކަލާނގެ ކަމުގައި اللَّه ވޮޑިގެންވެއެވެ." [އަލްއަޙްޒާބު: 25]
ލިބޭ ފިލާވަޅުތައް:
1- ހަމަކަށަވަރުން އިސްލާމްދީނުގެ ޢަދާވާތްތެރިންގެ ޢަޤީދާތައް ތަފާތުވި ނަމަވެސް، މުސްލިމުންނާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަކުރުމަށްޓަކައި އެބައިމީހުން އެއްބައިވެދާނެކަމެވެ. އަދި މިއީ -ޙައްޤާއި ބާޠިލާ ދެމެދުވާ ކުރިމަތިލުން ދާއިމަށް ދެމިއޮތުމަކީ- ﷲ އެކަލާނގެ މަޚްލޫޤުންގެ މެދުގައި ލައްވާފައިވާ ސުންނަތްތަކުގެ ތެރެއިންވާ ކަމެކެވެ. މިކަމުން ލާޒިމުކުރަނީ އަބަދުވެސް ސަމާލުވެ ހުށިޔާރުވެ، ރަނގަޅަށް ތައްޔާރުވެ ތިބުމެވެ.
2- މި ހަނގުރާމައިން ސަލްމާނުލް ފާރިސީ رضي الله عنه ގެ މާތްކަމާއި، އިސްލާމްދީނުގައި މަޝްވަރާކުރުމުގެ މުހިއްމުކަން ހާމަކޮށްދެއެވެ.
3- ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލޭގެފާނުގެ ޞަޙާބީންނާއެކު ބުރަ އުފުއްލެވުމުގައި ބައިވެރިވެވަޑައިގަތުމުން ކަށަވަރުކޮށްދެނީ: ކާމިޔާބު ވެރިޔާއަކީ މަސައްކަތުގައި އިސްނަގާ، އޭނާގެ ރައްޔިތުންނާމެދު ހިތްތިރިވެ، އަދި އެބައިމީހުންނަށް ހުރި ރިވެތި ނަމޫނާއަކަށްވާ މީހާކަމެވެ.
4- ޚަންދަޤު ކޮނުމުން އަހަރުމެންނަށް އުނގަންނައިދެނީ، ހެޔޮކަމާއި ތަޤުވާވެރިކަމުގެ މައްޗަށް އެކަކު އަނެކަކަށް އެހީތެރިވުމާއެކު، ކުރެވެން އޮތް އެންމެހާ މަސައްކަތެއް ކުރުމާއި، ލިބެންހުރި ޝަރުޢީގޮތުން ހުއްދަވެގެންވާ ވަސީލަތްތަކުގެ ބޭނުންހިފުމާއި، އަދި ސަބަބުތަކުގައި ހިފުމުގެ މުހިންމުކަމެވެ.
5- ޔަޤީންކަމާއި ކެތްތެރިކަމުގެ މުހިއްމުކަން: އެގޮތުން ޙިޞާރުކުރެވިފައި ވުމާއެކުވެސް ޞަޙާބީން ވަނީ މަތިވެރިވެގެންވާ ޘާބިތުކަމެއް ދައްކަވާފައެވެ. އެހެންކަމުން ﷲ ގެ ވަޢުދުފުޅާމެދު ޔަޤީންކަންމަތީ ތިބި ކެތްތެރިންނަށް އެއާއެކު ނަޞްރުލިބިގެންވެއެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿مِّنَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ رِجَالٞ صَدَقُواْ مَا عَٰهَدُواْ ٱللَّهَ عَلَيۡهِۖ فَمِنۡهُم مَّن قَضَىٰ نَحۡبَهُۥ وَمِنۡهُم مَّن يَنتَظِرُۖ وَمَا بَدَّلُواْ تَبۡدِيلٗا. ﴾ މާނައީ: "މުއުމިނުންގެ ތެރޭގައި ﷲ އަށް އެއުރެންވި ޢަހުދަށް ތެދުވެރިވި ބަޔަކުވެއެވެ. ދެންފަހެ، އެއުރެންގެ ތެރެއިން އޭނާގެ ނިޔަތް ފުރިހަމަކުރި މީހަކުވެއެވެ. (އެބަހީ: ޝަހީދުވި މީހަކުވެއެވެ.) އަދި (ޝަހީދުވުމަށް) އިންތިޒާރުކުރާ މީހަކުވެސް މެއެވެ. އަދި އެއުރެން (އެ ޢަހުދަކަށް) އެއްވެސް ބަދަލެއް ނުގެނެއެވެ." [ސޫރަތުލް އަޙްޒާބު: 23]
6- ﷲ ތަޢާލާ އެކަލާނގެ އަޅުތަކުންނަށް އޯގާތެރިވެވޮޑިގެންވާކަަމެވެ. އެހެނީ، އެންމެ ދަތި އުނދަގޫ ވަޤުތުތަކުގައި ވެސް، ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި ލިބިގެންދާނެ ފަތަޙަތަކުގެ އުފާވެރި ޚަބަރު ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލޭގެފާނުގެ ޞަޙާބީންނަށް ދެއްވިއެވެ.
7- ދުޢާއަކީ ނަޞްރުގެ ތަޅުދަނޑިއެވެ. ފަހެ، ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލޭގެފާނުގެ ރައްބުގެ ޙަޟްރަތަށް ތެދުވެރިކަމާއެކު ހިޔާވަހިކަން ހޯއްދަވާ ކުރިމަތިލެއްވުމުގެ ސަބަބުން ހަނގުރާމައިގެ ތިލަފަތް ބަދަލުވެގެންދިޔައެވެ. މިކަމުން ދުޢާކުރުމުގެ މުހިއްމުކަން ހާމަވެގެންދެއެވެ.
8- ނަޞްރު ލިބުން ވަނީ ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުންނެވެ: ޢަދުއްވުންގެ ބާރާއި އެއުރެންގެ ޢަދަދުގެ ގިނަކަން ކިތަންމެ ބޮޑުކަމުގައި ވިޔަސް، ފަހެ، ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އީ އެކަލާނގެ އަޅުތަކުންނަށް ނަޞްރުދެއްވާ، ވަރުގަދަވެގެންވާ، ޢިއްޒަތްވަންތަ އިލާހެވެ.
(15) ޙުދައިބިއްޔާގެ ޞުލްޙަ، ޚައިބަރު ހަނގުރާމަ، އަދި ޢުމްރަތުލް ޤަޟާ (ބަޔާންވެގެންވާ ފަތަޙަ)
ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް އެކަލޭގެފާނުގެ ހުވަފެންފުޅުގައި، އެކަލޭގެފާނާއި އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބުން އަމާންކަމާއެކު، އެބޭކަލުންގެ ބޯތައް ބާލައި އަދި ކޮށައިގެންވާ ޙާލު މަސްޖިދުލް ޙަރާމަށް ވަދެވަޑައިގަންނަވާތީ ފެނިވަޑައިގަތެވެ. އަދި ނަބީބޭކަލުންގެ ހުވަފެންފުޅަކީ ވަޙީއެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބުންނަށް އެކަމުގެ ޚަބަރު ދެއްވިއެވެ. އެހިނދު އެބޭކަލުންނަށް އެކަމުން އުފާވެރިކަން ލިބިވަޑައިގަތެވެ.
ހިޖުރައިން ހަވަނަ އަހަރުގެ ޛުލްޤަޢިދާ މަހުގައި، މުހާޖިރުންނާއި އަންޞާރުންގެ ތެރެއިން ގާތްގަނޑަކަށް އެއްހާސް ހަތަރުސަތޭކަ ބޭކަލުންނާއެކު ނަބިއްޔާ ﷺ ނުކުމެވަޑައިގަތެވެ. އެބޭކަލުން ވަޑައިގަތީ ގެފުޅަށް މާތްކޮށްހިތުމުގެ ގޮތުން ހަދްޔު (ކަތިލުމަށް ޖަނަވާރު) ގެންދަވަމުންނެވެ. އަދި ދަތުރުވެރިޔާގެ ހަތިޔާރު (އުރަތަކުގައިވާ ކަނޑި) މެނުވީ އެހެން އެއްވެސް ހަތިޔާރެއް އެބޭކަލުން ނުއުފުއްލަވައެވެ. އެއީ އެބޭކަލުންނަކީ ހަނގުރާމަވެރިންތަކެއް ނޫންކަމާއި، އެބޭކަލުންނަކީ ޢުމްރާވެރިންކަން ޤުރައިޝުންނަށް ކަށަވަރުކޮށްދެއްވުމަށެވެ.
ހުރަސްއެޅުމާއި ބައިޢަތުއް ރިޟްވާން: އެބޭކަލުންގެ ދަތުރުފުޅުގެ ޚަބަރު ޤުރައިޝުންނަށް އެނގުމުން، ގަދަބާރުން އެބޭކަލުންނަށް ހުރަސްއެޅުމަށް ނިންމައި "ޛޫ ޠުވާ" ގައި އެބައިމީހުން ލަޝްކަރު ޖެހިއެވެ. ދެން ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލޭގެފާނުގެ މިޞްރާބު ބަދަލުކުރެއްވިއެވެ. ޙުދައިބިއްޔާއަށް ފައިބައިވަޑައިގަންނަވަންދެނެވެ. އަދި އެތަނުގައި ސިޓީީބިޓީ ބަދަލުކޮށް ދިގު މުޢާމަލާތްތަކެއް ހިނގައިދިޔައެވެ. އެ މުޢާމަލާތްތަކުގެ ތެރެއިން ޤުރައިޝުންނާ މަޝްވަރާކުރެއްވުމަށް ނަބިއްޔާ ﷺ ޢުޘްމާނު ބްނު ޢައްފާން رضي الله عنه ފޮނުއްވިއެވެ. ނަމަވެސް އެކަލޭގެފާނު ޝަހީދުކޮށްލެވުނުކަމުގެ ޚަބަރު ފެތުރިގެންދިޔައެވެ. އެހިނދު، ހަނގުރާމައިން ނުފިލުމަށް ބައިޢަތު ހިފުމަށް ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބުންނަށް ގޮވާލެއްވިއެވެ. ދެން ސަމުރާ ގަހެއްގެ ދަށުގައި އެބޭކަލުން އެކަލޭގެފާނަށް ބައިޢަތު ހިއްޕެވިއެވެ. އެއީ ﷲ އެކަމާމެދު އާޔަތް ބާވައިލެއްވި "ބައިޢަތުއް ރިޟްވާން" އެވެ: ﴿لَّقَدۡ رَضِيَ ٱللَّهُ عَنِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ إِذۡ يُبَايِعُونَكَ تَحۡتَ ٱلشَّجَرَةِ...﴾ މާނައީ: "ހަމަކަށަވަރުން، ގަސްދޮށުގައި އެއުރެން ކަލޭގެފާނަށް ބައިޢަތު ހިފާހިނދު، މުއުމިނުންނާމެދު اللَّه ރުހިވޮޑިގެންފިއެވެ..." [އަލްފަތުޙު: 18]
ޞުލްޙައިގެ މާއްދާތައް: ޤުރައިޝުންގެ މަންދޫބެއްގެ ގޮތުގައި ސުހައިލު ބްނު ޢަމްރު އައެވެ. އަދި ބޭރުފުށުން ބަލާއިރު އުނދަގޫ މާއްދާތަކެއް އެކުލެވިގެންވާ ޞުލްޙައަކަށް އެއްބަސްވެވުނެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ: ދިހަ އަހަރު ދުވަހަށް ހަނގުރާމަ ހުއްޓައިލުމާއި، މުސްލިމުން މި އަހަރު ޢުމްރާ ނުކޮށް އެނބުރި ދިޔުމާއި، އަންނަ އަހަރު އައިސް ޢުމްރާ ފުރިހަމަކުރުމާއި މައްކާގައި ހަމައެކަނި ތިން ދުވަހު މަޑުކުރުމާއި، އަދި ޤުރައިޝުންގެ ތެރެއިން މީހަކު އޭނާގެ ވަލީވެރިޔާގެ އިޛުނައަކާ ނުލައި މުޙައްމަދުގެފާނުގެ އަރިހަށް އަތުވެއްޖެނަމަ، އެމީހަކު އަނބުރާ އެބައިމީހުންނަށް ރައްދުކުރުމެވެ. މި ޝަރުޠުތަކުގެ ސަބަބުން ބައެއް ޞަޙާބީންނަށް ދަތިފުޅުވި ކަމުގައިވިޔަސް، ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލޭގެފާނުގެ ރައްބުގެ އަމުރުފުޅަށް ކިޔަމަންތެރިވެވަޑައިގަތުމުގެ ގޮތުން އެކަންކަން ތަންފީޛުކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ހަދުޔު ކަތިލައްވާ އިޙްރާމުން ވީއްލިވަޑައިގަތެވެ. ދެން މުސްލިމުން އެކަލޭގެފާނަށް ތަބަޢަވިއެވެ. އަދި އެބައިމީހުން އެނބުރި މަދީނާއަށް ދަތުރުކުރަމުން ދިޔަ މަގުމަތީގައި، އެކަމާ ގުޅިގެން ﷲ ތަޢާލާގެ މި ބަސްފުޅު ބާވައިލެއްވިއެވެ: ﴿إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُبِينًا މާނައީ: "ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންއިލާހު ކަލޭގެފާނަށް ހާމަވެ ބަޔާންވެގެންވާ ފަތަޙައަކުން ފަތަޙަދެއްވީމެވެ." لِّيَغۡفِرَ لَكَ ٱللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِن ذَنۢبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ وَيُتِمَّ نِعۡمَتَهُۥ عَلَيۡكَ وَيَهۡدِيَكَ صِرَٰطٗا مُّسۡتَقِيمٗا މާނައީ: "އެއީ ކަލޭގެފާނުގެ ފާފަތަކުގެ ތެރެއިން އިސްވެގޮސްފައިވާހާ ފާފައަކާއި، ފަހުން އަންނާނޭހާ ފާފައެއް ﷲ ކަލޭގެފާނަށް ފުއްސަވައިދެއްވުމަށްޓަކައެވެ. އަދި އެކަލާނގެ ނިޢުމަތް ކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް ފުރިހަމަކުރެއްވުމަށާއި، ސީދާވެގެންވާ ތެދުމަގަކަށް ކަލޭގެފާނަށް މަގުދެއްކެވުމަށްޓަކައެވެ." وَيَنصُرَكَ ٱللَّهُ نَصۡرًا عَزِيزًا.﴾ މާނައީ: "އަދި ﷲ ކަލޭގެފާނަށް ގަދަފަދަވެގެންވާ ނަޞްރަކުން ނަޞްރު ދެއްވާނެއެވެ." [ސޫރަތުލް ފަތުޙު: 1-3]
ޚައިބަރު ހަނގުރާމަ (ޞުލްޙައިގެ އަވަސްވެގެންވާ މޭވާ): މި ޞުލްޙައިގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް މޭވާއަކީ، ޤުރައިޝުންނާއެކު އޮތް ދެކުނުގެ ސަރަހައްދު ޞުލްޙަވެ ހަމަޖެހި، މަދީނާގެ ފަހަތް އަމާންވުމެވެ. ދެންފަހެ، ހިޖުރައިން ހަތްވަނަ އަހަރުގެ މުޙައްރަމް މަހުގައި ނަބިއްޔާ ﷺ އުތުރުގެ ފަރާތަށް މިސްރާބު ޖެއްސެވިއެވެ. އެއީ މުސްލިމުންނާ ދެކޮޅަށް ޖަމާޢަތްތައް (އަޙްޒާބުތައް) ނިކުތުމަށް ހިތްވަރުދީ، އަދި މުސްލިމުންނާ ދެކޮޅަށް މަކަރުވެރި ރޭވުންތައް ރޭވި ޚައިބަރުގެ ޔަހޫދީންގެ މައި މަރުކަޒެވެ. އަދި ޙުދައިބިއްޔާގައި ބައިވެރިވި މީހުން (ބައިޢަތުއް ރިޟްވާންގެ އަހުލުވެރިން) ފިޔަވައި އެހެން ބަޔަކު އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުގައި ނިކުތުމަށް ނަބިއްޔާ ﷺ ހުއްދަ ނުދެއްވިއެވެ. އެއީ އެބައިމީހުންނަށް ދެއްވި ބަދަލެއްގެ ގޮތުންނެވެ. މުސްލިމުން ޚައިބަރުގެ ވަރުގަދަ ކިއްލާތައް އެއް ތަނަކަށް ފަހު އަނެއް ތަނެއް ޙިޞާރުކުރިއެވެ. އަދި ﷲ އެބައިމީހުންނަށް އެ ކިއްލާތައް ފަތަޙަކޮށްދެއްވާ، ޔަހޫދީންގެ ހިތްތަކަށް ބިރުވެރިކަން ވެއްދެވިއެވެ. ދެން އެބައިމީހުންގެ މުދާތަކާއި ބިންތައް މުސްލިމުންނަށް ދޫކޮށްލުމަށްފަހު، އެބައިމީހުންގެ ލޭ އޮހޮރުވައިނުލުމަށް އެދި ޞުލްޙަވުމަށް އެބައިމީހުން އެދުނެވެ. އެއީ އެ ބިންތަކުގައި އެބައިމީހުން ދަނޑުވެރިކަންކޮށް، ލިބޭ ތަކެތީގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައި އެބައިމީހުންނަށް ލިބޭ ޝަރުޠުމަތިންނެވެ. ދެންފަހެ، އަވަސްވެގެންވާ ގޮތުގައި "ގިނަގުނަ ޣަނީމާތަކެއް" ލިބޭނެކަމަށް، ﷲ ދެއްވި އުފާވެރިކަމުގެ ޚަބަރު، މި ފަތަޙައިގެ ސަބަބުން ޙަޤީޤަތަކަށް ވެގެންދިޔައެވެ.
ޢުމްރަތުލް ޤަޟާ (ހުވަފެންފުޅު ތެދުވުން): އަދި ޖެހިގެން އައި އަހަރު (ހިޖުރައިން ހަތްވަނަ އަހަރުގެ ޛުލްޤަޢިދާ މަހު)، ޙުދައިބިއްޔާގައި ބައިވެރިވެވަޑައިގަތް ޞަޙާބީންނާއެކު، އެބޭކަލުންނަށް ހުރަސްއެޅުނު ޢުމްރާ ޤަޟާކުރެއްވުމަށްޓަކައި ނަބިއްޔާ ﷺ ނުކުމެވަޑައިގަތެވެ. ނަބިއްޔާ ﷺ މައްކާއަށް ވަދެވަޑައިގަތީ ތަލްބިޔާ ވިދާޅުވަމުންނެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ވަށައިގެން މުސްލިމުން ތަހުލީލާއި ތަކުބީރު ކިޔަމުންދިޔައެވެ. އަދި އެބޭކަލުން އަމާންކަމާއި ހިތްހަމަޖެހުމާއެކު އެބޭކަލުންގެ މަނާސިކުތައް ފުރިހަމަކުރެއްވިއެވެ. އަދި ޤުރައިޝުން ފަރުބަދަތަކުގެ މައްޗަށް ނުކުމެ، ހައިބަތާއި ޙައިރާންކަމާއެކު އެބޭކަލުންނަށް ބަލަން ތިއްބެވެ. ފަހެ، މި ޢުމްރާ ވެގެންދިޔައީ ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ހުވަފެންފުޅު ތެދުކޮށްދެނިވި ކަމެއް ކަމުގައެވެ. އަދި މި ޢުމްރާ މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ "ޢުމްރަތުލް ޤަޟާ" ނުވަތަ "ޢުމްރަތުލް ޤަޟިއްޔާ" ގެ ނަމުންނެވެ.
ލިބޭ ފިލާވަޅުތައް:
1- މި ޞުލްޙައިގެ ސަބަބުން، އަމާންކަމާއެކު މުސްލިމުންނަށް އެބައިމީހުންގެ ދަޢުވަތު ފެތުރުމަށް މަގުފަހިވެގެންދިޔައެވެ. ދެން އޭގެ ކުރިން މީސްތަކުން ދީނަށް ވަތް މިންވަރަށްވުރެ އެތައް ގުނައެއް އިތުރަށް މީސްތަކުން ﷲ ގެ ދީނަށް ވަނެވެ. އެހެންކަމުން، ފަތަޙައަކީ އަބަދުމެ ކަނޑީގެ ބާރުން ވާ ކަމެއް ނޫނެވެ.
2- މި ހަނގުރާމައިން ޘާބިތުކޮށްދިނީ: ފުރަތަމަކޮޅު ބުއްދިތަކަށް އޭގެ ޙިކުމަތް ފާޅުނުވި ކަމުގައި ވިޔަސް، ފަލާޙާއި ކާމިޔާބީ ވަނީ ﷲ އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާ ﷺ ގެ އަމުރުފުޅަށް ތަބަޢަވުމުގައިކަމެވެ. (އެއީ ޞުލްޙައިގެ ޝަރުޠުތަކުގައި ކަންހިނގައިދިޔަ ފަދައިންނެވެ.)
3- ބައިޢަތުގެ އަހުލުވެރިންގެ ދަރަޖަ: ﷲ އެބޭކަލުންނަށް ރުހިވޮޑިގަތުމުން، ޞަޙާބީންނަށް ބޮޑުވެގެންވާ ޝަރަފެއް ލިބިވަޑައިގަތެވެ. އަދި މި ބައިޢަތަށް "ބައިޢަތުއް ރިޟްވާނު" ގެ ނަމުން ނަންދެވުނެވެ. އެއީ އެބޭކަލުންގެ އީމާންކަމުގެ ތެދުވެރިކަމުގެ މައްޗަށް، ހަތް އުޑުމަތިން ދެއްވި ރައްބާނީ ހެކިވުމެކެވެ.
4- މުޢާހަދާތައް ކުރުން ހުއްދަވެގެންވުން: އެގޮތުން އެކަމުގައި މަޞްލަޙަތެއް ވާނަމަ، ދުޝްމަނުންނާއެކު ޞުލްޙައިގެ އެއްބަސްވުން ޤާއިމުކުރުން މުސްލިމުންނަށް ހުއްދަވެގެންވެއެވެ. އަދި އެއީ ޙިކުމަތާއި ޝަރުޢީ ސިޔާސަތުގެ ތެރޭގައިވާ ކަމެކެވެ.
5- ޖެހިގެން އައި އަހަރު "ޢުމްރަތުލް ޤަޟާ" ގައި ނަބިއްޔާ ﷺ އެނބުރި ވަޑައިގަތުމުން، އެކަލޭގެފާނުގެ ހުވަފެންފުޅުގެ ތެދުކަން ޘާބިތުކޮށްދީ، ޤުރައިޝުންގެ ބޮޑާކަން މުގުރާލައި، މައްކާގެ އެންމެ އެތެރޭގައި އިސްލާމްދީނުގެ ޢިއްޒަތް ފާޅުކޮށްދިނެވެ.
6- ނަބިއްޔާ ﷺ ވަނީ ޢަހުދުކަށަވަރުތަކަށް ރައްކާތެރިވެ، އެއަށް ވަފާތެރިވެ ފުއްދެވުމުގައި އެންމެ ފުރިހަމަ ރިވެތި މިސާލުތައް ދައްކަވާފައެވެ. އަދި މީސްތަކުން އިސްލާމްދީނާއި އެ ދީނުގެ އަޚްލާޤަށް ލޯބިޖެއްސި ކަމަކީ އެއީއެވެ.
7- ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ އަމުރުފުޅުތަކަށް ކިޔަމަންވުމުގެ ބަރަކާތް: އުޙުދު ހަނގުރާމައިގައި އަހަރުމެން ބަޔާންކުރި ފަދައިން، މުސްލިމުން އެބައިމީހުންގެ ޢަދުއްވުންނާ ކުރިމަތިލާ ހިނދު މުސްލިމުންގެ މައްޗަށް ބަލިވުން މެދުވެރިކުރުވާފާނެ ފަދަ ސުންޕާކަމެއް އުރެދުމުގައި ވެއެވެ. ހަމައެފަދައިން، ހަމަކަށަވަރުން ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް ކިޔަމަންވެ، އެކަލޭގެފާނުގެ އަމުރުފުޅުތަކަށް ބޯލެނބުމުގައި ބަރަކާތް ވެއެވެ. އެ ބަރަކާތުގެ ސަބަބުން މުސްލިމުންނަށް ނަޞްރު ލިބިގެންދެއެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ: ﴿...وَإِن تُطِيعُوهُ تَهۡتَدُواْۚ...﴾ މާނައީ: "...އަދި ތިޔަބައިމީހުން އެކަލޭގެފާނަށް ކިޔަމަންވާނަމަ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ތެދުމަގު ލިބޭނެއެވެ..." [އައްނޫރު: 54].
(16) ޙުދައިބިއްޔާގެ ޞުލްޙައަށްފަހު ނަބިއްޔާ ﷺ ރަސްރަސްކަލުންނަށާއި ވެރިންނަށް ފަތްކޮޅުތައް ފޮނުއްވުން.
ޙުދައިބިއްޔާގެ ޞުލްޙައިގެ ކަންތައް ހަމަޖެހި، ހަނގުރާމަ ހުއްޓުމަކަށް އައުމާއެކު، ޤުރައިޝުންގެ ފަރާތުން ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް އަމާންކަން ލިބިވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އަދި ދަޢުވަތު ބަވަނަކުރުން ފުރިހަމަކުރެއްވުމަށާއި، ބިމުގެ އެކިކަންކޮޅުތަކަށް އެ ދަޢުވަތު ފެތުރުއްވުމަށް އެކަލޭގެފާނު މިސްރާބުޖެއްސެވިއެވެ. އެގޮތުން ބިމުގެ ރަސްރަސްކަލުންނަށާއި، ޢަރަބިންނާއި ޢަޖަމީންގެ ވެރީންނަށް ސިޓީފުޅުތައް ލިޔުއްވާ، އެބައިމީހުންނަށް އިސްލާމްދީނަށް ދަޢުވަތުދެއްވުމަށް އެކަލޭގެފާނު ޢަޒުމް ކަނޑައެޅުއްވިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ އުންމަތަށް ހުރި އޯގާތެރިކަމާއި، ރޭއްވެވުމުގެ ފުރިހަމަކަމުގެ ތެރެއިން، ސިޓީފުޅުތަކުގައި ސިއްކަ ޖެއްސެވުމަށްޓަކައި، «محمد رسول الله» އޭގައި ކަނޑާނެގިފައިވާ ރިހި އަނގޮޓިކޮޅެއް އެކަލޭގެފާނު ﷺ ހެއްދެވިއެވެ. އެހެނީ ސިއްކަ ޖެހިފައިނުވާނަމަ އެއްވެސް ފަތެއް ނުކިޔުމަކީ ރަސްރަސްކަލުންގެ އާދަޔާއި އެބައިމީހުންގެ ޝަރުޠެކެވެ. [ބުޚާރީ އަދި މުސްލިމް] ދެންފަހެ މި ބޮޑުވެގެންވާ އަމާނާތް އަދާކުރެއްވުމަށްޓަކައި، ދޫފަސޭހަކަމާއި، ހިތްވަރުގަދަކަމާއި، ބުއްދީގެ ފުރިހަމަކަން އެބޭކަލުންގެ ކިބައިގައި ޖަމަޢަވެފައިވާ މަންދޫބުންތަކެއް، އެކަލޭގެފާނުގެ މަތިވެރިވެގެންވީ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން ޚިޔާރުކުރެއްވިއެވެ. ﷲ ﷻ އެ އެންމެހާ ބޭކަލުންނަށް ރުއްސުންލައްވާށިއެވެ.
އެގޮތުން ރަސޫލާ ﷺ، ރޫމީންގެ އެންމެ ބޮޑު ވެރިޔާ ކަމުގައިވާ ހިރަޤުލްގެ ގާތަށް ދިޙްޔަތު ބްނު ޚަލީފަތުލް ކަލްބީ رضي الله عنه ފޮނުއްވިއެވެ. އަދި ފާރިސްކަރައިގެ ރަސްގެފާނު ކިސްރާގެ ގާތަށް ޢަބްދު ﷲ ބްނު ޙުޛާފަތުއް ސަހުމީ رضي الله عنه ފޮނުއްވިއެވެ. އަދި ޙަބަޝާގެ ރަސްގެފާނު ނަޖާޝީގެ ގާތަށް ޢަމްރު ބްނު އުމައްޔަތުއް ޟަމްރީ رضي الله عنه ފޮނުއްވިއެވެ. އަދި މިޞްރުގެ ޤިބްޠީންގެ ބޮޑުމީހާ މުޤައުޤިސްގެ ގާތަށް ޙާޠިބު ބްނު އަބީ ބަލްތަޢާ رضي الله عنه ފޮނުއްވިއެވެ. ހަމައެފަދައިން، އަލްޙާރިޘް ބްނު އަބީ ޝިމްރު އަލްޣައްސާނީއާއި، ހައުޛާ ބިން ޢަލީ އަލްޙަނަފީ ފަދަ ޝާމްކަރައާއި ޔަމާމާގެ އަމީރުންނަށްވެސް ސިޓީފުޅުތައް ލިޔުއްވާ ފޮނުއްވިއެވެ. ދެން މި ބަރަކާތްތެރި ސަފީރުން މި ހިދާޔަތުގެ ސިޓީފުޅުތަކައިގެން ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެ ސިޓީފުޅުތަކުގައިވަނީ އިސްލާމްދީނުގެ ސާފުވެގެންވާ ދަޢުވަތާއި، ބުއްދިތަކާއި ހިތްތަކާ މުޚާޠަބުކުރަނިވި ޙިކުމަތްތެރި ބަސްފުޅުތަކެވެ. އަދި އެސިޓީފުޅުތަކުގައި އެބައިމީހުންނަށް ގޮވާަލައްވަނީ (އެންމެންގެ މެދުގައިވާ) ހަމަހަމަ ކަލިމައަށެވެ؛ އެއީ ހަމައކަނި ﷲ އަށް މެނުވީ އަޅުކަން ނުކުރުމަށެވެ. އަދި ޙައްޤާއި ހިދާޔަތުގެ ނޫރުން އެބައިމީހުންގެ ރައްޔިތުން ދުރުކުރުމުގެ ނަތީޖާއާމެދު އެބައިމީހުންނަށް މި ސިޓީފުޅުތަކުގައި އިންޛާރުކުރެއެވެ.
މި މާތްވެގެންވާ ސިޓީފުޅުތަކާއި ލިޔުންތަކާމެދު ރަސްރަސްކަލުން ޢަމަލުކުރިގޮތް ތަފާތުވެގެންވެއެވެ. އެގޮތުން، އޭގެތެރެއިން ހިތް މަޑުމޮޅިވެ، ރިވެތިކޮށް ޖަވާބުދިން މީހުންވިއެވެ. އެއީ މުޤައުޤިސް އާއި ނަޖާޝީ އަދި ހިރަޤުލް ފަދައިންނެވެ. ހިރަޤުލް، އަބޫ ސުފްޔާނުގެފާނުގެ ކިބައިން ނަބިއްޔާގެ ސިފަފުޅުތަކާ ބެހޭގޮތުން މަޢުލޫމާތު އޮޅުންފިލުވާ، އެކަލޭގެފާނުގެ ނަބީކަމުގެ ތެދުކަން ޔަޤީންކުރިއެވެ. އެއީ ޙައްޤަށް ތަބަޢަވުމަށް އޭނާގެ ރަސްކަން އޭނާއަށް މަނާކުރިޔަސްމެއެވެ. އަދި އެ މީހުންގެ ތެރެއިން ހައްދުފަހަނަޅައިގޮސް ބޮޑާވެގަނެ، ކިސްރާ ފަދައިން އެކަލޭގެފާނުގެ ސިޓީކޮޅު ވީދާ ކުދިކުދިކޮށްލި މީހުންވެސް ވިއެވެ.ދެން އޭނާގެ ރަސްކަން އެއްކޮށް ވީދި ވިއްސިވިހާލިވެގެން ދިޔުމަށް އެދިވަޑައިގެން ނަބިއްޔާ ﷺ އޭނާގެ މައްޗަށް ބަދުދުޢާކުރެއްވިއެވެ. ދެންފަހެ، ﷲ އެކަލޭގެފާނުގެ ދުޢާފުޅު އިޖާބަކުރައްވާ، ވަރަށް އަވަހަށް އޭނާގެ ރަސްކަން ނެތިދިޔައެވެ. އަދި މި ސިޓީފުޅުތަކުގެ ސަބަބުން، އިސްލާމްދީނުގެ ދަޢުވަތު ބިމުގެ ރަސްރަސްކަލުންނާއި ވެރިންނާ ހަމައަށް ފޯރިއެވެ. އަދި ބޮޑެތި ރަސްކަންތަކަށް ޙައްޤު ދީނާ ބެހޭގޮތުން އެނގިގެންދިޔައެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން މި ފިޔަވަޅު ވެގެންދިޔައީ، އިސްލާމްދީން ފެތުރި، އަދި ޢަރަބި ޖަޒީރާގެ ސަރަޙައްދުން ބޭރުވެ، ދުނިޔޭގެ އެހެނިހެން ޤައުމުތަކަށް އެ ދީން ފޯރުމުގެ ޢާލަމީ މަރުޙަލާގެ ފެށުމަކަށެވެ.
ލިބޭ ފިލާވަޅުތައް:
1- (މިއީ)، މުޙައްމަދީ ރިސާލަތަކީ ޢަރަބިންނާއި ޢަޖަމީންނަށް ޢާއްމުވެ ޝާމިލުވެގެންވާ ރިސާލަތެއްކަމާއި، އަދި އެއީ ހަމައެކަނި ޢަރަބި ޖަޒީރާގެ އަހުލުވެރިންނަށް ޚާއްޞަވެގެންވާ ރިސާލަތެއް ނޫންކަމުގެ ޤަޠުޢީ ދަލީލެކެވެ. އެއީ ﷲ ތަޢާލާގެ ބަސްފުޅު ޙައްޤުވެގެންދިޔުމަށެވެ: ﴿وَمَآ أَرۡسَلۡنَٰكَ إِلَّا كَآفَّةٗ لِّلنَّاسِ...﴾ މާނައީ: "އެންމެހާ މީސްތަކުންގެ ގާތަކަށް މެނުވީ، ތިމަންއިލާހު، ކަލޭގެފާނު ނުފޮނުއްވަމެވެ.." [ސަބައު: 28].
2- ޝަރުޢީ ސިޔާސަތަށް ޢަމަލުކުރުން: މިކަން ފާޅުވެގެންދަނީ ދީން ފެތުރުމަށާއި ދަޢުވަތު ދިނުމަށްޓަކައި، ޞުލްޙަވެރިކަމާއި ހަނގުރާމަ މެދުކަނޑާލެވިފައިވާ ވަޤުތުތަކުގެ ބޭނުން އެންމެ ހެޔޮގޮތުގައި ހިފުމުގެ ތެރެއިންނެވެ. އެހެނީ، ދުނިޔޭގެ ރަސްރަސްކަލުންނާއި ޒަޢީމުންނަށް މުޚާޠަބުކުރައްވާ ދަޢުވަތު ދެއްވުމަށް ހުސްވެވަޑައިގަތުމަށްޓަކައި، ޙުދައިބިއްޔާގެ ޞުލްޙައާއި އޭގެ ސަބަބުން ޤާއިމުވެގެންދިޔަ އެތެރޭގެ އަމާންކަމުގެ ބޭނުން ނަބިއްޔާ ﷺ ވަނީ އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ހިއްޕަވާފައެވެ.
3- ޝަރީޢަތާ ޚިލާފު ނުވާހާ ހިނދަކު، ލިޔެކިޔުންތަކާއި މުވާޞަލާތުކުރުމުގައި ޤައުމުތަކުގެ ޢުރުފުތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުން ހުއްދަވެގެންވެއެވެ. މީގެ ދަލީލަކީ، ސިއްކަ ޖެހިފައިވާ ފަތްކޮޅެއް މެނުވީ އެބައިމީހުން ނުކިޔާކަމަށް އެކަލޭގެފާނަށް ދެންނެވުނު ހިނދު، ޙުއްޖަތް ފޯރުކޮށްދެއްވުމަށާއި ދަޢުވަތު ފެތުރުއްވުމަށް މަގުފަހިކުރެއްވުމުގެ ގޮތުން އެކަލޭގެފާނު ﷺ ސިއްކައެއް ބޭނުންކުރެއްވިކަމެވެ.
(17) ހިޖުރައިން އަށްވަނަ އަހަރުގައި ކުރެވުނު މައްކާ ފަތަޙަ ކުރެއްވުމުގެ ހަނގުރާމަ
އެންމެ މަތިވެރި ފަތަޙަ: މިއީ އެންމެ ބޮޑު އަދި ބަރަކާތްތެރި ފަތަޙަ ކަމުގައިވާ މައްކާ ފަތަޙަކުރުމެވެ. އެއީ ﷲ އެކަލާނގެ ދީން ޢިއްޒަތްތެރި ކުރައްވާ، އެކަލާނގެ ރަސޫލާއަށް ނަޞްރުދެއްވާ، އަދި އެކަލާނގެ ޙުރުމަތްތެރިވެގެންވާ ރަށާއި ޤަދީމީ ގެފުޅު ޝިރުކުން ޠާހިރުކުރެއްވި ދުވަހެވެ.
ލަޝްކަރު ތައްޔާރުކުރެއްވުން: ނަބިއްޔާ ﷺ ހަނގުރާމައަށް ތައްޔާރުވެވަޑައިގެން، އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބުންވެސް ތައްޔާރުވުމަށް އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. އަދި ނަބިއްޔާ ﷺ އާއި އެކަލޭގެފާނާއެކު އަޞްޙާބުން رضي الله عنهم ގެ ދިހަހާސް ހަނގުރާމަވެރިންނާއެކު ދަތުރުކުރެއްވިއެވެ. މައްކާގެ ކައިރިފަށަށް ފޯރާވަޑައިގެންފުމަށް ދާންދެނެވެ. އަދި މުސްލިމުންގެ ލަޝްކަރުގެ ބާރާއި ދިހަހާސް ހަނގުރާމަވެރިންނަށް ފޯރާފައިވާ އެ ލަޝްކަރުގެ ޢަދަދު އަބޫ ސުފްޔާނަށް ފެނިވަޑައިގަތްހިނދު، މުސްލިމުންނާ ކުރިމަތިލުމުގެ އެއްވެސް ކުޅަދާނަކަމެއް މައްކާގެ އަހުލުވެރިންނަށް ލިބިގެންނުވާކަން އެކަލޭގެފާނަށް ފުރިހަމައަށް އެނގިވަޑައިގަތެވެ. ދެންފަހެ އަމާންދެއްވުމަށް އެކަލޭގެފާނު އެއްބަސްވެވަޑައިގަތެވެ. އެއަށްފަހު، ﷲ އެކަލޭގެފާނަށް އިސްލާމްދީނުގެ ނިޢުމަތް މިންވަރުކުރައްވާ، އެކަލޭގެފާނު އިސްލާމްވެވަޑައިގަތެވެ.
މައްކާއަށް ވަދެވަޑައިގަތުން: ނަބިއްޔާ ﷺ މައްކާއަށް ވަދެވަޑައިގަތީ، އެރަށުގެ އެންމެ މަތީ ފަރާތުން، ވަރަށްވެސް ހައިބަތުހުރި މަންޒަރެއްގައެވެ. އަދި ﷲ އަށް ތަވާޟުޢުވެރިވެވަޑައިގަތުމާއި، ޚުޝޫޢަތްތެރިވެވަޑައިގަތުމާއި، އެކަލާނގެއަށް ޝުކުރުވެރިވެވަޑައިގަތުމުގެ ގޮތުން، އެކަލޭގެފާނު ހުންނެވީ އިސްފުޅު ތިރިކުރައްވައިގެންނެވެ. މުޅި އުދަރެސް ފުރާލާފައިވާ ޙާލު، އެކަލޭގެފާނުގެ ވަށައިގެން މުހާޖިރުންނާއި އަންޞާރުން ވިއެވެ.
ކަޢުބާ ޠާހިރުކުރެއްވުން: ކަޢުބާގެ އެތެރޭގައްޔާއި ކަޢުބާގެ ވަށައިގެންވާ ބުދުތައް ތަޅާލުމަށާއި ތަސްވީރުތައް ނައްތާލުމަށް އަމުރުކުރެއްވުމަށް ނަބިއްޔާ ﷺ އަވަސްވެވަޑައިގަތެވެ. އެއީ ތައުޙީދު ﷲ އަށް ޚާލިޞްވުމަށްޓަކައެވެ.
ފަތަޙައިގެ ދުވަހު މީސްތަކުން ބައިޢަތު ހިފުން: ނަބިއްޔާ ﷺ މައްކާގެ އަހުލުވެރިންނަށް އަމާންކަން ދެއްވުމަށްފަހު، އޭގެތެރެއިން ގިނަ ބަޔަކު އަމިއްލަ ރުހުމުގައި ޞަފާ ފަރުބަދަ ކައިރިއަށް އައިސް، އިސްލާމްދީނާއި ކިޔަމަންތެރިކަމުގެ މައްޗަށް އެކަލޭގެފާނަށް ބައިޢަތު ހިފިއެވެ. އަނެއްކޮޅުން އަނެއްބަޔަކު ފަސްޖެހި ބިރުން ފިލައިގެން ދިޔައެވެ. ދެން ނަބިއްޔާ ﷺ އެބައިމީހުންނަށް އަމާންކަން ދެއްވުމުން ފަހުން އެބައިމީހުން އިސްލާމްވިއެވެ. ފަހެ، އެބައިމީހުން ދީނަށް ވަނީ މަޖުބޫރުކޮށްގެނެއް ނޫނެވެ. އަދި ކިއެއްތަ، އެއީ މާތް ނަބަވީ ޢަފޫކުރެއްވުމުގެ ސަބަބުން އެބައިމީހުންގެ ހިތްތައް ބަދަލުވެގެން ދިޔުމަށްފަހުގައެވެ.
ފަތަޙައިގެ އަސަރު: މި ނަޞްރަށް ބޮޑުވެގެންވާ އަސަރެއް ވިއެވެ. ފަހެ، ޤުރައިޝުންގެ މައްޗަށް (އެއީ ޢަރަބިންގެ އެންމެ އިސް މީހުންނެވެ.) ނަބިއްޔާ ﷺ ނަޞްރު ހޯއްދެވުމާއި އޭގެ ފަހުން ހިނގައިދިޔަ ނަޞްރަށްފަހު، އެކަލޭގެފާނުގެ ނަބީކަމުގެ ތެދުކަން އެންމެހާ މީސްތަކުންނަށް ޔަޤީންވިއެވެ. ދެން، ﷲ ގެ ދީނަށް ޖަމާޢަތްތަކަށާއި ފައުޖުތައް ވަނުމަށްޓަކައި ކޮންމެ ތަނަކުން ވަފުދުތައް އަންނަން ފެށިއެވެ.
ލިބޭ ފިލާވަޅުތައް:
1- ހަމަކަށަވަރުން، ހަނގުރާމައަކަށް ބޭނުންވުމަކާ ނުލައި، ނަބިއްޔާ ﷺ އާއި އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބުންނަށް މައްކާ ފަތަޙަކުރުން ﷲ ފަސޭހަކޮށްދެއްވިއެވެ. އަދި މިއީ ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުންވާ ސާފު ފަޟްލަވަންތަކަމެކެވެ. އެއީ އެބޭކަލުންގެ ލޭ ރައްކާތެރިކުރައްވާ، އަމާންކަމާއެކު އެބޭކަލުންނަށް ނަޞްރު ދެއްވައިގެންނެވެ.
2- ނަޞްރު ލިބޭހިނދު ތަވާޟުޢުވެރިވުމުގެ ޞިފަ: ނަބިއްޔާ ﷺ މައްކާއަށް ވަދެވަޑައިގަތީ ﷲ އަށް ނުހަނު ބޮޑަށް ނިކަމެތިވެ ޚުޟޫޢަތްތެރިވެވަޑައިގެންވާ ޙާލުކޮޅުގައެވެ. އެއީ، ފަޟްލުވަންތަކަން ވަނީ ހަމައެކަނި ﷲ އަށް ކަމާއި، ފަހެ ނަޞްރުދެއްވާ ވާގިވެރިވެވޮޑިގެންވާ އިލާހަކީ އެކަލާނގެ ކަމާއި، އަދި މުއުމިނާގެ ބާރު ކިތަންމެ މައްޗަށް ފޯރިޔަސް؛ އޭނާގެ ރައްބަށް އޭނާ ތަވާޟަޢުވެރިވުން ހައްތަހާ އިތުރުވާނީކަން އަހަރުމެންނަށް އުނގަންނައިދެއްވުމަށެވެ.
3- ތައުޙީދުގެ މުހިއްމުކަން: ނަބިއްޔާ ﷺ އެންމެ ފުރަތަމަ ކުރެއްވި ކަމަކީ ބުދުތައް ތަޅާލެއްވުމެވެ. އަދި މިކަމުން ކަށަވަރުކޮށްދެނީ، މި ދީނުގެ އަސާސާއި އޭގެ ބާރު ވަނީ "ތައުޙީދު" ގައްޔާއި، ﷲ ފިޔަވައި އަޅުކަންކުރެވޭ ހުރިހާ ތަކެތިން ހިތްތަކާއި ގެތައް ސާފުކުރުމުގައި ކަމެވެ.
4- ޢަރަބި ޤަބީލާތައް ތިބީ އެ ކުރިމަތިލުމުގެ ނަތީޖާއަކަށް އިންތިޒާރުކޮށް ބަލަބަލައެވެ. ދެންފަހެ، ﷲ އެކަލާނގެ ނަބިއްޔާއަށް އެކަލޭގެފާނުގެ ޤައުމުގެ މީހުންގެ މައްޗަށް ނަޞްރު ދެއްވިތަން އެއުރެންނަށް ފެނުނު ހިނދު؛ އެއުރެން އިސްލާމްވިކަން އިޢުލާންކުރަމުން ވަފުދުތައް ވިދިވިދިގެން އަންނަން ފެށިއެވެ. އެހެންކަމުން، މައްކާ ފަތަޙަކުރުން ވެގެން ދިޔައީ މުޅި ޢަރަބި ޖަޒީރާގެ ހިތްތައް އީމާންކަމަށް ހުޅުވައިދިން ތަޅުދަނޑި ކަމުގައެވެ.
5- ޤުރްއާނުގެ އުފާވެރި ޚަބަރު: ﷲ ވަނީ މި މަތިވެރި ޙާދިސާ އެކަލާނގެ ކީރިތި ފޮތުގައި އަބަދަށްޓަކައި ދަމަހައްޓަވާފައެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿إِذَا جَآءَ نَصۡرُ ٱللَّهِ وَٱلۡفَتۡحُ މާނައީ: "ﷲ ގެ ނަޞްރާއި، ފަތަޙަ އަތުވެއްޖެ ހިނދެވެ." وَرَأَيۡتَ ٱلنَّاسَ يَدۡخُلُونَ فِي دِينِ ٱللَّهِ أَفۡوَاجٗا މާނައީ: "އަދި ﷲ ގެ ދީނަށް މީސްތަކުން ބައިބަޔަށް ވަންނާތީ، ކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައިގެންފި ހިނދެވެ." فَسَبِّحۡ بِحَمۡدِ رَبِّكَ وَٱسۡتَغۡفِرۡهُۚ إِنَّهُۥ كَانَ تَوَّابَۢا.﴾ މާނައީ: "ފަހެ، ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރައްބަށް ޙަމްދާއެކު ތަސްބީޙަ ވިދާޅުވާށެވެ! އަދި ފާފަފުއްސެވުން އެދިވަޑައިގެން އެކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށް ދަންނަވާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން ގިނަގިނައިން ތައުބާލައްވާ އިލާހެއްކަމުގައި އެކަލާނގެވެއެވެ." [އައްނަޞްރު 1-3].
(18) ޙުނައިން ހަނގުރާމަ
ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބު: މައްކާ ފަތަޙަ ކުރެއްވުމަށްފަހު، "ހަވާޒިން" (ޠާއިފުގެ އަހުލުވެރިން) ގެ ޤަބީލާތަކުން އެކަލޭގެފާނާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަކުރުމަށްޓަކައި ވަރަށް ބޮޑު ލަޝްކަރެއް އެއްކުރަމުންދާކަމުގެ ޚަބަރު ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް ލިބިވަޑައިގަތެވެ. އެހެންކަމުން، އެބައިމީހުން މައްކާއަށް އައުމުގެ ކުރިން އެބައިމީހުން ތިބި ތަނަށް ނުކުމެވަޑައިގަތުމަށް ނަބިއްޔާ ﷺ ނިންމެވިއެވެ.
ދެ ލަޝްކަރުގެ ބާރު: ހަވާޒިން ޤަބީލާއިން ގާތްގަނޑަކަށް ވިހި ހާސް ހަނގުރާމަވެރިން އެއްވިއެވެ. އަދި އެބައިމީހުން ނިކުތީ އެބައިމީހުންގެ މުދަލާއި، އަނބިންނާއި، ދަރިންވެސް އެބައިމީހުންނާއެކު ގޮވައިގެންނެވެ. އެއީ ފިލައިގެން ނުދިޔުމަށްޓަކައި އެބައިމީހުންގެ އަމިއްލަ ނަފުސުތަކަށް ހިތްވަރުދިނުމުގެ ގޮތުންނެވެ. އޭގެ އަނެއްކޮޅުން މުސްލިމުން ނިކުތީ ބޮޑުވެގެންވާ ލަޝްކަރެއްގައެވެ. އެ ލަޝްކަރުގެ ޢަދަދަކީ ބާރަ ހާސް ހަނގުރާމަވެރިންނެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި، އަލަށް އިސްލާމްވި މައްކާގެ އަހުލުވެރިންގެ ތެރެއިން ދެ ހާސް މީހުން ހިމެނެއެވެ.
ގިނަވުމުގެ ފިލާވަޅު: މުސްލިމުންގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުންނަށް އެބައިމީހުންގެ ޢަދަދު ގިނަކަން ފެނުމުން، އެބައިމީހުން ބުންޏެވެ: "މިއަދު ޢަދަދު މަދުވުމުގެ ސަބަބަކުން ތިމަންމެން ބައްޔެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ." ފަހެ، އަމިއްލަ ނަފްސާމެދު އުފެދުނު މި ފަޚްރުވެރިކަން ވެގެންދިޔައީ އުނދަގޫ އިމްތިޙާނުގެ ފެށުން ކަމުގައެވެ.
އަޅަމެންގެ ރައްބު ތަބާރަކަ ވަތަޢާލާ މި ޙާލަތާ ބެހޭގޮތުން ވަޙީކުރައްވައެވެ: ﴿لَقَدۡ نَصَرَكُمُ ٱللَّهُ فِي مَوَاطِنَ كَثِيرَةٖ وَيَوۡمَ حُنَيۡنٍ إِذۡ أَعۡجَبَتۡكُمۡ كَثۡرَتُكُمۡ فَلَمۡ تُغۡنِ عَنكُمۡ شَيۡـٔٗا وَضَاقَتۡ عَلَيۡكُمُ ٱلۡأَرۡضُ بِمَا رَحُبَتۡ ثُمَّ وَلَّيۡتُم مُّدۡبِرِينَ.﴾ މާނައީ: "ހަމަކަށަވަރުން، ވަރަށް ގިނަ މައިދާންތަކުގައި، ﷲ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނަޞްރުދެއްވިއެވެ. އަދި ޙުނައިނު ދުވަހުގައެވެ. އެ ދުވަހަކީ ތިޔަބައިމީހުންގެ ގިނަކަން، ތިޔަބައިމީހުން ޢަޖައިބުކޮށްލި ދުވަހެވެ. ފަހެ، އެކަމުން ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެއްވެސް ކަމެއް ފުއްދައެއް ނުދިނެވެ. އަދި ބިންގަނޑު އެހާ ތަނަވަސްވެގެންވުމާއެކުވެސް، ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެބިންގަނޑު ދަތިވިއެވެ. ދެން ފުރަގަސްދޭ ޙާލު، ތިޔަބައިމީހުން އެނބުރި ހިނގައްޖެއެވެ." [އައްތައުބާ: 25]
ދެން އެއަށްފަހު ﷲ ތަޢާލާ މުއުމިނުންގެ މައްޗަށް އެކަލާނގެ ސަކީނަތް (ހިތްހަމަޖެހުމާއި މަޑުމައިތިރިކަން) ބާވައިލެއްވިއެވެ. އަދި ކާފަރުވި މީހުންނަށް ޢަޛާބު ދެއްވިއެވެ. ﴿ثُمَّ أَنزَلَ ٱللَّهُ سَكِينَتَهُۥ عَلَىٰ رَسُولِهِۦ وَعَلَى ٱلۡمُؤۡمِنِينَ وَأَنزَلَ جُنُودٗا لَّمۡ تَرَوۡهَا وَعَذَّبَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْۚ وَذَٰلِكَ جَزَآءُ ٱلۡكَٰفِرِينَ﴾ މާނައީ: "ދެން ﷲ، އެކަލާނގެ ރަސޫލާގެ މައްޗަށާއި މުއުމިނުންގެ މައްޗަށް އެކަލާނގެ ސަކީނަތް ބާވައިލެއްވިއެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނުފެންނަ ލަޝްކަރުތަކެއް ބާވައިލެއްވިއެވެ. އަދި ކާފަރުވި މީހުންނަށް ޢަޛާބުދެއްވިއެވެ. އަދި އެއީ ކާފަރުންނަށް ހުރި ޖަޒާއެވެ." [އައްތައުބާ: 26]
ކުއްލި ބޮޑު ސިހުން: މުސްލިމުން "ޙުނައިނު" ވާދީއަށް ވަންނަން ފެށި ހިނދު، ހަވާޒިންގެ ހަނގުރާމަވެރިން ތިބީ މުސްލިމުންނަށް ޙަމަލާދިނުމަށްޓަކައި ފޮރުވިގެންތިބެ ސިއްރު ދަންތުރަތަކެއް ރާވާފައެވެ. ދެން ކުއްލިއަކަށް އެއުރެން އެކަތިގަނޑަކަށްވެ މުސްލިމުންގެ ލަޝްކަރަށް ޙަމަލާދީ، އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ތީރުގެ ވާރޭ އޮއްސައިލިއެވެ. މި ކުއްލި ޙަމަލާގެ ސަބަބުން ލިބުނު ސިހުމާއެކު، ލަޝްކަރުގެ ތެރެއިން ގިނަ ބަޔަކު ފަހަތަށް ޖެހި، ފިލައިގެން ދިޔުމަށް މެދުވެރިވިއެވެ.
ޤާއިދުގެ ސާބިތުކަން: އެ ދަތި އުނދަގޫ ދަނޑިވަޅުގައި، އާދަޔާޚިލާފު ހިތްވަރުގަދަކަމަކާއެކު ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލޭގެފާނު ހުންނެވި ތަނުގައި ޘާބިތުވެވަޑައިގެން ހުންނެވިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުގައި މުހާޖިރުންނާއި އަންޞާރުންގެ ތެރެއިން މަދު ބޭކަލުންކޮޅެއް ތިއްބެވިއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އަބޫބަކުރާއި، ޢުމަރު، އަދި ޢަލީ رضي الله عنهم ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ.
ނަބަވީ ހިތްވަރުގަދަކަން: ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލޭގެފާނުގެ ބަޣަލުކޮޅުގައި މުޝްރިކުންގެ ލަޝްކަރާ ދިމާއަށް ކުރިއަށް ވަޑައިގަތެވެ. އެއީ އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބުންގެ ހިތްތަކަށް އަލުން ޔަޤީންކަމާއި އިތުބާރު ގެނެސްދެއްވުމަށްޓަކައި، އެންމެ ބާރު އަޑުފުޅުން މިހެން ގޮވައިލައްވަމުންނެވެ: "ތިމަންކަލޭގެފާނަކީ ނަބިއްޔާއެވެ. އެއީ ދޮގެއް ނޫނެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނަކީ ޢަބްދުލް މުއްޠަލިބުގެ ދަރިކަލުންނެވެ." [ބުޚާރީ އާއި މުސްލިމް]، އަދި އަލުން ހަނގުރާމަ ގަދަފަދަވެގެން ދިޔައެވެ.
ﷲ ގެ ނަޞްރާއި މަލާއިކަތުން: ޞަޙާބީން އެނބުރި ވަޑައިގެން އެބޭކަލުންގެ ނަބިއްޔާގެ ވަށައިގެން ޖަމަޢަވެވަޑައިގަތް ހިނދު، އަދި ކުރިމަތިލުން ގަދަވެގެންދިޔަ ހިނދު، މަލާއިކަތުން ފައިބާވަޑައިގަތުން މެދުވެރިކުރައްވާ ﷲ މުއުމިނުންނަށް މަދަދުދެއްވިއެވެ. އެ މަލާއިކަތުން ކާފަރުންގެ ހިތްތަކަށް ބިރުވެރިކަން ވައްދަވާ، އެއުރެންގެ ފައިތިލަތައް ގުޑުވައިލެއްވިއެވެ.
ނިމުމާއި ޣަނީމާ މުދާތައް: ކާފަރުން ބަލިވެ، ފިލަން ދުއްވައިގަތެވެ. އަދި މުސްލިމުން އެބައިމީހުންގެ ފަހަތުން ފަހައިދުވިއެވެ. އަދި ކާފަރުން އެބައިމީހުންގެ ފަހަތަށް ބޮޑެތި ޣަނީމާތަކާއި ބައިވަރު މުދާތައް ދޫކުރިއެވެ. ﷲ ގެ ފަޟްލުވަންތަކަމުން އެތަކެތި މުސްލިމުންގެ މިލްކަކަށްވިއެވެ. ހަވާޒިން ވަންހައިގެ މީހުންގެ ހިތްތައް އިސްލާމްދީނަށް ލެންބެވުމަށްޓަކައި، ނަބިއްޔާ ﷺ ދުވަސްކޮޅެއް ފާއިތުވަންދެން އެ ޣަނީމާ މުދާތައް ބައްސަވައެއް ނުދެއްވައެވެ. އެއީ އެބައިމީހުން އެނބުރި އައިސް، އިސްލާމްވެ، އެ ޣަނީމާ މުދާތައް އަނބުރާ ދެއްވުމަށް އެދި ދަންނަވާފާނެކަމުގެ އުއްމީދުގައެވެ. ނަމަވެސް އެބައިމީހުން އައުން ލަސްވުމުން، ނަބިއްޔާ ﷺ އެ މުދާތައް ބެއްސެވިއެވެ.
ލިބޭ ފިލާވަޅުތައް:
1- ބަރޯސާވާން ޖެހޭނީ ﷲ އަށްކަމެވެ. ޢަދަދަކަށް ނޫންކަމެވެ. ފަހެ މުސްލިމުންނަށް ޙުނައިނުގައި ދަސްވިކަމަކީ: ހަމަކަށަވަރުން، ކާމިޔާބު ލިބެނީ ހަމައެކަނި ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުން ކަމާއި، ހިތްތަކަށް ބޮޑާކަން ވަދެއްޖެނަމަ ޢަދަދުގެ ގިނަކަމުން ފައިދާއެއް ނުކުރާނެކަމެވެ.
2- ބަދުރު ހަނގުރާމައިގައި، މުސްލިމުންނަށް ދަސްވިކަމަކީ: ކެތްތެރިކަމާއި ތަޤުވާވެރިކަމާ އެކުގައި "ޢަދަދު މަދުވުމަކީ" ގެއްލުންދޭނެ ކަމެއް ނޫންކަމެވެ. އަދި ޙުނައިނުގައި ދަސްވިކަމަކީ: ކެތްތެރިކަމާއި ﷲ އަށް ވަކީލުކުރުން ނެތިއްޖެނަމަ "ޢަދަދު ގިނަވުމަކުން" މަންފާއެއް ނުކުރާނެކަމެވެ.
3- ނަބިއްޔާ ﷺ އާއި އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުގައިވި މީހުން ޘާބިތުވެ ތިއްބެވީ އެބައިމީހުންގެ ވަރުގަދަ އީމާންތެރިކަމުގެ ސަބަބުންނެވެ. އަދި މިކަމުން އަހަރުމެންނަށް އުނގަންނައިދެނީ، އެންމެ ދަތި އުނދަގޫ ޙާލަތްތަކުގައިވެސް ﷲ ތަޢާލާ، ތެދުވެރި ހިތްތަކަށް ޘާބިތުކަން ދެއްވާކަމެވެ.
4- މި ހަނގުރާމައިގައި ނަބިއްޔާ ﷺ ވަނީ މަތިވެރިވެގެންވާ ހިތްވަރުފުޅުގަދަކަމެއް ދައްކަވާފައެވެ. އެގޮތުން ލަޝްކަރު ފަހަތަށް ޖެހުނު ކަމުގައިވިޔަސް، ފުރިހަމަ ޢިއްޒަތާއި ޔަޤީންކަމާއެކު އެކަލޭގެފާނުގެ ނަންފުޅުން ގޮވާލައްވަމުން، ދުޝްމަނުންނާ ކުރިމަތިލެއްވުމަށްޓަކައި އެކަލޭގެފާނު އަމިއްލަފުޅަށް ކުރިއަށް ވަޑައިގަތެވެ.
5- ﷲ ތަޢާލާ އެކަލާނގެ ރަސޫލާއަށާއި މުއުމިނުންނަށް، އެމީހުންނަށް ނުފެންނަ މަލާއިކަތުންގެ ލަޝްކަރުތަކެއް މެދުވެރިކުރައްވާ ނަޞްރުދެއްވިއެވެ. އަދި މިއިން ކަށަވަރުކޮށްދެނީ، ﷲ ތަޢާލާ އަބަދުވެސް ވޮޑިގެންވަނީ އެކަލާނގެ ވަލީވެރިންނާއެކުގައި ކަމެވެ.
6- ދަތި އުނދަގުލަށްފަހު، މުސްލިމުންގެ ކެތްތެރިކަމާއި ޘާބިތުކަމުގެ ޖަޒާއެއްގެ ގޮތުން، މާތް ﷲ އެބައިމީހުންނަށް ނަޞްރާއި ގިނަވެގެންވާ ޣަނީމާ މުދާ ދެއްވައި ނިޢުމަތް މިންވަރުކުރެއްވިއެވެ.
7- އެ ޒިކުރާ އަބަދަށްޓަކައި ދެމެހެއްޓި މާތްވެގެންވާ އާޔަތްތައް: ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ لَقَدۡ نَصَرَكُمُ ٱللَّهُ فِي مَوَاطِنَ كَثِيرَةٖ وَيَوۡمَ حُنَيۡنٍ إِذۡ أَعۡجَبَتۡكُمۡ كَثۡرَتُكُمۡ فَلَمۡ تُغۡنِ عَنكُمۡ شَيۡـٔٗا وَضَاقَتۡ عَلَيۡكُمُ ٱلۡأَرۡضُ بِمَا رَحُبَتۡ ثُمَّ وَلَّيۡتُم مُّدۡبِرِينَ މާނައީ: "ހަމަކަށަވަރުން، ގިނަގުނަ މައިދާންތަކުގައި ﷲ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނަޞްރުދެއްވިއެވެ. އަދި ޙުނައިނު ދުވަހުގައެވެ. އެއީ ތިޔަބައިމީހުންގެ ގިނަކަން ތިޔަބައިމީހުން ޢަޖައިބުކުޅަ ހިނދުގައެވެ. ފަހެ، އެކަމުން ތިޔަބައިމީހުންނަކަށް އެއްވެސްކަމެއް ފުއްދައެއް ނުދިނެވެ. އަދި ބިންގަނޑު ތަނަވަސްވެގެންވުމާއެކުވެސް، ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެ ބިން ދަތިވިއެވެ. ދެން ފުރަގަސްދީ ތިޔަބައިމީހުން އެނބުރި ހިނގައްޖެމުއެވެ." ثُمَّ أَنزَلَ ٱللَّهُ سَكِينَتَهُۥ عَلَىٰ رَسُولِهِۦ وَعَلَى ٱلۡمُؤۡمِنِينَ وَأَنزَلَ جُنُودٗا لَّمۡ تَرَوۡهَا وَعَذَّبَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْۚ وَذَٰلِكَ جَزَآءُ ٱلۡكَٰفِرِينَ މާނައީ: "ދެން اللَّه، އެކަލާނގެ ރަސޫލާގެ މައްޗަށާއި، މުއުމިނުންގެ މައްޗަށް، އެކަލާނގެ ސަކީނަތް (ހިތްހަމަޖެހުމާއި އަމާންކަން) ބާވައިލެއްވިއެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނުފެންނަ ލަޝްކަރުތަކެއް އެކަލާނގެ ބާވައިލެއްވިއެވެ. އަދި ކާފަރުވި މީހުންނަށް އެކަލާނގެ ޢަޛާބު ދެއްވިއެވެ. އަދި ކާފަރުންނަށް ހުރި ޖަޒާއަކީ އެއީއެވެ." ثُمَّ يَتُوبُ ٱللَّهُ مِنۢ بَعۡدِ ذَٰلِكَ عَلَىٰ مَن يَشَآءُۗ وَٱللَّهُ غَفُورٞ رَّحِيمٞ27﴾ މާނައީ: "ދެން އެއަށްފަހު، ﷲ އިރާދަކުރައްވާ މީހެއްގެ މައްޗަށް އެ އިލާހު ތައުބާ ލައްވަތެވެ. ﷲ އީ، ގިނަގިނައިން ފާފަ ފުއްސަވާ ރަޙީމްވަންތަ އިލާހެވެ." [އައްތައުބާ: 25-27].
8- ޖަޒާ ލިބުންވަނީ ޢަމަލުގެ ބާވަތުންނެވެ: ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލޭގެފާނުގެ މާތްވެގެންވާ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން މަދު ބޭކަލުންކޮޅަކާއެކު ހަނގުރާމައިގައި ޘާބިތުވެވަޑައިގަތް ހިނދު، ﷲ ޢައްޒަ ވަޖައްލަ ވަޢުދުވެވޮޑިގެންފައިވާ ފަދައިން އެކަލޭގެފާނަށް ނަޞްރު އައެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِن تَنصُرُواْ ٱللَّهَ يَنصُرۡكُمۡ وَيُثَبِّتۡ أَقۡدَامَكُمۡ.﴾ މާނައީ: "އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނެވެ. ތިޔަބައިމީހުން ﷲ އަށް ނަޞްރު ދޭނަމަ، އެ އިލާހު ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނަޞްރު ދެއްވާނެއެވެ. އަދި އެ އިލާހު ތިޔަބައިމީހުންގެ ފައިތިލަތައް ޘާބިތު ކުރައްވާނެއެވެ." [މުޙައްމަދު: 7]، އަދި މިއީ ޢާންމުވެގެންވާ ކަމެކެވެ. ފަހެ، އެކަމުން ﷲ ޢައްޒަ ވަޖައްލަގެ ރުހިވޮޑިގަތުން އެދޭ ޙާލު، ﷲ ގެ ދީނަށް ނަޞްރުދިނުމަށާއި، އެ ދީނަށް ދަޢުވަތުދިނުމަށާއި، އަދި އެކަލާނގެ މަގުގައި ޖިހާދުކުރުމަށް ކޮންމެ މުސްލިމަކު ތެދުވިކަމުގައިވިޔަސް؛ އޭނާއަށް ނަޞްރާއި މަދަދު ދެއްވުމަށް ﷲ ޢައްޒަ ވަޖައްލަ ވަނީ ވަޢުދުވެވޮޑިގެންފައެވެ.
(19) ވަފުދުތަކަށް އިސްތިޤުބާލުކުރުމާއި ޙައްޖަތުލް ވަދާޢު
މައްކާ ފަތަޙަވުމާއި މުސްލިމުންނަށް ނަޞްރު ލިބުމަށްފަހު، ޢަރަބި ޤަބީލާތައް އެބައިމީހުންގެ އިސްލާމްކަން އިޢުލާންކުރުމަށްޓަކައި ހުރިހާ ދިމާލަކުން މަދީނާއަށް އަންނަން ފެށިއެވެ. އަދި ހިޖުރައިން ނުވަވަނަ އަހަރު "ޢާމުލް ވުފޫދު" (ވަފުދުތަކުގެ އަހަރު) ގެ ނަމުން މަޝްހޫރުވެގެން ދިޔައެވެ. ދެންފަހެ، ނަބިއްޔާ ﷺ ގިނަ ވަފުދުތަކަކާ ބައްދަލުކުރެއްވިއެވެ. އޭގެ އެންމެ މުހިއްމު ވަފުދުތަކުގެ ތެރޭގައި؛ ބަނީ ތަމީމްގެ ވަފުދާއި، ނަޖްރާންގެ ވަފުދާއި، ޠައްޔި ޤަބީލާގެ ވަފުދު (އެ ވަފުދުގެ ތެރޭގައި ޢަދިއްޔު ބްނު ޙާތިމް ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ) ހިމެނެއެވެ. އަދި އިސްލާމްދީނުގެ ދިދައިގެ ދަށުގައި ޢަރަބި ޖަޒީރާ އެކަތިގަނޑަކަށް ހެދުމުގައި މި ވަފުދުތަކުން ބޮޑުވެގެންވާ އަސަރެއް ކޮށްފައިވެއެވެ. އެހެނީ، އެބައިމީހުން ދީނުގެ ރުކުންތައް އުނގެނި ދަސްކޮށް، އެބައިމީހުންގެ ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ދަޢުވަތު ދިނުމަށްޓަކައި އެނބުރި ޤައުމަށް ދިޔައެވެ. އޭގެ ސަބަބުން، އިސްލާމްދީން ފެތުރިގެން ދިޔުމަށް މަގުފަހިވެގެން ދިޔައެވެ.
ހިޖުރައިން ދިހަވަނަ އަހަރުގައި، އެ އަހަރު ނަބިއްޔާ ﷺ ޙައްޖުވެވަޑައިގަތުމަށް ޤަޞްދުކުރައްވާކަން މީސްތަކުންގެ މެދުގައި އިޢުލާނުކުރެވުނެވެ. ދެންފަހެ، ހުރިހާ ކަންކޮޅުތަކަކުން ބޮޑު ބިޔަ ޢަދަދެއްގެ މީހުން މަދީނާއަށް އައެވެ. އެ އެންމެހައި މީހުންވެސް އެދެމުންދިޔައީ، ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ކިބައިން އުނގެނުމަށާއި، ޙައްޖުގެ މަނާސިކުތަކުގައި އެކަލޭގެފާނަށް ތަބަޢަވުމަށްޓަކައި އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުގައި ދިޔުމަށެވެ.
ނަންދެވުނު ސަބަބު: "ޙައްޖަތުލް ވަދާޢު" ގެ ނަމުން ނަންދެވިފައިވަނީ، އެ ޙައްޖުގައި ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލޭގެފާނުގެ ބަސްފުޅުތަކުން މީސްތަކުންނާ އަލްވަދާޢު ކިޔުއްވާފައިވާތީއާއި، އަދި އޭގެފަހުން އެކަލޭގެފާނު ﷺ ދުވަހަކުވެސް ޙައްޖުވެވަޑައިގެންފައި ނުވާތީއެވެ.
ޙައްޖުވެރިންގެ ޖަމާޢަތް: މި ބަރަކާތްތެރި ދަތުރުފުޅުގައި ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ އަރިހުގައި އެއްލައްކައަށްވުރެ ގިނަ ޙައްޖުވެރިން ނުކުތެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ނުވަ އަނބިއަނބިކަނބަލުން رضي الله عنهن އާއި، ދަރިކަނބަލުން ފާޠިމަތުގެފާނު رضي الله عنها ވެސް އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުގައި ގެންދެވިއެވެ.
ނިޢުމަތް ފުރިހަމަކުރެއްވުން: ނަބިއްޔާ ﷺ ޙައްޖުގެ މަނާސިކުތައް އަދާކުރައްވަމުން ގެންދަވަނިކޮށް، ޢަރަފާތް ދުވަހު އެކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް ﷲ ތަޢާލާގެ މި ވަޙީބަސްފުޅު ބާވައިލެއްވުނެވެ: ﴿...ٱلۡيَوۡمَ أَكۡمَلۡتُ لَكُمۡ دِينَكُمۡ وَأَتۡمَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ نِعۡمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ ٱلۡإِسۡلَٰمَ دِينٗاۚۚ...﴾ މާނައީ: "...މިއަދު ތިމަން އިލާހު، ތިޔަބައިމީހުންގެ ދީން ތިޔަބައިމީހުންނަށް ފުރިހަމަ ކޮށްދެއްވައިފީމެވެ. އަދި ތިމަން އިލާހުގެ ނިޢުމަތް، ތިޔަބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ފުރިހަމަ ކޮށްދެއްވައިފީމެވެ. އަދި އިސްލާމްދީން ތިޔަބައިމީހުންނަށް ދީނެއްކަމުގައި، ތިމަން އިލާހު ރުހިވޮޑިގެންފީމެވެ..." [އަލްމާއިދާ: 3] ފަހެ، މި އާޔަތަކީ ރިސާލަތު ފުރިހަމަވިކަމުގެ އިޢުލާނެއް ކަމުގައި ވިއެވެ.
މަތިވެރި ވަޞިއްޔަތް: ނަބިއްޔާ ﷺ ޢަރަފާތް ދުވަހުގައްޔާއި ނަޙްރުގެ ދުވަހު (އަޟްޙާ ޢީދު ދުވަހު) މީސްތަކުންނަށް މަތިވެރި ޚުޠުބާތަކެއް ދެއްވިއެވެ. އެ ޚުޠުބާތަކުގައި، މުސްލިމެއްގެ އަސާސީ އުޞޫލުތަކަށާއި، ތައުޙީދަށާއި، ސުންނަތަށް ތަބަޢަވުމަށާއި، މުޝްރިކުންނާ ޚިލާފުވުމަށް އެކަލޭގެފާނު ބާރުއެޅުއްވިއެވެ. އަދި މުސްލިމުންގެ ޙައްޤުތަކާއި ދެމަފިރިންގެ ޙައްޤުތައް ބަޔާންކޮށްދެއްވިއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: «ހަމަކަށަވަރުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ލެޔާއި، މުދަލާއި، އަބުރު، ތިޔަބައިމީހުންގެ މި ރަށުގައި، މި މަހުގައިވާ، މި ދުވަހުގެ ޙުރުމަތްތެރިކަން ފަދައިން؛ ތިޔަބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ޙަރާމްވެގެންވެއެވެ. ދަންނާށެވެ! ތިމަންކަލޭގެފާނު ފޯރުކޮށްދެއްވައިފީމުތޯއެވެ؟» [ބުޚާރީ އަދި މުސްލިމް]؛ (އެއީ) ކޮންމެ މުސްލިމެއްގެ ފުރާނައާއި، އޭނާގެ މުދަލާއި، އަދި އޭނާގެ އަބުރުގެ ޙުރުމަތްތެރިކަމުގެ މައްޗަށް ބާރުއެޅުމަށްޓަކައެވެ.
އަދި މަގުފުރެދުމުން ސަލާމަތްކޮށްދެނިވި ވަޞިއްޔަތް ކުރައްވަމުން މިފަދައިން ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "އަދި ހަމަކަށަވަރުން، ތިޔަބައިމީހުން އޭގައި ހިފަހައްޓައިފިނަމަ އެއަށްފަހު ތިޔަބައިމީހުން މަގުފުރެދިގެން ނުދާނޭ އެއްޗެއް، ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރޭގައި ތިމަންކަލޭގެފާނު ދޫކުރެއްވީމެވެ. އެއީ ﷲ ގެ ފޮތެވެ." [ރިވާކުރެއްވީ މުސްލިމެވެ].
އެނބުރި ވަޑައިގަތުން: ނަބިއްޔާ ﷺ ޙައްޖުގެ މަނާސިކުތައް ފުރިހަމަކުރައްވާ، މީސްތަކުންނަށް އެބައިމީހުންގެ ދީން އުނގަންނައިދެއްވުމަށްފަހު، މަދީނާއަށް އެނބުރި ވަޑައިގަތެވެ.
ލިބޭ ފިލާވަޅުތައް:
1 – ވަފުދުތަކާ އިސްތިޤުބާލުކުރުން އަހަރުމެންނަށް އުނގަންނައިދެނީ، އިސްލާމްދީނުގެ ބާރުވެރިކަން ވަނީ ޙައްޤުގެ މައްޗަށް ޖަމަޢަވެ އެއްބައިވަންތަވުމުގައްޔާއި، ޢިލްމު ފެތުރުމުގައި ކަމެވެ. އަދި ކާމިޔާބު ލީޑަރަކީ ހެޔޮކަން ފެތުރުމަށްޓަކައި ގުޅުންތަކުގެ ފާލަންތައް ބިނާކުރާ މީހާކަމެވެ.
2- ޤުރްއާނާއި ސުންނަތުގައި ހިފެހެއްޓުމަށް ނަބިއްޔާ ﷺ ކުރައްވާފައިވާ ވަޞިއްޔަތަކީ ކޮންމެ މުސްލިމަކަށް އޮތް ނަޖާވުމުގެ މަގެވެ. ފަހެ، އެ ދޭތީގައި: ކޮންމެ ޒަމާނެއް އަދި ކޮންމެ ތަނެއްގައިމެ ތެދުމަގު ލިބުމާއި، އަދި ކަސިޔާރުވުމާއި މަގުފުރެދުމުން ރައްކާތެރިކަން ލިބުންވެއެވެ.
3- ނަބިއްޔާ ﷺ ޙައްޖުގެ މަނާސިކުތައް އަދާކުރެއްވުމަށާއި، ހަމައެކަނި ބަސްފުޅުން ފުއްދާނުލައްވާ "ޢަމަލީގޮތުން" މީސްތަކުންނަށް އެކަންކަން އުނގަންނައިދެއްވުމަށްޓަކައި އެކަލޭގެފާނު އަމިއްލަފުޅަށް ނުކުމެވަޑައިގަތެވެ. އެއީ ހުރިހާ މީސްތަކުންނަށް ފެނި، އެއަށް ތަބަޢަވާނޭ ދިރިހުރި ނަމޫނާއަކަށް ވެވަޑައިގަތުމަށެވެ. އެކަލޭގެފާނު ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ކިބައިން، ތިޔަބައިމީހުންގެ ޙައްޖުގެ މަނާސިކުތައް ނަގާށެވެ." [ރިވާކުރެއްވީ އަލް-ބައިހަޤީ އާއި އަބޫ ދާވޫދު އާއި އައް-ނަސާއީއެވެ.]، އަދި ޞަޙީޙް މުސްލިމްގައިވާ އެހެން ރިވާޔަތެއްގައިވެއެވެ: «ތިޔަބައިމީހުންގެ މަނާސިކުތައް (ޙައްޖާއި ޢުމްރާގެ އަޅުކަންތައް) ނަގައިގަންނަހުށިކަމެވެ.»
4- ﷲ އަހަރުމެންނަށް ޚަބަރުދެއްވާފައިވަނީ، އެކަލާނގެ އަހަރުމެންނަށް ދީން ފުރިހަމަކޮށްދެއްވާ، އަދި ނިޢުމަތް ފުރިހަމަކޮށްދެއްވާފައިވާ ކަމެވެ. އެހެންކަމުން، އެއްވެސް މީހަކު އޭނާ އަމިއްލައަށް ދީނުގެ ތެރެއަށް "ބިދުޢަ"ތަކެއް އިތުރުކުރުން، ނުވަތަ އެއިން އުނިކުރުން ހުއްދަވެގެން ނުވެއެވެ. ފަހެ، އިސްލާމްދީނުގައި ދުނިޔެއާއި އާޚިރަތުގައި މީސްތަކުންގެ ޙަޔާތް އިޞްލާޙުކޮށްދޭނެ ހުރިހާ ކަމެއް އެކުލެވިގެންވެއެވެ. އަދި ނަބިއްޔާ ﷺ އަވަހާރަވުމުންނާއި، ވަޙީ ކެނޑުމުން ޝަރީޢަތް ވަނީ ފުރިހަމަވެފައެވެ.
5- މުސްލިމްމީހާގެ ޙުރުމަތްތެރިކަން: މުސްލިމުންގެ ލެޔާއި، އަބުރާއި، މުދަލުގެ ޙުރުމަތްތެރިކަން ވަރުގަދަކުރައްވާ، ޙައްޤަކާ ނުލައި އެއަށް އަރައިގަތުން ހުއްދަވެގެން ނުވާކަމަށް ނަބިއްޔާ ﷺ ވަނީ ހަރުކަށިކޮށް ބަޔާންކުރައްވާފައިއެވެ.
(20) ނަބިއްޔާ ﷺ އަވަހާރަވުން
ހިޖުރައިން 11 ވަނަ އަހަރުގެ ރަބީޢުލް އައްވަލް މަހުގެ 12 ވަނައަށްވީ ހޯމަ ދުވަހުގެ ޟުޙާ ވަގުތުގައި، ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލުން ޢާއިޝާ رضي الله عنها ގެ ގެކޮޅުގައި އޮންނަވަނިކޮށް، އެކަލޭގެފާނުގެ އާލާސްކަންފުޅު ބޮޑުވެގެންދިޔައެވެ.
މަރުގެ ސަކަރާތް: ނަބިއްޔާ ﷺ މަރުގެ ވޭނާއި ސަކަރާތް ތަޙައްމަލުކުރެއްވިއެވެ. އެގޮތުން އެކަލޭގެފާނުގެ މޫނުފުޅުގައި ފެން ފޮހެލައްވަމުން ވިދާޅުވެއެވެ: «لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، إِنَّ لِلْمَوْتِ لَسَكَرَاتٍ» މާނައީ: "ﷲ މެނުވީ ޙައްޤުވެގެން އަޅުކަންވެވޭ އިލާހަކު ނުވެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން މަރަށް (ވަރުގަދަ) ސަކަރާތެއްވެއެވެ." [ރިވާކުރެއްވީ އަލްބުޚާރީއެވެ.].
އަވަހާރަވުން: އެކަލޭގެފާނު ﷺ ގެ މާތްވެގެންވާ ފުރާނަފުޅު ވަކިވެވަޑައިގަތީ، ޢާއިޝާ رضي الله عنها ގެ މޭފުޅުގައި ލެނގިވަޑައިގެން އިންނަވަނިކޮށެވެ. އޭރު އެކަލޭގެފާނުގެ ޢުމުރުފުޅުން ފަސްދޮޅަސް ތިން އަހަރެވެ.
ފަސްދާނުލުން: ނަބިއްޔާ ﷺ ފަސްދާނުލެވުނީ އެކަލޭގެފާނު އަވަހާރަވީ ތަނުގައެވެ. އެއީ ޢާއިޝާ رضي الله عنها ގެ ގެކޮޅުގައެވެ.
ފުރިހަމަ އަމާނާތް: ނަބިއްޔާ ﷺ އަވަހާރަވީ އަމާނާތް ފުރިހަމައަށް އަދާކުރެއްވުމަށްފަހުގައެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ އުއްމަތް ދޫކުރެއްވީ ދުވާލުގެ މެންދުރު ވަޤުތުގެ އިރު ފަދައިން ސާފުވެގެންވާ މަގެއްގެ މަތީގައެވެ. ފަހެ، (އެ ހެވަކަށް) އެކަލޭގެފާނު އަހަރުމެންނަށް މަގުދައްކައިނުދެއްވާ އެއްވެސް ހެވެއް ނުވެއެވެ. އަދި (އެ ނުބަޔަކުން) އެކަލޭގެފާނު އަހަރުމެންނަށް އިންޒާރު ނުދެއްވާ އެއްވެސް ނުބައެއްވެސް ނުމެވޭމެއެވެ.
ލިބޭ ފިލާވަޅުތައް:
1- މި ޙާދިޘާއިން އަހަރުމެންނަށް ފާޅުވެގެންދަނީ، އުންމުލް މުއުމިނީން ޢާއިޝާ رضي الله عنها ގެ މާތްކަމާއި ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ އަރިހުގައި އެކަމަނާއަށް ލިބިވަޑައިގެންވާ މަތިވެރި ދަރަޖައެވެ. އެހެނީ، އެކަލޭގެފާނުގެ އެންމެ ފަހު ދުވަސްތައް ހޭދަކުރެއްވުމަށް އިޚްތިޔާރުކުރެއްވީ އެކަމަނާގެ ގެކޮޅުގައެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު އަވަހާރަވީ އެކަމަނާގެ އުނގުފުޅުގައެވެ.
2- މަރަކީ ﷲ އެކަލާނގެ މަޚްލޫޤުންގެ މެދުގައި ލައްވާފައިވާ ސުންނަތެކެވެ. ފަހެ، މި ދުނިޔޭގައި އެއްވެސް މީހަކު ތާއަބަދަށް ދެމިހުންނާނެނަމަ، ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ މި ދުނިޔޭގައި އަބަދަށް ދެމިހުންނެވީހެވެ. އަދި ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވި ފަދައިންނެވެ: ﴿إِنَّكَ مَيِّتٞ وَإِنَّهُم مَّيِّتُونَ.﴾ މާނައީ: "ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭގެފާނީ، އަވަހާރަވާނޭ ބޭކަލެކެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، އެއުރެންނީވެސް މަރުވާނޭ ބަޔެކެވެ." [އައްޒުމަރު: 30]
3- ހަމަކަށަވަރުން ނަބިއްޔާ ﷺ އަވަހާރަވުމަކީ މުސްލިމުންނާ ކުރިމަތިވި އެންމެ ބޮޑު މުޞީބާތެވެ. އަދި ނަބިއްޔާ ﷺ ވަކިވެވަޑައިގަތުމުގެ މުޞީބާތް ހަނދާންކޮށްފި މީހާއަށް، އެހެން ކޮންމެ މުޞީބާތެއް ލުއިވެގެންދާނެއެވެ. ރަސޫލާގެ ޝާޢިރު ޙައްސާން ބްނު ޘާބިތު رضي الله عنه ވިދާޅުވި ފަދައިންނެވެ:
"އިސްވެދިޔަ މީހުންނަށް މުޙައްމަދު ﷺ ފަދަ ބޭކަލަކު ބީވެގެން ގޮސްފައެއް ނުވެއެވެ. އަދި ޤިޔާމަތާ ހަމައަށްވެސް އެކަލޭގެފާނު ފަދަ ބޭކަލަކު ބީވެގެން ނުދާނެއެވެ."
4- ދާޢީންނަށް އޮތް މެސެޖެއް: ދީނުގެ ޢިލްމު އުފުލާ ކޮންމެ މީހެއްގެ މައްޗަށް އޮތީ، އެ ޢިލްމު ފެތުރުމަށާއި މީސްތަކުންނަށް އުނގަންނައިދިނުމުގައި އެމީހެއްގެ ކުޅަދާނަކަންހުރި އެންމެ މަތީ މިންވަރަކަށް ގަދައަޅާ މަސައްކަތްކުރުމެވެ. އެއީ ނަބިއްޔާ ﷺ ޢަމަލުކުރެއްވި ފަދައިން، އެމީހެއްގެ މައްޗަށް އޮތް ވާޖިބު އަދާކޮށްފައިވާ ޙާލުގައި ﷲ އާ ބައްދަލުވަންދެނެވެ.
5- ހަމަކަށަވަރުން ނަބިއްޔާ ﷺ އަހަރުމެން ދޫކުރައްވާފައިވަނީ ސާފުވެ ބަޔާންވެގެންވާ ޙައްޤާއި، ސަލާމަތްތެރިވެގެންވާ މަންހަޖުގެ މަތީގައެވެ. އަދި ބިދުޢައަކުން ނުވަތަ ޝަހުވަތަކުން ފިތުނަވެރިވެއްޖެ މީހަކު މެނުވީ، މި މަގުން ކަސިޔާރުވެ އެއްކިބާވެނުދާނެއެވެ. ފަހެ ހުރިހާ ބާއްޖަވެރިކަމެއް ވަނީ ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ހިދާޔަތަށް ތަބަޢަވުމުގައެވެ. އެކަލޭގެފާނު ﷺ ޙަދީޘްކުރެއްވި ފަދައިންނެވެ: "...ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ފަހު ދިރިހުންނަ މީހަކަށް ގިނަ ޚިލާފުތަކެއް ފެންނާނެއެވެ. ފަހެ ތިޔަބައިމީހުންގެ މައްޗަށްވަނީ ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ސުންނަތާއި، ހިދާޔަތު ލިބިގެންވާ ތެދުމަގުގައިވާ ޚަލީފާއިންގެ ސުންނަތެވެ. އޭގައި ތިޔަބައިމީހުން ހިފަހައްޓާހުށިކަމެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ ކޮލު ދަތްތަކުން އޭގައި ދަތްއަޅާހުށިކަމެވެ. އަދި (ދީނުގެ ތެރެއަށް) އަލަށް އުފެއްދޭ ކަންކަމާމެދު ތިޔަބައިމީހުން ހުށިޔާރުވެ ޚަބަރުދާރުވާށެވެ. ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން އަލަށް އުފެއްދޭ ކޮންމެ ކަމަކީ ބިދުޢައެކެވެ. އަދި ކޮންމެ ބިދުޢައަކީ މަގުފުރެދުމެކެވެ." [ސުނަނު އަބީ ދާވޫދު].
(21) ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ އަނބިއަނބިކަނބަލުން
އެކަލޭގެފާނު عليه الصلاة والسلامގެ އަނބިއަނބިކަނބަލުން:
1. ޚަދީޖާ ބިންތު ޚުވައިލިދު رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا.
2. ސައުދާ ބިންތު ޒަމްޢާ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا.
3. ޢާއިޝާ ބިންތު އަބީބަކުރުއް ޞިއްދީޤު رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا.
4. ޙަފްޞާ ބިންތު ޢުމަރު ބްނުލް ޚައްޠާބު رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا.
5. ޒައިނަބު ބިންތު ޚުޒައިމާ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا.
6. އުންމު ސަލަމާ (ހިންދު ބިންތު އަބީ އުމައްޔާ) رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا.
7. އުންމު ޙަބީބާ (ރަމްލާ ބިންތު އަބީ ސުފްޔާނު) رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا.
8. ޖުވައިރިޔާ ބިންތުލް ޙާރިޘް رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا.
9. މައިމޫނާ ބިންތުލް ޙާރިޘް رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا.
10. ޞަފިއްޔާ ބިންތު ޙުޔައްޔު رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا.
11. ޒައިނަބް ބިންތު ޖަޙްޝު رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا.
ލިބޭ ފިލާވަޅުތައް:
1. މުއުމިންތަކުންގެ މައިން: ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ އަނބިއަނބިކަނބަލުންނީ ކީރިތި ޤުރްއާނުގެ ނައްޞުން ޘާބިތުވާ ގޮތުގައި "މުއުމިންތަކުންގެ މައިން"ނެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿ٱلنَّبِيُّ أَوۡلَىٰ بِٱلۡمُؤۡمِنِينَ مِنۡ أَنفُسِهِمۡۖ وَأَزۡوَٰجُهُۥٓ أُمَّهَٰتُهُمۡ...﴾ މާނައީ: "މުއުމިނުންނަށް އެ މީހުންގެ އަމިއްލަ ނަފްސުތަކަށްވުރެ، ނަބިއްޔާ އައުލާ ކަން ބޮޑެވެ. އަދި އެ ނަބިއްޔާގެ އަނބިއަނބިކަނބަލުންނީ، އެ މީހުންގެ މައިންނެވެ..." [އަލްއަޙްޒާބު: 6]. އަދި ތަރުބިއްޔަތުކުރުމާއި އޯގާތެރިކަމުގައި، މުއުމިނުންނަށް ނަބިއްޔާ ﷺ ވަނީ ބައްޕައެއްގެ މަޤާމުގައެވެ. ދެންފަހެ އިޙްތިރާމާއި ޤަދަރުކުރުން ވާޖިބުވުމުގައްޔާއި، އެކަނބަލުންނާ ކައިވެނިކުރުން ޙަރާމްވުމުގައި، އެ ނަބިއްޔާގެ އަނބިއަނބިކަނބަލުންނީ އަހަރުމެންނަށް މައިން ފަދައިންވާ ބައެއް ކަމުގައި ވިއެވެ. ނަމަވެސް، އެކަނބަލުންނާއެކު އެކަހެރިވުން ނުވަތަ ޙިޖާބު ނެގުން ހުއްދަކުރާ "މަޙްރަމްކަމުގައި"، އެކަނބަލުންނީ މައިން ފަދައިންވާ ބައެއް ނޫނެވެ.
2. ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ މަޤާމުގެ މަތިވެރިކަން: ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ އަނބިއަނބިކަނބަލުންގެ ޚާއްޞިއްޔަތުތަކުގެ ތެރޭގައި، އެކަލޭގެފާނު އަވަހާރަވުމަށްފަހު އެއްވެސް މީހަކަށް ދުވަހަކުވެސް އެކަނބަލުންނާ ކައިވެނިކުރުން ހުއްދަވެގެން ނުވުން ހިމެނެއެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿... وَمَا كَانَ لَكُمۡ أَن تُؤۡذُواْ رَسُولَ ٱللَّهِ وَلَآ أَن تَنكِحُوٓاْ أَزۡوَٰجَهُۥ مِنۢ بَعۡدِهِۦٓ أَبَدًاۚ إِنَّ ذَٰلِكُمۡ كَانَ عِندَ ٱللَّهِ عَظِيمًا﴾ މާނައީ: "... އަދި اللَّه ގެ ރަސޫލާއަށް އުނދަގޫކުރުމެއް، އަދި އެކަލޭގެފާނަށްފަހު، އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިއަނބިކަނބަލުންނާ ތިޔަބައިމީހުން ކާވެނިކުރުމެއްވެސް، ދުވަހަކުވެސް ތިޔަބައިމީހުންނަކަށް ހުއްދަވެގެނެއް ނުވެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، އެކަންތައް ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައި ބޮޑުވެގެންވާ ކަމެއް ކަމުގައިވިއެވެ." [އަލްއަޙްޒާބު: 53]. އަދި މިއީ ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ މަޤާމުފުޅު ރައްކާތެރިކުރުމާއި، އެކަލޭގެފާނަށް މާތްކޮށްހިތުމުގެ ގޮތުންވާ ކަމެކެވެ. އަދި އެހެނީ ﷲ ގެ އިޛުނަފުޅާއެކު އެކަލޭގެފާނާއި އެކަނބަލުންނާ ދެމެދުގައިވާ ކައިވެނީގެ ގުޅުން ސުވަރުގޭގައި ދެމިގެންވާނެތީއެވެ.
3. މަސްއޫލިއްޔަތުގެ ބޮޑުކަމާއި ދަރުމަ ގުނަވެގެންވުން: ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިއަނބިކަނބަލުންނަށް، ދުނިޔޭގެ ޒީނަތްތެރިކަން ނުވަތަ އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުގައި ދެމިތިބުމާއެކު ދިރިއުޅުމުގެ ދަތިކަމަށް ކެތްތެރިވުމާ ދެމެދު އިޚްތިޔާރު ދެއްވި ހިނދު، އެކަނބަލުން އިޚްތިޔާރުކުރެއްވީ ﷲ އާއި، އެކަލާނގެ ރަސޫލާއާއި، އާޚިރަތުގެ ގޮވައްޗެވެ. އަދި އެކަނބަލުންގެ މަޤާމު މަތިވެރިކަމުން، ﷲ ތަޢާލާ އެކަނބަލުންގެ ޞާލިޙު ޢަމަލުތަކުގެ ދަރުމަ ދެގުނައަށް އިތުރުކުރެއްވިއެވެ. ހަމައެފަދައިން، އެކަނބަލުންގެ ފަރާތުން ކުރެވޭ ކޮންމެ ކުށަކަށް އޮންނަ ޙިސާބުބެއްލެވުންވެސް އެހެންމީހުންނަށްވުރެ ގަދަފަދަ ކުރެއްވިއެވެ. އެއީ އެކަނބަލުން ސަމާލުވެ ރައްކާތެރިވެ ތިބުމާއި ﷲ އަށް އަދާކުރައްވާ ޝުކުރުވެރިކަން އަބަދުމެ އެންމެ މަތީ ދަރަޖައިގައި ދެމެހެއްޓެވުމަށްޓަކައެވެ.
4. އެކަނބަލުންވަނީ ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ އަހުލުބައިތުންގެ ތެރެއިންނެވެ: ﷲ އެބައިމީހުން ޠާހިރުކުރެއްވިކަމަށް ޚަބަރުދެއްވާފައިވާ "އަހުލުބައިތުން"ގެ ތެރޭގައި ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ އަނބިއަނބިކަނބަލުން ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ. އެކަނބަލުންގެ ވާހަކަ ބަޔާންކުރައްވާ ސިޔާޤުގައި ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿...إِنَّمَا يُرِيدُ ٱللَّهُ لِيُذۡهِبَ عَنكُمُ ٱلرِّجۡسَ أَهۡلَ ٱلۡبَيۡتِ وَيُطَهِّرَكُمۡ تَطۡهِيرٗا﴾ މާނައީ: "...އޭ އަހުލުބައިތުންނޭވެ. ﷲ އިރާދަކުރައްވާކަން ކަށަވަރީ، ތިޔަބައިމީހުންގެ ކިބައިން ފާފަތައް ދުރުކުރައްވާ، ފުރިހަމަ ޠާހިރުކުރެއްވުމަކުން ތިޔަބައިމީހުން ޠާހިރުކުރެއްވުމަށެވެ." [އަލްއަޙްޒާބު: 33] އެހެންކަމުން އެކަނބަލުންދެކެ ލޯބިވުމާއި، އެކަނބަލުންނަށް ރުއްސުން ލެއްވުމަށް އެދި ދުޢާކުރުމާއި، އެކަނބަލުންގެ އަބުރުފުޅު ދިފާޢުކުރުމަކީ ކޮންމެ މުސްލިމެއްގެ މައްޗަށްވާ ވާޖިބެކެވެ. ފަހެ އެކަނބަލުންނީ ޠާހިރުވެގެންވާ ނަމޫނާ ކަނބަލުންނެވެ.
5. އެކަނބަލުންގެ ގެކޮޅުތަކުގައި ވަޙީ ބާވައިލެއްވުން: އެކަނބަލުންގެ މާތްކަމުގެ ތެރެއިންވާ އެންމެ މަތިވެރި އެއްކަމަކީ، ނަބިއްޔާ ﷺ އެކަނބަލުންގެ ގެކޮޅުތަކުގައި ވަނިކޮށް ކީރިތި ޤުރުއާން ބާވައިލެއްވެމުން ދިޔަކަމެވެ. اللَّه ތަޢާލާ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ: ﴿وَٱذۡكُرۡنَ مَا يُتۡلَىٰ فِي بُيُوتِكُنَّ مِنۡ ءَايَٰتِ ٱللَّهِ وَٱلۡحِكۡمَةِ...﴾ މާނައީ: "އަދި ތިޔަކަނބަލުންގެ ގެތަކުގައި ކިޔެވެމުންދާ ﷲ ގެ އާޔަތްތަކާއި ޙިކްމަތް (އެބަހީ: ސުންނަތް) ތިޔަކަނބަލުން ހަނދުމަކުރާށެވެ!.." [އަލްއަޙްޒާބު: 34]، އަދި އެކަލޭގެފާނު ﷺ އާ އެކަނބަލުން އަރިސްވުމުގެ ސަބަބުން، އެކަލޭގެފާނުގެ ގޭތެރޭގެ ސުންނަތާއި އުޅުއްވުމުގެ އެންމެ ނާޒުކު ކުދިކުދި ތަފްޞީލުތައް އެކަނބަލުން އަހަރުމެންނާ ހަމައަށް ނަޤުލުކޮށްދެއްވިއެވެ. ފަހެ، އެއިން ކޮންމެ ކަނބަލަކުވެސް ވަނީ މި ޢިލްމު އުއްމަތަށް ފޯރުކޮށްދެއްވައިގެން ދީނަށް ޚިދުމަތްކުރައްވާފައެވެ.
(22) ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ދަރިދަރިކަލުން
ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް ހަތް ދަރިކަލުން ލިބިވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެއީ:
ފުރަތަމައީ: ފިރިހެން ދަރިކަލުން (ތިނެކެވެ.): ޤާސިމް: އަދި ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް ކުންޔާ ދެވިފައިވަނީ އެ ދަރިކަލުންނަށް ނިސްބަތްކޮށެވެ. އެގޮތުން އެކަލޭގެފާނަށް "އަބުލް ޤާސިމް" އޭ ކިޔައި އުޅުނެވެ. ޢަބްދު ﷲ، އަދި އިބްރާހީމްއެވެ.
ދެވަނައީ: އަންހެން ދަރިކަނބަލުން (ހަތަރެކެވެ.): ޒައިނަބު، ރުޤައްޔާ، އުންމު ކުލްޘޫމް އަދި ފާޠިމާއެވެ.
އިބްރާހީމު ފިޔަވައި، އެކަލޭގެފާނުގެ ހުރިހާ ދަރިދަރިކަލުން ލިބިވަޑައިގަތީ އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލުން ޚަދީޖާ رضي الله عنها ގެ ފުށުންނެވެ. ފަހެ، އެ ދަރިކަލުން ލިބިވަޑައިގަތީ އެކަލޭގެފާނުގެ އަޅު އަންހެނެއްކަމުގައިވާ މާރިޔާ އަލްޤިބްޠިއްޔާގެ ކިބައިންނެވެ. އަދި ފާޠިމާ ފިޔަވައި، އެ ހުރިހާ ދަރިދަރިކަލުން ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ޙަޔާތްޕުޅުގައި އަވަހާރަވިއެވެ. ފަހެ، އެކަމަނާ، އެކަލޭގެފާނު އަވަހާރަވިފަހުން ހަ މަސްދުވަސް ވަންދެން ދުނިޔޭގައި ހުންނެވިއެވެ. އެއަށްފަހު އެކަލޭގެފާނާ ގުޅިވަޑައިގަތެވެ.
ލިބޭ ފިލާވަޅުތައް:
1- ދަރިން ނިޔާވެ ގެއްލިދާ ހިނދު ކެތްތެރިވެ ޘަވާބަށް އެދިގެން ހުރުން ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ކިބައިން އަހަރުމެންނަށް ދަސްވެއެވެ. ފަހެ، އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަޔާތްޕުޅުގައި އެކަލޭގެފާނުގެ ހަ ދަރިކަލުން އަވަހާރަވުމުން، ވަކިވުމުގެ ހިތްދަތިކަމުގެ ރަހަ އެކަލޭގެފާނު ވަނީ ދެކެވަޑައިގެންފައެވެ. އެއާއެކުވެސް އެކަލޭގެފާނު ޘާބިތުވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ރައްބަށް ޝުކުރުކުރެއްވިއެވެ.
2- ފާޠިމަތުގެފާނު رضي الله عنها ގެ މާތްކަން: އިތުރު އެކަލޭގެފާނު ﷺ އަށްފަހު ދުނިޔޭގައި ދެމިހުންނެވި ހަމައެކަނި ބޭފުޅަކީ އެކަމަނާ ކަމުގައި ލައްވައިގެން ﷲ އެކަމަނާ ޚާއްޞަކުރެއްވިއެވެ. ފަހެ، އެކަމަނާގެ ބައްޕާފުޅު ﷺ އާ ބައްދަލުވެވަޑައިގަންނަވަންދެން، އެކަމަނާވީ ކެތްތެރިވެ ދަރުމައާއި ޘަވާބަށް އެދިވަޑައިގެން ހުންނެވި ބޭފުޅެއް ކަމުގައެވެ.
3- ތުއްޕުޅުއިރު އަވަހާރަވި ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ދަރިކަލުން "އިބްރާހީމު" ގެ މަންމާފުޅަކީ މާރިޔާ އަލްޤިބްޠިއްޔާއެވެ. އެކަމަނާއަކީ ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ އަޅު އަންހެންކަނބަލުންގެ ތެރެއިން ހިމެނިވަޑައިގަންނަވާ ކަނބަލެކެވެ. އަދި އެކަމަނާއަކީ އުންމަހާތުލް މުއުމިނީން ކަމުގައިވާ އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިއަނބިކަނބަލުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނިވަޑައިގަންނަވާ ކަނބަލެއް ނޫނެވެ.
(23) ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ބުރުސޫރަފުޅާއި ޚުލްޤުފުޅުގެ ބައެއް ޞިފަތައް
ނަބިއްޔާ ﷺ އަކީ މީސްތަކުންގެ ތެރެއިން ބުރުސޫރަފުޅު އެންމެ ރިވެތި އިންސާނާއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ސިފަފުޅުތަކުގެ ތެރޭގައި:
އިސްކޮޅު: އެކަލޭގެފާނުއީ ފިރިހެނުންގެ ތެރެއިން މެދުމިނުގެ އިސްކޮޅުގެ ބޭކަލެކެވެ. ފާހަގަވާވަރަށް ދިގެއްވެސް ކުރެއްވެސް ނޫނެވެ. ކިއެއްތަ، އެކަލޭގެފާނަކީ މެދުމިނުގެ ބޭކަލެކެވެ.
ކުލަފުޅު: އެކަލޭގެފާނުގެ (ހަންފުޅުގެ) ކުލައަކީ ހުދުކުލައެވެ. އެއީ އެކަލޭގެފާނަށް ރީތިކަމާއި ތާޒާކަން ގެނެސްދޭ، މަޑު ރަތްކަމަކާ އެކުވެގެންވާ ހުދުކަމެކެވެ.
މޫނުފުޅު: (އެކަލޭގެފާނަކީ) ފުޅާ (ރިތި) ދެ ލޯފުޅުގެ ވެރިބޭކަލެކެވެ. އަނގަފުޅު ތަނަވަސްވެފައި ރިވެތިވެގެންވެއެވެ. ތުނބުޅިފުޅު ބޯވެފައި، އަދި އިސްތަށިފުޅު ކަޅުކަން ގަދަވެގެންވެއެވެ. އަދި ޢުމުރުފުޅުން ދުވަސްވީ ހިނދު، އެކަލޭގެފާނުގެ ތުނބުޅިފުޅުގައްޔާއި ކަންހުޅީގައި، ވިއްސާ ހަމައަށްވެސް ނުފޯރާހާ މަދު ހުދު އިސްތަށިކޮޅެއް ފާޅުވިއެވެ..
ހަށިކޮޅު: އެކަލޭގެފާނަކީ ބައިމަތި ފުޅާ، އަދި ހުވަނދެއް ބޭނުން ނުކުރެއްވި ނަމަވެސް، އަބަދުވެސް މީރުވަސް ދުވާ ބޭކަލެކެވެ.
އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ޚުލުޤީ (އަޚްލާޤީ) ޞިފަފުޅުތަކަށް ބަލާއިރު:
ނަބިއްޔާ ﷺ އަކީ މީސްތަކުންގެ ތެރެއިން އެންމެ އަދަބުވެރިކަން ފުރިހަމަ ކަލޭގެފާނެވެ. އަދި ﷲ ވަނީ އެކަލޭގެފާނަށް އެންމެހާ ރިވެތި ޚުލުޤުތައް ޖަމަޢަކުރައްވާފައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި:
ތެދުވެރިކަމާއި އަމާނާތްތެރިކަން: އެކަލޭގެފާނަކީ މީސްތަކުންގެ ތެރެއިން ބަސްމަގުގައި އެންމެ ތެދުވެރި، އަދި ޢަހުދުތައް ފުއްދެވުމުގައި އެންމެ ވަފާތެރި ކަލޭގެފާނެވެ. އެހެންގޮސް ނަބީކަމާއިގެން ފޮނުއްވުމުގެ ކުރިންވެސް އެކަލޭގެފާނަށް "އައްޞާދިޤުލް އަމީން" (އަމާނާތްތެރި ތެދުވެރިޔާ) ގެ ލަޤަބު ދެވިފައިވެއެވެ.
ދީލަތިކަމާއި ހިފެހެއްޓުމެއްނެތި ހޭދަކުރުން: އެކަލޭގެފާނު ﷺ އަކީ މީސްތަކުންގެ ތެރެއިން އެންމެ ދީލަތިކަންބޮޑު ކަލޭގެފާނެވެ. ފަޤީރުވެދާނެކަމަށް ބިރުވެތިނުވާ މީހަކު ދޭފަދައިން އެކަލޭގެފާނު ދެއްވައެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން އެއްވެސް އެއްޗަކަށް އެދެވިއްޖެނަމަ، ދުވަހަކުވެސް "ނޫނެކޭ" ވިދާޅުވެފައެއް ނުވެއެވެ.
ޙިލްމުވެރިކަމާއި ޢަފޫކުރެއްވުން: އެކަލޭގެފާނަކީ މީސްތަކުންގެ ތެރެއިން ކޯފާވުމާ އެންމެ ދުރުގައިވާ، އަދި އެންމެ އަވަހަށް ރުހިވަޑައިގަންނަވާ ކަލޭގެފާނެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް އަނިޔާވެރިވި މީހާއަށް ޢަފޫކުރައްވައެވެ. އަދި ގުޅުންކަނޑައިފި މީހާއާ ގުޅުންބަހައްޓަވައެވެ. އަދި ޖާހިލުމީހާ އެކަލޭގެފާނާމެދު ނޭއްގާނީކަން ބަހައްޓައިގެން އެކަލޭގެފާނުގެ ޙިލްމުވެރިކަން މެނުވީ އިތުރެއް ނުވެއެވެ.
ތަވާޟުޢުވެރިކަމާއި ރަޙުމުކުރެއްވުން: އެކަލޭގެފާނު ﷺ މުއުމިނުންނަށް ފިޔަފުޅު ތިރިކުރައްވާ ހިތްތިރިކުރައްވައެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ޚިދުމަތްކުރައްވާ، ފައިވާންޖޯޑުކޮޅު ފައްސަވާ، އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ އަހުލުވެރިންގެ ޚިދުމަތުގައި އުޅުއްވައެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ މެހުމާނަށް މެހުމާންދާރީ އަދާކުރައްވާ، ބައްދަލުވެވަޑައިގަންނަވާ ކޮންމެ މީހަކަށް ހިނިތުންވެވަޑައިގަންނަވައެވެ. އަދި ނިކަމެތިންނާއި، ކުޑަކުދިންނަށް، އަދި ޖަނަވާރުންނަށް ދާންދެންވެސް، މީސްތަކުންކުރެ އެންމެ ބޮޑަށް އޯގާތެރިވެވަޑައިގަންނަވާ އިންސާނާ ކަމުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިއެވެ.
ހިތްވަރުގަދަކަން: އެކަލޭގެފާނު ﷺ ވެވަޑައިގެންނެވީ މީސްތަކުންގެ ތެރެއިން ހިތްޕުޅު އެންމެ ހިތްވަރުގަދަ ބޭފުޅާކަމުގައެވެ. ހަނގުރާމަ ގަދަފަދަވެއްޖެހިނދު، އެކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބުން އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް ފިލައިވަޑައިގަންނަވައެވެ. އެހިނދު އެމީހުންގެ ތެރެއިން ޢަދުއްވުންނާ އެންމެ ކައިރީގައިވާ ބޭފުޅަކީ އެކަލޭގެފާނުކަމުގައި ވެވަޑައިގަންނަވައެވެ.
އަދި ޙަޤީޤަތުގައިވެސް އެކަލޭގެފާނު ވަނީ، އުންމުލް މުއުމިނީން، ޢާއިޝާ رضي الله عنها ޝާމިލު ބަސްފުޅެއްގައި އެކަލޭގެފާނު ޞިފަކުރެއްވި ފަދައިންނެވެ: «އެކަލޭގެފާނު ﷺ ގެ އަޚްލާޤުކަމުގައިވީ ޤުރުއާނެވެ.» [އަޙްމަދާއި އައްނަސާއީ].
ލިބޭ ފިލާވަޅުތައް:
1. އެކަލޭގެފާނުގެ ބުރުސޫރަފުޅުގެ ޞިފަފުޅުތައް އެނގުމުގެ ފައިދާތަކުގެ ތެރޭގައި: ހުވަފެނުގައި އެކަލޭގެފާނު ފެނުމުގެ ޝަރަފު ﷲ ތިބާއަށް ދެއްވުން ހިމެނެއެވެ. ފަހެ، އެކަލޭގެފާނުގެ އެނގިގެންވާ ޞިފަފުޅުތަކުގައި ފެނިއްޖެ މީހަކަށް، އެވަނީ އެކަލޭގެފާނު ހަމަ ރަނގަޅަށްވެސް ފެނިފައިއެވެ. އެހެނީ ޝައިޠާނާއަށް އެކަލޭގެފާނުގެ ޞޫރަފުޅުގައި ސިފަ ނުޖެހެވޭނެތީއެވެ. އެއީ ނަބިއްޔާ ﷺ ޙަދީޘްކުރައްވާފައިވާ ފަދައިންނެވެ: "ހުވަފެނުގައި ތިމަންކަލޭގެފާނު ފެނިއްޖެ މީހަކަށް ތިމަންކަލޭގެފާނު އެވަނީ ފެނިފައިއެވެ. އެހެނީ ޝައިޠާނާއަށް ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ޞޫރަފުޅުގައި ސިފަ ނުޖެހެވޭނެއެވެ." [ރިވާކުރެއްވީ ބުޚާރީއާއި މުސްލިމެވެ.]
2- ތެދުވެރި ލޯބިވެރިޔާ އޭނާ ލޯބިވާ ފަރާތުގެ ހުރިހާ ތަފްޞީލެއް ދެނެގަތުމަށް ޝައުޤުވެރިވާނެއެވެ. އަދި އޭގެ ތެރެއިން އެންމެ މަތިވެރިވެގެންވާ އެއް ކަމަކީ ޚަލްޤުތަކުންގެ ސާހިބާ ﷺ ގެ ޞިފަފުޅުތަކާއި އެކަލޭގެފާނުގެ ސީރަތު ދެނެގަތުމެވެ.
3- ޞަޙާބީން ނަބިއްޔާ ﷺ ދެކެ ލޯބިވެވަޑައިގެންނެވި މިންވަރާއި، އެކަލޭގެފާނާ އެބޭކަލުންގެ ހިތްޕުޅުތައް ގުޅިފައިވާ މިންވަރު އަހަރުމެންނަށް ދޭހަވެއެވެ. އެހެނީ، އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަޔާތްޕުޅުގެ އެންމެ ކުދިކުދި ތަފްޞީލުތައްވެސް އެބޭކަލުން ވަނީ އަހަރުމެންނާ ހަމައަށް ނަޤުލުކޮށްދެއްވާފައެވެ. އަދި އެބޭކަލުންނަށްފަހު އުއްމަތް ވަނީ މި މަތިވެރި ތަރިކަ ރައްކާތެރިކޮށްފައެވެ.
4- ޝާމިލުވެގެންވާ ފުރިހަމަ ނަމޫނާ: ފަހެ، މި ޞިފަތައް ދިރާސާކުރުމަކީ މުސްލިމްމީހާ އޭނާގެ ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް ތަބަޢަވުމަށް ބާރުއަޅައިދޭ ކަމެކެވެ. އެއީ ބޭރުފުށުގެ ޞިފަތަކުގައި ސާފުތާހިރުކަމާއި މީރުވަސް ބޭނުންކުރުމުގައެވެ. އަދި އެތެރެފުށުގެ ޞިފަތަކުގައި ތެދުވެރިކަމާއި، ޙިލްމުވެރިކަމާއި، ހިތްތިރިކަމާއި މިނޫންވެސް ކަންކަމުގައެވެ.
ނިންމުން
ނިންމާލުމުގައި (ބަޔާންކޮށްލާނީ) ފަހެ ޞައްޙަ ސުންނަތާއި ނަބަވީ ސީރަތުގެ ފޮތްތައް ވަރަށް ގިނައެވެ. އެހެންކަމުން، ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ސީރަތާއި، އެކަލޭގެފާނުގެ އަޚްލާޤާއި ބުރުސޫރަފުޅުގެ ޞިފަތައް ބަލައި ދެނެގަތުމަށްޓަކައި މުސްލިމަކު އެ ފޮތްތަކަށް ރުޖޫޢަވުން އެދެވިގެންވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި:
1- އަލްޙާފިޡު އިބްނު ކަޘީރު رحمه الله ގެ އައްސީރަތުއް ނަބަވިއްޔާ.
2- އިބްނުލް ޤައްޔިމް رحمه الله ގެ ޒާދުލް މަޢާދު.
3- އައްތިރްމިޛީ رحمه الله ގެ ކިތާބުއް ޝަމާއިލް.
އަހަރުމެން ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުން އެދެނީ: މި މަސައްކަތަކީ، ﷲ ގެ މާތްވެގެންވާ ވަޖްހުފުޅު އަދައިގެން ކުރެވުނު އިޚްލާޞްތެރި ކަމެއްކަމުގައި ލެއްވުމަށެވެ. އަދި އަހަރުމެންނާއި ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެކަލާނގެ މާތް ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް ހެޔޮގޮތުގައި ތަބަޢަވުމުގެ ނަސީބު މިންވަރުކުރައްވާ، އަދި ޢާއްމު އެންމެހާ މުސްލިމުންނަށް މި މަސައްކަތުން ފައިދާކޮށްދެއްވުމަށެވެ. އަދި މިއީ ޤިޔާމަތް ދުވަހުން އަހަރުމެންނަށް ފަހަށް ރައްކާކުރެވިގެންވާ ދަރުމައެއްކަމުގައި ލެއްވުމަށެވެ.
والحمد لله رب العالمين، وصلى الله على سيدنا محمد وعلى آله وصحبه أجمعين. އަދި ޙަމްދުހުރީ ޢާލަމްތަކުގެ ވެރި ރައްބު ﷲ އަށެވެ. އަދި އަޅަމެންގެ ސާހިބާ މުޙައްމަދުގެފާނަށާއި، އެކަލޭގެފާނުގެ އާލުންނާއި، އެންމެހާ ޞަޙާބީންނަށް ﷲ ޞަލަވާތް ލައްވާށިއެވެ.
Related books
All books
އިސްލާމްދީނުގެ ރަސޫލާ މުޙައްމަދު ﷺ79 languagesއިސްލާމްދީނުގެ ރަސޫލާ މުޙައްމަދު ﷺ
"އިސްލާމްދީނުގެ ރަސޫލާ މުޙައްމަދު ﷺ" މި ފޮތަކީ، ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ﷺ ގެ ޙަޔާތްޕުޅު ހުށައަޅާލަދީފައިވާ ފޮތެކެވެ. އެގޮތުން މިފޮތުގައި؛ އެކަލޭގެފާނުގެ ނަސަބުފުޅާއި، އެކަލޭގެފާނު ބޮޑުފުޅުވުމުން ފެށިގެން، އެކަލޭގެފާނުގެ ބަރަކާތްތެރިވެގެންވީ ކައިވެނިފުޅާއި، ވަޙީ ބާވާލައްވަން ފެއްޓެވުމާއި، އެކަލޭގެފާނުގެ އެންމެ ފަހުގެ ރިސާލަތު ފެށުމާ ހަމައަށް ހިމެނިގެންވެއެވެ. އަދި ހަމައެހެންމެ، އެކަލޭގެފާނުގެ ނަބީކަމުގެ އާޔަތްތަކާއި (މުޢުޖިޒާތްތަކާއި) އެކަލޭގެފާނުގެ ތެދުވެރިކަމުގެ ޢަލާމާތްތައް ބަޔާންވެގެންވެއެވެ. އަދި އެޝަރީޢަތަކާގެން އެކަލޭގެފާނު ވަޑައިގެންނެވި ޝަރީޢަތާއި، އިންސާނީ ޙައްޤުތަކާއި އިންސާނީ ކަރާމާތް…
އާ މުސްލިމަށް ބޭނުންތެރި ޚުލާޞާއެއް32 languagesއާ މުސްލިމަށް ބޭނުންތެރި ޚުލާޞާއެއް
ތައްޔާރުކުރީ މުޙައްމަދު އައްޝަހުރީ 1441 – 2020 رحمنވަންތަ رحيمވަންތަ اللَّهގެ اسمފުޅުން (ފަށައިގަންނަމެވެ.) މުޤައްދިމާ
ހެނދުނާއި ހަވީރުގެ ޛިކުރުތައް57 languagesހެނދުނާއި ހަވީރުގެ ޛިކުރުތައް
بسم الله الرحمن الرحيم (اللَّهُ لا إِلَهَ إِلا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ لا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلا نَوْمٌ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلا بِإِذْنِهِ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلا بِمَا شَاءَ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ وَلا يَؤُودُهُ حِفْظُهُمَا وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ). މާނައީ: ﷲ އީ، އެ އިލާހު ފިޔަވާ (އަޅުކަންކުރުން ޙައްޤުވެގެންވާ) އެހެން އެއްވެސް އިލާހަކު ނުވާ އިލާހެވެ. ދިރިދެމި ވޮޑިގެންވާ، ދާއިމަށް ޤާއިމުވެ ވޮޑިގެންވާ އިލާހެވެ. އަވަހާރަފުޅު އައުމެއް އަދި…
އިސްލާމްދީން89 languagesއިސްލާމްދީން
رحمنވަންތަ رحيمވަންތަ اللَّهގެ اسمފުޅުން (ފަށައިގަންނަމެވެ.) ތިބާ އަމިއްލަ ނަފުސާ ސުވާލުކުރިން ހެއްޔެވެ؟ އުޑާއި ބިމާއި އެދެމެދު ވާހައި ބޮޑެތި މަޚުލޫޤާތުތައް ހެއްދެވީ ކޮންފަރާތަކުން ހެއްޔެވެ؟ މި ފުރިހަމަ ނާޒުކު ނިޒާމު ހެއްދެވީ ކޮންފަރާތަކުން ހެއްޔެވެ؟